Turk dunyosi
Turkiyada yashovchi eronliklar o’z vatanlarining qo’zg’olonga duchor bo’layotganini asabiy tomosha qilishadi
Eronlik surgunda bo‘lgan Marta asabiy tarzda sochlarini bo‘yalgan tirnoqlariga o‘rab, zanjir chekadi va Turkiya chegarasidan o‘z vatanidagi notinchliklar haqida o‘ylaydi.
Uch yil oldin tehronlik 30 yoshli yigit Islom Respublikasining kiyinish qoidalarini buzgani uchun hibsga olingan yosh ayolning o’limidan so’ng Eronni larzaga keltirgan norozilik namoyishlari ortidan tahdidlar va politsiya chaqiruvlaridan charchab, Turkiya sharqidagi Vanga qochib ketdi.
Endi, Eron noroziliklarning yangi to’lqiniga qarshi halokatli bostirishdan so’ng, Marta o’z vatanidagi yangiliklarni asabiy tarzda tomosha qilmoqda, hukumatga qarshi norozilik namoyishlari mamlakatni qamrab olgan paytda hukumat internetni o’chirib qo’ygan.
Inson huquqlari guruhlari xavfsizlik kuchlari minglab odamlarning o’limiga sabab bo’lgan namoyishlarni shafqatsizlarcha bostirgani sababli elektr ta’minotidagi uzilishlar yashirin joy bo’lganini aytadi.
Marta ikki hafta davomida Tehronda yaqinlari haqida xabarsiz qoldi.
Aloqa asta-sekin tiklangani uchun u ular bilan bog’lanishga muvaffaq bo’ldi, biroq ular ochiq gapirishdan qo’rqishlarini aytadi.
“Ular hammasi joyida, deyishdi, lekin men telefonda gaplashishdan qo’rqaman. Hatto tashqariga chiqishga ham qo’rqaman”, – deydi Marta. Bu taxallusni u 2022-yilda vafot etgan va noroziliklarning avvalgi to‘lqiniga sabab bo‘lgan talaba Marta Amini sharafiga o‘z shaxsini himoya qilish uchun tanlagan.
“[Eron]yangiliklari sizni ogohlantiradi: “Gaplashmang, aks holda oilangizga biror narsa boʻladi”.
Chegaradan 100 kilometr uzoqlikdagi Vandagi eronlik yoshlar bilan mashhur kafeda choy ustida Marta AFPga vaziyatga nisbatan his-tuyg’ulari “xom” ekanligini aytdi.
2022 yilda boshlangan “Ayollar, hayot va erkinlik” noroziliklari yuzlab o’lim va minglab hibsga olishlar bilan bostirildi.
Ammo bu iqtisodiy qiyinchiliklar tufayli boshlangan va o’zgarishlarni talab qiluvchi ommaviy harakatga aylangan so’nggi noroziliklarni bostirish uchun yanvar oyi boshida amalga oshirilgan zo’ravonlik bilan solishtirganda yomonroq.
Qo’rquv chegaralar bo’ylab seziladi.
“Odamlar endi bunga chiday olmaydi. Biz erkinlik va kelajakni xohlaymiz va ular bizga zulm qilishni bas qilishlarini istaymiz”, – deydi Marta.
“Din shaxsiy bo’lishi kerak. Har kim xohlaganicha yashashi va xohlaganini kiyishi kerak”.
Ammo u AQSh prezidenti Donald Trampning harbiy hujum tahdidini amalga oshirishini ko‘rishni istamaydi.
“Yana qancha begunoh odamlar o’ladi?”
– “jonga tegish” –
O’tgan yili Turkiyaga jo’nab ketgan 35 yoshli Nilufer AQShning aralashishini istaydi.
“Umid qilamanki, ular tez orada hujum boshlaydi. Amerika nima qilsa ham, o’z xalqiga qarata o’q uzgan odamlar kabi ko’p odamni o’ldirmaydi”, – deydi u.
Sobiq davlat xizmatchisi Nilufer 10 yoshli o‘g‘lini onasi bilan Tabrizda qoldirib, Turkiyaga ish topish uchun talaba vizasi bilan kelgan.
“Eronda vaziyat og’ir”, dedi u.
“Iqtisodiyot falokat. Bir kun maosh olasan, ertasiga narxlar ikki baravar oshdi”.
Ammo “bosimlarga qaramay”, deydi u, har oy o‘g‘lini ko‘rish uchun qaytib keladi.
“Chegarani kesib o’tish bilanoq, siz ro’mol kiyishingiz kerak”, dedi u.
“Hukumatga qarshi hech narsa demayman. Men nima bo’lishimga ehtiyot bo’laman. Lekin hech kim bu rejimni xohlamaydi. Ular butun musulmon olamidan to’ygan.
“Biz yordam so’raymiz. Boshqa choramiz yo’q”.
ah/cem/jhb/cc