Jamiyat
Toshkentda zaryadga qo‘yilgan elektromobil nega yonib ketgandi?
Elektromobillar – yangi avlod mashinalari qulay, tejamkor, ekologik jihatdan ancha zararsiz, lekin ularga texnik xizmat ko‘rsatishda nozik jihatlar bor. Shu yil bahorda Toshkent markazida qimmatbaho Zeekr 001 avtomobili yonib ketgandi. Kun.uz voqea tafsilotlarini o‘rgandi. Ma’lum bo‘lishicha, bu holat – elektromobil haydovchilari va servis mutaxassislari ehtiyot bo‘lishi lozim bo‘lgan bir nuqtani yuzaga chiqaradi.
Xo‘sh, 50 ming dollarlik qimmatbaho avtomobilning yaroqsiz holga kelib qolishiga nima sabab bo‘lgandi?
{Yii::t(}
O’tkazib yuborish 6s
O’tkazib yuborish
Voqea xronologiyasi
Ish hujjatlarida ko‘rsatilishicha, 10 aprel kuni tungi 01:44 da Xotambek Mirzayev o‘ziga tegishli Zeekr 001 avtomobilini quvvatlash uchun “Xalqlar do‘stligi” san’at saroyining yonidagi avtoturargohda joylashgan Tok Bor brendiga tegishli stansiyaga keladi. 01:46 da zaryadlash uchun start tugmasi bosiladi. Bu paytda elektromobilning quvvati 7 foiz bo‘lgan. Mirzayev mashinasini qoldirib, uyiga ketadi. Soat 03:51 da stansiya elektromobilga quvvat berishni to‘xtatadi va sessiya yakunlanadi. O‘sha paytda mashinadan tutun chiqishi yoki nosozlik alomatlari kuzatilmagan.
Oradan 3 soatga yaqin vaqt o‘tgach, 7:30 lar atrofida elektromobilning old qismidan tutun chiqishi kuzatilgan va mashina yona boshlaydi. Baxtsiz hodisani ko‘rgan atrofdagi odamlar Favqulodda vaziyatlar vazirligiga xabar beradi.
FVB xulosasi
Chilonzor tuman Favqulodda vaziyatlar bo‘limi ma’lumotiga ko‘ra, mashinadagi alangani o‘chirish 07:38 da boshlangan va 08:28 da tugatilgan. Jarayon 50 daqiqa davom etgan.
Ma’lumot uchun, elektromobil akkumulyatorining (ayniqsa litiy-ion batareyalarning) yonishi juda qiyin o‘chiriladi. Bunga bir nechta texnik va kimyoviy sabablar bor. Xususan, qizigan element ichida kimyoviy reaksiyalar boshlanib ketadi va haroratni yanada oshiradi. Bu harorat qo‘shni elementga o‘tadi, u ham qizib portlaydi. Natijada zanjirli reaksiya – o‘z-o‘zini kuchaytiradigan jarayon yuzaga keladi. O‘tni o‘chirgan taqdirda ham, ichkaridagi elementlar qayta-qayta yonishda davom etadi.
Shuningdek, akkumulyator modullari alyuminiy yoki kompozit qutilarda joylashgan bo‘ladi. Bu qutilar issiqlikni ichkaridan tashqariga chiqarmaydi, shu sabab ichkaridagi elementlar uzoq vaqt qizib turadi, tashqi tomondan o‘t o‘chirilgandek tuyulsa ham, ichkarida harorat 300–800°S bo‘lib qoladi. Natijada yong‘in yana “qayta tirilaveradi”. Ya’ni oddiy suv o‘tni tez o‘chiradi, lekin batareyaning o‘zini sovita olmaydi.
Chilonzor tuman FVB izohida keltirilishicha, yong‘indan avtomobil batareyasi va old kapot ichki qismi zarar ko‘rgan, dvigatel qismida joylashgan barcha ehtiyot qismlar ishdan chiqqan.
Holatga sabab bo‘lgan omillarni batafsil o‘rganish uchun yong‘in-texnikaviy ekspertizasini tayinlash belgilangan. FVB yong‘in holatida jinoyat alomatlari yo‘qligini bildirgan.
2 oy oldingi ta’mirlash
Bu keysning muhim jihatlaridan biri – mashinani ta’mirlatish bilan bog‘liq. 2025 yil 25 yanvar kuni Zeekr’ning egasi Hotambek Mirzayev avtomobilini “EGO-Motors” MChJga tegishli “Voyah Service Center”ga olib boradi. Bunga avtomobilning quvvati 50 foizdan pasayganda birdaniga 0 foizga tushib ketayotgani sabab bo‘ladi.
“Avtomobil batareykasini diagnostika qilganimizda haydovchi o‘rindig‘ining tagidagi bir hujrasi 3,73 v’ga tushib ketgani, qolgan hujralar 4 v ekanini ko‘rdik. 7 fevral kuni batereykadagi disbalans bo‘lgan 3,73 hujrani 4 v’ga balans qilib, 9 fevral kunigacha 2 kun tekshirib test qildik. Mashina taxminan 17:50 larda egasiga taqdim etildi”, deyiladi xizmat ko‘rsatish markazining rasmiy izohida.
Servis markazining izohida aytilishicha, markaz xodimlari Zeekr’ning bu holatga kelishiga doimiy ravishda Fast DC charger, ya’ni yuqori quvvatdagi zaryadlash moslamalaridan foydalanish sabab bo‘lganini Hotambek Mirzayevga tushuntirishgan; bundan keyin mashinani 7 kW AC o‘zgaruvchan sekin zaryadlash stansiyasida quvvatlash kerakligini aytib, ogohlantirishgan.
Ekspertiza xulosasi
2025 yil 12 avgust kuni jabrlanuvchi Hotambek Mirzayev Xadicha Sulaymonova nomidagi Respublika sud ekspertiza markaziga murojaat qiladi. Uning arizasiga muvofiq, ekspert ishni “Taqdim qilingan elektr o‘tkazgichlarda qisqa tutashuv alomatlari mavjudmi?” hamda “Ushbu yong‘inning kelib chiqishiga avtomobilning litiy-ion batareyasi yacheykalarini almashtirishning aloqasi bo‘lganmi?” degan savollar yuzasidan ko‘rib chiqadi.
Ekspert xulosasiga ko‘ra, yong‘in sodir bo‘lgan avtomobildan olingan elektr o‘tkazgichlarda qisqa tutashuvga xos alomatlar topilmagan. Chilonzor TETK boshlig‘ining ma’lumotnomasida ham 2025 yilning 10 aprel kuni soat 00:00 dan 08:00 gacha yong‘in sodir bo‘lgan hududdagi transformator punktlarida avariyaviy holatlar, tarmoqda kuchlanish ortib ketishi kuzatilmagani keltirilgan.
Avtomobil 2022 yil 14 iyun kuni ishlab chiqarilgani, yong‘in sodir bo‘lgunga qadar qariyb 3 yil foydalanilgani hisobga olinib, baxtsiz hodisaning yuz berishida ishlab chiqarishdagi nuqsonlarning aloqasi yo‘qligi qayd etilgan. Bundan tashqari, Zeekr’ning qo‘llanmasida elektromobilni Fast DC charger’da zaryadlashga taqiq qo‘yilmagan.
“Har qanday litiy-ion batareyada professional moslashtirish talab kilinadi: yacheykalarning ichki qarshiligi, yoshi va salohiyati tenglashtirilgan bo‘lishi kerak. Qisman almashtirish ko‘plab ishlab chiqaruvchilarning tavsiyalarga zid. Shuning uchun qayta yig‘ishda to‘liq diagnostika va BMC (batareyani boshqarish tizimi) kalibrovka amalga oshmagan bo‘lishi mumkin. Yuqoridagilardan kelib chiqib, yong‘in litiy-ion batareyani qisman almashtirish va disbalansni to‘liq bartaraf qilmaslik natijasida kelib chiqqan”, deyiladi ekspertiza xulosasida.
Ayni paytda Hotambek Mirzayev sudga da’vo arizasi kiritgan. U “EGO-Motors”dan yetkazilgan zarar uchun 659 mln 376 ming so‘m, mustaqil baholovchi xizmatlari uchun 2 mln so‘m, yuridik xizmatlar uchun 36 mln so‘m, ma’naviy zarar uchun 60 mln so‘m, shuningdek, sud uchun davlat boji va pochta xarajatlarini undirishni talab qilyapti.
Doston Ahrorov, Kun.uz
Raqobat qo‘mitasi tomonidan 2026 yilning dastlabki sakkiz oyida o‘tkazilgan tekshiruvlar davomida 73 nomdagi mahsulot sifat va xavfsizlik talablariga javob bermasligi aniqlandi. Bu haqda qo‘mita matbuot xizmati xabar berdi.
Ma’lum qilinishicha, qo‘mita hamkor tashkilotlar bilan birgalikda chakana savdo nuqtalarida sotilayotgan xalq iste’moli tovarlarining sifat va xavfsizlik talablariga muvofiqligini tekshirish uchun muntazam ravishda nazorat xaridlarini o‘tkazib kelmoqda. Xarid qilingan mahsulotlar akkreditatsiyadan o‘tgan laboratoriyalarda tekshirilib, ularning davlat standartlari hamda normativ-texnik hujjatlar talablariga mosligi baholanadi.
Xususan, 2026 yilning sakkiz oyida 60 turdagi jami 558 nomdagi mahsulot laboratoriya ekspertizasidan o‘tkazilgan. Natijada ulardan 73 nomdagisi belgilangan normativ-texnik talablarga javob bermasligi ma’lum bo‘lgan.
Ushbu mahsulotlarni savdo rastalaridan qaytarib olish va qonunchilikka muvofiq choralar ko‘rish uchun tegishli materiallar O‘zbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi hamda Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasiga yuborilgan.
Qonunchilik palatasi deputatlari bugungi majlisida moliyaviy jarimalarni qo‘llash tartibini yengillashtirishga qaratilgan qonun loyihasini uchinchi o‘qishda qabul qilib, Senatga yubordi.
Hujjatga ko‘ra, tadbirkorlar jarima solish to‘g‘risidagi qaror topshirilgan kundan boshlab bir oy ichida jarimaning 50 foizini ixtiyoriy to‘lasa, qolgan qismini to‘lashdan ozod etilishi mumkin.
Shuningdek, jarimani 6 oy davomida bo‘lib-bo‘lib to‘lash imkoniyati nazarda tutilmoqda.
Agar jarima to‘g‘risidagi qaror bekor qilinsa yoki haqiqiy emas deb topilsa, noqonuniy undirilgan mablag‘ qaytariladi. Qaytarish kechiktirilgan taqdirda, Markaziy bank asosiy stavkasining uch yuzdan biri miqdorida foiz to‘lash tartibi joriy etiladi.
Hozircha bu qoidalar qonun loyihasida nazarda tutilgan, kuchga kirmagan.
O‘zbekistonda moda va dizayn sohasi uchun malakali mutaxassislar tayyorlashga ixtisoslashgan yangi davlat oliy ta’lim muassasasi tashkil etiladi.
Prezidentning 2026-yil 16-oktyabrdagi PQ–378-son qaroriga muvofiq, Toshkent xalqaro moda akademiyasi tashkil etiladi. Akademiya Yengil sanoatni rivojlantirish agentligi tizimida faoliyat yuritadi.
Yangi oliygoh Toshkent to‘qimachilik va yengil sanoat instituti hamda Parij xalqaro moda akademiyasining qo‘shma ta’lim dasturi negizida tashkil etiladi.
Mazkur dasturda tahsil olayotgan barcha talabalar o‘qishini yangi akademiyada davom ettiradi. Bitiruvchilarga Toshkent xalqaro moda akademiyasining diplomi beriladi.
O‘quv jarayoni 2026/2027 o‘quv yilidan boshlanadi. Akademiyada xalqaro qo‘shma dasturlar bilan bir qatorda, mustaqil ta’lim dasturlari asosida bakalavr va magistrlar tayyorlashga ham ruxsat etiladi.
2027/2028 o‘quv yilidan boshlab to‘qimachilik, tikuvchilik, trikotaj va charm-poyabzal sohalarida korxonalar buyurtmasi asosida dual ta’lim joriy qilinadi. Bunda talabalar nazariy bilim olish bilan birga ishlab chiqarish jarayonlarida ham ishtirok etadi.
Shuningdek, yengil sanoat yo‘nalishidagi texnikumlarni muvaffaqiyatli tamomlagan, o‘rtacha bahosi akademiya belgilagan talabga javob beradigan bitiruvchilarga bakalavriatning uchinchi bosqichidan to‘lov-kontrakt asosida o‘qishni davom ettirish imkoniyati yaratiladi.
Akademiya bazasida davlat buyurtmasi asosida turli tashkilotlar uchun kiyim-bosh dizaynini ishlab chiqish va milliy brendlarni shakllantirish ham yo‘lga qo‘yiladi.
Qarorda xorijiy mutaxassislar va talabalarni jalb qilish uchun ko‘p martalik vizalar rasmiylashtirish tartibi ham nazarda tutilgan.
Bundan tashqari, 2028-yil yakuniga qadar davlat-xususiy sheriklik asosida 400 o‘rinli talabalar turar joyi quriladi. Ungacha akademiyaga o‘tkazilgan talabalar Toshkent to‘qimachilik va yengil sanoat instituti yotoqxonasidan belgilangan tartibda foydalanishi mumkin.
Xorijda o‘zbek milliy taomlariga ixtisoslashgan restoran yoki oshxona tashkil etgan mahalliy tadbirkorlar ayrim xarajatlarining 50 foizigacha bo‘lgan qismini subsidiya sifatida qaytarib olishi mumkin.
Ushbu xizmat Turizm qo‘mitasi tomonidan my.gov.uz Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali orqali bepul ko‘rsatiladi.
Subsidiya O‘zbekistonda davlat ro‘yxatidan o‘tgan va xorijda milliy restoran tashkil etgan tadbirkorlik subyektlariga ajratiladi.
Ariza topshirishda restoranning xorijiy davlatda ro‘yxatdan o‘tganini va binodan foydalanish huquqini tasdiqlovchi hujjatlar, sanitariya va yong‘in xavfsizligi talablariga muvofiqlik bo‘yicha ma’lumotlar taqdim etilishi kerak.
Shuningdek, restoranni tashkil etish bilan bog‘liq amalga oshirilgan xarajatlarni tasdiqlovchi hujjatlar, zaruratga qarab O‘zbekistondan mahsulot yetkazib berilganini tasdiqlovchi ma’lumotlar va ularning rasmiy tarjimasi so‘ralishi mumkin.
Restoranning ichki va tashqi ko‘rinishini aks ettiruvchi fotosuratlar ham arizaga ilova qilinadi.
Ariza my.gov.uz portali orqali elektron shaklda yuboriladi va 18 ish kuni ichida ko‘rib chiqiladi. Ijobiy qaror qabul qilinsa, subsidiya mablag‘lari 7 ish kuni ichida tadbirkorning bank hisobvarag‘iga o‘tkaziladi.
Arizada kamchiliklar aniqlangan taqdirda, tadbirkorga ularni bartaraf etib, hujjatlarni qayta taqdim qilish imkoniyati beriladi.
Qoraqalpog‘iston Respublikasidagi Ekologiya va iqlim o‘zgarishi milliy qo‘mitasi huzuridagi «Sayg‘ochiy» kompleks landshaft buyurtma qo‘riqxonasida yovvoyi hayvonlarni suv bilan ta’minlash maqsadida beshta avtonom suv ichish tizimi o‘rnatildi.
Tashabbus Ekologiya qo‘mitasi tomonidan BMT Taraqqiyot dasturi (BMTTD) va Global ekologik jamg‘arma (GEF) bilan hamkorlikda «Aral Sea Wetlands» loyihasi doirasida amalga oshirildi.
Suv resurslari cheklangan Ustyurt cho‘li sharoitida qo‘shimcha suv manbalarining mavjudligi sayg‘oqlar va mahalliy faunaning boshqa vakillarini saqlab qolishda muhim ahamiyatga ega.
Avtonom tizimlar quyosh energiyasida ishlaydi va to‘liq avtomatlashtirilgan. Ularning har biri 3 kub metr sig‘imga ega suv havzalari, nasoslar, datchiklar va hisoblagichlar bilan jihozlangan. Bu markazlashgan elektr energiyasi va suv ta’minoti manbalariga doimiy ulanish zaruratisiz suvni barqaror yetkazib berish imkonini beradi.
Suv ichish tizimlari bilan bir qatorda hududga 10 ta kamera va 10 ta fototuzoq ham o‘rnatildi. Ular hayvonlarni sutka davomida kuzatish, harakatlanishi va suv ichish joylaridan foydalanishini qayd etish, shuningdek, populyasiyalar holatini keyingi monitoring qilish uchun ma’lumot to‘plash imkonini beradi.
Ustyurtning og‘ir tabiiy sharoitida yashaydigan sayg‘oqlar uchun qo‘shimcha suv manbalarining yaratilishi yovvoyi hayvonlar populyasiyalarini saqlash va tiklashda muhim ahamiyat kasb etadi.
Avtonom suv ichish tizimlarining o‘rnatilishi Ustyurtda bioxilma-xillikni asrash bo‘yicha amalga oshirilayotgan chora-tadbirlardan biri bo‘lib, zamonaviy kuzatuv vositalari orqali hayvonlar holatini monitoring qilish va zarur ma’lumotlarni to‘plash imkonini ham beradi.
