Siyosat
Rekord qarz olishga qaramay, O‘zbekiston qarzining yalpi ichki mahsulotga nisbati pastligicha qolmoqda – 27,1 foiz – Roziz Qudratov
Investitsiyalar, sanoat va savdo vaziri Raziz Qudratov O‘zbekistonning o‘sib borayotgan tashqi qarzini himoya qilib, mazkur jamg‘arma mamlakatni zudlik bilan rivojlantirish uchun muhim vosita ekanini ta’kidladi.
Foto: video ramka
“Alibabaev.Politika” YouTube kanalidagi “Ekspert” loyihasiga bergan intervyusida vazir mamlakatdagi qarz olish tendentsiyalari bo‘yicha jamoatchilik muhokamasiga murojaat qilib, qarzning katta qismini kredit berishning juda qulay shartlari tufayli “mohiyatan bo‘sh pul” sifatida tavsifladi.
Vazirning aytishicha, moliyalashtirish xalqaro hamkorlar tomonidan juda jozibador shartlar asosida, qaytarish muddati 20 yildan 25 yilgacha va hatto past foiz stavkalari bo‘yicha 40 yildan 45 yilgacha bo‘lgan. Qudratovning taʼkidlashicha, zarur infratuzilmani faqat davlat byudjetiga tayanib qurish uchun oʻnlab yillar kerak boʻladi. Buning o’rniga, tashqi qarzlar hukumatlarga bugungi kunda yo’llar, maktablar, shifoxonalar va energiya tarmoqlarini qurish imkonini beradi, bu esa fuqarolarga uzoq kelajakda emas, balki darhol yuqori turmush darajasidan foydalanish imkonini beradi.
2025-yil yakuniga ko‘ra O‘zbekistonning milliy tashqi qarzi YaIMga nisbati 27,1 foizni tashkil etdi. Vazir Qudratovning taʼkidlashicha, xalqaro standartlarga koʻra, bu koʻrsatkich “juda past va oʻrtacha” hisoblanadi. Uning ta’kidlashicha, ushbu investitsiyalarsiz o’tgan yili qayd etilgan 7,7 foizlik yalpi ichki mahsulot o’sish sur’atiga erishish qiyin bo’lar edi. “Yo‘l, temir yo‘l, elektr, suv, maktab yoki shifoxona bo‘lmagan joyga sarmoyadorlar bormaydi”, — dedi Qudratov va qarz sanoat o‘sishi uchun asos bo‘lishini ta’kidladi.
Vazir ushbu mablag’lardan samarali foydalanishni ta’minlash uchun qat’iy nazorat mexanizmlarini batafsil bayon qildi. Prezident topshirig‘iga ko‘ra, audit loyihasiga huquqni muhofaza qiluvchi idoralar, Nazorat va Bosh prokuratura jalb qilingan. Bundan tashqari, Kongress qat’iy nazoratni amalga oshiradi, chunki davlat kafolatlari ostida moliyalashtiriladigan barcha loyihalar qonunchilar tomonidan ma’qullanishi kerak. Ushbu tizim har bir dollar qanday sarflanishi ustidan jamoatchilik va milliy nazoratni ta’minlash uchun mo’ljallangan.
Vazirning optimistik prognoziga qaramay, soʻnggi maʼlumotlarga koʻra, Oʻzbekistonning umumiy tashqi qarzi, jumladan, davlat va xususiy sektor qarzi 2025-yilning birinchi uch choragi yakuniga koʻra 75,4 milliard dollarga yetgan. Bu bor-yoʻgʻi toʻqqiz oy ichida rekord darajadagi 11,3 milliard dollarga oshganini koʻrsatadi, bu 2013-yilda statistika boshlanganidan beri eng yuqori oʻsishdir. Uzuauto Motors va banklar. “O‘zbekneftgaz” va O‘zbekiston Milliy banki so‘nggi yillarda obligatsiyalar chiqarishni faol olib bormoqda.
Iqtisodiyot va Moliya vazirligi, markaziy bank bilan birgalikda, qarz darajalari boshqarilishi mumkin bo’lishini ta’kidlamoqda. Markaziy bank raisi Mamalizo Nurmuratov avvalroq qarzning mutlaq miqdori oshganiga qaramay, uning yalpi ichki mahsulotdagi ulushi barqarorligicha qolayotganini taʼkidlagan edi. Hukumat, shuningdek, muhim ijtimoiy va iqtisodiy infratuzilmani moliyalashtirishni davom ettirgan holda, moliyaviy intizomni saqlash uchun yillik tashqi qarzga 2,5 milliard dollar miqdorida yangi ixtiyoriy cheklov belgiladi.