Dunyodan
Türkiening tajribasi O’zbekiston uchun namuna bo’ladimi?
Turkiyaning Mersin mintaqasida joylashgan Akkuyu atom elektr stantsiyasi yaqinida bo’lib o’tgan xalqaro baliq ovlash musobaqasi nafaqat raqobatdosh voqea edi, balki atrof-muhit tashabbuslari nuqtai nazaridan, ochiq aloqa va jamoatchilik ishonchini kuchaytirdi.
Foto: https: //atommeia.pirvar
Turnir doirasida biz professor Ahmet Axmet Dmamashk bilan tanishdik, ekologik muammolar va mug’ola Sitki Sitki Sitman Kochman Vüneritiversi-da amaliy tadqiqotlar markazi direktori. Uning ta’kidlashicha, atrof-muhitni muhofaza qilish, jamoatchilik ishonchini va toza energiya manbalariga o’tish bugungi kunda mintaqadagi barcha mamlakatlar uchun eng muhim ustuvor yo’nalishlardan iboratligini ta’kidladi. Bundan tashqari, bunday ommaviy tadbirlar jamoatchilik bilan aloqani kuchaytiradi, stantsiya xavfsizligiga ishonchni oshiradi va ekologik madaniyatni rivojlantiradi.
Uning so’zlariga ko’ra, Akkuyu atom elektr stantsiyasi kabi loyihalar xavfsizlikning qat’iy xalqaro standartlari va doimiy atrof-muhit monitoringi asosida boshqariladi. Ushbu loyiha Tüqqiyenning ekologik siyosatining ajralmas qismi va iqlim o’zgarishga qarshi milliy strategiyasining ajralmas qismi hisoblanadi.
– ACKuyu atom elektr stantsiyasida uglerodsiz energiya ishlab chiqarish O’rta er dengizi florasi va hayvonotchisining bosimini pasaytiradi, dengiz ekotizimlarining isitish va axloqiy ichimlik suvi zaxirasini oshirishga yordam beradi. Iqlim o’zgarishlarining salbiy oqibatlari mintaqada o’sishda davom etar ekan, issiqxona gazlari chiqindilarini kamaytirishi mumkin bo’lgan toza energiya manbalarini ko’rib chiqish muhimdir. Ikkinchi er usti va dengiz ekotizimlarini himoya qilish va iqlim maqsadlarini qondirish uchun biz professor Ahmet Deprayak.
U Turkiyaning tajribasi atom energiyasini rivojlantiradigan ko’plab davlatlar, shu jumladan O’zbekiston uchun qo’llanma bo’lib xizmat qilishi mumkinligini ta’kidladi.
– O’ylaymanki, Akkuyu atom elektr stantsiyasi loyihasi model dasturidir. Birinchidan, loyiha, Turkiyaning ekologik siyosatining muhim elementi va iqlim o’zgarishiga qarshi kurashishning muhim strategiyasining muhim elementi hisoblanadi. “Yadro energiyasiga sarmoya kiritish O’zbekiston kabi mamlakatlar uchun muhim vosita bo’lib, barqaror rivojlanish siyosatini va global strategiyalarni uyg’unlashtirish uchun”, dedi u.
Uning so’zlariga ko’ra, jamoatchilikning ishtiroki va boshqaruv jarayonida shaffoflikni ta’minlash ushbu keng ko’lamli loyihalarda muhim omillardir.
– Bu borada huquqiy kuchlar, texnik kuchlar va moliyaviy mustaqillik va atrof-muhitga bo’lgan talablarga rioya qilinishiga rioya etilishi mumkin bo’lgan huquqiy kuchlar va siyosiy yoki tijorat ta’sirisiz ekologik talablarga muvofiq maxsus boshqaruv organini tashkil etishdir. Atrof-muhit monitoringi dasturlari to’liq shaffoflik bilan olib borilishi kerak. Mahalliy aholi, olimlar va nodavlat tashkilotlari ushbu jarayonga faol manfaatdor tomonlar va teng ishtirokchilar, deydi Deyshak.
Olimlarning fikriga ko’ra, ushbu mintaqadagi mamlakatlar tanlovi aniq. Iqlimiyoin energiyasi yoki iqlim inqirozining oqibatlari.
– Turkiyaning yadro va qayta tiklanadigan energiya sohasidagi yangi qarashlari boshqa mamlakatlar uchun yo’l xaritasi bo’lib xizmat qiladi. Ta’kidlash joizki, menimcha, qayta tiklanadigan energiya manbalaridan va deyarli yadroviy texnologiyalarni uyg’unlashtirish kelajakdagi energiya uchun eng samarali modellardan biridir.
– dedi Zarifa Tadjieva
Eron parlamenti spikeri Muhammad Boqir Kalibovning aytishicha, Qo’shma Shtatlar Eronga qarshi iqtisodiy kurashda asosiy “karta”larning aksariyatidan foydalangan. Uning so‘zlariga ko‘ra, Tehronda hali foydalanilmagan imkoniyatlar mavjud.
“Ular o’zlarining ustunliklari bilan maqtanayapti. Ko’raylik: bu yerda taklif imkoniyati talab imkoniyatiga teng”, – deb yozadi Kalibuh X Networkda.
Uning ta’kidlashicha, Eronning asosiy imkoniyatlari orasida Hormuz bo’g’ozi, Bubble Mandab bo’g’ozi va neft quvurlari bor. Ayni paytda Qo’shma Shtatlar strategik neft zaxiralarini bo’shatish, talabni kamaytirish va narxlarni moslashtirish kabi choralar ko’rdi.
Shablonga ko‘ra, Eron qurollarining bir qismi hali o‘qqa tutilmagan, ammo Qo‘shma Shtatlar o‘z imkoniyatlarining bir qismini ishlatib bo‘lgan.
U, shuningdek, yozgi energiya talabining ortib borayotganini hisobga olish zarurligini ta’kidladi, bu esa Qo’shma Shtatlarga qo’shimcha bosim o’tkazadi.
Isroil Prezidenti Yitzhak Herzog Qozog’istonga rasmiy tashrif bilan keldi. Prezident Qosim-Jomart Tokayev uni Ostonadagi rasmiy marosimda kutib oldi. Uchrashuvda har ikki davlat delegatsiyalari a’zolari tanishtirilib, davlat madhiyalari yangradi.
Shundan so‘ng har bir davlat rahbarlari tor doirada muzokaralar o‘tkazdi. Janob Tokayev Isroil bilan munosabatlar 1992-yildan buyon izchil rivojlanib borayotgani, siyosiy va iqtisodiy sohalarda muhim yutuqlarga erishilganini ta’kidladi.
Prezident Tokayev Qozog‘istonning Ibrohim kelishuvlariga qo‘shilish qarorini ta’kidlab, bu qadam Yaqin Sharqda barqarorlik va muloqotni mustahkamlashga yordam berishini aytdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, yaqin orada Ostona shahrida kelishuvga rasman qo‘shilish marosimi o‘tkazilishi mumkin.
Ishoq Gertsog, o‘z navbatida, Qozog‘istonga tashrifini muhim voqea sifatida baholab, bu uning otasi, Isroilning sobiq prezidenti Xaim Gertsog boshlagan diplomatik yo‘lning davomi ekanini ta’kidladi. Uning aytishicha, ikki davlat o‘rtasida, ayniqsa, yuqori texnologiyalar sohasida hamkorlik qilish uchun katta imkoniyatlar mavjud.
Muzokaralar chog‘ida savdo-iqtisodiy aloqalarni rivojlantirish, investitsiyalar hajmini oshirish, sun’iy intellekt va raqamli texnologiyalar sohasida hamkorlikni chuqurlashtirish masalalari muhokama qilindi. Shuningdek, toʻgʻridan-toʻgʻri aviaqatnovlarni yoʻlga qoʻyish va ikki tomonlama shartnomalar bazasini kengaytirish rejalari ham muhokama qilindi.
Muzokaralar yakunida tomonlar muntazam siyosiy muloqotni davom ettirish va hamkorlikni yangi bosqichga ko‘tarishga kelishib oldilar.
Janubiy Koreyaning apellyatsiya sudi sobiq birinchi xonim Kim Gong Xiga chiqarilgan hukmni qayta ko‘rib chiqdi. U aksiyalar narxini manipulyatsiya qilish va poraxo‘rlikda ayblangan.
Yanvar oyida u 20 oylik qamoq jazosiga hukm qilingan bo’lsa, bu safar jazo muddati to’rt yilga oshirildi. AFP axborot agentligi xabariga ko‘ra, u, shuningdek, 50 million von (taxminan 34 ming dollar) miqdorida jarimaga tortilgan.
Tergov ma’lumotlariga ko’ra, Kim avtomobillar sotuvidagi aksiyalar narxini manipulyatsiya qilish orqali 810 million von (564 ming dollar) ishlab topgan. U shuningdek, saylovoldi tashviqotini moliyalashtirish qonunlarini buzganlikda ayblangan.
Kimning turmush o‘rtog‘i, sobiq prezident Yun Sek Yol yanvar oyida hibsga olishga to‘sqinlik qilgani uchun besh yilga qamalgan edi.
Sobiq davlat rahbari hozirda to‘rtta ish bo‘yicha sudlanmoqda.
2025-yilda dunyo mamlakatlari qurol-yarog‘ga 2887 milliard dollar sarflagan. Bu 2024 yilga nisbatan 2,9 foizga ko‘pdir.
Stokgolm xalqaro tinchlik tadqiqot instituti (SIPRI) hisobotiga ko‘ra, harbiy xarajatlar bo‘yicha AQSh, Xitoy va Rossiya yetakchilik qilmoqda. Bu uch mamlakat jami global xarajatlarning 51 foizini (1,48 trillion dollar) tashkil qiladi.
“2025-yilda jahon harbiy xarajatlari oshadi, chunki davlatlar urush, abstraksiya va geosiyosiy to‘ntarishlarga harbiy kuchlarni ko‘paytirish orqali javob beradi”, — dedi Stokgolm xalqaro tinchlik tadqiqot instituti tadqiqotchisi Syao Lyan.
O‘tgan yili Qo‘shma Shtatlar qurol-yarog‘ uchun 954 milliard dollar sarflagan. Bu 2024-yilga nisbatan 7,5 foizga kam. Bunday holat o‘tgan yili AQShning Ukrainaga harbiy yordam bermagani bilan izohlanadi. Ammo Vashington G’arbiy yarimsharda o’z hukmronligini saqlab qolish va Hind-Tinch okeani mintaqasida Xitoyni ushlab turish uchun yadroviy qurol va boshqa qurollarga sarmoyani oshirmoqda.
Qo‘shma Shtatlar 2026-yilda qurol-yarog‘ uchun 1 trillion dollar, 2027-yilda esa 1,5 trillion dollar sarflashi kutilmoqda.
Yevropada ham oʻtgan yili mudofaa kuchlari keskin koʻpaygan, Yevropa davlatlari harbiy xarajatlarga 864 milliard dollar sarflagan.
Urushayotgan ikki davlat Rossiya va Ukraina 190 milliard dollar va 84,1 milliard dollar sarfladi.
Qurolli mojarolar va mintaqaviy raqobatga qaramay, Yaqin Sharqdagi harbiy xarajatlar nisbatan barqarorligicha qolmoqda. Mintaqa davlatlari bu maqsadda 218 milliard dollar sarfladi. Xususan, Isroil 48,3 milliard dollar, Turkiya 30 milliard dollar, Eron esa 7,4 milliard dollarni qurol-yarog‘ uchun sarflagan.
Harbiy xarajatlarning tez o’sishi Osiyo va Okeaniyada qayd etildi. Xususan, Xitoy bu sohadagi byudjetini 7,4 foizga oshirib, 336 milliard dollarga yetdi.
Yaponiya 1958-yildan beri birinchi marta yalpi ichki mahsulotining 1,4 foizini (62,2 milliard dollar) harbiy xarajatlarga sarfladi.
So’nggi yillarda harbiy xarajatlar doimiy ravishda oshib bormoqda.
Avvalroq ekspertlar AQSh va Rossiya o‘rtasida imzolangan Strategik qurollarni qisqartirish va cheklash to‘g‘risidagi bitimning tugatilishi sovuq urushdan keyingi ilk chegarasiz yadro qurollari poygasiga olib kelishi mumkinligi haqida ogohlantirgan edi.
Rossiya Tashqi ishlar vazirligi Yevropa Ittifoqining sanksiyalariga javoban qator Yevropa rasmiylari va Ukraina harbiylarini qo‘llab-quvvatlovchi shaxslarning mamlakatga kirishi taqiqlanganini ma’lum qildi.
Avvalroq Yevropa Ittifoqi Rossiyaga qarshi 20-sanksiya paketi doirasida yangi cheklovlarni joriy qilgan edi.
Boshqa narsalar qatorida, kiberxavfsizlik sohasida xizmatlar ko’rsatish butunlay taqiqlangan. Eksport cheklovlari kimyoviy moddalar, moylash materiallari va kauchuklarga ham kengaytirildi. Murmansk va Tuapse portlarida operatsiyalar cheklandi, virtual valyuta va raqamli rubl faoliyati taqiqlandi.
Shu bilan birga, Rossiyaning ayrim ommaviy axborot vositalarining eshittirishlari ham cheklandi.
«Karkidon» suv ombori hududida 635 mlrd so‘mlik majmua barpo etilmoqda: tafsilotlar
AQSh Eronga qarshi iqtisodiy kurashda asosiy “karta” – Qalibafdan foydalandi
Londonda sohibqiron Amir Temurga bag‘ishlangan xalqaro forum o‘tkaziladi
-
Iqtisodiyot5 days ago
Ikki oyda xorijga 466,6 mln dollarlik to‘qimachilik mahsulotlari sotildi
-
Siyosat5 days agoYevropa Ittifoqi Rossiya mudofaa sanoatiga xomashyo yetkazib bergan ikki O‘zbekiston shirkatiga sanksiyalar kiritdi
-
Iqtisodiyot5 days agoBirinchi chorakda O‘zbekistonga yuborilgan pul o‘tkazmalari 13 foizga oshdi
-
Dunyodan4 days ago
Livan-Isroil o’t ochishni to’xtatish muddati uch haftaga uzaytirildi
-
Jamiyat3 days agoJomboyda mast haydovchi YTH sodir etdi
-
Dunyodan3 days ago
AQSh Eronga qarshi urush uchun har soniyada 11,5 ming dollar sarflamoqda
-
Iqtisodiyot5 days agoYevroittifoq O‘zbekistonning ikkita korxonasiga sanksiya kiritdi
-
Siyosat4 days ago
Prezident eksport qilishda tadbirkorlarga yordam bermayotgan hokimlarni ogohlantirdi