Jamiyat
Smartfondan real ijodga: robototexnika bolalarni qanday rivojlantiradi?
Hozir yon-atrofga qaralsa, juda ko‘p bolalarning qo‘lida smartfon. Hatto ayrimlar hali tili chiqmagan va yurishni ham bilmaydigan bolalarining xarxashasiga chidashdan ko‘ra, ularni telefon bilan tinchlantirishni afzal ko‘rmoqda. Mutaxassislar o‘z o‘rnida mobil qurilmalar bilan ko‘p vaqt o‘tkazilishi bolalarning diqqat, xotira va fikrlash jarayonlariga ta’sir o‘tkazishini aytmoqda. Xo‘sh, bunday holatda robototexnika bolalarni smartfonga qaramlikdan qutqaruvchi vositaga aylana oladimi? Kun.uz muxbiri shu savolga javob izladi.
Amerika pediatriya akademiyasi saytida e’lon qilingan maqolada 2–4 yoshdagi bolalar kuniga o‘rtacha 2 soat, 5–8 yoshdagi bolalar esa kuniga o‘rtacha 3,5 soat vaqtini mobil qurilmalarda sarflayotgani qayd etilgan. Mutaxassislar bolalarning smartfonlarda buncha ko‘p vaqt sarflashi ularning diqqat, xotira va fikrlash jarayonlariga ta’sir qilibgina qolmay, balki umumiy rivojlanish jarayoni, nutq shakllanishi hamda ijtimoiy faolligiga ham bevosita ta’sir ko‘rsatishi mumkinligini ta’kidlamoqda.
O‘z o‘rnida mutaxassislar gadjetlarga bo‘lgan qiziqishni yo‘q qilish, cheklash o‘rniga, uni to‘g‘ri tomonga yo‘naltirishni tavsiya qilmoqda. Shu yo‘nalishlardan biri sifatida robototexnika tilga olib kelinmoqda.
Robototexnika — bolaga nafaqat o‘yin, balki real hayotga yaqin muammolarni hal qilish imkonini beradi. Bu esa unda mantiqiy fikrlashni kuchaytiradi va bilimni amaliyot bilan bog‘laydi.
Bolalarning rivojlanishida ota-onaning roli ham juda katta. Farzandning qiziqishlarini erta aniqlash va uni to‘g‘ri yo‘naltirish — kelajakdagi salohiyatini shakllantirishda asosiy omillardan biri.
“Ota-onalar farzandi yig‘lamasligi uchun to‘g‘ri tarbiyalash o‘rniga qo‘liga telefon berib, televizor yoqib qo‘ymoqda. Bu bolaning tarbiyasiga juda salbiy ta’sir qiladi. Mening farzandim ham bir yoshidanoq telefon o‘ynashni boshladi — oqibatda bolalarga qo‘shilmaydigan, faqat multfilm dunyosiga kirib ketadigan bo‘lib qoldi”, — deydi farzandlarini robototexnika kurslarida o‘qitayotgan Malika Tursunova.
Uning aytishicha, robototexnika darslaridan so‘ng farzandlarida tezda o‘zgarishlar kuzatilgan. Xususan, boshqalar bilan muloqotga kirishishi osonlashgan. Vazifalarni ham tezroq bajarishni boshlagan.
Yana bir ona esa o‘z vaqtida ovqatini yemayotgan farzandlariga smartfon berib, ularni taomlantirishga harakat qilganini eslab, aslida bu xato bo‘lganini aytadi. U ham ikki farzandini robototexnika darslariga bergan. Shundan so‘ng ularda ham o‘zgarish kuzatilgan.
“Bir kuni farzandim: “Katta bo‘lganimda butun dunyo foydalanadigan kompyuter dasturi yarataman” dedi. O‘zining yoshiga nisbatan shunchalik katta fikrlaydi. Charchab qolishi, zerikishi mumkin, lekin har doim oldinga yurishga yordam berish kerak”, — deydi Ra’no Ishmuhammedovaa.
Robototexnika yo‘nalishida dars berayotgan Aziza Artikova bu soha bolalarga bir vaqtning o‘zida bir nechta muhim ko‘nikmalarni berishini aytadi. Ular orasida mantiqiy fikrlash, muammoni bosqichma-bosqich hal qilish, jamoada ishlash, tengdoshlar bilan hamkorlik qilish, nutqni rivojlantirish kabi ko‘nikmalar bor.
Artikovaning ta’kidlashicha, robototexnika kurslarida 5-8 yoshli bolalar asosan jamoa bo‘lib ishlashda qiynaladi. Ammo biroz vaqt o‘tib, bu jihatni ham o‘zlashtirib olishadi.
“Ba’zi ota-onalar farzandining nutqini rivojlantirish maqsadida ham robototexnika to‘garaklariga olib kelishadi. Buning ham o‘z sababi bor: mayda motorika bilan ishlash qo‘l mushaklarini rivojlantiradi va bu jarayonda bolaning nutqi ham asta-sekin rivojlanib boradi”, — deydi mutaxassis.
To‘liq videoni Kun.uz’ning YouTube’dagi sahifasida tomosha qilishingiz mumkin.
Jamiyat
Axborot texnologiyalari va sun’iy intellekt yo‘nalishlari uchun davlat grantlari ko‘paytirildi
Ma’lum qilinishicha, mazkur yo‘nalishlar bo‘yicha davlat granti asosidagi qabul ko‘rsatkichlari 35 foizga oshirilib, jami 2 930 ta davlat granti ajratilgan.
2026/2027-o‘quv yili uchun axborot texnologiyalari va sun’iy intellekt sohasiga oid ta’lim yo‘nalishlari hamda mutaxassisliklari bo‘yicha davlat granti asosidagi qabul ko‘rsatkichlari 35 foizga oshirildi.
Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligining ma’lum qilishicha, mazkur yo‘nalishlar uchun jami 2 930 ta davlat granti ajratildi.
Qayd etilishicha, bunda bakalavriat uchun 2 309 ta, magistratura uchun 621 ta davlat granti ajratilgan.
Ma’lum bo‘lishicha, cho‘milish vaqtida birdan uning sog‘lig‘i yomonlashib, mustaqil ravishda harakat qila olmay qolgan va sheriklari darhol FVBga xabar berishgan.
17 iyul kuni soat 17:53 da Samarqand viloyati Favqulodda vaziyatlar boshqarmasiga Samarqand tumanidagi Qoradaryo daryosida fuqaro cho‘kayotgani haqida xabar kelib tushgan.
Ma’lum bo‘lishicha, cho‘milish vaqtida birdan uning sog‘lig‘i yomonlashib, mustaqil ravishda harakat qila olmay qolgan va sheriklari darhol FVBga xabar berishgan.
Qutqaruvchilar voqea joyiga tezkorlik bilan yetib borib, fuqaroni maxsus narvon yordamida daryo qirg‘og‘idan xavfsiz hududga olib chiqishgan hamda u tibbiyot xodimlariga topshirilgan.
Xabarda aytilishicha, hozirda fuqaroning ahvoli yaxshi.
Raqobat qo‘mitasi tomonidan o‘tkazilgan nazorat xaridlarida bir qator un mahsulotlarining sifati amaldagi sanitariya-gigiyenik hamda xavfsizlik talablariga javob bermasligi aniqlandi.
Xususan, Samarqand viloyatida o‘tkazilgan laboratoriya tekshiruviga ko‘ra, Qozog‘istonda ishlab chiqarilgan “555 MUKA” un mahsuloti sanitariya talablariga javob bermasligi va iste’molga yaroqsiz ekani ma’lum bo‘ldi.
Buxoro viloyatida laboratoriyaga topshirilgan “Sulaymon Nafosat Fayz” MChJ tomonidan ishlab chiqarilgan “Sulaymon Fayz” birinchi navli bug‘doy uni sanitariya-gigiyenik me’yorlarga mos emasligi aniqlandi. Un mahsuloti sotuvidan tushgan 5,7 mln so‘m mablag‘ni iste’molchilarga qaytarish bo‘yicha ko‘rsatma berildi.
Jizzax viloyatida nazorat xaridi uchun “Javhar Flour Trade” MChJ tomonidan ishlab chiqarilgan “Ardus” un mahsuloti namunalari laboratoriyaga topshirilganda unda temir va rux miqdori belgilangan me’yorlarga javob bermasligi ma’lum bo‘ldi.
Farg‘ona viloyatida “Troyka” nomli bug‘doy uni namunasi laboratoriya tekshiruvlarida me’yoriy talablarga nomuvofiq deb topildi.
Sifatsiz mahsulotlarni muomalaga chiqarish orqali qonunbuzilishga yo‘l qo‘ygan shaxslarga, shuningdek saqlash tartiblariga rioya etmagan sotuvchilarga nisbatan tegishli ta’sir choralari belgilanib, mahsulotlarni savdodan olib tashlash bo‘yicha tadbirkorlarga majburiy ko‘rsatmalar berildi.
Xabar qilinishicha, mazkur ishlar tabiiy ofatning oldini olish maqsadida o‘tkazilgan.
18 iyul kuni A-373 “Toshkent-Ohangaron-Angren-Qo‘qon-Shahrixon-Andijon” avtomobil yo‘lining 142,8 km. qismida tegishli tashkilotlar tomonidan tog‘ning yuqori nuqtalaridagi nomustahkam toshlarni sun’iy tushirish ishlari olib borildi.
Xabar qilinishicha, mazkur ishlar tabiiy ofatning oldini olish maqsadida o‘tkazilgan.
Favqulodda vaziyatlar vazirligi ayrim elektron nashrlar va blogerlardan ma’lumotlarni noto‘g‘ri talqin qilmaslikni so‘radi.
Farg‘ona tumani Chimyon qishlog‘i Quyi archa mahallasidagi adirlikda bog‘ barpo qilgan ayrim tadbirkorlar suv muammosiga duch kelishyapti. Suv yo‘q emas, bor: maxsus texnikalar yordamida tepalikka suv chiqarilgan, lekin ming mashaqqat bilan daraxt ko‘kartirgan odamlarga shartnomasi bor bo‘lsa-da, suv berilmayapti.
“Mirob Sh.I. o‘ziga qarashli odamlargagina suv beradi xolos. Bizdan esa pul talab qiladi. Suv uchun davlatga pul to‘layapmiz-ku. Mirob o‘z cho‘ntagini qappaytirish uchun bizdan yana pul olishga harakat qilyapti. Daraxtlarimiz qurib boryapti, dodimizni eshitadigan kimsa yo‘q”, deydi murojaatchilar.
Abdujalil Mamadiyev adirlikda 1,5 gektar yerni o‘zlashtirib, 500 tup o‘rik daraxti ko‘kartirgan, endi esa suvsizlikdan daraxtlari quriyotgan ekan:
“Farg‘ona tumani, Chimyon qishlog‘i Quyi archa mahallasidagi adirlikni o‘zlashtirib, 1,5 gektar yerda ming mashaqqat bilan o‘rik bog‘i yaratdim. 500 tup o‘rik daraxtini amallab ko‘kartirganman.
Endi esa suv muammo bo‘lyapti. Daraxtlarimiz qurib ketyapti. Eng qizig‘i, suv yo‘q emas, bor, adirga mirob etib tayinlangan Sh.I. xohlagan odamiga suv beradi, xohlamagan odamiga bermaydi. Shartnomamiz bor. Suv solig‘iniyam o‘z vaqtida to‘layapmiz. Mirob o‘z cho‘ntagi uchun biz bog‘bonlardan pul so‘raydi. Pul berganlargagina suv beryapti. Axir biz suv uchun davlatga o‘z vaqtida to‘lovni amalga oshiryapmiz-ku.
Masala yuzasidan suv xo‘jaligiga, nasos stansiyalari markazlariga, ichki ishlarga murojaat bilan chiqdik, hokimiyatlarga bordik. Lekin muammo hal bo‘lmadi.
Masalan, men suv uchun 4 yilda 8 million 200 ming so‘m to‘lov qilganman. Davlatga pul to‘lasam bo‘ldi-ku, nima uchun yana mirobning cho‘ntagi uchun ham yana pul berishim kerak? Menga o‘xshab bog‘ yaratib daraxtlarini sug‘ora olmayotganlar talaygina. Mirobga chora ko‘rib bering, deb kirmagan tashkilot qolmadi. Bahordan to shu kungacha bog‘imni ikki marta sug‘ordim xolos. Daraxtlar qurib boryapti. Mehnatimga achinyapman.
Daraxtlar qurib qolmasligi uchun o‘zimiz 10 litr, 20 litr qilib chelaklab suv tashib quyib ham ko‘rdik. Shu holatni ko‘rib ham mirob pinagini buzgani yo‘q. Suv ber desak, u biz bilan janjal qiladi. Davlatga pul to‘laganingizdan keyin u navbati bilan suv berishi kerak-ku.
Mirob suv bersa, ko‘chat oralariga qora ekin qilish mumkin, lekin mana, hozir bekor yotibdi. Pomidor, loviya ekish mumkin, davlatga foydasi tegadigan tirikchilik qilib, ish qiladigan sharoit qilsa bo‘ladi. Faqat mirob suv bersa. Suv bermagani uchun oddiy daraxtimizni ham sug‘ora olmayapmiz.
Farg‘ona tumanida Chimyon qishlog‘i aholisining tirikchiligi o‘rikdan. Qiynalib bir yilda bir marta hosil olamiz-da. Suv beriladigan bo‘lsa, o‘rikdan ko‘proq hosil olish mumkin. Boshimizda shunday tashvish bo‘lganidan nima qilishni, yana kimlarga murojaat qilishimizni bilmayapmiz”, deydi Abdujalil Mamadiyev.
Abdujalil Mamadiyev
Tasvirga olish jarayonida adirda mirob Sh.I. ni uchratdik. U holat yuzasidan izoh berishni istamadi.
Sh.I , mirob
Mavjud muammo yuzasidan izoh olish uchun Sirdaryo-So‘x irrigatsiya tizimlari havza boshqarmasi suv yetkazib berish davlat muassasasi direktori Dilyor Yo‘ldoshev bilan telefon orqali suhbatlashdik.
U muammoni nazoratga olishini, daraxtlarni sug‘orish uchun davlat bilan shartnoma qilgan bog‘bonlarga suv, albatta, berilishini ta’kidladi.
JCh kundaligi. Bronza uchun triller va Tuxelni tanqid qilgan Tramp
Saka het-trik qildi, Mbappe Messini quvib o‘tdi
Turkiya AQSh harbiy-dengiz kuchlarining qayta tiklanishini kutayotgani sababli, yirik harbiy kema kelishuvining amalga oshishi dargumon.
-
Iqtisodiyot4 days agoMarkaziy bank huzurida Islomiy moliya kengashi tashkil etildi
-
Dunyodan3 days ago
Prezident Tramp uning o‘ldirilishi masalasiga oydinlik kiritmoqda
-
Dunyodan5 days agoMahmud Ahmadinejod atrofidagi sirli o’yin: “Mossad bilan hamkorlik”
-
Dunyodan3 days agoMalayziya Isroil fuqarolarini deportatsiya qilmoqda
-
Jamiyat4 days agoChimyonda tog‘ sayri qutqaruv operatsiyasi bilan yakunlandi
-
Sport4 days agoAngliya va Argentina nega bir-birini yomon ko‘radi? Ashaddiy dushmanlik tarixi
-
Jamiyat4 days agoO‘zini o‘zi band qilganlarga ijtimoiy soliq to‘lash majburiy bo‘lishi mumkin
-
Jamiyat4 days ago
MICE turizm tadbirlarini tashkil qilgan tadbirkorlarga QQSdan imtiyoz beriladi