Jamiyat
Sizni kuzatish uchun ruxsat so‘rab o‘tirishmaydi
Shaxsiy hayotingizni, sirlaringizni adolatli insonga ishongan bo‘larmidingiz? Aytaylik, ijtimoiy tarmoqlar, sizdagi qurilmalar, foydalanayotgan dasturlaringiz yaxshi odamlarning qo‘lida deb o‘ylaysizmi? Agar pardalar ortida “yomon amakilar” turgan bo‘lsa-chi? Bugun biz “5 daqiqa”da Den Braunning “Raqamli qal’a” romani haqida gaplashamiz.
{Yii::t(}
O’tkazib yuborish 6s
O’tkazib yuborish
Asar voqealari dunyoning eng maxfiy tashkilotlaridan biri — AQSh Milliy xavfsizlik agentligi ichida boshlanadi. U yerda har bir ovoz, har bir raqam, har bir xabar kuzatiladi. Ana shu joyda kriptografiya bo‘yicha eng kuchli mutaxassislardan biri, IQ darajasi juda yuqori bo‘lgan Syuzan Fletcher ismli go‘zal xonim ishlaydi. O‘sha sohibjamol sizni AQShning “temir devorlari” ortiga nazar tashlashingizga yordam beradi.
Kriptograf Ensey Tankado Ispaniyada shubhali o‘lim topadi. U xavfsizlik agentligida ishlagan, keyin esa tashkilotni tark etib, butun dunyoga shov-shuv soladigan da’vo qiladi. Tankado shunday kod yaratganki, uni hech qanday superkompyuter buzib o‘ta olmaydi. Bu shifr agar ochilmasa, Milliy xavfsizlik agentligining global tizimi ishdan chiqadi. Agar ochilsa, agentlik butun dunyo aloqalarini mutlaq nazorat qilish imkoniga ega bo‘ladi.
Mutlaq nazorat uchun kurash
Milliy xavfsizlik agentligi rahbariyati kodni ochishga urinadi. Ammo “TRANSLTR” deb atalgan ulkan superkompyuter ham kod oldida ojiz qoladi. Tizim qizib, ma’lumotlar yonib ketish xavfi paydo bo‘ladi. Syuzan Fletcher buni birinchi bo‘lib his qiladi. U kodni ochish bilan nafaqat tizimni, balki inson erkinligini ham yo‘q qilish mumkinligini anglaydi.
Bir vaqtning o‘zida voqealar ikkinchi yo‘nalishda ham rivojlanadi. Syuzanning qallig‘i — tilshunos va ramzlar bilan ishlaydigan Devid Bekker Ispaniyaga yuboriladi. U kod muallifi Tankado qoldirgan sirning tagiga yetadi. Quvg‘inlar, xiyonatlar, yolg‘on yo‘l-yo‘riqlar orqali Bekker ham kod ortidagi haqiqiy maqsadni anglaydi.
Asarning dramasi shundaki, Milliy xavfsizlik agentligining ichida ham yagona fikr yo‘q. Kuch ishlatish tarafdori bo‘lgan Greg Heyl kabi shaxslar uchun maqsad hamma narsani oqlaydi. Ular uchun erkinlik ikkinchi darajali tushuncha. Stratmor esa davlat xavfsizligi bilan vijdon o‘rtasida qolgan rahbar sifatida tasvirlanadi. U tizimga, tizimning qudratiga haddan ortiq ishonib yuboradi. Hammani nazorat qilish mumkin bo‘lgan kuchga erishish uchun qonunlarning ham, inson daxlsizligining ham unga hech qanday ahamiyati yo‘q.
Sirlaringiz — dushmaningiz bo‘lishi mumkin
Tankadoni asar davomida deyarli ko‘rmaysiz, lekin hamma voqealar uning g‘oyasi atrofida sodir bo‘ladi. U shifr yaratish orqali davlatni ag‘darishni emas, insonlarni uyg‘otishni istagan edi. U kod orqali shunday tuzoq qo‘ygandiki, uni ochishga uringan har qanday hokimiyat o‘zini fosh qilib qo‘yadi. Ya’ni u “Troya oti”ga o‘xshab ichkariga kiradi va barchamizni nazorat qilishga urinayotgan tizimni ishdan chiqaradi.
Asar yakunida ayon bo‘ladiki, haqiqiy dushman kod emas. Asl dushman — hokimiyatning cheksiz nazoratga bo‘lgan ishtiyoqidir.
Den Braunning fikricha, texnologiyaga ishonib bo‘lmaydi, u kimda bo‘lsa, o‘sha uning yo‘nalishini belgilaydi. Agar texnologiya insonni himoya qilsa — bu taraqqiyot. Agar insonni kuzatishga xizmat qilsa, u qullikning zamonaviy ko‘rinishi.
(Faraz qiling, telegram, yutub, feysbuk va nihoyat sun’iy intellekt yomon odamlarning qo‘liga tushsa nima bo‘ladi? Umuman, ular ayni paytda yaxshi odamlarning qo‘lidami? Shunaqa paytda odam tog‘larga qochib ketib, qo‘y boqsam deysan).
Bugungi kunda “Raqamli qal’a” yanada dolzarb. Smartfonlar, ijtimoiy tarmoqlar, kameralar, sun’iy intellekt — barchasi hayotimizni yengillashtiryapti, lekin bir vaqtning o‘zida biz haqimizda hamma narsani bilib olyapti. Erkinlikni qulaylikka almashtirishni afzal bilyapmiz.
Den Braun zamonaviy dunyoning eng yaxshi yozuvchilaridan biri. U deyarli barcha asarlarida o‘quvchiga yangi bilimlar bera oladi, baland devorlar ortiga qarash imkonini beradi.
Raqobat qo‘mitasi tomonidan 2026 yilning dastlabki sakkiz oyida o‘tkazilgan tekshiruvlar davomida 73 nomdagi mahsulot sifat va xavfsizlik talablariga javob bermasligi aniqlandi. Bu haqda qo‘mita matbuot xizmati xabar berdi.
Ma’lum qilinishicha, qo‘mita hamkor tashkilotlar bilan birgalikda chakana savdo nuqtalarida sotilayotgan xalq iste’moli tovarlarining sifat va xavfsizlik talablariga muvofiqligini tekshirish uchun muntazam ravishda nazorat xaridlarini o‘tkazib kelmoqda. Xarid qilingan mahsulotlar akkreditatsiyadan o‘tgan laboratoriyalarda tekshirilib, ularning davlat standartlari hamda normativ-texnik hujjatlar talablariga mosligi baholanadi.
Xususan, 2026 yilning sakkiz oyida 60 turdagi jami 558 nomdagi mahsulot laboratoriya ekspertizasidan o‘tkazilgan. Natijada ulardan 73 nomdagisi belgilangan normativ-texnik talablarga javob bermasligi ma’lum bo‘lgan.
Ushbu mahsulotlarni savdo rastalaridan qaytarib olish va qonunchilikka muvofiq choralar ko‘rish uchun tegishli materiallar O‘zbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi hamda Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasiga yuborilgan.
Qonunchilik palatasi deputatlari bugungi majlisida moliyaviy jarimalarni qo‘llash tartibini yengillashtirishga qaratilgan qonun loyihasini uchinchi o‘qishda qabul qilib, Senatga yubordi.
Hujjatga ko‘ra, tadbirkorlar jarima solish to‘g‘risidagi qaror topshirilgan kundan boshlab bir oy ichida jarimaning 50 foizini ixtiyoriy to‘lasa, qolgan qismini to‘lashdan ozod etilishi mumkin.
Shuningdek, jarimani 6 oy davomida bo‘lib-bo‘lib to‘lash imkoniyati nazarda tutilmoqda.
Agar jarima to‘g‘risidagi qaror bekor qilinsa yoki haqiqiy emas deb topilsa, noqonuniy undirilgan mablag‘ qaytariladi. Qaytarish kechiktirilgan taqdirda, Markaziy bank asosiy stavkasining uch yuzdan biri miqdorida foiz to‘lash tartibi joriy etiladi.
Hozircha bu qoidalar qonun loyihasida nazarda tutilgan, kuchga kirmagan.
O‘zbekistonda moda va dizayn sohasi uchun malakali mutaxassislar tayyorlashga ixtisoslashgan yangi davlat oliy ta’lim muassasasi tashkil etiladi.
Prezidentning 2026-yil 16-oktyabrdagi PQ–378-son qaroriga muvofiq, Toshkent xalqaro moda akademiyasi tashkil etiladi. Akademiya Yengil sanoatni rivojlantirish agentligi tizimida faoliyat yuritadi.
Yangi oliygoh Toshkent to‘qimachilik va yengil sanoat instituti hamda Parij xalqaro moda akademiyasining qo‘shma ta’lim dasturi negizida tashkil etiladi.
Mazkur dasturda tahsil olayotgan barcha talabalar o‘qishini yangi akademiyada davom ettiradi. Bitiruvchilarga Toshkent xalqaro moda akademiyasining diplomi beriladi.
O‘quv jarayoni 2026/2027 o‘quv yilidan boshlanadi. Akademiyada xalqaro qo‘shma dasturlar bilan bir qatorda, mustaqil ta’lim dasturlari asosida bakalavr va magistrlar tayyorlashga ham ruxsat etiladi.
2027/2028 o‘quv yilidan boshlab to‘qimachilik, tikuvchilik, trikotaj va charm-poyabzal sohalarida korxonalar buyurtmasi asosida dual ta’lim joriy qilinadi. Bunda talabalar nazariy bilim olish bilan birga ishlab chiqarish jarayonlarida ham ishtirok etadi.
Shuningdek, yengil sanoat yo‘nalishidagi texnikumlarni muvaffaqiyatli tamomlagan, o‘rtacha bahosi akademiya belgilagan talabga javob beradigan bitiruvchilarga bakalavriatning uchinchi bosqichidan to‘lov-kontrakt asosida o‘qishni davom ettirish imkoniyati yaratiladi.
Akademiya bazasida davlat buyurtmasi asosida turli tashkilotlar uchun kiyim-bosh dizaynini ishlab chiqish va milliy brendlarni shakllantirish ham yo‘lga qo‘yiladi.
Qarorda xorijiy mutaxassislar va talabalarni jalb qilish uchun ko‘p martalik vizalar rasmiylashtirish tartibi ham nazarda tutilgan.
Bundan tashqari, 2028-yil yakuniga qadar davlat-xususiy sheriklik asosida 400 o‘rinli talabalar turar joyi quriladi. Ungacha akademiyaga o‘tkazilgan talabalar Toshkent to‘qimachilik va yengil sanoat instituti yotoqxonasidan belgilangan tartibda foydalanishi mumkin.
Xorijda o‘zbek milliy taomlariga ixtisoslashgan restoran yoki oshxona tashkil etgan mahalliy tadbirkorlar ayrim xarajatlarining 50 foizigacha bo‘lgan qismini subsidiya sifatida qaytarib olishi mumkin.
Ushbu xizmat Turizm qo‘mitasi tomonidan my.gov.uz Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali orqali bepul ko‘rsatiladi.
Subsidiya O‘zbekistonda davlat ro‘yxatidan o‘tgan va xorijda milliy restoran tashkil etgan tadbirkorlik subyektlariga ajratiladi.
Ariza topshirishda restoranning xorijiy davlatda ro‘yxatdan o‘tganini va binodan foydalanish huquqini tasdiqlovchi hujjatlar, sanitariya va yong‘in xavfsizligi talablariga muvofiqlik bo‘yicha ma’lumotlar taqdim etilishi kerak.
Shuningdek, restoranni tashkil etish bilan bog‘liq amalga oshirilgan xarajatlarni tasdiqlovchi hujjatlar, zaruratga qarab O‘zbekistondan mahsulot yetkazib berilganini tasdiqlovchi ma’lumotlar va ularning rasmiy tarjimasi so‘ralishi mumkin.
Restoranning ichki va tashqi ko‘rinishini aks ettiruvchi fotosuratlar ham arizaga ilova qilinadi.
Ariza my.gov.uz portali orqali elektron shaklda yuboriladi va 18 ish kuni ichida ko‘rib chiqiladi. Ijobiy qaror qabul qilinsa, subsidiya mablag‘lari 7 ish kuni ichida tadbirkorning bank hisobvarag‘iga o‘tkaziladi.
Arizada kamchiliklar aniqlangan taqdirda, tadbirkorga ularni bartaraf etib, hujjatlarni qayta taqdim qilish imkoniyati beriladi.
Qoraqalpog‘iston Respublikasidagi Ekologiya va iqlim o‘zgarishi milliy qo‘mitasi huzuridagi «Sayg‘ochiy» kompleks landshaft buyurtma qo‘riqxonasida yovvoyi hayvonlarni suv bilan ta’minlash maqsadida beshta avtonom suv ichish tizimi o‘rnatildi.
Tashabbus Ekologiya qo‘mitasi tomonidan BMT Taraqqiyot dasturi (BMTTD) va Global ekologik jamg‘arma (GEF) bilan hamkorlikda «Aral Sea Wetlands» loyihasi doirasida amalga oshirildi.
Suv resurslari cheklangan Ustyurt cho‘li sharoitida qo‘shimcha suv manbalarining mavjudligi sayg‘oqlar va mahalliy faunaning boshqa vakillarini saqlab qolishda muhim ahamiyatga ega.
Avtonom tizimlar quyosh energiyasida ishlaydi va to‘liq avtomatlashtirilgan. Ularning har biri 3 kub metr sig‘imga ega suv havzalari, nasoslar, datchiklar va hisoblagichlar bilan jihozlangan. Bu markazlashgan elektr energiyasi va suv ta’minoti manbalariga doimiy ulanish zaruratisiz suvni barqaror yetkazib berish imkonini beradi.
Suv ichish tizimlari bilan bir qatorda hududga 10 ta kamera va 10 ta fototuzoq ham o‘rnatildi. Ular hayvonlarni sutka davomida kuzatish, harakatlanishi va suv ichish joylaridan foydalanishini qayd etish, shuningdek, populyasiyalar holatini keyingi monitoring qilish uchun ma’lumot to‘plash imkonini beradi.
Ustyurtning og‘ir tabiiy sharoitida yashaydigan sayg‘oqlar uchun qo‘shimcha suv manbalarining yaratilishi yovvoyi hayvonlar populyasiyalarini saqlash va tiklashda muhim ahamiyat kasb etadi.
Avtonom suv ichish tizimlarining o‘rnatilishi Ustyurtda bioxilma-xillikni asrash bo‘yicha amalga oshirilayotgan chora-tadbirlardan biri bo‘lib, zamonaviy kuzatuv vositalari orqali hayvonlar holatini monitoring qilish va zarur ma’lumotlarni to‘plash imkonini ham beradi.
Shavkat Mirziyoyev Shinjon usulida yetishtirilgan paxta dalasini ko‘zdan kechirdi
O‘zbekiston do‘konlarida 73 turdagi mahsulot sifatsiz deb topildi
Tadbirkorlar jarimaning 50 foizini to‘lab, qolgan qismidan ozod etilishi mumkin
-
Jamiyat5 days ago
Toshkentda xalqaro moda akademiyasi tashkil etiladi
-
Iqtisodiyot2 days ago
O‘zbekiston «Wabtec» kompaniyasi bilan lokomotivlar parkini yangilashni muhokama qildi
-
Iqtisodiyot18 hours ago
Shavkat Mirziyoyev Shinjon usulida yetishtirilgan paxta dalasini ko‘zdan kechirdi
-
Jamiyat2 days ago
Tadbirkorlar jarimaning 50 foizini to‘lab, qolgan qismidan ozod etilishi mumkin
-
Jamiyat2 days ago
O‘zbekiston do‘konlarida 73 turdagi mahsulot sifatsiz deb topildi