Turk dunyosi
“Turkiya Kiprdagi vaziyatni nazorat qilmoqda”, – deydi Yevropa parlamenti a’zosi Famagustadagi debatda.
Kipr parlamenti deputati Lukas Foras (Dish) chorshanba kuni parlamentning Ariza qo’mitasi (Peti) Famagusta shahrining, xususan, Varoshaning o’ralgan hududini quvg’indagi meri Simos Ioannou ishtirokida muhokama qilganda, “Kiprdagi narsalarni nazorat qiladigan Turkiyadir”, dedi.
“Nima qilyapmiz? Bu sadizm hikoyasi. Kimgadir sayyoh sifatida borib, uyingni ko‘rishni talab qilish faqat sadizm bo‘lishi mumkin. Sayr qilish, o‘zingga ichimlik sotib olish, o‘z vayron bo‘lgan uyingni ko‘rish. Bu Yevropaning yuragidagi sadizm hikoyasi”, – deydi u.
“Agar biz hozirgacha bor qat’iyat va qo’llab-quvvatlasak, bu yerdan (Bryussel) Varoshagacha cho’ziladi”, – deya qo’shimcha qildi u Kipr turklari rahbari Tufan Erfurman masalasiga e’tibor qaratdi. Erfurman o’zidan oldingi prezident Ersin Tatar o’tgan yilning oktyabr oyida lavozimga kelganidan beri jamoatchilikka etkazgan Varosha muammosini hal qilmadi.
“Janob Erfurman haqida eshitdim. Biz hammamiz janob Erfurmanning yechimlarga ishonadigan shaxs sifatida saylanishini olqishladik. Nega janob Erfurman Varosha haqida hech narsa qilmayapti? Bilasizmi, nega? Bu istamagani uchun emas. Turkiya Kiprdagi vaziyatni nazorat qilayotgani uchun. Turkiya va Anqara”.
U, shuningdek, Varosha tashlab ketilgan bo’lsa-da, Yevropa Ittifoqini Turkiya bilan yaqinroq aloqalarni davom ettirayotganini tanqid qilib, shunday dedi: “Bu xuddi o’sha Turkiya, biz yevropaliklar bizni himoya qilish uchun (Yevropa xavfsizlik harakati) xavfsizlik dasturiga kiritmoqchimiz.”
“Biz Turkiyani tizimga kiritib, unga rol berishni istaymiz, lekin Kiprning Yevropa hududi bosib olinganini unutamiz. Agar Turkiyaga yaqinlashishda davom etsak, Yevropada Varosha koʻproq boʻladi”, dedi u.
Simos Ioannou
Ioannou o’z nutqida Varoshani “xalqaro huquqni buzish ramzi” deb ta’riflab, “1974 yildan beri[Turkiya]noqonuniy muhojirlarning qaytishiga ruxsat bermaganini” ta’kidlab, BMT Xavfsizlik Kengashining 550 va 789-sonli qarorlariga ham ishora qildi.
550-rezolyutsiyada Xavfsizlik Kengashi “rezident bo’lmaganlar tomonidan Varoshaning istalgan hududini joylashtirishga bo’lgan har qanday urinishlarni qabul qilib bo’lmaydigan deb bilishi” va Kipr turk rasmiylarini hududni nazorat qilishni Birlashgan Millatlar Tashkilotiga topshirishga chaqirishi aytilgan.
789-sonli rezolyutsiya xuddi shunday tarzda Kiprdagi BMT tinchlikparvar kuchlari (Unficyp) tomonidan nazorat qilinadigan hududni “Varoshani ham qo’shish uchun kengaytirilishini” talab qildi.
mag’rur bosniyalik
Partiya a’zosi xorvat ekologi Gordan Bosanak (Biz qila olamiz!) Varoshadagi vaziyatni 1995-yilda Xorvatiya mustaqillik urushi yakunida Xorvatiya nazoratidan tashqarida bo‘lgan va uning etnik serblari bo‘linish guruhini boshqarayotgan Sharqiy Slavoniyaning Xorvatiyaga reintegratsiyasi bilan qiyosladi.
Birlashgan Millatlar Tashkiloti vositachiligida u 1995-1998 yillarda asta-sekin Xorvatiya tarkibiga kiritildi.
“Biz xorvatlar uchun, hatto ishg’ol ostida bo’lsa ham, uylariga kelib, ziyorat qilish qanchalik muhimligini bilamiz. Shuningdek, bu odamlarga, hatto hudud bosib olingan bo’lsa ham, uylariga yaqinlashishi kerak bo’lgan narsalardan biri ekanligini bilamiz”, dedi u.
Kiprdagi yechim haqida esa, “Bu mumkin” dedi va Kipr muammosi hal etilsa, Rumlarning bosqichma-bosqich Varoshaga qaytishi mumkinligini taklif qildi.
“Bu imkoniyat bor, lekin men Kipr shunchaki hokimiyatni egallashi mumkinligi haqida bahslashmagan bo’lardim, chunki o’tmishda juda ko’p yarashuv harakatlari boshlangan va bu mojaro Xorvatiyadagidan ancha eski”, dedi u.
U, shuningdek, Yevropa Ittifoqini bu masalada faolroq bo‘lishga chaqirib, Yevroparlament “Falastin, G‘azo va Ukrainadagi harbiy mojarolar haqida ko‘p gapirayotgan bo‘lsada”, “Kipr orolida adolat va tinchlik o‘rnatilmaganini unutamiz” dedi.
Shu maqsadda, u, “ehtimol, Evropa Komissiyasi tomonidan qarash va Evropa Ittifoqi dunyodagi aniq muhim tinchlik loyihasi sifatida nima qilishi mumkinligini o’rganish vaqti keldi … va unga yo’l topish uchun yana bir imkoniyat berish vaqti keldi”, dedi u.
Giorgos Georgiou
Aker deputati Giorgos Gheorghiu, Bosanac bilan kelishuviga urg’u berib, “Muammo o’q va hayqiriqlar bilan emas, balki tinchlik jarayoni bilan hal qilinadi” dedi.
U, shuningdek, Famagustaning tarixiy ahamiyatini ta’kidlab, “Famagustani jahon tarixidagi boshqa ikki shahar – Stalingrad va Missolongi bilan faqat dushmanni daf qilishda eng so‘ngigacha turgan uchta shahar bilan solishtirish mumkin”, dedi.
“1570 yilda Famagusta turklarga bir yil qarshilik qildi. Venetsiyaliklar uni himoya qildi. Afsuski 1574 yilda shahar taslim bo’ldi va jangsiz quladi. Famagustada birorta ham o’q otilmadi. Turklar bir tomondan kirib, bir tomondan chiqib ketishdi”, – deydi u.
“Savol Yevropa Kengashi va Yevropa Komissiyasining 52 yildan beri xalqaro huquqni buzgan Turkiyaga nisbatan nima qilayotgani”, – dedi u Yevropa Ittifoqini keyingi chora-tadbirlarga chaqirdi.
Uning so‘zlariga ko‘ra, Turkiya “Sharqiy O‘rtayer dengizida provokatsiya qilmoqda, Kiprning eksklyuziv iqtisodiy zonasini buzmoqda, mamlakatda demokratiyadan asar ham yo‘q, hammani qamoqqa tashlaydi va birorta ham jurnalist, siyosatchi yoki shaxsni qamoqxonadan tashqarida qoldirmaydi”.
Shunga qaramay, “biz bojxona ittifoqini mustahkamlayapmiz, vizalarni liberallashtirmoqdamiz, yuqori darajadagi muloqotga kirishamiz va Xitoyni erkalayapmiz”.
“Bu Yevropa uchun sharmandalik emasmi? Yevropa nimadir qilishi kerak emasmi?”
Gerardy Gerdy
Ayni paytda, Elam parlamenti deputati Geadis Geadis Forasning Elfurmanga ishora qilganidan g’azablanib: “Sizni to’g’rilashga ijozat bering: noqonuniy rejimda saylovlar yo’q” va “Men bir nechta narsani aniq aytmoqchiman: bosib olingan hududda saylangan rahbarlar yo’q”.
Kipr masalasida davom etayotgan muzokaralarni ham tanqid qilib, “Aytganimdek, Kipr Turk hamkasblari bilan ishonchni kuchaytiruvchi chora topmoqchi ekanliklari haqida ba’zi xabarlarni eshitdim” dedi.
“Bugun biz Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi haqida gapirayotganga oʻxshaymiz va biz Rossiya bilan bogʻlanish oʻrniga, rusiyzabon ukrainaliklar bilan ishonchni mustahkamlash choralari haqida gapiryapmiz.