Siyosat
Rekord qarz olishga qaramay, O‘zbekiston qarzining yalpi ichki mahsulotga nisbati pastligicha qolmoqda – 27,1 foiz – Roziz Qudratov
Investitsiyalar, sanoat va savdo vaziri Raziz Qudratov O‘zbekistonning o‘sib borayotgan tashqi qarzini himoya qilib, mazkur jamg‘arma mamlakatni zudlik bilan rivojlantirish uchun muhim vosita ekanini ta’kidladi.
Foto: video ramka
“Alibabaev.Politika” YouTube kanalidagi “Ekspert” loyihasiga bergan intervyusida vazir mamlakatdagi qarz olish tendentsiyalari bo‘yicha jamoatchilik muhokamasiga murojaat qilib, qarzning katta qismini kredit berishning juda qulay shartlari tufayli “mohiyatan bo‘sh pul” sifatida tavsifladi.
Vazirning aytishicha, moliyalashtirish xalqaro hamkorlar tomonidan juda jozibador shartlar asosida, qaytarish muddati 20 yildan 25 yilgacha va hatto past foiz stavkalari bo‘yicha 40 yildan 45 yilgacha bo‘lgan. Qudratovning taʼkidlashicha, zarur infratuzilmani faqat davlat byudjetiga tayanib qurish uchun oʻnlab yillar kerak boʻladi. Buning o’rniga, tashqi qarzlar hukumatlarga bugungi kunda yo’llar, maktablar, shifoxonalar va energiya tarmoqlarini qurish imkonini beradi, bu esa fuqarolarga uzoq kelajakda emas, balki darhol yuqori turmush darajasidan foydalanish imkonini beradi.
2025-yil yakuniga ko‘ra O‘zbekistonning milliy tashqi qarzi YaIMga nisbati 27,1 foizni tashkil etdi. Vazir Qudratovning taʼkidlashicha, xalqaro standartlarga koʻra, bu koʻrsatkich “juda past va oʻrtacha” hisoblanadi. Uning ta’kidlashicha, ushbu investitsiyalarsiz o’tgan yili qayd etilgan 7,7 foizlik yalpi ichki mahsulot o’sish sur’atiga erishish qiyin bo’lar edi. “Yo‘l, temir yo‘l, elektr, suv, maktab yoki shifoxona bo‘lmagan joyga sarmoyadorlar bormaydi”, — dedi Qudratov va qarz sanoat o‘sishi uchun asos bo‘lishini ta’kidladi.
Vazir ushbu mablag’lardan samarali foydalanishni ta’minlash uchun qat’iy nazorat mexanizmlarini batafsil bayon qildi. Prezident topshirig‘iga ko‘ra, audit loyihasiga huquqni muhofaza qiluvchi idoralar, Nazorat va Bosh prokuratura jalb qilingan. Bundan tashqari, Kongress qat’iy nazoratni amalga oshiradi, chunki davlat kafolatlari ostida moliyalashtiriladigan barcha loyihalar qonunchilar tomonidan ma’qullanishi kerak. Ushbu tizim har bir dollar qanday sarflanishi ustidan jamoatchilik va milliy nazoratni ta’minlash uchun mo’ljallangan.
Vazirning optimistik prognoziga qaramay, soʻnggi maʼlumotlarga koʻra, Oʻzbekistonning umumiy tashqi qarzi, jumladan, davlat va xususiy sektor qarzi 2025-yilning birinchi uch choragi yakuniga koʻra 75,4 milliard dollarga yetgan. Bu bor-yoʻgʻi toʻqqiz oy ichida rekord darajadagi 11,3 milliard dollarga oshganini koʻrsatadi, bu 2013-yilda statistika boshlanganidan beri eng yuqori oʻsishdir. Uzuauto Motors va banklar. “O‘zbekneftgaz” va O‘zbekiston Milliy banki so‘nggi yillarda obligatsiyalar chiqarishni faol olib bormoqda.
Iqtisodiyot va Moliya vazirligi, markaziy bank bilan birgalikda, qarz darajalari boshqarilishi mumkin bo’lishini ta’kidlamoqda. Markaziy bank raisi Mamalizo Nurmuratov avvalroq qarzning mutlaq miqdori oshganiga qaramay, uning yalpi ichki mahsulotdagi ulushi barqarorligicha qolayotganini taʼkidlagan edi. Hukumat, shuningdek, muhim ijtimoiy va iqtisodiy infratuzilmani moliyalashtirishni davom ettirgan holda, moliyaviy intizomni saqlash uchun yillik tashqi qarzga 2,5 milliard dollar miqdorida yangi ixtiyoriy cheklov belgiladi.
Siyosat
O‘zbekiston yozgi suv ta’minotini ta’minlash bo‘yicha qo‘shni davlatlar bilan faol muloqot olib bormoqda – Suv vaziri Hamroyev
O‘zbekiston suv xo‘jaligi vaziri Shavkat Hamroyev Kun.uz’ga bergan eksklyuziv intervyusida mamlakatdagi suv xavfsizligi bilan bog‘liq joriy vaziyatni batafsil tahlil qildi. Sug‘orishning mavsumiy prognozlari, infratuzilmani modernizatsiya qilish, Qo‘shtepa kanali va Rog‘un GESi (GES) kabi yirik mintaqaviy loyihalar bo‘yicha nozik diplomatik muzokaralar olib borildi.
Vazir dastlab joriy dehqonchilik mavsumining istiqbollari haqida gapirdi. Bahorda yogʻingarchilik koʻp boʻlishiga qaramay, Hamroev tabiiy moʻl-koʻlchilik ikkinchi oʻrinda ekanini taʼkidladi. Uning ta’kidlashicha, yaxshi ta’mirlangan kanallar va samarali sug’orish nasoslari kabi tegishli infratuzilmasiz suvning dalalarga samarali etib borishi mumkin emas. “Otangiz suv ustasi bo‘lsa ham, chuqur qazing”, degan vazir suvning miqdori emas, balki uni ta’minlash samaradorligi ustuvor bo‘lishini ta’kidladi.
Mutaxassislar orasida O‘zbekistonda kanalni beton bilan qoplashga e’tibor qaratish kerakmi yoki plastik quvurlarga o‘tish masalasi muhokama qilinmoqda. Janob Hamroev vazirlik ikkala usuldan ham foydalanishini ma’lum qildi. Uning tushuntirishicha, hozirgi vaqtda mavjud suvning kamida 30-40 foizi filtrlash va bug’lanish orqali yo’qoladi, shuning uchun beton qoplama bu yo’qotishlarni kamaytirish uchun muhim vosita bo’lib qolmoqda.
Mintaqaviy diplomatiyaga toʻxtalar ekan, vazir Markaziy Osiyo munosabatlaridagi katta oʻzgarishlarni alohida taʼkidladi. Uning taʼkidlashicha, soʻnggi oʻn yil ichida mintaqaviy muloqot uzoq yillik sukutdan keyin qayta tiklandi. “Biz og‘ir kunlarni birga boshdan kechirmoqdamiz”, — dedi u va hozirda mamlakatlar o‘zaro manfaat asosida ish olib borayotganini, masalan, O‘zbekiston yozda suv evaziga qishda elektr energiyasini yetkazib berishini tushuntirdi.
Orol dengizi haqida Hamroev uning quruqligi haqida nozik nuqtai nazarni taklif qildi. Ko‘pchilik fojiaga faqat sovet davridagi suvni noto‘g‘ri boshqarish sabab bo‘lgan deb hisoblasa-da, vazir ekologik omillar umumiy e’tirof etilganidan ko‘ra kattaroq rol o‘ynagan, deb taxmin qildi. U Sibir daryolarini dengizni to’ldirish uchun yo’naltirish g’oyasiga shubha bildirdi, ba’zida ba’zi akademiklar tomonidan qayta ko’rib chiqilgan kontseptsiya bunday loyihalarni haqiqiy emas va noto’g’ri deb atadi.
Muhokama qilingan eng dolzarb masalalardan biri Afgʻoniston Muvaqqat hukumati tomonidan Xoshtepa kanali qurilishi boʻldi. Janob Hamroyevning aytishicha, Afg‘oniston suvdan foydalanish huquqiga ega, lekin asosiy masala suvning aniq miqdorida. Uning so’zlariga ko’ra, u ushbu shartlar bo’yicha muzokaralar olib borayotgan ishchi guruhlar bilan Afg’onistonga to’rt marta tashrif buyurgan. Vazirning soʻzlariga koʻra, 2 milliard kub metr suv tortib olinishi Oʻzbekistonga jiddiy taʼsir koʻrsatmaydi, ammo bu miqdor 4 milliard kub metrga yetsa, Oʻzbekiston qishloq xoʻjaligida suv tanqisligi xavfi ortadi. Uning qo‘shimcha qilishicha, dastlab loyiha 2028-yilda yakunlanishi rejalashtirilgan edi, biroq texnik muammolar va nasos uchun zarur bo‘lgan elektr quvvati yetishmasligi tufayli taraqqiyot sekinlashdi.
Nihoyat vazir Tojikistonning Rog‘un GESini tilga oldi, bu esa o‘tmishda siyosiy masala bo‘lib kelgan. Janob Hamroyev loyihaning xavfsizlik standartlariga ishonch bildirar ekan, obektni shaxsan o‘zi ko‘zdan kechirganini ta’kidladi. Uning so’zlariga ko’ra, qurilishda strukturaviy xavflarni kamaytiradigan ilg’or texnologiyalardan foydalanilgan. Suhbat yakunida janob Hamroyev o‘z vazifalari qanchalik og‘ir ekani haqida fikr yuritib, O‘zbekistonda vazir bo‘lish mashaqqatli mas’uliyat, biroq oliy sharaf bo‘lib qolayotganini aytdi.
Siyosat
O‘zbekiston 2026-yilning dastlabki ikki oyida 8,3 milliard dollarlik xorijiy investitsiyalarni jalb qildi
Prezident Shavkat Mirziyoyevga 2026-yilning birinchi choragi uchun iqtisodiy prognozlar hamda jahon bozoridagi o‘zgaruvchanlikning milliy iqtisodiyotga ta’sirini yumshatish bo‘yicha olib borilayotgan ishlar haqida ma’lumot berildi.
Sessiyada taqdim etilgan ma’lumotlarga ko‘ra, yanvar-fevral oylarida sanoat ishlab chiqarishi 7,7 foizga, xizmatlar sohasi esa 15,4 foizga o‘sgan. Xuddi shu davrda mamlakatimizdan 3,5 milliard dollarlik mahsulot eksporti muvaffaqiyatli amalga oshirildi va 8,3 milliard dollarlik xorijiy sarmoya jalb etildi. Bu raqamlar moliya yilining kuchli boshlanganini tasdiqlaydi, chunki hukumat o’z rivojlanish sur’atlarini saqlab qolishga intiladi.
Hududiy o’sishni rag’batlantirish uchun hukumat ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish uchun katta mablag’ ajratdi. Joriy yil boshidan buyon respublika byudjetidan to‘qqizta shtatga qo‘shimcha 2,3 trillion so‘m va 500 million dollar ajratildi. Shuningdek, mahalliy byudjetlar hisobidan “Yangi Oʻzbekiston imidji” deb belgilangan 33 ta tuman va 330 ta tumanga 3,9 trillion Oʻzbekiston ajratildi. 37 ta muhim ahamiyatga ega boʻlgan tuman va 903 ta mahallaga yana 3,9 trillion soʻm ajratilib, mahalliy byudjetlar hisobidan 1,3 trillion soʻm va 283 ta “haydovchi” loyihasi boʻyicha dastlabki 1 trillion soʻm maxsus qoʻllab-quvvatlandi.
Hukumat, shuningdek, yil davomida infratuzilmani kengaytirish bo’yicha ulkan rejalarni belgilab berdi. Jumladan, tirband yo‘llar, qirg‘oq va yo‘l bo‘yidagi hududlarni rivojlantirish uchun 1,2 trln. Bundan tashqari, turizm salohiyati yuqori boʻlgan 150 ta tumanda infratuzilmani rivojlantirishga 450 milliard ien sarmoya kiritiladi, 400 ta tumanda 50 ta mikrosanoat markazi tashkil etish uchun 150 milliard iyen yoʻnaltiriladi.
Matbuot anjumanida xalqaro vaziyatning tez o‘zgarishi sababli jahon savdo yo‘laklariga bosim kuchayib borayotgani va import narxlariga ham to‘xtalib o‘tildi. Prezident bunga javoban boshqarma va viloyatlar rahbarlari vaziyatni faol baholab, turli iqtisodiy stsenariylar asosida chora-tadbirlarni amalga oshirishi zarurligini taʼkidladi. Strategiyada asosiy e’tibor sanoat sektorining barqarorligini ta’minlash va milliy iqtisodiyotni tashqi ta’sirlardan himoya qilish maqsadida tashqi savdo yo‘llari barqarorligini saqlashga qaratilgan.
Siyosat
Oʻzbekiston va Afgʻoniston oʻrtasida iqtisodiy aloqalarni mustahkamlash boʻyicha qoʻshma ishbilarmonlar kengashi tuzildi
O‘zbekiston-Afg‘oniston ishbilarmonlar kengashining rasmiy tashkil etilishi bilan ikki tomonlama iqtisodiy munosabatlarning yangi sahifasi boshlandi. Kengashning birinchi yig‘ilishi 26-mart kuni O‘zbekiston Savdo-sanoat palatasida bo‘lib o‘tdi va unda Afg‘oniston Savdo-sanoat palatasi raisi Muhammad Karim Hoshimiy boshchiligidagi yuqori darajadagi delegatsiya ishtirok etdi.
Kengash ikki davlatdan 32 nafar nufuzli vakildan iborat. Unda O‘zbekiston tomonidan Savdo-sanoat palatasi rahbariyati qatorida turli sohalardagi uyushmalar ishtirok etmoqda. Afg‘oniston delegatsiyasi tarkibida mamlakat Savdo-sanoat va sarmoya palatalari vakillari, yirik xususiy kompaniyalar rahbarlari ham bor. Ushbu tizimli hamkorlik tadbirkorlar o’rtasida to’g’ridan-to’g’ri muloqotni yo’lga qo’yish va transchegaraviy investitsiya faolligini rag’batlantirishga qaratilgan.
Kengash faoliyati asosan qurilish materiallari, farmatsevtika, oziq-ovqat, to‘qimachilik, elektrotexnika va neft mahsulotlari kabi ustuvor tarmoqlarga qaratiladi. Mutasaddilar ushbu hududlar sanoat kooperatsiyasini rivojlantirish va ikki qo‘shni davlat o‘rtasida tovar ayirboshlash turlarini kengaytirish uchun eng muhim imkoniyatlarni taqdim etishini ta’kidladilar.
Uchrashuv davomida ishtirokchilar yangi qo‘shma loyihalarni amalga oshirish va to‘g‘ridan-to‘g‘ri hamkorlik qilish zarurligini muhokama qildilar. Muzokaralarning asosiy mavzusi yaqin kelajakda oʻzaro savdo hajmini 5 milliard dollarga yetkazish boʻyicha ulkan maqsad boʻldi. Ushbu maqsadga erishish uchun har ikki tomon eksport salohiyatini kengaytirish, raqamli bojxona tizimini joriy etish, moliyaviy va sug‘urta xizmatlarini rivojlantirish, barcha savdo jarayonlarida shaffoflikni ta’minlashga qaratilgan aniq chora-tadbirlar rejasini kelishib oldi.
O‘zbekiston Savdo-sanoat palatasi raisi Davron Vahobov mazkur tashabbusning muhimligini ta’kidlab, yangi hamkorlik aloqalarini shakllantirish, sarmoya intensivligini oshirish uchun platforma bo‘lib xizmat qilishini ta’kidladi. Ushbu sur’atni saqlab qolish uchun kengash muntazam ravishda ko’rgazmalar, biznes forumlar va B2B uchrashuvlarini o’tkazishni rejalashtirmoqda.
Siyosat
O‘zbekistonda 18 yoshdan 30 yoshgacha bo‘lgan mahkumlarga texnik ta’lim beriladi
Prezident Shavkat Mirziyoyev 27-mart kuni mamlakatdagi axloq tuzatish muassasalarida zamonaviy raqamli kasb-hunar ta’limi tizimini tashkil etish to‘g‘risidagi qarorni imzoladi. “Ikkinchi imkoniyat” milliy reintegratsiya loyihasi deb nom olgan tashabbus 18 yoshdan 30 yoshgacha bo‘lgan yosh mahkumlarning qamoqdan chiqqandan keyin jamiyatga integratsiyalashuviga yordam berish, talabga javob beradigan ishga joylashish va qayta jinoyat sodir etilishining oldini olishga qaratilgan.
Loyiha Ichki ishlar va kommunikatsiyalar vazirligi, Raqamli texnologiyalar vazirligi, Kasb-hunar ta’limi agentligi va Yoshlar bilan ishlash byurosi ishtirokidagi hamkorlikda amalga oshirilmoqda. Unda og‘ir yoki og‘ir jinoyatlar sodir etgan, shuningdek, katta ijtimoiy xavf tug‘dirmaydigan jinoyatlar uchun sudlangan yoshlar nazarda tutiladi. Biroq, bu axborot texnologiyalaridan foydalangan holda jinoyat sodir etganlarga taalluqli emas.
“Ikkinchi imkoniyat” tashabbusi doirasida mahkumlar sakkiz oydan 12 oygacha davom etadigan intensiv o‘quv dasturidan o‘tadilar. Ishtirokchilar nafaqat zamonaviy raqamli kasblarni, balki ingliz, rus va xitoy kabi xorijiy tillarni ham o‘rganadilar. Ixtisoslashtirilgan ishchi guruh tomonidan mahkumlarning qiziqish va iste’dodi baholanadi, shunga ko‘ra o‘quv guruhlari tuziladi va kursni tamomlagan tarbiyalanuvchilarga elektron sertifikat beriladi.
Loyiha bosqichma-bosqich amalga oshiriladi. Toshkent, Navoiy va Qashqadaryo viloyatlarida 2026 yilning 1 iyunidan boshlanishi rejalashtirilgan. 2027-yilning 1-martiga qadar dastur bosqichma-bosqich kengaytirilib, respublikaning barcha boshqa hududlarini qamrab oladi.
Ushbu loyihani moliyalashtirish davlat-xususiy sheriklik modeliga tayanadi. Yirik IT-kompaniyasi UniconSoft kompyuter uskunalari, elektron doskalar, mebellar, o’quv kitoblari va o’qituvchilarning maoshi kabi asosiy xarajatlarni qoplaydi. Shu bilan birga, Raqamli ko’nikmalarni rivojlantirish jamg’armasi internetga kirishni moliyalashtiradi, axloq tuzatish muassasalari esa o’quv markazlarining texnik xizmat ko’rsatish va kommunal xizmatlari uchun haq to’laydi.
Uzoq muddatli muvaffaqiyatni ta’minlash uchun Ichki ishlar vazirligi qashshoqlikni kamaytirish va bandlik departamenti bilan hamkorlikda sertifikatlangan bitiruvchilarga jazo muddatining qolgan qismida va ozod etilganidan keyin ish topishda yordam beradi. Ijtimoiy himoya organlari, shuningdek, ozodlikka chiqqan yoshlarning uy-joy va ijtimoiy ehtiyojlarini baholash va ularning jamiyatga qayta integratsiyalashuvi uchun zarur bo’lgan yordamni ko’rsatish uchun jalb qilinadi.
Bu qaror prezidentning qamoqdagi ayollar uchun taʼlim olish imkoniyatlarini kengaytirish, jumladan, ishga oʻqitish va masofaviy oliy taʼlim olish haqidagi oldingi eʼlonlaridan keyin amalga oshirildi. Ichki ishlar vaziri ushbu soʻnggi qonun hujjatlarini amalga oshirish uchun masʼul mansabdor shaxs etib tayinlandi, bunda Bosh vazir va Prezident Administratsiyasi nazorati ostida.
Siyosat
O‘zbekistonda islom banki faoliyatining huquqiy asoslari yaratilgan
O‘zbekiston islom banki faoliyatini joriy etishga qaratilgan qonunni rasman qabul qilib, moliya sektorini diversifikatsiya qilish yo‘lida muhim qadam tashladi. Prezident Shavkat Mirziyoyev O‘zbekistonning ayrim qonun hujjatlariga shariat asosida moliyaviy xizmatlar ko‘rsatishning zarur huquqiy asoslarini ta’minlaydigan o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risidagi qonunni imzoladi.
Foto: Prezident matbuot xizmati
Ushbu tizimning joriy etilishi aholining ham, biznes hamjamiyatining ham moliyaviy xizmatlardan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirishi kutilmoqda. Islomiy moliyani oʻz ichiga olgan hukumat bank sektori ichidagi raqobatni kuchaytirish va strategik xalqaro investorlarning yangi toʻlqinini jalb qilishni maqsad qilgan.
Yangi tasdiqlangan qonunchilik hujjatida islom moliya institutlari uchun ruxsat etilgan operatsiyalar doirasi aniq belgilab berilgan. Ushbu faoliyatlar mijozlarga kredit berish va foydani taqsimlash bo’yicha investitsiya depozitlariga mablag’larni jalb qilishni o’z ichiga oladi. Bundan tashqari, muassasalar agentlik shartnomalari orqali moliyalashtirishni ta’minlashi yoki jalb qilishi mumkin.
Shuningdek, qonunda mijozlarni moliyalashtirishning o‘ziga xos usullari, ya’ni mahsulotlarni kreditga sotish, mahsulotlarni oldindan to‘lash, qo‘shma korxonalarda qatnashish yoki korporatsiya ustav kapitaliga hissa qo‘shish yo‘li bilan ularni moliyalashtirish ko‘rsatilgan. Bundan tashqari, ramka islomiy lizingni ham tan oladi, bu erda mulk yakuniy sotib olish huquqi bilan ijaraga beriladi.
Nizomga ko‘ra, faqat O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan berilgan maxsus litsenziyaga ega bo‘lgan yuridik shaxslar islom banki faoliyatini amalga oshirish huquqiga ega. Ushbu litsenziyalar amal qilish muddati tugamasdan beriladi va uchinchi shaxslarga berilishi mumkin emas.
Qonun rasmiy e’lon qilinganidan keyin uch oy o’tgach kuchga kirishi kutilmoqda, bu markaziy banklar va moliya institutlari uchun ushbu yangi xizmatlarni butun mamlakat bo’ylab tarqatishga tayyorgarlik ko’rish uchun o’tish davrini taqdim etadi.
-
Jamiyat5 days ago
O‘zbekistonliklar qaysi mamlakatlarga eng ko‘p safar qilmoqda (top-10)
-
Siyosat4 days agoOʻzbekiston ikkita toʻlaqonli islom bankini tashkil etadi, 2030-yilgacha 1 milliard dollar jalb etishni maqsad qilgan
-
Dunyodan2 days agoOrmuz boʻgʻozi taqdirini hal qiluvchi yetti orol
-
Dunyodan4 days ago
Maskat va Toshkent oʻrtasida toʻgʻridan-toʻgʻri reyslar yoʻlga qoʻyiladi.
-
Dunyodan2 days ago
Prezident Tramp Hormuz boʻgʻozini ochish haqidagi soʻrovni yana keyinga qoldirdi
-
Jamiyat5 days ago
«Ташаббусли бюджет» ғолиблари эълон қилинди
-
Iqtisodiyot4 days ago2026 yilda dunyodagi 50 ta eng yirik iqtisodiyot
-
Dunyodan2 days ago
Eron Hormuz boʻgʻozida baʼzi davlatlar bilan koridor ochadi
