Jamiyat
tarix va madaniyat o‘rtasidagi uzilish
Ishdan piyoda qaytdim. Havo toza va yoqimli. Tarixiy manbalarda “Rudi zar”, “Oltin ariq”, “Shahar arig‘i” deya turli nomlar bilan atalgan Buxoro shahri ichidan oqib o‘tuvchi Shohrud arig‘i (ariq tarixiga keyinroq to‘xtalamiz) bo‘ylab yurar ekanman, atrofida salobat to‘kib turgan Buxoro davlat universiteti, Buxoro shahridagi Prezident maktabi, O‘zbekiston Respublikasi IIV huzuridagi Buxoro viloyati akademik litseyi, viloyat ma’naviyat va ma’rifat Kengashi binolarini ham bir-bir bosib o‘taman. Ariqning beton qoplama ustunlari ustida odamlar, xususan, talabalar, turnaqor tizilishib turibdi. Kim muzqaymoq yemoqda, kim salqin ichimliklardan bahramand, yana biri fast-fud taomlarni paqqos tushirmoqda. Xullas, bu hududda jonli ijtimoiy muhit mavjud.
Ariqqa irg‘itilgan madaniyat
— He-yey, bezbetlarcha lavashingni qog‘ozini otvording-a, uyat-ye!, — deb yubordim shundoq odamlar ko‘z oldida yeguligining o‘rama qog‘ozini ariqqa irg‘itib yuborgan talaba yigitga qarab.
Kutilmagan va yetmaganiga begona bir odamning po‘pisali tanbehidan o‘zini o‘nglab ololmagan talaba, shosha-pisha uzr so‘rab qoldi. Ammo, uning yonida cho‘nqayib o‘tirib olgan sherigi munosabatimga qasddan kulgandek qo‘lidagi tunuka idishli “energetik”ni ariqqa irg‘itib yubordi.
— Nima, xo‘jayinmisiz, ariqqa?! — dedi.
— Qanday o‘ylasang! … Kerak bo‘lsa, har bir hududga… uning tozaligini, ekologiyasini asrash uchun sen ham “xo‘jayin” bo‘l! Uqdingmi?! — qo‘pollashdim men ham asabiylashib.
Bu orada voqeaga guvoh boshqalar ham yoshlarning “madaniyat”ni unutib qo‘yishayotgani haqida gapirib-gapirib o‘tishdi.
— Bo‘ldi, opa! Kamchilik mendan o‘tdi, — deya lavash o‘ram-qog‘ozini ariqqa irg‘itgan talaba sherigini ortiqcha gapirmaslikka chaqirib, beton ariqqa ohista tushib, engashib, tashlagan qog‘ozini olgan ko‘yi xatosini tuzatdi.
Boshqa yoshlar ham bo‘lib o‘tgan qisqagina tortishuvdan xulosa chiqardimi, qo‘llaridagi otib yuborilishga shay chiqindilarini olib, biroz narida turgan chiqindilar qutisiga qarab ketishdi.
Aynan shu — yonidan Shohrud arig‘i oqib o‘tuvchi hudud sanalgan Buxoro davlat universiteti Talabalar turar joyi manzilida kun davomida talabalar va yoshlar oqimi kuzatiladi.
Yo‘limda davom etar ekanman, Buxoro davlat texnika universiteti qarshisidagi aylanma katta yo‘l chorrahasiga tutash manzilda Shohrud arig‘ining holati ko‘z o‘ngimda yana bir og‘riqli manzarani ochdi. Bir paytlar tiniq suvi bilan atrofga hayot bag‘ishlab oqqan bu ariq suvi quyqalashgan, rangi o‘zgargan edi. Tubigacha axlat va turli chiqindilar to‘planib qolgan holda sust va og‘ir oqardi. Oqimdagi suv emas, insonning beparvoligi oqibatlari oqib o‘tayotgandek tuyulardi.
Chorraha atrofidagi harakatli hayot: talabalarning shoshilinch qadamlari, avtomobillarning uzluksiz oqimi, shaharning kundalik shovqini, hamma-hammasi tabiiydek ko‘rinsa-da, shu manzara ichidagi ariq holati o‘ziga xos ziddiyat yaratadi. Bir tomonda bilim va taraqqiyot, yoshlar va kattalar, ikkinchi tomonda esa tabiatning eng oddiy qismi ham asrab qolinmayotgani namoyon bo‘ladi.
Ariq bo‘ylab yig‘ilgan plastik idishlar, maishiy chiqindilar va turli qoldiqlar suvning tabiiy harakatini ham sekinlashtirgan. Oqimning qiyinlashib, quyqalanib ketishi esa faqat ekologik muammo emas, umumiy madaniyat va jamoaviy mas’uliyatning qay darajada ekanini ham ko‘rsatadi. Bu manzarani ko‘rgan har qanday kishida, tabiiyki, savol tug‘iladi: bunday holatga befarq qarashga haqqimiz bormi?
Bu yirik manzil tabiiy ravishda madaniy va ekologik ongning shakllanishi uchun ham muhim maydon bo‘lib xizmat qilmoqda. Ammo, aynan, shu joylarda Buxoro viloyat Ekologiya va iqlim o‘zgarishi bosh boshqarmasi, shuningdek, Buxoro shahar Obodonlashtirish boshqarmasi xodimlari tomonidan ariqning tez-tez, hatto, muntazam tozalanishiga qaramasdan, inson omili bilan bog‘liq bee’tiborlik oqibatida chiqindilar tashlanishi holatlari har kuni kuzatiladi. Bu ko‘plab mehnat va resurs sarflanib, amalga oshirilgan tozalash ishlarining samarasini pasaytirmay qo‘ymaydi. Tarixiy muhitning sofligiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
Bundan anglash mumkinki, ayrim paytlarda amaliy ish bor bo‘lsa-da, ijtimoiy mas’uliyatning hamda ekologik madaniyatning yetishmasligi muammoga aylanmoqda.
Goh-gohda ariqning xuddi shunday holatini sayyohlar oqimiga to‘la Buxoro shahrining eski shahar qismidan o‘tuvchi manzilida ham kuzatish mumkin.
Tarixga ko‘ra, Buxoro vohasining shakllanishida Zarafshon daryosining o‘rni beqiyos hisoblangan. Shuning uchun ham tarixchi olimlar “Buxoro — Zarafshon daryosining in’omi” deb tariflashgan.
“Rudi zar”dan Shohrudgacha
Yosh tarixchi olim Halim To‘rayevning bildirishicha, Zarafshon daryosi Buxoro vohasi hududiga kirgach, undan 35 ta magistral kanal ajralib chiqqan. Ushbu kanallar vohani obod qilib, rivojlanishida muhim ahamiyat kasb etgan.
«Shohrud arig‘i boy tarixga ega. Ma’lumki, dunyodagi ilk sivilizatsiyalar daryo va suv havzalari bo‘yida vujudga kelgan. Masalan, Qadimgi Misrda Nil havzasi bo‘yida, Ikki daryo oralig‘i (Mesopatamiya)da Dajla va Frot daryolari o‘rtasida, Hindistonda Hind va Ganga daryolari bo‘yida qadimgi aholi manzilgohlari, shahar-davlatlar vujudga kelgan. Shu o‘rinda, Buxoro vohasining shakllanishi, qadimgi aholi manzilgohlari, qishloq va shaharlarning taraqqiy etishida Zarafshon daryosining o‘rni beqiyos hisoblanadi. Bevosita Buxoro shahrining paydo bo‘lishida Zarafshondan quyilib kelgan Shohrud arig‘i ham muhim ahamiyat kasb etgan.
Shohrud arig‘i qadimgi Eronning Semnan viloyatida joylashgan qadimiy yer osti suvlarini boshqarish tizimidir. Kanal eramizning III-VII asrlarigacha davom etgan Sosoniylar davrida qurilgan, deb taxmin qilinadi. Shohrud arig‘i Mozori Sharif darvozasi yonidan oqib o‘tgan. Ushbu ariq tog‘ suvlarini qishloqlar va shaharlarga yetkazadi. Taxminan, 40 kilometr uzunlikdagi ariq butun tarixi davomida qishloq xo‘jaligini ta’minlash uchun muhim rol o‘ynagan. Kanalning muhandisligi va qurilishi gidravlik tizimlar va suvni boshqarish texnikasi haqidagi qadimgi fors bilimlarini aks ettiradi» , — deydi Tal’at Halimov.
Suhbatdoshning so‘ziga ko‘ra, Shohrud arig‘ining bir qismi bo‘lgan qanot tizimi ming yillar oldin mavjud bo‘lib, suvni boshqarishning murakkab va barqaror usulini ifodalaydi. XVI asrda Shohrud arig‘i orqali ishonchli suv ta’minoti dehqonlarga bug‘doy, arpa, meva va boshqa qishloq xo‘jaligi mahsulotlari yetishtirish imkonini bergan. Qiyin sharoitlarda mahalliy iqtisodiyot va oziq-ovqat xavfsizligiga ham hissa qo‘shgan.
Bu qadimiy ariq Buxoro shaharsozligining ajralmas bo‘lagi hisoblanadi. U Zarafshon daryosining bir qismi va shaharning eng qadimiy qatlamlaridan tortib, to o‘rta asr shahristonigacha bo‘lgan hududlar orqali oqib o‘tgan. Arxeologik va qadimiy ma’lumotlarga ko‘ra, u Buxoro markaziy relefida muhim yo‘nalishga ega bo‘lgan. Muarrix Narshaxiy Buxoro va uning atrofida o‘n ikkita anhor bo‘lganini yozib, ularning so‘nggisini aynan, “Rudi zar” deb atagan, ya’ni shaharni sug‘oruvchi asosiy manba sifatida qayd etgan. Uning ta’kidlashicha, sersuv bu daryoni xalq qazigan.
Buxoro sivilizatsiyasini sug‘organ qadimiy gidrotizim
O‘zbekiston Milliy pedagogika universiteti dotsenti, tarix fanlari bo‘yicha falsafa doktori Shavkat Bobojonov esa ariq Buxoro shakllanishidan ancha avval hozirgi Ulug‘bek va Abdulazizxon madrasalari, Toki Zargaron, Mir Arab madrasasi, Minorai Kalon hamda Masjidi Kalon hududlari orqali oqib o‘tganini bayon qiladi.
«Shu ariq ikki sohili bo‘ylab shahar asta-sekin rivojlangan va dastlab, uch manzilgoh paydo bo‘lgan. Biri daryoning o‘ng sohilidagi hozirgi Ark qo‘rg‘oni, qolgan ikkitasi esa Poyi Kalon ansambli va o‘rta asr shahristoni hududlaridir. “Rudi zar” suvi Qalobod tomondan shahar hududiga kirib kelgan. Bu yerda yog‘ochdan barpo etilgan to‘g‘on tizimi mavjud bo‘lib, yoz mavsumida suv ko‘tarilganda, to‘g‘ondagi ayrim yog‘och to‘siqlar bosqichma-bosqich ochilgan. Natijada daryo oqimi Poykentga yo‘naltirilib, suv miqdori nazorat qilingan holda taqsimlangan. Suvning asosiy yo‘nalishi Qorako‘l tomonga burilgani shaharni suv toshqinlaridan himoya qilish maqsadida amalga oshirilgan. Shu bilan birga, daryoning shahar ichidagi kirish-chiqish nuqtalarini boshqarish uchun o‘sha davrda murakkab gidrotexnik qurilmalar tizimi yaratilgan. Tarixiy manbalarda qayd etilishicha, daryo shaharga Mozori Sharif darvozasi (hozirgi Buxoro yuridik texnikum atrofi) orqali kirib kelgan va Talipoch darvozasi (hozirgi “Buxoro” savdo majmuasi yaqinidagi devor qismi) orqali chiqib ketgan», — deydi Shavkat Bobojonov.
Bu manbalar Shohrudning qadimgi Buxoro markazini sharqdan g‘arbga qarab kesib o‘tganini va uning shahar hayotida muhim gidrografik ahamiyat kasb etganini ko‘rsatadi. Shu tariqa asrlar davomida Shohrud Buxoro aholisining hayot tarzida asosiy o‘rin tutgan. Shohrud va undan ajralib chikadigan boshqa ariqlarning ikki tomonida pishiq g‘isht va xarsangtoshlar bilan yotqizilgan. Ularning ayrimlari ustida ko‘priklar xam bo‘lgan. Shu bilan birga, u shahar iqlimini mo‘’tadillashtirish imkonini bergan. Yuqori darajadagi issiq havoda ham nisbatan salqin muhit hosil qilgan. Bu esa Buxoroning tabiiy-ekologik barqarorligini ta’minlashda muhim omil bo‘lib xizmat qilgan. Biroq, vaqt o‘tishi bilan, ayniqsa, Zarafshon suvlarining boshqa yo‘nalishlarga ko‘proq taqsimlanishi oqibatida, ariqning suv tartibi o‘zgargan. Uning tubida loyqa qatlamlar to‘plana boshlagan. Keyinchalik, XX asrning ikkinchi yarmida uni qayta tiklash va tozalash ishlari amalga oshirilgan.
Suhbatdoshning ta’kidlashicha, 1970–1975-yillarda keng ko‘lamli rekonstruksiya jarayonlari o‘tkazilgan. Ariq tubi kovlanib, tozalangan, beton va temir-beton inshootlar bilan mustahkamlangan. Bir qator ko‘priklar qurilgan. Keyingi yillarda ham bosqichma-bosqich ta’mirlash va yangilash ishlari davom ettirilib, kanalning gidravlik barqarorligi saqlab kelinmoqda. Shaharning qadimiy obidalari ostidan oqib o‘tuvchi ariq osti 3 metr chuqurlikda tozalanib, XVІ asr holatiga qaytarilgan. 150 ming kubometr tuproq tozalash ishlari bajarilib, 4 ming kubometr beton, 9 ming kubometr temir betonlar yotqizilgan. Shuningdek, kanal ustida 13 ta ko‘prik qurilgan. Hozirda kanal osti va ustining kengligi 2,8 dan 3,2 metrgacha. 2024-yilda “Somoniy bog‘i” hududidan o‘tuvchi ariqning barcha qismlari rekonstruksiya qilingan.
“Xo‘jayinlik” tuyg‘usi va fuqarolik ongi
Ko‘rib turganingizdek, Shohrud arig‘i tarixan Buxoroning suv tizimida muhim o‘rin tutgan, mahalliy aholi uchun hayot manbai bo‘lgan. Biroq, vaqt o‘tishi bilan, ayniqsa, bugun uning atrofidagi odamlar ta’siri, nazoratsiz chiqindilar va yetarli ekologik e’tibor yo‘qligi bu tabiiy oqimni asta-sekin zaiflashtirib qo‘ydi.
Yo‘limda davom etar ekanman, bu manzara ko‘z o‘ngimdan uzoq ketmadi. Chunki, bu holat biz yashab turgan muhit, biz yaratayotgan va bir vaqtning o‘zida yo‘qotayotgan shahar qiyofasidir.
Bu ko‘rinish tozalik bilan cheklanib qolmay, jamiyatning, ayniqsa, yoshlarning umumiy madaniy saviyasi va mas’uliyat tuyg‘usini oshirish kerakligini anglatmoqda. Merosni asrash birgina davlat yoki xizmat tashkilotlarining vazifasi emas, har bir fuqaroning kundalik madaniy burchi ekanini unutmaslik lozim.
Maqola avvalida aytib o‘tganim, beixtiyor bir talabaning: “Nima, xo‘jayinmisiz, ariqqa?!”, degan so‘zlari qulog‘im ostida jaranglaydi.
Ha, shu yurtning, shu o‘lkaning har bir farzandi ekologik madaniyat, atrof-muhit va tarixiy boyliklarni asrab-avaylash uchun o‘zini xo‘jayin va haqiqiy ma’noda mas’ul deb bilmas ekan, vaziyatning o‘zgarishi qiyin.
Laylo Hayitova
Bu yil yozda dunyoning aksariyat mintaqalarida g‘ayrioddiy jazirama hukm surmoqda. Biroq, konditsionerdan foydalanish imkoniyati hammada ham mavjud emas.
Jaziramadan saqlanish bo‘yicha Hindistonning NPR nashri jamlagan maslahatlarning har biri alohida olinganda arzimasdek tuyulishi mumkin, ammo ular birgalikda tananing sovishiga haqiqatan ham yordam beradi.
Alohida ta’kidlanishicha, issiq urish belgilariga quyidagilar kiradi: tana haroratining ko‘tarilishi, bosh og‘rig‘i, ko‘ngil aynishi, ongning chalkashishi yoki holsizlik. Ushbu alomatlar paydo bo‘lganda, darhol tez yordam chaqirish va tibbiy yordamga murojaat qilish kerak.
Jazirama bilan kurashishga yordam beradigan maslahatlar:
1. Ko‘p suyuqlik iching
Tana gidratatsiyasi darajasini doimo kuzatib borish kerak. Har qanday jismoniy faoliyatni boshlash bilan suvni kichik qultumlarda ichish lozim. Ko‘chaga chiqqanda suv olib yurish – jaziramada hayot-mamot masalasidir.
2. Albatta, biror narsa yeb oling
Hech qachon uydan och qoringa chiqmaslik kerak, doim nimadir yeb olish lozim. Masalan, tarkibida erigan elektrolitlar bo‘lgan bodring yoki bir bo‘lak ananas buning uchun ayni muddao.
3. Ruh tetikligi
Agar isib ketayotgan bo‘lsangiz, sovuq dush qabul qiling yoki hech bo‘lmaganda yuzingiz va qo‘llaringizni, shuningdek, boshingizni vaqti-vaqti bilan suv bilan ho‘llab turing – bu tana haroratini pasaytirishga yordam beradi.
4. Dam olish uchun salqin joy toping
Shuni bilish kerakki, issiq havo yuqoriga ko‘tarilgani uchun ko‘p qavatli uylarning pastki qavatlari salqinroq bo‘ladi. Kunduzi quyosh nurini qalin pardalar bilan to‘sing. Qo‘lingiz ostidagi barcha ventilyatorlarni ishga tushiring.
Va salqinlik izlab mebellarni qayta joylashtirishdan qo‘rqmang. Masalan, karavotni deraza yoniga qo‘ysangiz, uxlayotganda yengil shabadani his qilishingiz mumkin.
Agar xona ichida nafas olish qiyinlashib, dim bo‘lib ketsa, tashqariga chiqing va gamakda yoting. Tebranish paytida hosil bo‘ladigan havo oqimi tanani sovutishga yordam beradi.
5. Me’morchilikdan ilhomlaning
Ko‘plab me’moriy yangiliklar orasida «jaali» deb nomlangan me’moriy uslub bor, u hind va urdu tillaridan tarjima qilinganda shunchaki «to‘r» degan ma’noni anglatadi. Aslini olganda, bu tosh devorni yaxlit qoldirish o‘rniga, bir qator kichik teshiklari bor geometrik naqshlarni o‘yib, uni naqshinkor panjaraga aylantirish usulidir.
6. Bug‘lantiruvchi sovutgich
Ushbu elektr qurilma, shuningdek, bug‘lantiruvchi sovutgich sifatida ham tanilgan bo‘lib, xonadagi havoni suvga botirilgan filtrlar orqali o‘tkazadi, bu filtrlar havoni sovutadi va keyin uni xonaga qaytaradi. Bu qurilmalar konditsionerlardan arzonroq va kamroq energiya sarflaydi. Bunday qurilmani hatto o‘zingiz ham yasashingiz mumkin.
7. Oq rangli kiyimlar kiying
Paxta va zig‘ir matolaridan tikilgan kiyimdan foydalaning, oq rang issiqlikni samarali qaytaruvchi hisoblanadi.
8. Bosh va bo‘yningizni yopib yuring
Yozda boshni yopib yurish qadimiy va samarali an’anadir.
9. Tushki quyoshdan saqlaning
Kunning eng issiq vaqtida ko‘chaga chiqish, sport bilan shug‘ullanish yoki ochiq havoda bo‘lish orqali o‘zingizni charchatmaslikka va quvvatingizni behuda sarflamaslikka harakat qiling, chunki jazirama quyosh nuri va issiq havo tana haroratini yanada oshirib yuboradi.
10. Soyadan foydalaning
Ochiq havoda ishlayapsizmi yoki ko‘chada ketyapsizmi, daraxtlar soyasida yurishga harakat qiling. U yerdagi havo harorati aslida quyosh ostidagidek bo‘lsa-da, teringiz quyosh nurlarini yutmaydi va bu tanangizning qizib ketishiga yo‘l qo‘ymaydi.
Jazirama issiq sabab ayrim yo‘nalishlarda poyezdlar harakat tezligiga vaqtinchalik cheklov joriy etiladi.
Foto: Temiryo‘lekspress
“Temiryo‘lekspress” AJ xabariga ko‘ra, mazkur choralar yo‘lovchilar va poyezdlar harakati xavfsizligini ta’minlash, shuningdek, temir yo‘l infratuzilmasining barqaror va ishonchli ishlashini saqlash maqsadida ko‘rilmoqda. Shu sababli ayrim poyezdlar harakat jadvalida belgilangan vaqtdan kechroq manzilga yetib borishi mumkin.
Xabarda qaysi yo‘nalishlarda cheklov joriy qilinishiga aniqlik kiritilmagan.
Eslatib o‘tamiz, 13 iyuldan boshlab O‘zbekiston hududida g‘ayritabiiy o‘ta issiq ob-havo sharoiti kuzatilmoqda, u 20 iyulgacha davom etishi mumkin. Havo harorati 43-45 darajagacha, janubda va cho‘l hududlarda 46-48 darajagacha ko‘tarilishi kutilmoqda.
Prezident Shavkat Mirziyoyev mahalla bankirlari ish tizimi tubdan o‘zgarishini ma’lum qildi. Endi bir bankirga ko‘pi bilan uchta mahalla biriktirilib, biznes faolligi, yangi ish o‘rinlari va aholi daromadini oshirish bo‘yicha KPI belgilanadi. Shuningdek, banklarga har bir mahallaning “o‘sish nuqtasi”ni aniqlash va daromadli loyihalarni ko‘paytirishni buyurdi.
Foto: Prezident matbuot xizmati
Prezident Shavkat Mirziyoyev raisligida 16 iyul kuni “mahalla yettiligi” faoliyatini yangicha tashkil qilish bo‘yicha ustuvor vazifalar yuzasidan videoselektor yig‘ilishi o‘tkazildi.
Yig‘ilishda mahalla bankirlarining ish uslubi ham tubdan o‘zgarishi belgilandi. Ta’kidlanishicha, joylarda yaxshi tajribalar bor. Masalan, Angor tumani Yangiobod mahallasidagi 2 kilometr zovur usti yopilib, 110 ta servis obekti ishga tushirildi. Natijada mahalla atrofida yashaydigan 1 ming 225 nafar odam ishli va daromadli bo‘ldi.
Arnasoy tumanidagi Baxtli mahallasining bankiri 20 ta xonadonga 50 million so‘mdan kredit ajratib, mehmon uylarini ishga tushirdi. Har bir xonadon bir mavsumda 100 million so‘mgacha daromad olmoqda. Ish yurishib ketgani uchun yana 80 ta oila shunday mehmon uylari tashkil qilishga kirishdi.
Endi banklar har bir mahallaning “o‘sish nuqtasi”ni aniqlab, tashabbuskorlarni topishi va daromadli loyihalarni ko‘paytirishi zarur. Bundan buyon bitta mahalla bankiriga ko‘pi bilan uchta mahalla biriktiriladi.
Ikki haftada tashabbuskor, zamonaviy fikrlaydigan oliygoh bitiruvchilari va yosh mutaxassislar orasidan 400 nafar yangi mahalla bankiri tanlab olinadi. Ular bir oy davomida namunali mahallalarga olib borilib, tajriba o‘rganadi.
Joriy yil oilaviy tadbirkorlik loyihalari uchun qo‘shimcha 2 trillion so‘m imtiyozli resurs berildi. “Og‘ir” mahallalar uchun kredit stavkasi 17,5 foizdan 12 foizga tushirildi.
Endi mahalla bankirlari o‘zi topgan loyihasi uchun ushbu resursdan foydalanishi mumkin bo‘ladi. Bu tizimni 1 avgustdan amaliyotga joriy etish vazifasi qo‘yildi.
Mahalla bankirlariga biznes faollikni oshirish, tadbirkorlik, ish o‘rni va aholi daromadini ko‘paytirish bo‘yicha KPI belgilanadi. Tuman va shahar hokimlari mahalla raislari bilan birga har bir mahalla bankiriga yil yakunigacha aniq buyurtma shakllantirib beradi.
Davlat banklari bu yil 100 tadan mahallani ixtisoslashtirish tashabbusi bilan chiqqan. O‘tgan yili 9 ta davlat banki ishtirokida mahallalarda agrosanoatni rivojlantirish uchun “Agrostar” kompaniyalari tashkil qilingan edi.
Endi banklar mahallani ixtisoslashtirish bilan cheklanib qolmasdan, “Agrostar”larni jalb qilgan holda “yetishtirish – qayta ishlash – saqlash – qadoqlash – sotish” zanjirini yaratadi. Bir oyda dastur qilib, 1 mingta mahallada ish boshlash topshirildi.
Prezident Shavkat Mirziyoyev mahalla raislariga yangi vakolatlar berilishini ma’lum qildi. Endi ular hududda xususiy bog‘cha, maktab, klinika va sport inshootlari qurish uchun yerlarni auksionga chiqarish, shuningdek, “mahalla yettiligi” ishini muvofiqlashtirish huquqiga ega bo‘ladi.
Foto: Prezident matbuot xizmati
Prezident Shavkat Mirziyoyev raisligida 16 iyul kuni “mahalla yettiligi” faoliyatini yangicha tashkil qilish bo‘yicha ustuvor vazifalar yuzasidan videoselektor yig‘ilishi o‘tkazildi.
Mahallalarda soliq tushumlari, jinoyatchilikni jilovlash va aholi muammolarini hal etish bo‘yicha mas’ullarga savollar qo‘yildi. Davlat rahbari mahalla odamlar uchun chinakam “ishonch, tayanch va imkoniyatlar markazi” bo‘lishi zarurligini ta’kidladi.
Yangi Quva mahallasi misolida aholini ish bilan ta’minlash va daromadini oshirish bo‘yicha yangi tartib ko‘rsatib o‘tildi. Ushbu mahallada 51 nafar ishsiz fuqaro bor, ularning 4 nafari agrotexnikumni bitirgan va xonadonida 10 sotixdan tomorqasi mavjud.
Mahalla raisi tomorqada gul ko‘chatiga ixtisoslashgan yengil konstruksiyali issiqxona qurish uchun mahalla bankiriga buyurtma beradi. Qolgan ishsiz aholi bo‘yicha ham mahalla raisi kim tadbirkor bo‘lmoqchi, qaysi oila daromadini oshirmoqchi, kimga kredit, uskuna yoki yer kerakligini aniqlab, bankirga aniq vazifa qo‘yadi.
Yangi Quva mahallasida bog‘cha yetishmasligi sabab 50 nafar bola qo‘shni mahallaga qatnayapti, hududda esa 70 sotix bo‘sh yer bor. Shu munosabat mahallalarda xususiy bog‘cha, maktab, klinika va sport inshootlari qurish uchun yerni auksionga chiqarish vakolati ham mahalla raisiga beriladi.
Davlat rahbari mahalla raisi ijtimoiy muammolarni hal qilish, tozalikni ta’minlash va daromadni ko‘paytirishga xizmat qiladigan loyihalarda tashabbuskor bo‘lishi zarurligini ta’kidladi.
Bunday loyihalar uchun “mahalla yettiligi”ga 10 million so‘mdan grant ajratiladi. Agar 8 ming 992 ta mahallaning har birida bittadan shunday loyiha amalga oshirilsa, hududlardagi muhit sezilarli o‘zgaradi. Ushbu maqsadlar uchun jami 240 milliard so‘m resurs shakllantiriladi.
Mahalla raisi o‘z hududining haqiqiy boshqaruvchisi bo‘lishi shart. Buning uchun u hokim yordamchisi, xotin-qizlar faoli, yoshlar yetakchisi, ijtimoiy xodim, profilaktika inspektori, soliqchi va mahalla bankirining haftalik hamda oylik ish rejasini tasdiqlab beradi. Rais “yettilik” a’zolariga aniq vazifa qo‘yib, ulardan so‘rov qilib boradi.
Shuningdek, “yettilik” faoliyatini metodik qo‘llab-quvvatlash va hududdagi muammolarga ilmiy yondashish uchun Mahallani rivojlantirish milliy instituti tashkil etiladi. U “yettilik”ni o‘qitadi, mahallalardagi dolzarb masalalarga ilmiy yechimlar ishlab chiqadi.
Prezident Shavkat Mirziyoyev raisligida o‘tgan yig‘ilishda mahallalar faoliyati keskin tanqid qilinib, ayrim hududlarda aholini ish bilan ta’minlash va kichik loyihalarni amalga oshirishdagi sustkashliklar ko‘rsatib o‘tildi. Yil boshidan 152 nafar rahbar lavozimidan ozod etilgani, 700 nafariga intizomiy chora ko‘rilgani ma’lum qilindi.
Foto: Prezident matbuot xizmati
Prezident Shavkat Mirziyoyev raisligida 16 iyul kuni “mahalla yettiligi” faoliyatini yangicha tashkil qilish bo‘yicha ustuvor vazifalar yuzasidan videoselektor yig‘ilishi o‘tkazildi.
Davlat rahbari bu yil infratuzilmani yaxshilash, odamlar va tadbirkorlar uchun sharoit yaratish maqsadida tumanlarga o‘rtacha 250 milliard so‘mdan, mahallalarga esa 5,5 milliard so‘mdan mablag‘ berilganini ta’kidladi.
“Lo‘nda aytganda, hududdagi masalalarni hal qilish uchun hokimda ham, mahalla raisida ham, umuman, “yettilik”ning har bir vakilida resurs va vakolat bor. Yetishmayotgan jihat – mas’uliyat va tashabbuskorlik”, dedi prezident.
Tahlillar ayrim mahallalarda muammolar vaqtida hal etilmayotganini ko‘rsatgan. “Tashabbusli budjet” dasturi doirasida joriy yil 7,5 trillion so‘m ajratilgan bo‘lsa-da, 2 ming 136 ta mahallada birorta loyiha g‘olib chiqmagan. Davlat rahbari mahalladagi hamjihatlik, daxldorlik va tashabbuskorlik aynan shunday amaliy natijalar bilan o‘lchanishini ta’kidladi.
Yig‘ilishda mahallalarda kichik loyihalarni ko‘paytirish va aholini ishli qilish masalalari tanqidiy tahlil qilindi. So‘nggi olti oyda banklar tomonidan kichik loyihalar uchun 18,5 trillion so‘m resurs ajratildi.
Mazkur mablag‘lar hisobidan 110 mingta mikroloyiha amalga oshirilib, 259 ming odam ishli bo‘ldi. Lekin 47 ta mahallada bor-yo‘g‘i 2 tadan mikroloyiha ishga tushirilgan.
Ayrim tumanlarda amalga oshirilayotgan loyihalarda kambag‘al oilalar ishtiroki 15 foizga ham yetmayapti. Qorao‘zak, Marhamat, Mirishkor, Nurobod va Termiz tumanlari misolida bu boradagi sustkashliklar ko‘rsatib o‘tildi.
Achinarlisi, 960 ta kambag‘al oila yashaydigan 32 ta mahallada birorta ham ehtiyojmand odam doimiy ishga joylashtirilmagan. 883 ta mahallada esa bankirlar xonadonbay yurib, loyiha qilmagan, tadbirkorlar bilan uchrashmagan.
Shuning uchun yil boshidan mahallada ishni to‘g‘ri tashkil qilmagan 152 nafar rahbar ishdan olindi, yana 700 nafariga intizomiy chora ko‘rildi.
Jaziramada konditsionersiz qanday yashash haqida 10 ta foydali maslahat
Jazirama sabab poyezdlar tezligiga cheklov qo‘yiladi
Prezident banklarga har bir mahallada daromadli loyihalarni ko‘paytirishni buyurdi
-
Dunyodan5 days ago
Frantsiyada ko’pchilik qo’rqqan narsa yuz berdi.
-
Siyosat3 days ago
Prezident Shavkat Mirziyoyev Qatar amiriga ta’ziya bildirdi
-
Jamiyat4 days agoToshkent metrosiga yana 3 ta zamonaviy poyezd qo‘shildi
-
Sport5 days agoAngliya Norvegiyani turnirdan chiqarib yubordi
-
Dunyodan5 days ago
NATO 2026-yilda Ukrainaga 70 milliard yevro miqdorida yordam ajratmoqchi
-
Dunyodan3 days ago
Anqarada NATO sammiti boshlandi
-
Jamiyat5 days ago
Bugun ayrim hududlarda chang-to‘zon kuzatiladi, havo 43 darajagacha isiydi
-
Iqtisodiyot3 days agotadbirkor va davlat organlari o‘rtasida huquqiy bahs yuzaga keldi