Dunyodan
Tinchlik sa’y-harakatlari, ishonch inqirozi va katta “o’yin” (video)
Yaqin Sharqdagi geosiyosiy vaziyat dunyo e’tiborini yana Hormuz bo‘g‘oziga qaratdi. Bu nafaqat geografik nuqta, balki jahon iqtisodiyoti va xavfsizligining muhim bo‘g‘ini ekanligini allaqachon tan oldik. So‘nggi voqealar shuni ko‘rsatdiki, ushbu strategik yo‘lak ustidagi ziddiyat nafaqat harbiy, balki iqtisodiy va diplomatik jihatdan ham kuchayib bormoqda.
dunyoning energiya markazi
Dunyodagi neftning beshdan bir qismi Hormuz boʻgʻozi orqali tashiladi. Shuning uchun bu global energiya xavfsizligidagi eng muhim nuqtalardan biridir. Shuning uchun bu yerdagi beqarorlik neft narxining keskin o’zgarishiga olib keladi va jahon bozorini izdan chiqaradi.
So’nggi keskinliklar fonida Eron bo’g’ozni yopish uchun strategik bosim vositasidan foydalandi. Bu harakat nafaqat iqtisodiy, balki siyosiy signal ham edi.
Sulh – majburiy tanaffus?
8 aprel kuni AQSh va Eron oʻrtasida ikki haftalik otashkesim eʼlon qilindi. Kelishuvga Eronga harbiy bosim o‘tkazishga moratoriy joriy etish evaziga Hormuz bo‘g‘ozini ochishga chaqirgan Donald Tramp homiylik qilgan.
Vashington kelishuvni diplomatik imkoniyat sifatida baholagan bo’lsa, Eron buni siyosiy g’alaba sifatida taqdim etdi. Eron rasmiylari Qo’shma Shtatlarni shartlarni qabul qilishga majburlaganliklarini da’vo qilmoqda.
Biroq, bu sulhning mustahkamligiga shubhalar allaqachon mavjud edi.
Rasmiy bayonotlar bir-biriga zid keladi, AQSh mudofaa tizimi vakillari boʻgʻoz ochiqligini taʼkidlamoqda, xalqaro manbalar esa u amalda yopilganini baholamoqda. Pit Xegsetning aytishicha, kema hali ham harakatlanmoqda. Amalda esa, kemalar faqat Eron ruxsati bilan suzib yurishi mumkin, ruxsatsiz harakat “yo‘q qilish” tahdidlari bilan cheklanadi, hatto kriptovalyuta to‘lovlari ham joriy qilingan.
Bu holat xalqaro dengiz huquqi nuqtai nazaridan jiddiy muammolarni keltirib chiqaradi.
tinchlikni buzish
Kelishuv e’lon qilinganidan bir necha soat o’tib, vaziyat yana keskinlashdi. BAA, Quvayt va Bahraynga qarshi dron va raketa hujumlari qayd etilgan. BAA havo mudofaa tizimlari hujumni qaytardi. Quvaytning neft infratuzilmasi shikastlangan. Bahraynda fuqarolar jarohatlangan.
Eron bu harakatlarini dushman hujumlariga javob sifatida baholadi. Biroq xalqaro hamjamiyat buni sulh shartlarini buzish sifatida qabul qildi.
Livandagi vaziyat
Mintaqaviy vaziyatni yanada murakkablashtiruvchi omil Isroilning Livandagi harbiy amaliyotlari bo’ldi.
Isroil rasmiylari Eron bilan tinchlik o‘rnatish tarafdori, ammo Livandagi amaliyotlar to‘xtatilmaydi, deydi. Bu mojaroning chegaralanmaganligi va kuchayishi ehtimoli borligidan dalolat beradi.
Iqtisodiy bosimlar: kriptovalyutalarga talab
Eron tomonidan joriy etilgan yangi qoidalar – Hormuz boʻgʻozini kesib oʻtishda kriptoda toʻlash – xalqaro iqtisodiy tizimga noanʼanaviy yondashuv. Bir barrel uchun 1 dollar, bo’sh tankerlar ozod qilingan, savdo sanksiyalardan himoyalangan.
Bu choralar Eronning moliyaviy sanksiyalardan qochish siyosatining bir qismi sifatida ko‘rilmoqda.
Diplomatik kelishuv – Pokiston omili
Pokiston muzokaralarda yangi vositachi sifatida forumga qo’shildi. Bu missiya avvalroq Ummon tomonidan amalga oshirilgan, ammo ishonch inqirozi tufayli u jarayondan voz kechgan.
Hozirda ikkita yondashuv mavjud. Birinchidan, biz Erondan to‘liq kelishuvni, keyin esa harbiy harakatlarni to‘xtatishni talab qilamiz. AQShning pozitsiyasi avvalo vaqtinchalik sulh, keyin muzokaralar olib borish. Bu farq muzokaralar uchun asosiy to’siq bo’lib qolmoqda.
Yashirin operatsiya taxmin qilingan
Ayrim tahlilchilarga ko’ra, harbiy harakatlar ortida boshqa maqsadlar ham bo’lishi mumkin. U boyitilgan uran zahiralarini aniqlash, ma’lumot to’plash va strategik ob’ektlarni xaritaga tushirishni o’z ichiga oladi.
Qo’shma Shtatlar yolg’on va chalg’ituvchi ma’lumotlardan foydalangani haqidagi xabarlar buni shubha ostiga qo’yadi.
Ishonch inqirozi asosiy muammodir
Hozirgi vaziyatdagi eng katta muammo ishonchsizlikdir. Tomonlar bir-birini ayblamoqda, oshkora bayonotlar bir-biriga zid, vaziyat tez o‘zgarmoqda. Bu har qanday kelishuvni mo’rt va vaqtinchalik qiladi.
Vaqtinchalik sulh va noaniqlik
Hurmuz bo‘g‘ozi atrofidagi vaziyat o‘t ochishni to‘xtatish shunchaki strategik uzilish ekanligini ko‘rsatadi. Mojaro hali tugamagan va geosiyosiy raqobatning kuchayishini anglatadi.
Agar tomonlar asosiy kelishuvga erisha olmasalar, bunday sulh keyingi mojarodan oldin qisqa muddatdir.
Afsuski, Yaqin Sharq tinchligi masalasi uzoq va murakkab yo’l bo’lib qolmoqda.
Dunyodan
Rossiyada muhojirlar uchun patent olish va ularni uzaytirish uchun yangi shartlar belgilandi.
Rossiya prezidenti Vladimir Putin mehnat muhojirlari Rossiyada yashovchi o‘zlari va qaramog‘ida bo‘lgan shaxslarni hech bo‘lmaganda kunlik ish haqi bilan ta’minlashni talab qiluvchi qonunni imzoladi.
Qonunga ko‘ra, chet el fuqarosi patent olganida, u nafaqat o‘zi, balki voyaga yetmagan barcha farzandlari uchun ham belgilangan miqdorda shaxsiy daromad solig‘ini (NDFL) oldindan to‘lashi kerak.
Ushbu talab tadbirkorlik faoliyatidan qat’i nazar, jismoniy shaxslarga mahalliy yoki shaxsiy xizmatlar ko’rsatadigan chet el fuqarolariga ham tegishli.
Agar bu talablar bajarilmasa, immigrantning patenti yoki ishlash uchun ruxsatnomasi uzaytirilmaydi. Shundan so’ng, agar Rossiyada vaqtincha qolish uchun boshqa qonuniy asos bo’lmasa, ular 15 kun ichida voyaga etmagan bolalari bilan mamlakatni tark etishlari kerak.
Shuningdek, qonunga ko’ra, chet ellik voyaga etmagan bolaning Rossiyada vaqtincha bo’lish muddati uning ota-onasiga berilgan patentning amal qilish muddatidan (uzaytirish yoki qayta rasmiylashtirish) oshmasligi kerak. Biroq, bu muddat 18 yoshga to’lgunga qadar amal qiladi, buning uchun siz NDFL uchun ma’lum miqdorni oldindan to’lashingiz kerak.
Bola 18 yoshga to’lganda va Rossiyada qolish uchun boshqa qonuniy sabab bo’lmasa, u 30 kun ichida mamlakatni tark etishi yoki ushbu muddat ichida patent olish uchun ariza topshirishi va tegishli avans to’lovini amalga oshirishi kerak.
Yangi qonunga ko’ra, Rossiya Ichki ishlar vazirligiga chet elliklarning daromadlari va NDFLning belgilangan avans to’lovlari amalga oshirilganligini tekshirish vakolati berildi. Shuningdek, vaqtinchalik propiska yoki propiska olgan xorijliklarning davlat migratsiya axborot tizimi orqali soliq organlarida ro‘yxatdan o‘tganligini nazorat qilish mumkin bo‘ladi.
Kyushu yaqinida kuchli zilzila sodir bo’ldi. Bu haqda Osiyo OAVlari mamlakatning Yaponiya meteorologiya agentligiga asoslanib xabar berdi.
Zilzila magnitudasi: 7,1 Sana va vaqt: Bugun, 28-iyul, mahalliy vaqt bilan 16:27 atrofida Joylashuvi: Kumamoto prefekturasi yaqinida Zilzila o‘chog‘ining chuqurligi 10 km.
NHK telekanali zilziladan keyin sunami xavfi e’lon qilinganini ma’lum qildi.
Isroil atrof-muhitni muhofaza qilish vaziri Yidit Shirman Nil timsohini ko’payuvchi yovvoyi hayvon deb e’lon qildi. Bu chora Isroil qamoqxona maʼmuriyatiga falastinlik mahbuslar saqlanayotgan qamoqxonalarni qoʻriqlash uchun timsohlardan foydalanish imkonini beradi.
Euronews xabariga ko‘ra, vazirlik huquqshunoslari bu qarorga qarshi chiqishgan.
Mamlakat Tabiat va milliy bog‘lar vazirligi ham yovvoyi hayvonlarni faqat ilmiy va o‘quv maqsadlarida saqlash mumkinligi haqida bayonot berdi.
2025-yil dekabrida Isroil hukumatining radikal aʼzosi va Davlat xavfsizlik vaziri Itamar Ben Gvir falastinlik mahbuslar saqlanayotgan qamoqxonalarni qoʻriqlash uchun timsohlardan foydalanishni taklif qildi.
Tashabbus egalari timsohlardan AQSh va Janubiy Amerika mamlakatlaridagi qamoqxonalarni qo‘riqlashda foydalanilayotganini da’vo qilishdi. Biroq huquqshunoslarning aytishicha, amaliyot vaqti-vaqti bilan kuzatilgan bo‘lsa-da, muntazam ravishda amalga oshirilmagan.
Inson huquqlari tashkilotlari Isroilni xavfsizlik nuqtai nazaridan falastinliklarni aybsiz qamoqqa tashlaganlikda tanqid qilmoqda. Bu amaliyot, ayniqsa, 2023-yil 7-oktabrdan keyin kuchaydi.
BBC maʼlumotlariga koʻra, Gʻarbiy Sohildagi deyarli har bir oila vakillari Isroil qamoqxonalarida vaqt oʻtkazgan. Harbiy asirlar Isroilning ichki qismida saqlanayotganligi sababli, ularning qarindoshlari ularning qayerda ekanligi haqidagi xabarlarga ega emaslar.
Birlashgan Millatlar Tashkiloti hisobotiga ko’ra, 1967 yildan beri Isroil 800 mingdan ortiq falastinlikni sababsiz yoki mayda ayblar bilan hibsga olgan.
“Isroil harbiy bosqinchi rejimi bosib olingan Falastin hududlarini ochiq qamoqxonalarga aylantirdi”, – dedi BMT maxsus ma’ruzachisi Francheska Albanese.
Hibsga olingan falastinliklarning ko‘pchiligining bolalar bo‘lishi xavotirga sabab bo‘lmoqda.
Xalqaro Amnistiya inson huquqlari tashkiloti Isroil qamoqxonalarida falastinlik mahbuslarga nisbatan qiynoqlar, jismoniy va jinsiy zo‘ravonliklardan xavotir bildirdi.
Tashkilotning Yaqin Sharq va Shimoliy Afrika boʻyicha direktor oʻrinbosari Sara Xasash Negev choʻlidagi Sde Teyman qamoqxonasida falastinlik mahbuslarga nisbatan gʻayriinsoniy muomala va qiynoqlarga oid dalillar borligini aytdi.
Mart oyida Isroil parlamenti (Knesset) terrorchilik hujumlarida ayblangan falastinliklar uchun o‘lim jazosini standart jazo sifatida belgilovchi qonunni qabul qildi.
Birlashgan Millatlar Tashkilotining Falastinlik qochqinlar agentligi rahbari va Yevropa davlatlari, jumladan, Buyuk Britaniya, Fransiya, Germaniya va Italiya vakillari qonunni demokratik tamoyillarga zid deb qoraladi.
Yaponiya ayollarning uzoq umr ko‘rishi bo‘yicha yana dunyoda birinchi o‘rinni egalladi
Yaponiya ayollarning umr ko‘rish davomiyligi bo‘yicha dunyoda yetakchi bo‘lib qolmoqda. Yaponiya Sogʻliqni saqlash vazirligi maʼlumotlariga koʻra, yapon ayollarining oʻrtacha umr koʻrishi 2025-yilda 87,33 yoshni tashkil qiladi.
Shunisi e’tiborga loyiqki, Yaponiya 41 yil davomida ayollarning o’rtacha umr ko’rish davomiyligi bo’yicha dunyoda yetakchilik qilmoqda.
Yaponiyalik erkaklarning o‘rtacha umri 81,35 yoshni tashkil qilgan. Bu borada Shvetsiya, Norvegiya, Italiya va boshqa bir qancha davlatlarni ortda qoldirib, dunyoda ettinchi o‘rinda turadi.
Bir necha yil oldin, COVID-19 pandemiyasi Yaponiyada o’rtacha umr ko’rishning biroz qisqarishiga olib keldi. Biroq, 2023 yildan boshlab bu ko’rsatkich yana o’sish nuqtasiga yetdi va pandemiyadan oldingi darajadan ham yuqori.
Suriya hukumati Isroil bilan ziddiyatni istamaydi va Isroil bilan xavfsizlik kelishuviga erishmoqchi, dedi Suriya prezidenti Ahmad al-Sharah Al-Jazira telekanaliga.
“Biz Isroil bilan to’qnashuvni istamaymiz va bundan manfaatdor ham emasmiz. Isroil bilan muvaffaqiyatli xavfsizlik kelishuvi Suriya bosib olingan Golan tepaliklariga bo’lgan huquqidan voz kechmasdan turib, dunyo tinchligiga yo’l ochadi”, – dedi al-Sharah.
Prezident Suriya va Isroildan tashqari barcha davlatlar kelishuv imzolashni taklif qilib, Damashq Livan ishlariga harbiy aralashuvni istamasligini aytdi. “Biz mintaqada urush zonasining kuchayishidan xavotirdamiz. “Biz Livanga harbiy aralashish niyatimiz yo’q”, dedi u.
Janob Al-Sharah Damashq Livan hukumatining kuch ishlatish va harbiy harakatlar bo‘yicha o‘z ixtiyori bilan foydalanish huquqini qo‘llab-quvvatlashini ta’kidladi. Prezident “Livandagi har qanday tartibsizlik Suriyaga bevosita ta’sir qiladi”, deya qo‘shimcha qildi.
Aprel oyi o‘rtalarida al-Shara Turkiyaning Antaliya shahrida bo‘lib o‘tgan diplomatik forumda Damashq Isroil bilan Suriya janubidan Isroil qo‘shinlarini olib chiqishni o‘z ichiga olgan xavfsizlik bo‘yicha kelishuvga erishish niyatida ekanini aytdi. Uning aytishicha, bunday kelishuv Suriya hukumatiga Isroil bilan bosib olingan Golan tepaliklari yuzasidan muzokaralarni boshlash imkonini beradi.
Prezidentning Mustaqillik bayrami tabrigidan o‘rin olgan asosiy fikrlari
Oziq-ovqat ishlab chiqarishda qaysi hududlar yetakchi?
Prezident ishtirokida umumiy qiymati 50 trln so‘mlik loyihalar ishga tushirildi
-
Siyosat4 days ago
«Milliy manfaatlarni himoya qilish dunyodan yopilish degani emas» — Sherzod Asadov
-
Iqtisodiyot5 days ago
O‘zbekiston kartoshkani asosan qaysi davlatlardan sotib oldi?
-
Iqtisodiyot3 days ago
Oziq-ovqat ishlab chiqarishda qaysi hududlar yetakchi?
-
Iqtisodiyot4 days agoPrezident ishtirokida umumiy qiymati 50 trln so‘mlik loyihalar ishga tushirildi
-
Siyosat11 hours ago
Prezidentning Mustaqillik bayrami tabrigidan o‘rin olgan asosiy fikrlari