Jamiyat
Tug‘uruqxonadan janozagacha: Ishtixondagi fojiali to‘rt kun
36 yoshli Nasiba tug‘uruq uchun shifoxonaga kelganida hech kim oradan to‘rt kun o‘tib uning o‘limi haqida xabar tarqalishini tasavvur qilmagandi. Bu vaqt ichida avval homila nobud bo‘ldi, so‘ng onaning ahvoli og‘irlashib bordi va o‘zi ham vafot etdi. Yaqinlari bu jarayonda shifokorlar beparvolik qilganini iddao qilmoqda. Shifokorlar esa bu da’volarni rad etyapti.
Kun.uz voqea ishtirokchilari bilan suhbatlashib, 10 apreldan 14 aprelgacha bo‘lgan voqealar zanjirini qayta tiklashga harakat qildi.
Xavf qachon boshlangandi?
Samarqand viloyati Ishtixon tumanida istiqomat qilib kelgan Nasiba Elmurodova to‘rtinchi farzandini dunyoga keltirish uchun 10 aprel kuni soat 14.00 lar atrofida tuman sog‘liqni saqlash bo‘limiga olib kelinadi. Uning ovsini Ozoda Mixliboyevaning aytishicha, qabul bo‘limidagi shifokorlar bemorni dastlab UZI tekshiruvidan o‘tkazishni so‘rashgan. Tekshiruv natijalari topshirilganidan keyin ayol shifoxonada qoldirilgan.
Soat taxminan 16:00 ga kelib navbatchilik almashadi va Nasiba Elmurodova akusher-ginekolog To‘lqin Eshtemirov nazoratiga o‘tadi. Oila a’zolarining aytishicha, bu vaqtda shifokor bemorning yaqinlariga hech qanday jiddiy xavf haqida gapirmagan. Aksincha, ayol tug‘uruqni tabiiy yo‘l bilan o‘tkazishi mumkinligi ma’lum qilingan va shu sabab ular uylariga qaytishgan.
Ozoda Mixliboyeva uyga borganidan so‘ng ham ovsini bilan telefon orqali aloqada bo‘lib turganini aytmoqda. Uning so‘zlariga ko‘ra, Nasiba o‘zini yaxshi his qilmayotganini bildirgan.
«Shifokor ko‘rdimi?» degan savolga u «Yo‘q», deb javob bergan. Ozoda uni shifokorlar oldiga borishga undaganida esa: «Yursam suv ketyapti», degan.
Bu, ehtimol, marhumaning voqealar zanjiridagi so‘nggi to‘g‘ridan-to‘g‘ri aytilgan gaplaridan biri edi.
Aynan shu nuqtada birinchi savol paydo bo‘ladi. Agar bemorda suv ketishi boshlangan bo‘lsa, bu holat qay darajada xavfli baholangan? Uning ahvoli kechki soatlargacha qanday nazorat qilingan? Bu haqda hozircha faqat tomonlarning ko‘rsatmalari bor.
Soat 21:00 lar atrofida shifoxonadan oila a’zolariga qo‘ng‘iroq bo‘ladi. Ulardan zudlik bilan kelish so‘raladi. Bu vaqtga kelib homilaning ahvoli og‘irlashgani aytilgan.
Marhumaning turmush o‘rtog‘i Diyor Ergashevning aytishicha, shifokor To‘lqin Eshtemirov operatsiya natijasiga kafolat bermasligini, bolaning yurak urishi yaxshi emasligini, ayolda suv kamaygani va bola kindigiga o‘ralib qolgan bo‘lishi mumkinligini aytgan.
«Men uchun asosiysi ayolim bilan bolamning tirik qolishi edi. Shuning uchun boshqa shifoxonaga olib ketishga qaror qildim», deydi u.
To‘lqin Eshtemirov esa boshqacha fikrda. Uning aytishicha, operatsiya qilish taklifi avvalroq berilgan, ammo bemor tabiiy tug‘uruqni xohlashini bildirgan. Keyinchalik ahvol og‘irlashgach, yaqinlari chaqirilgan.
Shu tariqa voqeadagi eng muhim ziddiyat yuzaga chiqmoqda. Oila xavf o‘z vaqtida tushuntirilmaganini aytmoqda. Shifokor esa xavf haqida marhumaning o‘zi ogohlantirilganini ta’kidlamoqda. Bu ikki versiyadan qay biri haqiqatga yaqin ekanini tekshiruv va tibbiy hujjatlar aniqlashi kerak.
Chelakda uzilgan umid
Diyor Ergashev ayolini shaxsiy mashinada Payariq tumanidagi Chelak shahar shifoxonasiga olib boradi. U yerda navbatchilik qilgan shifokor Islom Otamurodov bemorni qabul qilib, homilaning yurak urishini tekshirgan.
Uning aytishicha, avval oddiy tekshiruvda, keyin dopler apparati orqali ham yurak urishi eshitilmagan. Shundan so‘ng ayol UZI tekshiruviga yuborilgan.
Chelakdagi UZI natijasi bir necha soatlik noaniqlikka nuqta qo‘ydi. Homilaning yuragi urishdan to‘xtagan edi.
Bir necha soat avval hali operatsiya qilish yoki qilmaslik haqida gap ketgan bo‘lsa, endi bu masala ahamiyatini yo‘qotgandi. Oila endi bolani saqlab qolish haqida emas, uning nega nobud bo‘lganini tushunishga harakat qila boshlagandi.
Shundan keyin Nasiba Elmurodova 11 aprelga o‘tar kechasi Ishtixon tumaniga qaytariladi.
Shifokorlarning aytishicha, homila nobud bo‘lgani aniq bo‘lgach, operatsiya emas, tabiiy tug‘uruq ma’qul ko‘rilgan. Diyor Ergashev esa bu qaror bo‘yicha ham savollari borligini aytmoqda.
Uning so‘zlariga ko‘ra, shifokorlardan o‘lik homila bilan qancha vaqt yurish mumkinligini so‘raganida, jiddiy xavotir bildirilmagan.
Bu nuqtada yana bir muhim jihat paydo bo‘ladi. Hozircha rasmiy xulosa mavjud emas. Biroq oila tomonidan aytilgan suv ketishi, homila yurak urishining pasayishi, keyinchalik uning nobud bo‘lishi va ortidan onaning ahvoli og‘irlashib borishi kabi holatlar aynan qay darajada o‘zaro bog‘liq bo‘lgani tekshiruvning asosiy mavzularidan biri bo‘lishi mumkin.
11 aprel kuni Diyor Ergashev shifoxonaga kelganida turmush o‘rtog‘ining ahvoli yaxshi emasligini ko‘rganini aytadi.
«Sovqotyapman», degan Nasiba.
Erining so‘zlariga ko‘ra, ayol qaltirayotgan bo‘lgan, lablari yorilib ketgandi.
Marhumaning ovsini Ozoda Mixliboyeva ham bu davrda bemorga yetarlicha e’tibor berilmaganini iddao qilmoqda.
12 aprel kuni tonggi soat 06:00 lar atrofida chaqaloq o‘lik holda tug‘iladi.
Ona hayoti uchun kurash boshlanishi kerak (edi)
Ko‘pincha bunday voqealarda e’tibor chaqaloq o‘limiga qaratiladi. Ammo Nasiba Elmurodova bilan bog‘liq voqeada eng muhim savollar aynan shundan keyin boshlanadi.
Chunki bu vaqtga kelib homila allaqachon nobud bo‘lgan, chaqaloq o‘lik tug‘ilgan va endilikda asosiy vazifa onaning hayotini saqlab qolish edi.
Diyor Ergashevning aytishicha, chaqaloqni dafn qilib qaytganida turmush o‘rtog‘ining ahvoli avvalgidan ham og‘irlashgan bo‘lgan.
«Shishib ketgandi. Nafas olishga qiynalayotgandi», deydi u.
Uning ta’kidlashicha, shifokorlar so‘ragan dori-darmonlarni o‘z hisobidan olib kelib turgan.
Marhumaning yaqinlari shu kuni navbatchilik qilgan shifokor Adolat Yormatova pul olganini ham da’vo qilmoqda. Ularga ko‘ra, Diyordan 600 ming so‘m, qaynonasidan 800 ming so‘m olingan. Shifokor bu iddaolarni rad etdi.
Biroq bu ishda pul haqidagi bahsdan ham muhimroq savol bor: chaqaloq nobud bo‘lganidan keyin onaning ahvoli og‘irlashayotgan bir vaqtda yetarli choralar ko‘rilganmi? Oila a’zolarining fikricha, yo‘q. Shifokorlar bu fikrni rad etmoqda.
Nasiba Elmurodova keyinchalik jonlantirish bo‘limiga, so‘ng asosiy reanimatsiya bo‘limiga o‘tkaziladi. Diyor Ergashevning aytishicha, u 13 apreldan 14 aprelgacha shifoxonadan deyarli ketmagan.
14 aprel kuni Nasiba maxsus apparatga ulanadi. Ko‘p o‘tmay uning vafoti haqida xabar beriladi.
Dastlabki ma’lumotlarga ko‘ra, o‘lim sababi sifatida o‘tkir buyrak va nafas yetishmovchiligi qayd etilgan. Biroq bu hali yakuniy xulosa emas.
Bugun mazkur ish bo‘yicha ekspertiza tayinlangan. Holat yuzasidan huquqni muhofaza qiluvchi organlar tekshiruv olib bormoqda. Balki tekshiruv hech qanday qoidabuzarlik bo‘lmagan, degan xulosaga kelar. Balki aksincha bo‘lar.
Tergov va ekspertiza bu jarayonda kimning qanday mas’uliyati borligini aniqlashi kerak. Ammo tekshiruv qancha davom etishidan qat’i nazar, bu fojia allaqachon bir oilaning hayotini ikkiga bo‘lib ulgurdi. Bugun Ishtixondagi xonadonda uch nafar bola onasiz qoldi.
Ma’lumot uchun, bu Ishtixon tumani sog‘liqni saqlash bo‘limi atrofida so‘nggi oylarda yuzaga kelgan yagona mojaro emas. Avvalroq Kun.uz mazkur muassasada xatna amaliyotidan keyin ikki nafar bola vafot etgani haqida ham surishtiruv e’lon qilgandi. Ushbu holat yuzasidan Jinoyat kodeksining 116-moddasi bilan jinoyat ishi qo‘zg‘atilgan va hozirda tergov harakatlari olib borilmoqda.
Mas’ul tashkilotlardan ushbu holat bo‘yicha chuqur tekshiruv va izoh kutib qolamiz.
«Yuksalish» harakatining «Opinions» sotsiologik tadqiqotlar markazi Ijtimoiy va iqtisodiy tashabbuslar instituti bilan hamkorlikda «Ijtimoiy tarmoqlar davrida hayot» mavzusida ijtimoiy so‘rov o‘tkazdi. Unda mamlakatning 14 ta hududidan 1371 nafar respondent ishtirok etdi.
So‘rov natijalariga ko‘ra, eng ko‘p foydalaniladigan platforma Telegram bo‘lib, respondentlarning 88,9 foizi, ya’ni 1219 nafari undan foydalanishini bildirgan. Keyingi o‘rinlarda Instagram — 73,5 foiz va YouTube — 61,8 foiz qayd etilgan. Facebook’dan esa ishtirokchilarning 24,7 foizi (338 nafar) foydalanadi.
Respondentlarning 69,9 foizi ijtimoiy tarmoqlardan do‘stlari va oila a’zolari bilan muloqot qilish uchun foydalanishini aytgan. 64 foiz yangiliklarni kuzatish, 43,8 foiz ta’lim olish, 42,2 foiz ko‘ngilochar kontent uchun ijtimoiy tarmoqlarga murojaat qiladi. 40,6 foiz ishtirokchi esa ijtimoiy tarmoqlardan daromad olish va kasbiy maqsadlarda foydalanishini bildirgan. Bu savolda bir nechta javobni belgilash imkoni berilgan.
Ijtimoiy tarmoqlarda sarflanayotgan vaqt ham o‘rganilgan. Ish yoki o‘qish kunlarida respondentlarning 37,3 foizi ijtimoiy tarmoqlarga kuniga 2 soatdan ortiq vaqt sarflaydi. 12,4 foiz ishtirokchi esa kuniga 4 soatdan ko‘proq vaqtni ijtimoiy tarmoqlarga ajratishini bildirgan. Dam olish kunlarida 4 soatdan ortiq vaqt sarflaydiganlar ulushi 19,7 foizga, ya’ni 270 nafarga yetgan.
Ishtirokchilarning 57 foizi ijtimoiy tarmoqlarda sarflayotgan vaqtini me’yorida deb hisoblaydi. Biroq 33,4 foizi, ya’ni har uch kishidan biri, ijtimoiy tarmoqlarda keragidan ko‘proq vaqt qolib ketayotganini tan olgan.
Vaqtini kamaytirishga uringan 511 nafar respondent (61 foiz) bunga erishgan, 327 nafari (23,9 foiz) esa buning uddasidan chiqa olmagan. Ishtirokchilarning 28 foizi ijtimoiy tarmoqlarda o‘tkazadigan vaqtini kamaytirishga ehtiyoj sezmasligini bildirgan.
Tadqiqot natijalari ijtimoiy tarmoqlarda ko‘p vaqt o‘tkazish faqat yoshlarga xos emasligini ham ko‘rsatgan. Kuniga 2 soatdan ortiq foydalanadiganlar ulushi nafaqadagilar orasida 54 foiz, uy-ro‘zg‘or ishlari bilan band respondentlar orasida 43,7 foizni tashkil etgan. Maktab o‘quvchilarida bu ko‘rsatkich 27,3 foiz, talabalarda esa 32,7 foiz bo‘lgan.
Ijtimoiy tarmoqlardan foydalanishning uyqu va kundalik vazifalarga ta’siri ham o‘rganilgan. Respondentlarning 62,2 foizi, ya’ni 853 nafari, ijtimoiy tarmoqlardan foydalanish uyqusiga ta’sir qilishini bildirgan. 18 yosh va undan katta ishtirokchilarning 58,1 foizi esa ijtimoiy tarmoqlar ish yoki kundalik vazifalariga muayyan darajada xalaqit berishini qayd etgan.
13–17 yoshli ishtirokchilarning 74,4 foizi ijtimoiy tarmoqlar uyqusiga ta’sir qilishini bildirgan. Ularning qariyb to‘rtdan uch qismi ijtimoiy tarmoqlar o‘qish yoki uy vazifalarini bajarishga ham xalaqit berishini aytgan.
O‘smirlarning 66,7 foizi ota-onasi ijtimoiy tarmoqlardan foydalanishini doimiy nazorat qilishini, 28,2 foizi esa ba’zan nazorat qilishini bildirgan. 5,1 foiz o‘smirning ota-onasi bu borada nazorat qilmasligini aytgan.
Respondentlar uchun ijtimoiy tarmoqlardan foydalanishda eng ko‘p tashvish uyg‘otadigan muammo ortiqcha vaqt sarflash bo‘lgan — 30,1 foiz, ya’ni 413 nafar. Keyingi o‘rinlarda soxta yoki ishonchsiz axborot — 18,6 foiz (255 nafar), firibgarlik va shaxsiy ma’lumotlarning tarqalishi — 13,2 foiz (181 nafar) qayd etilgan.
Shuningdek, respondentlarning 6,9 foizi ijtimoiy tarmoqlarning uyqu va salomatlikka ta’sirini, 6,9 foizi oila a’zolari o‘rtasidagi muloqotning kamayishini, 4,2 foizi esa haqorat va tazyiqni asosiy muammolar sifatida ko‘rsatgan. 8,5 foiz ishtirokchi ijtimoiy tarmoqlardan foydalanish hech qanday muammo keltirib chiqarmasligini bildirgan.
Tadqiqot mualliflari ijtimoiy tarmoqlardan foydalanishni cheklashdan ko‘ra, ulardan ongli, xavfsiz va me’yorida foydalanish madaniyatini shakllantirish muhimligini ta’kidlagan. Shuningdek, media savodxonlik, shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish va soxta axborotni aniqlash bo‘yicha amaliy mashg‘ulotlarni ta’lim muassasalari va mahallalarda yo‘lga qo‘yish taklif etilgan.
Tahlil natijalari ijtimoiy tarmoqlar bilim olish, muloqot qilish va mehnat faoliyatini rivojlantirish uchun imkoniyat yaratishini, biroq ulardan nazoratsiz foydalanish vaqtning samarasiz sarflanishi, uyqu, salomatlik va kundalik vazifalarga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkinligini ko‘rsatgan.
Qishloq xo‘jaligi vazirligi tashabbusi bilan dala atrofidagi yo‘llar bo‘yiga «basketbol» uslubidagi chiqindi qutilari o‘rnatilmoqda.
Tashabbusdan asosiy maqsad yo‘llar va dalalarni toza saqlash, shuningdek, chiqindilarni maxsus qutilarga tashlash odatini shakllantirishdan iborat.
Vazirlik safar davomida plastik idishlar va boshqa chiqindilarni avtomobil salonida saqlab turish, so‘ng xavfsiz joyda to‘xtab, ularni chiqindi qutisiga tashlashni tavsiya qilmoqda. Chiqindi qutisiga tushmagan chiqindilarni esa yerda qoldirmaslik so‘ralgan.
Shuningdek, harakatlanayotgan avtomobildan chiqindi tashlash mumkin emasligi, yo‘lda harakat xavfsizligi birinchi o‘rinda turishi ta’kidlangan.
Fermerlar va mahalliy hokimliklarga chiqindi qutilarini yo‘lovchilar xavfsiz foydalana oladigan joylarga o‘rnatish hamda ularni muntazam bo‘shatib turishni tashkil etish taklif qilindi.
Vazirlik dalalarni chiqindilardan asrash va atrof-muhitni toza saqlashga chaqirdi.
Surxondaryo viloyatida Savdo-sanoat palatasi tuman bo‘limi boshlig‘i ushlandi.
Bosh prokuratura huzuridagi Departamentning Qiziriq tumani bo‘limi va boshqa huquqni muhofaza qiluvchi organ xodimlari hamkorligida tezkor tadbir o‘tkazildi.
Unda Savdo-sanoat palatasi Qiziriq tumani bo‘limi boshlig‘i M.Ch. fuqaro O.B.ga dehqon xo‘jaligi tashkil etishi uchun auksion orqali 2 gektar yer maydoni olib berishini va’da qilgan. So‘ngra firibgarlik yo‘li bilan qo‘lga kiritgan 5 mln so‘mni O.B.ga qaytarib bergan vaqtida ashyoviy dalillar bilan ushlangan.
Mazkur holat yuzasidan Jinoyat kodeksining 168-moddasi (firibgarlik) bilan jinoyat ishi qo‘zg‘atilib, tergov harakatlari o‘tkazilmoqda.
Avvalroq Prokuratura departamenti Ekologiya va kadastrlar palatasi xodimlari tezkor tadbirda ushlanganini xabar bergandi.
Gohida o‘yga tolaman, avvallari kunlar ham, tunlar ham bugungidek shoshqaloq emasdi, uzun va barakali edi. Ko‘cha changitib qora kechgacha to‘p tepgan, uy yumushlarini bitirib, kitob varaqlagan, yozgi ta’tilda buvilarimiz tushlik payti uxlatishlaridan qochib, tezroq peshin o‘tishini kutgan beg‘ubor damlar… Eng muhimi, mahallada hamma bir-birini tanir, har bir bola butun jamoaning e’tiborida edi. Odamlar bir-birining ko‘ziga qarab gaplashar, mehr va oqibat og‘zaki emas, amaliy hayot tarzi edi. Endi-chi?
Cheksiz ehtiyojlar va raqamli texnologiyalar asrida vaziyat qanday?
Biz maishiy tashvishlar, to‘kinlik va moddiyat poygasiga shu qadar sho‘ng‘idikki, eng qimmatli ne’mat – vaqt va jonli muloqot ekanini boy berib qo‘ydik. Ilgari ertalab bir burda non va shirin choy bilan kuni bo‘yi yayrab yurgan bolalar bilan nozu ne’mat to‘la dasturxon ustida «uni yemayman, buni kiymayman» deb xarxasha qilayotgan bolalar o‘rtasida katta farq bor.
Bugungi «Z» va «Alfa» avlodlari shundoq ham raqamli muhit ichida tug‘ildi. Ammo fojia shundaki, biz ularni an’anaviy ma’naviy borliqdan uzib, virtual qarmoqlarga o‘z qo‘limiz bilan topshirib qo‘ymoqdamiz. Bugun oilalarda xavfli bir «ma’naviy vakuum» ya’ni emotsional bo‘shliq paydo bo‘ldi. Bola ota-onasining ko‘ziga qarab gapirishni emas, ekran bilan muloqot qilishni odat qilmoqda. Agar oiladagi bu bo‘shliqni ota-onaning mehri to‘ldirmas ekan, uni begona virtual dunyo shubhasiz o‘z domiga tortadi.
Bu muammo bugun to‘satdan paydo bo‘lib qolgani yo‘q. Millat qayg‘usi bilan yashagan ma’rifatparvar jadid bobolarimiz bundan bir asr muqaddam tarbiyani bejiz hayot-mamot masalasi darajasiga ko‘tarmagan edi. Abdulla Avloniy o‘zining «Turkiy Guliston yoxud axloq» asarida: «Tarbiya bizlar uchun yo hayot – yo mamot, yo najot – yo halokat, yo saodat – yo falokat mas’alasidur», deya bong urganda aynan farzandning ruhiy tarbiyasiga befarq bo‘lmaslikni nazarda tutgan edi. Ulug‘ mutafakkir Mahmudxo‘ja Behbudiy «Oyna» jurnalidagi maqolasida «Dunyoda turmoq uchun dunyoviy fan va ilm lozimdur, zamona ilmi va fanidan bebahra millat boshqalarga poymol bo‘lur. Buning poydevori esa go‘daklikdan beriladigan tarbiya va ilmdir», deb uqtirgan bo‘lsa, Abdurauf Fitrat o‘zining mashhur «Oila yoki oila boshqarish tartiblari» asarida, «Har bir millatning saodati va izzati, albatta, shu xalqning ichki intizomi va totuvligiga, oilaviy tarbiyasining to‘g‘ri yo‘lga qo‘yilganiga bog‘liqdir», deya oila va ota-onaning shaxsiy mas’uliyatini davlat poydevori sifatida belgilagan edi.
Bugungi Yangi O‘zbekiston taraqqiyotida ham mazkur tarixiy haqiqat davlat siyosati darajasidagi asosiy ustunga aylandi. Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev 2017 yil o‘tkazilgan «Maktabgacha ta’lim tizimini tubdan takomillashtirish masalalari»ga bag‘ishlangan videoselektor yig‘ilishidagi nutqida aniq va keskin xulosani ilgari suradi: «Agar bolalarimizni maktabgacha bo‘lgan davrda to‘g‘ri tarbiyalab, ularning ongiga milliy va umuminsoniy qadriyatlarni singdirmasak, keyin kech bo‘ladi. Yosh avlod tarbiyasi – bu davlat ahamiyatiga molik, kelajakni belgilaydigan eng muhim vazifadir. Bola dunyoqarashining shakllanishida oilaning, ota-onaning o‘rnini hech narsa bosa olmaydi. Bolaga eng katta boylik – bu unga berilgan chinakam tarbiya, mehr va e’tibordir».
Ammo bu haqiqatlarni kundalik hayotimizda qanchalik amalga oshiryapmiz? Kun bo‘yi bog‘cha yoki maktabda ota-onasining kelishini intizor kutgan jajji qalblar oqshomda uyga horib kelgan ota-onasidan iliq nigoh va mehr kutadi. Kattalar esa charchoqni bahona qilib, muloqot qilish o‘rniga qo‘lidagi telefoniga yoki televizorga termulib o‘tirishni afzal ko‘radi.
Jajji bolalarning dardi – jamiyatning katta dardi….
Kuni kecha ishdan charchab qaytganimda, qizalog‘im ko‘zlari quvonchdan porlab oldimga yugurib keldi: «Oyijon, oyijon, «Bek va Lola»ning yangi qismi chiqibdi, rosa zo‘r ekan, qo‘yib beraymi?» Men esa horg‘inlik bilan, «Hozir uy ishlarini tugatay, keyin ko‘ramiz, endi ishdan keldim-ku», dedim. Shu lahzada uning ma’sum ko‘zlaridagi uchqun darrov so‘nib, nigohida mahzunlik sezildi. Bu nigoh qalbimni teshib yubordi. Hamma narsani yig‘ishtirib, kompyuter qarshisiga o‘tirdim.
Multfilmning «Bolalik» deb nomlangan qismi bugungi aksariyat ota-onalar uchun shafqatsiz bir haqiqat ko‘zgusi ekan. Erkalik qilgisi, otasi bilan turli o‘yin o‘ynagisi kelayotgan jajji qahramonlarning dardi – aslida bugungi jamiyatimizning katta dardi. Ona ro‘zg‘or tashvishlari girdobida, ota esa telefon va ishdan bosh ko‘tara olmayotgan manzarada yangragan mana bu misralar tosh qalbni ham larzaga soladi:
«Ishdan charchab kelsangiz, kulib kutib olamiz,
Bag‘ringizga otilib, dadajon, achom-achom qilamiz.
Futbol o‘ynaylik birga, chalg‘imaymiz telefonga,
G‘animatdir bu kunlar, dadajon,
Yodda qolsin bir umrga!
Dada, dada, dada, dadajon…
Keling, biz bilan o‘ynab, bolalikka qayting bir on,
Baxtliroq o‘tadi siz bilan vaqtimiz birga,
Omon bo‘ling har qachon, dada, dada, dadajon!»
Yuqorida keltirilgan lavha Davlatimiz rahbari tashabbusi bilan milliy animatsiyamizda aynan mana shunday chuqur psixologik, oilaviy qadriyatlarni himoya qiluvchi milliy kontent yaratilayotgani ulkan ahamiyatga ega. Bu shunchaki multfilm emas, balki farzand tarbiyasidagi bo‘shliqni ko‘rsatib beruvchi milliy ogohlik bongidir. Bolaga hashamatli mashina, brend kiyim yoki qimmatbaho buyum emas – ota-onaning mehrli ovozi, samimiy quchog‘i va birga o‘ynalgan jonli lahzalar kerak.
Endi bir eslaylik… Biz ertaklarga ishonib yashagan kechalarimizni bir eslang. Ustoz Hamid Olimjon o‘zining «Oygul bilan Baxtiyor» dostoni muqaddimasida bejiz yozmagan edi:
«Bolalik kunlarimda,
Uyqusiz tunlarimda,
Ko‘p ertak eshitgandim,
So‘ylab berardi buvim.
Esimda o‘sha damlar,
O‘zi uchar gilamlar…
Buvimning har qissasi,
Har bir qilgan hissasi
Fikrimni tortar edi,
Havasim ortar edi.
Tinglar edim betinim
Uzun tunlar yotib jim…»
Qarang, bu she’rda nafaqat sog‘inch, balki katta pedagogika yotibdi! Bolani ertak, suhbat va jonli so‘z tarbiyalaydi. Biz bola paytimizda bolalikning qadriga yetmadik, ammo bugun ota-ona bo‘lib farzandimizning eng beg‘ubor damlarini virtual dunyo girdobiga tashlab qo‘yishga qanday haqqimiz bor? Bobo-buvilarimizning bizga aytgan ertaklari, chekkan bedor tunlari qalbimizga mehrdan mustahkam qal’a qurib bergan edi.
Nahotki bu ma’naviy zanjir aynan bizning avlodga kelganda uzilsa?
«Bek va Lola» qahramonlari kattalarga bir buyuk qonuniyatni eslatadi: «Siz ham bola bo‘lgansiz, bobo-buvilarimiz bag‘rida baxtli edingiz… Biz ham sizdek bo‘lib ulg‘ayamiz». Farzand – bizning ko‘zgumiz. Bugun biz ularga ajratmagan vaqt va mehrni ertaga ular ham o‘z farzandlariga bera olmaydi. Shu tariqa mehrsizlik avloddan avlodga meros bo‘lib o‘tadi.
Inson ehtiyojlari cheksiz, ammo Yaratgan o‘lchab bergan umr va vaqt – qaytarib bo‘lmas oliy ne’matdir. Moddiy boylikni har kuni qayta topish mumkin, ammo boy berilgan bolalikning birgina lahzasini jahonning barcha xazinalariga ham sotib olib bo‘lmaydi.
Aslida bola uchun ota-ona topayotgan moddiyat emas, balki unga ajratilgan vaqtning o‘zi eng buyuk davlatdir. Kechagi avlod bobo-buvilarining ertaklari va ota-onalarining namunasi bilan milliy ruhda voyaga yetgan bo‘lsa, bugun farzandlarimiz ekran qarmog‘ida begona g‘oya va sovuq virtual dunyoning tarbiyalanuvchisiga aylanib qolmoqda.
Abdulla Avloniy aytgan «hayot-mamot masalasi» mana shu yerdan boshlanadi. Biz bolalarimizga dunyoni olib beryapmiz, ammo ulardan o‘zimizni olib qo‘ymoqdamiz. Bugun uyga borganda sovuq ekranlarni bir chetga surib, ko‘ngil rishtalarini qayta bog‘lashga kuch topaylik. Zero, ota-ona mehri bilan to‘yinmagan yurakda ertaga Vatanga, el-yurtga bo‘lgan sadoqat qayerdan paydo bo‘ladi?
Bolalikni boy berish – bu millatning ertasini boy berish demakdir. Ulgurib qolaylik, chunki vaqt oqmoqda, bolalik esa g‘animatdir!
Nigora Husanova,
Ijtimoiy-ma’naviy tadqiqotlar instituti
katta ilmiy xodimi
Joriy yil 26 sentyabr kuni Andijon shahri ilk bor “Yashil uyim” ekologik festivaliga mezbonlik qiladi. Yevropa Ittifoqi moliyaviy ko‘magida tashkil etilayotgan tadbir Berlin Zentrum majmuasida bo‘lib o‘tadi.
YeI delegatsiyasi matbuot xizmati xabariga ko‘ra, festival ekologik turmush tarzi, chiqindilarni saralash va qayta ishlash, resurslardan oqilona foydalanish hamda zamonaviy ilmiy va ekologik yechimlarni keng targ‘ib etishga qaratilgan.
Festival davomida tashrif buyuruvchilar uchun mutaxassislar ishtirokidagi ochiq ma’ruzalar, chiqindilarni qayta ishlash bo‘yicha mahorat darslari, ekologik mahsulotlar va ilmiy ishlanmalar yarmarkasi, sovrinli o‘yinlar hamda jonli musiqiy dastur tashkil etiladi.
Festivalning asosiy hududida ekologik turmush tarzi va barqaror rivojlanish bilan bog‘liq turli tadbirlar o‘tkaziladi. Jumladan, yetakchi mutaxassislar ishtirokida “Ekologik yashash qimmat emas: uyda ishni nimadan boshlash kerak?”, “Saraton genomikasi”, “Nega chiqindilarni saralash kerak?”, “Imo-ishora tilini o‘rganamiz”, “Ekologiya yoki iqtisodiyot?” kabi mavzularda suhbat va munozaralar tashkil etiladi.
Tadbir doirasida bolalar uchun ham ma’rifiy va interaktiv mashg‘ulotlar, robototexnika darsi va ilmiy eksperimentlar o‘tkaziladi.
Festival davomida tashrif buyuruvchilar ekologik mahsulotlar yarmarkasida ishtirok etish, mahalliy ekologik tashabbuslar va ilmiy ishlanmalar bilan tanishish imkoniyatiga ega bo‘ladi.
Shuningdek, festival hududida chiqindilarni topshirish va qayta foydalanishni rag‘batlantiruvchi maxsus punktlar faoliyat yuritadi. Punktlarda batareyalar, ishlatilgan o‘simlik yog‘i, qog‘oz, sellofan va alyuminiy qabul qilinadi.
“Yashil uyim” festivali ekologik mas’uliyatni kundalik hayotdan boshlash, foydali odatlarni shakllantirish va atrof-muhitni asrashga qaratilgan amaliy yechimlarni keng targ‘ib qilish uchun ochiq maydon yaratadi”, — deyiladi YeI delegatsiyasi xabarnomasida.
O‘zbekistonliklar ijtimoiy tarmoqlarda kuniga qancha vaqt o‘tkazyapti?
«Pul tugab qoladi, dunyo xavfli…» yoxud ziqnalikni bartaraf etuvchi 11 qoida
OTMlarda kontrakt to‘lash muddati uzaytirildi
-
Jamiyat5 days ago
Murojaatlar bilan ishlashdagi kamchilik sabab 150 dan oshiq mansabdor ishdan olindi
-
Sport5 days ago
«Paxtakor», «Neftchi» va «Nasaf» qancha pul ishlaydi?
-
Iqtisodiyot5 days ago
O‘zbekistonda ijara xizmatlari hajmi 9 trln so‘mga yetdi
-
Siyosat5 days agoOliy tibbiy hamrohlik ishi ta’lim yo‘nalishi joriy etiladi
-
Siyosat5 days ago
O‘zbek mutaxassislarining Koreya laboratoriyalari hamda ilg‘or korxonalarida stajirovka o‘tashi bo‘yicha yagona dastur yo‘lga qo‘yiladi
-
Jamiyat5 days ago
Kichik hikoyalar: Ko‘cha, yomg‘irda qolgan kelin-kuyov
-
Jamiyat4 days ago
Ehtiyojmand oilalarni baholash, ishlaydigan onalarga nafaqa va vaucher tizimi — ijtimoiy himoyada qanday o‘zgarishlar kutilmoqda?
-
Siyosat4 days ago
Shavkat Mirziyoyev Koreya Respublikasidagi o‘zbekistonliklar bilan uchrashdi