Turk dunyosi
Turkiyaning Eron Dilemmasi | Alhura
Turkiyaning Eron inqiroziga tayyorgarliklari faqat harbiy jihatlar bilan cheklanmaydi. Bu ham geosiyosiy narsa.
Turkiya hukumati ayni damda AQShning Eronga harbiy hujum qilishi ehtimoli bor degan taxmin asosida harakat qilmoqda. U biror narsa sodir bo’lishidan oldin harakat qiladi. Turkiya rasmiylari qochqinlar oqimi bombalardan keyin emas, oldin boshlanishiga ishonmoqda.
Turkiyaning nafaqadagi elchisining MBN’ga aytishicha, Turkiyaning eng katta qo‘rquvi Eron bilan urush emas, balki ommaviy ko‘chirilishdir. “Turkiya uchun qochqinlar insonparvarlik muammosi emas. “Ular ekzistensial tahdiddir.” Suriyadan olingan saboqlar hali ham Turkiyaning tafakkurini shakllantiradi, deya qo’shimcha qildi u.
Bu fikr keng tarqalgan. AQSh Milliy Mudofaa Universitetining turkiyalik eksperti Umar Toshpinarning MBN muxbiri Huda Elbukiriyga aytishicha, Turkiya hukumati Suriya tajribasini takrorlamaslikka qaror qilgan. “Oxirgi 10 yil ichida Turkiya 4 millionga yaqin suriyalik qochqinni qabul qildi. “Bu juda katta iqtisodiy va siyosiy yuk edi. Eron beqarorlashsa, Turkiya aynan shunday stsenariydan qochishni istaydi.”
Bu qo’rquv oldini olish strategiyalarini boshqaradi. Taşpunar, Turkiyaning qulashi yoki katta kuchayishi holatlarida Eron hududida bufer zona tashkil etishga tayyorlanayotganini aytdi. Maqsad oddiy urush emas, balki turk rasmiylari progressiv cheklash deb ataydigan narsa, ya’ni aholi harakatini manbada to’xtatish va ko’chirilgan odamlarni chegaraning Eron tomonida ushlab turishdir. Turkiya rasmiylari Kongressga chegaradagi keng ko‘lamli buzilishlarning oldini olish zarurligini aytdi.
Rejalar allaqachon infratuzilmaga o’tgan. Turkiya-Eron chegarasi 560 kilometrlik (348 milya) istehkomlar tizimiga aylantirildi, jumladan, yuzlab kilometrlik beton devorlar, mudofaa xandaqlari, elektron kuzatuv minoralari va dronlar tomonidan doimiy kuzatuv. Xabar aniq: Suriya urushida ochiq chegaralar yaqinlashuvi takrorlanmaydi.
Anqarada tarqatilayotgan hisob-kitoblarga ko‘ra, keng ko‘lamli mojaro yuzaga kelgan taqdirda 1 millionga yaqin eronlik Turkiyaga yo‘l olishi mumkin. Turkiya hukumati buni kesib o’tmaslik kerak bo’lgan qizil chiziq deb hisoblaydi. “Iqtisodiyot uni o’zlashtira olmaydi”, dedi elchi. “Jamiyat bunga toqat qilmaydi”.
Vaziyatni murakkablashtiradigan narsa Eronning ko’p sonli ozarbayjon turk aholisi bo’lib, mamlakat aholisining 20-30 foizini tashkil qiladi. Amerikalik siyosatshunos Maykl Gunterning MBN’ga aytishicha, “bir xalq, ikki millat” turkiy maqoliga iqtibos keltirgan holda aloqa chuqurligi ko‘pincha yetarlicha baholanmaydi. Agar ko’p sonli turkiy eronliklar chegaraga yetib borsa, turk rahbarlari harbiy buyruqlar, etnik va ma’naviy umidlarga qarshi chiqib, ularni ichkariga kiritish uchun kuchli ichki bosimga duch kelishadi.
Shuning uchun Turkiya inqirozni kutishdan uni chegaralari orqali boshqarishga o’tdi. Devor va bufer zonalarini rejalashtirish faqat xavfsizlik chorasi emas. Bular Turkiyaning aholi harakatini nazorat qilish Eron suvereniteti va an’anaviy diplomatiyasini kengaytirsa ham, hozirda ichki barqarorlik uchun markaziy o’rin tutadi, degan qarashini aks ettiradi.
Lekin Turkiyaning javobi o’z chegarasidan tashqarida. Bunga parallel ravishda Anqara Eron zaiflashsa, beqarorlikka qarshi turish uchun yangi mintaqaviy ittifoqlarni mustahkamlamoqda.
Turkiyaning sobiq elchisining MBN nashriga aytishicha, Turkiya Saudiya Arabistoni, Misr va Pokiston bilan yashirincha xavfsizlik oʻqini qurmoqda, bu esa qarama-qarshilikdan koʻra cheklanishga eʼtibor qaratadi. “Bu mafkuraviy masala emas”, dedi u. “Bu kollapsning tarqalishining oldini olishdir”.
Ushbu sa’y-harakatlarning markazida o’tgan yili imzolangan Saudiya-Pokiston strategik o’zaro mudofaa shartnomasi asosida qurilgan yangi jamoaviy mudofaa tizimi mavjud. Sobiq elchining aytishicha, Turkiya ham qo’shilish bo’yicha muzokaralar olib bormoqda. Misr, hatto rasmiy ravishda birlashtirilmagan bo’lsa ham, amalda tobora ko’proq moslashib bormoqda. “Mantiq oddiy”, dedi u. “Mintaqa bo’linganda, hech kim oqibatlarini yolg’iz o’zi yengishni istamaydi.”
Eron inqirozi jiddiylashar ekan, bu davlatlar o’rtasidagi hamkorlik mustahkamlanmoqda. Turkiya Saudiya Arabistoni bilan Eron, Suriya va Iroq boʻyicha xavfsizlik boʻyicha muloqotni kengaytirmoqda, Qatar va Ummon bilan diplomatiya yoʻli bilan AQSh agressiyasini toʻxtatish uchun yaqindan hamkorlik qilmoqda, Liviya, Sudan va Livan masalalarida Misr bilan yaqinroq hamkorlik qilmoqda. “Urush allaqachon zaif mintaqaviy tartibni beqarorlashtiradi, degan umumiy xavotir bor”, dedi sobiq elchi.
Birlashgan Arab Amirliklari bu hamkorlikda yo’q. Turk rasmiylari Abu-Dabini kuchayishiga toqatliroq deb bilishadi. “BAAdagi xavf chegarasi yuqoriroq”, dedi sobiq elchi. “Turkiya, Saudiya Arabistoni va Misr xaos haqiqiy dushman degan teskari farazda harakat qilmoqda”.
Bu o’zgarish Turkiya strategiyasining kengroq qayta kalibrlanishini aks ettiradi. Oldingi mintaqaviy bloklar mafkuraviy to’qnashuvlar tufayli shakllangan bo’lsa, bu blok xavflarni boshqarish bilan belgilanadi: davlat tuzilmalarini saqlab qolish, rejimning qulashiga yo’l qo’ymaslik va tarqalishni cheklash. Turkiya rasmiylari Iroq yoki Liviyani emas, Suriyaning so’nggi boshqariladigan o’tish davrini namuna sifatida ko’proq ko’rsatmoqda.
Anqara uchun to’siqlar bir nechta maqsadlarga xizmat qiladi. Bu Eron zaiflashgan taqdirda yakkalanib qolishni kamaytiradi, iqtisodiy tanglik sharoitida Fors ko’rfazi davlatlarining qo’llab-quvvatlanishini ta’minlaydi va Turkiyani Iroq va Suriyani bog’laydigan inqirozdan keyingi qayta qurish yo’lagida markaziy vositachi sifatida joylashtiradi. “Turkiya mintaqa barqaror bo’lgan xonada bo’lishni xohlaydi,” dedi sobiq elchi, “u tashqaridagi oqibatlar bilan shug’ullanmaydi”.
Aslini olganda, Turkiyaning Eron siyosati suriyalik qochqinlar inqirozi jarohati bilan shakllangan. Turkiya hukumati vositachilik orqali urushni to’xtata olishiga pul tikmoqda. Agar bu muvaffaqiyatsizlikka uchrasa, Turkiya o’z chegaralarini yopishga, chegaralarni kesib o’tishga va mintaqaviy koalitsiyalarga tayanishga tayyorlanmoqda.
“Galatasaroy” hujumchisi Viktor Osimhen Turkiya Superligasining shanba kuni bo‘lib o‘tgan “Alanyaspor”ga qarshi o‘yinida jamoadoshi Ilkay Gyundo‘g‘andan sardorlik bog‘ichini olishdan bosh tortgani sababini tushuntirdi.
Osimhen “Alanyaspor”ga qarshi o’yinda gol urdi va golli uzatmani amalga oshirdi, chunki “Galatasaroy” Turkiya Superligasida peshqadamlikni besh ochkoga yetkazdi.
Biroq yarim himoyachi Lukas Torreyra o’z jamoasi sardorlik bog’ichini taqib “Galatasaroy”ni maydonga olib chiqdi.
Torreyra qo’l bog’ichini ikkinchi bo’limda almashtirilgan Gundo’g’anga topshirdi, ammo “Manchester Siti”ning sobiq yarim himoyachisi uni Osimhenga topshirdi.
Biroq Gyundogan 35 yoshli germaniyalik futbolchiga sardorlik bog’ichini taqishni buyurgani uchun murabbiy Osimhen buni rad etdi.
Murabbiy Osimhendan o’yindan keyingi intervyuda nima uchun Gundo’g’onga sardorlik bog’ichini qaytarib berganligi so’ralgan.
“Ilkay – men juda hurmat qiladigan va men uchun juda qadrli inson. U ajoyib yigit. U xotirjam va shu bilan birga motivatsion. U ilonlarni ko’radigan odam”, – deydi Osimhen.
“U menga sardorlik bog’ichini olib kelganida g’alati tuyg’u bo’ldi. Bizni olib borishi uchun uni qaytarib berdim. U har safar o’ynaganida bizga yordam beradi. U sevilishga loyiq”.
Turk dunyosi
“Inter” – “Jenoa” – 2:0 – “Neradzurri”ning qulay g’alabasida gol urgan turkiyalik talisman “qaytganimdan xursandman” dedi.
Hakan Chalxano’g’li jarohatidan qaytganini gol bilan nishonladi, “Inter” “San-Siro”da “Jenoa”ni 2:0 hisobida mag’lub etdi, turkiyalik yarim himoyachi esa nihoyat maydonga qaytgani va darvozani ishg’ol qilganidan hayajonlanganligini bildirdi.
Tajribali yarim himoyachi zaxiradan maydonga tushdi va yakuniy hushtak chalinganidan keyin Sky Sports va DAZN nashrlariga ko’tarinki ohangda gapirib, penaltini golga aylantirdi. Bu haqda FCInterNews xabar berdi.
reklama
Uning xabari aniq edi. U qaytib kelganidan xursand edi va bor e’tiborini o’z ritmini qayta tiklashga qaratdi va bo’lajak voqealarga ko’p qo’l urmang.
“Inter” 2:0 “Jenoa” – Calxanoglu: “Qaytganimdan xursandman – gollar menga ishtiyoq bag’ishlaydi”
MILAN, ITALİYA – 06 DEKABR: “Internazionale Milano” futbolchisi Xoqon Chalxano‘g‘lu 2025-yil 6-dekabr kuni Italiyaning Milan shahridagi Juzeppe Meatsa stadionida A Seriya doirasidagi “Inter” va “Komo 1907” o‘yinida jamoasining uchinchi golini urganidan so‘ng bayram qilmoqda. (Marko Ruzzani/Getty Images surati)
DAZN nashriga bergan intervyusida Chalhanoglu jarohatni ishdan bo’shatishning ruhiy qiyinchiliklari haqida ochiqchasiga gapirdi.
“Buni engish oson emas. Doim qaytishni xohlaysan, keyin yana bir jarohat keladi”, dedi u.
reklama
“Qaytganimdan xursandman. Bu gol menga motivatsiya beradi. G’alabadan xursandman, chunki yana o’z ritmimni qaytarishga harakat qilyapman”.
Sky telekanalida gapirgan Calhanoglu penalti haqida bemalol gapirdi.
“Men Zielinskidan olmoqchimisiz, deb so‘radim, u menga ruxsat berdi”, dedi u jilmayib.
– Maromim asta-sekin qaytib kelayotganidan xursandman.
Ikkala intervyuchi ham bo’lajak derbi mavzusini ko’tarib chiqdi, ammo Calhanoglu hech qanday dadil bashorat qilmasdan, diqqatni o’zining tiklanishiga qaratdi.
“Men yaxshi qaytishga harakat qilmoqchiman, keyin qolganini ko’ramiz”, dedi u DAZN nashriga.
Turkiya AQSh va Isroilning Eron va Fors ko’rfazi davlatlariga qarshi hujumlarini qoralab, islom olamini keyingi urushlarning oldini olishga chaqirdi.
Bu haqda Turkiya prezidenti Rajab Toyyib Erdo‘g‘an ma’lum qildi, deya xabar beradi “Ukrinform”.
Bosh vazir Netanyaxuning qo‘shni Eronga qarshi provokatsiyasi bilan boshlangan AQSh va Isroil tomonidan sodir etilgan hujumdan chuqur qayg‘udamiz va xavotirdamiz”, dedi Erdo‘g‘an va bu hujum “Eron suverenitetini buzadi hamda do‘st va qardosh Eron xalqining tinchligiga tahdid soladi”.
Shu bilan birga, Eronning Fors ko’rfazi mamlakatlariga hujumlarini qoraladi.
Shuningdek o‘qing: Prezident Makron: Eronning yadroviy va ballistik muammosini “hujumlar bilan hal qilib bo‘lmaydi”
“Shunga o’xshab, Eronning birodar Ko’rfaz davlatlarimizga qarshi raketa va dron hujumlarini hech qanday sababga ko’ra qabul qilib bo’lmaydi, deb hisoblaymiz. Agar sog’lom fikr va aql g’alaba qozonmasa va diplomatiyaga o’rin berilmasa, mintaqamiz urush halqasiga tortilish xavfi bor”.
Prezident Rajab Toyyib Erdo’g’an o’t ochishni to’xtatish yo’lida harakat qilishga va’da berib, Turkiyaning “tinch va muvozanatli yechim yo’lida hamma narsani qilganini va qilishda davom etishini” ta’kidladi.
Uning so‘zlariga ko‘ra, hozirgi keskinlashuvga ikki tomonning ishonch inqirozini yengib chiqa olmagani sabab bo‘lmoqda.
“Ukrinform” xabariga ko‘ra, 28-fevral kuni AQSh va Isroil Erondagi rejim obyektlariga birgalikda hujum uyushtirgan.
Keyin Eron AQShning Quvayt, BAA, Qatar, Bahrayn va Iordaniyadagi harbiy bazalariga hujum qildi.
Birlashgan Millatlar Tashkiloti Xavfsizlik Kengashi shanba kuni Yaqin Sharqdagi vaziyat bo‘yicha favqulodda yig‘ilish o‘tkazadi.
Foto: AA
Turk dunyosi
Turkiya prezidenti Rajab Toyyib Erdo‘g‘on “musulmon dunyosi”ni harakatga boshchilik qilishga chaqirdi
Turkiya prezidenti Rajab Toyyib Erdo‘g‘an AQSh va Isroilning Eronga hujumini qoralab, “barcha ishtirokchilarni, jumladan, islom dunyosini shoshilinch chora ko‘rishga” chaqirdi.
Prezident Rajab Toyyib Erdo‘g‘an ham ijtimoiy media platformasidagi postida Eronning qasos olishini, jumladan, boshqa Fors ko‘rfazi davlatlariga hujumlarini qoraladi.
“Urushning yanada avj olishiga yo’l qo’ymaslik, yana qon to’kilmasligi uchun va – Xudo saqlasin – mintaqamizni yanada katta azob-uqubatlardan qutqarish uchun”, dedi u.
Batafsil oʻqing: Rossiya “radioaktiv falokat” haqida ogohlantirmoqda
Shanba kuni ertalab Erdo‘g‘onning idorasi Turkiya havo hududidan Eronga qarshi hujumlarni osonlashtirish uchun foydalanilgani haqidagi da‘volarni rad etdi. Shimoliy Atlantika Shartnomasi Tashkiloti (NATO) ittifoqchisi Turkiya AQSh askarlarini mamlakat janubi-sharqida, Suriya chegarasi yaqinidagi Injirlik havo bazasida birgalikda boshqarmoqda.
Bu keskinlashuv Ummon tashqi ishlar vaziri Badr bin Hamad Al Busaydiy tinchlik kelishuvi ufqda ekanini va AQSh va Eron o‘rtasida misli ko‘rilmagan kelishuv borligini ochiq e’lon qilganidan bir necha soat o‘tib yuz berdi.
Biroq, Erdo‘g‘anning so‘nggi xabariga ko‘ra, ko‘plab davlatlar, jumladan, Erdo‘g‘onning prezident Donald Tramp va uning eronlik hamkasbi Masud Pezeshkian bilan o‘z telefon suhbatlariga qaramay, “tomonlar o‘rtasidagi ishonch tanqisligi bartaraf etilmagani va Isroilning jarayonni zaharlash harakatlari tugamagani uchun kerakli natijaga erishib bo‘lmadi”.
Turkiya prezidenti Rajab Toyyib Erdo’g’an Isroil Bosh vaziri Benyamin Netanyaxu bilan mintaqada yetakchi ovozga aylanish uchun kurashmoqda, xususan, jahon sahnasida juda bo’linib ketgan islom mamlakatlari manfaatlarini himoya qilishga intilayotganlar.
Batafsil o‘qing: Hormuz bo‘g‘ozi yopildi: Neft narxi qanchaga ko‘tariladi?
Viktor Osimhen shanba kuni “Galatasaroy”ni o’z maydonida “Alanyaspor” ustidan 3:1 hisobida g’alaba qozonib, o’zining ajoyib formasini davom ettirdi.
Nigeriyalik futbolchi o’yinda gol urdi va golli uzatmani amalga oshirdi.
Osimhen startga ikki daqiqa qolganida Lukas Torreyrani “Galatasaroy”ning ikkinchi goliga kiritdi.
27 yoshli futbolchi “Alanyaspor” darvozaboni Paulo Viktorning xatosidan unumli foydalanib, 7 daqiqa qolganida mezbonlar ochkosini saqlab qoldi.
Hujumchi joriy mavsum “sariq-qizillar” safida 16 ta o‘yinda maydonga tushib, 10 ta gol urdi va 4 ta golli uzatmani amalga oshirdi.
“Galatasaroy” ikkinchi o‘rindagi “Fenerbaxche”dan ochkolari sonini 5 taga yetkazib, peshqadamlikka erishdi.
Mashhur bestseller o‘zbek tilida
Eronga muvaqqat rahbar tayinlandi. Aliliso Alafi kim?
Dorilar jim o‘ldiradi yoxud «Elektron retsept» ortidagi haqiqat
-
Mahalliy5 days agoO‘zbekiston Jahon banki indeksida o‘z o‘rnini 43 pog‘onaga yaxshiladi
-
Iqtisodiyot5 days agoO‘zbekiston Afg‘onistonda temir va mis konlarini qidirishni boshladi
-
Siyosat3 days agoSaida Mirziyoyeva Toshkent transport tizimini modernizatsiya qilish boshlanganini maʼlum qildi
-
Sport5 days ago«Budyo-Glimt» «Inter»ni, Syorlot «Bryugge»ni musobaqadan chiqarib yubordi
-
Siyosat3 days agoShavkat Mirziyoyev Surkandaryo harbiy qismining havo hujumidan mudofaa tizimini ko‘zdan kechirdi
-
Iqtisodiyot4 days ago
Wolt servisi O‘zbekistonda faoliyatini to‘xtatmoqda
-
Siyosat5 days agoO‘zbekiston Afg‘onistondagi uchta neft va gaz konida geologik qidiruv ishlarini boshladi
-
Dunyodan4 days ago
Yun Seok-Yol umrbod qamoq jazosi ustidan shikoyat qiladi