Dunyodan
Tinchlik sa’y-harakatlari, ishonch inqirozi va katta “o’yin” (video)
Yaqin Sharqdagi geosiyosiy vaziyat dunyo e’tiborini yana Hormuz bo‘g‘oziga qaratdi. Bu nafaqat geografik nuqta, balki jahon iqtisodiyoti va xavfsizligining muhim bo‘g‘ini ekanligini allaqachon tan oldik. So‘nggi voqealar shuni ko‘rsatdiki, ushbu strategik yo‘lak ustidagi ziddiyat nafaqat harbiy, balki iqtisodiy va diplomatik jihatdan ham kuchayib bormoqda.
dunyoning energiya markazi
Dunyodagi neftning beshdan bir qismi Hormuz boʻgʻozi orqali tashiladi. Shuning uchun bu global energiya xavfsizligidagi eng muhim nuqtalardan biridir. Shuning uchun bu yerdagi beqarorlik neft narxining keskin o’zgarishiga olib keladi va jahon bozorini izdan chiqaradi.
So’nggi keskinliklar fonida Eron bo’g’ozni yopish uchun strategik bosim vositasidan foydalandi. Bu harakat nafaqat iqtisodiy, balki siyosiy signal ham edi.
Sulh – majburiy tanaffus?
8 aprel kuni AQSh va Eron oʻrtasida ikki haftalik otashkesim eʼlon qilindi. Kelishuvga Eronga harbiy bosim o‘tkazishga moratoriy joriy etish evaziga Hormuz bo‘g‘ozini ochishga chaqirgan Donald Tramp homiylik qilgan.
Vashington kelishuvni diplomatik imkoniyat sifatida baholagan bo’lsa, Eron buni siyosiy g’alaba sifatida taqdim etdi. Eron rasmiylari Qo’shma Shtatlarni shartlarni qabul qilishga majburlaganliklarini da’vo qilmoqda.
Biroq, bu sulhning mustahkamligiga shubhalar allaqachon mavjud edi.
Rasmiy bayonotlar bir-biriga zid keladi, AQSh mudofaa tizimi vakillari boʻgʻoz ochiqligini taʼkidlamoqda, xalqaro manbalar esa u amalda yopilganini baholamoqda. Pit Xegsetning aytishicha, kema hali ham harakatlanmoqda. Amalda esa, kemalar faqat Eron ruxsati bilan suzib yurishi mumkin, ruxsatsiz harakat “yo‘q qilish” tahdidlari bilan cheklanadi, hatto kriptovalyuta to‘lovlari ham joriy qilingan.
Bu holat xalqaro dengiz huquqi nuqtai nazaridan jiddiy muammolarni keltirib chiqaradi.
tinchlikni buzish
Kelishuv e’lon qilinganidan bir necha soat o’tib, vaziyat yana keskinlashdi. BAA, Quvayt va Bahraynga qarshi dron va raketa hujumlari qayd etilgan. BAA havo mudofaa tizimlari hujumni qaytardi. Quvaytning neft infratuzilmasi shikastlangan. Bahraynda fuqarolar jarohatlangan.
Eron bu harakatlarini dushman hujumlariga javob sifatida baholadi. Biroq xalqaro hamjamiyat buni sulh shartlarini buzish sifatida qabul qildi.
Livandagi vaziyat
Mintaqaviy vaziyatni yanada murakkablashtiruvchi omil Isroilning Livandagi harbiy amaliyotlari bo’ldi.
Isroil rasmiylari Eron bilan tinchlik o‘rnatish tarafdori, ammo Livandagi amaliyotlar to‘xtatilmaydi, deydi. Bu mojaroning chegaralanmaganligi va kuchayishi ehtimoli borligidan dalolat beradi.
Iqtisodiy bosimlar: kriptovalyutalarga talab
Eron tomonidan joriy etilgan yangi qoidalar – Hormuz boʻgʻozini kesib oʻtishda kriptoda toʻlash – xalqaro iqtisodiy tizimga noanʼanaviy yondashuv. Bir barrel uchun 1 dollar, bo’sh tankerlar ozod qilingan, savdo sanksiyalardan himoyalangan.
Bu choralar Eronning moliyaviy sanksiyalardan qochish siyosatining bir qismi sifatida ko‘rilmoqda.
Diplomatik kelishuv – Pokiston omili
Pokiston muzokaralarda yangi vositachi sifatida forumga qo’shildi. Bu missiya avvalroq Ummon tomonidan amalga oshirilgan, ammo ishonch inqirozi tufayli u jarayondan voz kechgan.
Hozirda ikkita yondashuv mavjud. Birinchidan, biz Erondan to‘liq kelishuvni, keyin esa harbiy harakatlarni to‘xtatishni talab qilamiz. AQShning pozitsiyasi avvalo vaqtinchalik sulh, keyin muzokaralar olib borish. Bu farq muzokaralar uchun asosiy to’siq bo’lib qolmoqda.
Yashirin operatsiya taxmin qilingan
Ayrim tahlilchilarga ko’ra, harbiy harakatlar ortida boshqa maqsadlar ham bo’lishi mumkin. U boyitilgan uran zahiralarini aniqlash, ma’lumot to’plash va strategik ob’ektlarni xaritaga tushirishni o’z ichiga oladi.
Qo’shma Shtatlar yolg’on va chalg’ituvchi ma’lumotlardan foydalangani haqidagi xabarlar buni shubha ostiga qo’yadi.
Ishonch inqirozi asosiy muammodir
Hozirgi vaziyatdagi eng katta muammo ishonchsizlikdir. Tomonlar bir-birini ayblamoqda, oshkora bayonotlar bir-biriga zid, vaziyat tez o‘zgarmoqda. Bu har qanday kelishuvni mo’rt va vaqtinchalik qiladi.
Vaqtinchalik sulh va noaniqlik
Hurmuz bo‘g‘ozi atrofidagi vaziyat o‘t ochishni to‘xtatish shunchaki strategik uzilish ekanligini ko‘rsatadi. Mojaro hali tugamagan va geosiyosiy raqobatning kuchayishini anglatadi.
Agar tomonlar asosiy kelishuvga erisha olmasalar, bunday sulh keyingi mojarodan oldin qisqa muddatdir.
Afsuski, Yaqin Sharq tinchligi masalasi uzoq va murakkab yo’l bo’lib qolmoqda.
AQSh prezidenti Donald Tramp Isroil-Eron mojarosi boshlanganidan beri kamida 39 marta Eron bilan yaqinlashib kelayotgan kelishuv haqida ochiq bayonot berdi. Bu haqda CNN xabar berdi.
Telekanal tahliliga ko‘ra, mart oyi oxiridan beri kamida uch kunda bir marta prezident Tramp Vashington va Tehron o‘rtasida kelishuv yaqin orada imzolanishi mumkinligini ta’kidlagan.
Prezident Tramp AQSh va Eron kelishuviga oid hujjat deyarli tayyor va shu hafta oxirida Yevropada imzolanishi mumkinligini aytdi.
“Hujjat deyarli tayyor. Oʻylaymanki, hammasi juda tez hal boʻladi”, – dedi prezident.
Eron hukumatiga yaqin Tasnim agentligiga ko‘ra, kelishuv hali mamlakat rahbariyati tomonidan ma’qullanmagan. Rasmiylarning aytishicha, hozirda hujjat tegishli idoralar tomonidan ko‘rib chiqilmoqda.
Axiosning so‘zlariga ko‘ra, muhokama qilinayotgan memorandum Xurmuz bo‘g‘ozini qayta ochish, Eronga qarshi ayrim sanksiyalarni yumshatish va sulhni 60 kunga uzaytirishni o‘z ichiga oladi. Bu davr mobaynida tomonlar Eron yadroviy dasturi bo‘yicha qo‘shimcha muzokaralar olib borishi kutilmoqda.
Shu bilan birga, Prezident Trampning kelishuvga oid izohlari Isroil Bosh vaziri Binyamin Netanyaxu uchun kutilmagan hol bo‘lgani aytilmoqda. Gazetaning yozishicha, bosh vazir Netanyaxu so‘nggi kunlarda AQSh ma’muriyatidagi yaqin yordamchilari orqali muzokaralar tafsilotlarini olishga harakat qilgan.
Dunyodan
TXIF-2026 42 trillion dollarlik global aktivlarni boshqaradigan investorlarni birlashtiradi
Joriy yilning 16-18 iyun kunlari poytaxtimizda 5-yubiley Toshkent xalqaro investitsiya forumi (TXIF-2026) bo‘lib o‘tadi. Besh yil ichida mazkur konferensiya Markaziy Osiyoda iqtisodiy rivojlanish tezligini belgilovchi asosiy platformaga aylandi.
Bu yilgi Forum 100 ta davlatdan 8316 nafar ishtirokchi, jumladan, 3423 nafar xorijiy delegatlar ishtirokida rekord koʻrsatkich bilan tarixga kirdi.
“Investitsiya barqarorligi: yangi ufqlar, yangi hamkorliklar” shiori ostida tashkil etilgan bu yilgi konferensiya korporativ vakillarining misli ko‘rilmagan ko‘pligi bilan ajralib turadi. Toshkentda jamlangan kompaniyalarning umumiy aktivlari 42 trillion dollarni tashkil etadi. Bu jahon yalpi ichki mahsulotining taxminan 38 foiziga teng.
Ushbu forumda jahon iqtisodiyotini boshqarayotgan 37 davlatning yirik kompaniyalarining top-menejerlari shaxsan ishtirok etadi. Jismoniy sohadan 2780 dan ortiq top-menejer tashrif buyurishi rejalashtirilgan, bu oʻtgan yilga nisbatan 1115 taga koʻpdir.
Moliyaviy dunyodan BlackRock, JPMorgan Chase, Citibank, Visa, Franklin Templeton, Rothschild & Co., yuqori texnologiyalar sohasidan ACWA Power, Masdar, BP, EDF, Power China, Meta kabi brendlar forumning asosiy ishtirokchilari hisoblanadi.
Biznes vakillarining tashrifi forumning yuksak siyosiy maqomiga ega bo‘lgan davrga to‘g‘ri kelmoqda. O‘tgan yili Toshkentga 26 hukumat delegatsiyasi tashrif buyurgan bo‘lsa, joriy yilda ularning soni 62 nafarga yetdi. Anjumanning ochilish marosimida Rossiya, Albaniya, Ozarbayjon, Belarus, Qozog‘iston, Qirg‘iziston va Tojikiston davlat va hukumat rahbarlari nutq so‘zlaydi.
Toshkent muzokaralarida, shuningdek, xalqaro moliya institutlarining 372 nafar vakili, jumladan, YeTTB prezidenti Adil Renovasso, BRIKS yangi taraqqiyot banki prezidenti Dilma Russeff, Jahon banki va Osiyo taraqqiyot banki prezidentlari ishtirok etadi.
Joriy yilda Forum dasturidagi tadbirlar soni 36 tadan 79 taga koʻpaydi. Ishtirokchilarni AQSh, Xitoy, Janubiy Koreya, Turkiya, Saudiya Arabistoni va BAA bilan 34 ta panel muhokamasi va yettita yirik ikki tomonlama biznes forumlari kutishlari mumkin.
Muhokama asosiy e’tibor kundalik mavzularga emas, balki keyingi strategik yo’nalishga qaratilgan.
Yashil energiya va yadro energiyasiga o’tish. Muhim va noyob foydali qazilmalarni qazib olish. “Markaziy koridor” logistika imkoniyatlari. Sun’iy intellekt va raqamli boshqaruv. Islomiy moliya va oziq-ovqat xavfsizligi.
Shuningdek, Xorijiy investorlar kengashining 4-Bosh assambleyasi doirasida dunyoning 75 ta yirik kompaniyasi O‘zbekistonda ishbilarmonlik muhitini yanada yaxshilash bo‘yicha bevosita hukumatga takliflar kiritadi.
TXIF-2026 tarixida birinchi marta rasmiy uchrashuvlar doirasidan chiqib, “sport diplomatiyasi” formati joriy etiladi. Olimpik shaharchada investorlar va hukumat vakillari uchun Silk Road Night Run Night Marathon va TIIF Open tennis turniri bo‘lib o‘tadi.
Jahonning 41 davlatidan 200 dan ortiq xorijiy jurnalistlar ushbu global tadbirni yoritishadi. Bunga Bloomberg, Reuters, Nikkei, Euronews, BBC News va The Independent kabi nufuzli yirik ommaviy axborot vositalari kiradi.
TXIF-2026 dan uch kun ichida oʻnlab milliard dollarlik strategik bitimlar tuzilishi kutilmoqda. Mazkur konferensiya O‘zbekiston iqtisodiyotining jahon bozoridagi sarmoyaviy yetukligining asosiy sinovi bo‘lib, eng katta muvaffaqiyatlar uchun platforma bo‘ladi.
Yevropa Ittifoqining tashqi ishlar va xavfsizlik siyosati boʻyicha oliy vakili Kaya Karas Yevropa Ittifoqining IRINI dengiz kuchlarining Oʻrta yer dengizidagi operatsiyalari uchun vakolati kengaytirilganini maʼlum qildi.
Yangi qoidalarga ko’ra, ekspluatatsiya qilinadigan kemalar dengizda turli xil kemalarni, jumladan, tankerlarni tekshirish huquqiga ega bo’ladi.
Karasning aytishicha, qaror dengiz xavfsizligi va “soya floti” faoliyatiga qarshi kurash maqsadida qabul qilingan.
IRINI operatsiyasi 2020 yildan beri faol. Uning asosiy vazifasi BMTning Liviyaga qurol yetkazib berish embargosiga rioya etilishini nazorat qilishdan iborat.
Operatsiya shuningdek, Liviyadan neft kontrabandasini kuzatish, qirg‘oq qo‘riqlash xodimlarini o‘qitish va noqonuniy yuk tashish yo‘nalishlarini kuzatishni ham o‘z ichiga oladi.
Isroil havo kuchlari Eronning g‘arbiy va markaziy qismidagi nishonlarni bombardimon qildi. SAHAL maʼlumotlariga koʻra, hujum Eron tomonidan bir kun avval boshlangan raketa hujumiga javob boʻlgan.
Avvalroq Eron Isroil hududiga raketa hujumlarini boshlagan, shundan so‘ng butun Eron bo‘ylab xavfsizlik choralari kuchaytirilgan edi.
Ayni paytda prezident Donald Tramp Vashington va Tehron o‘rtasida tinchlik kelishuviga erishishga umid qilayotganini aytdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, Isroil Bosh vaziri Benyamin Netanyaxu Qo‘shma Shtatlarni qoniqtiradigan har qanday kelishuvni qabul qilishi mumkin.
Ayni paytda AQSh va Eron o‘rtasida mojaroni diplomatik yo‘l bilan hal qilish bo‘yicha muzokaralar davom etmoqda.
AQSh prezidenti Donald Trampning so‘zlariga ko‘ra, Isroil va Eron o‘rtasida o‘t ochishni to‘xtatish va tinchlik muzokaralari davom etmoqda.
“Isroil ham, Eron ham zudlik bilan o’t ochishni to’xtatishni istaydi. Yakuniy tinchlik kelishuvi bo’yicha muzokaralar davom etmoqda”, – dedi prezident Tramp.
Uning aytishicha, ba’zi to’siqlarga qaramay, muzokaralar davom etmoqda va vaziyat tez orada hal etilishiga umid qilinmoqda.
Prezident Trump, shuningdek, joriy blokirovka “yakuniy kelishuv”ga erishilgunga qadar to’liq kuchda bo’lishini aytdi.
Sun’iy intellektdan umuman foydalanmaydigan Messi qanday qilib ChatGPT yuziga aylandi?
Davlat organi va bank tizimidagi korrupsiya holatlari aniqlandi
Ishga kiritib qo‘yishni va’da qilgan “soxta prokuror“ ushlandi
-
Iqtisodiyot1 day agoSpaceX tarixdagi eng yirik IPOʻni amalga oshirdi
-
Dunyodan2 days agoYevropa Ittifoqi Oʻrta Yer dengizidagi “soya flotlari”ga qarshi reydlarni kuchaytirdi
-
Iqtisodiyot5 days ago«Gazprom» O‘zbekistonga eksportni 15 foizga oshirganini ma’lum qildi
-
Jamiyat3 days agoTerrorizmni moliyalashtirgan 8 nafar shaxsga sud hukmi o‘qildi
-
Sport4 days agoO‘zbekiston so‘nggi daqiqalarda gol o‘tkazib, Niderlandiyaga mag‘lub bo‘ldi
-
Iqtisodiyot4 days ago6 nafar mashhur bloger 3,1 mlrd so‘m soliq to‘lamagani aniqlandi
-
Sport4 days agoNiderlandiya bilan o‘yin ishonch berdi: O‘zbekiston JChga tayyor ekan!
-
Sport4 days agoJahon chempionati hakami AQShga kiritilmadi