Iqtisodiyot
Qizil metall uchun kurash: mis bozorida kuchlar nisbati
Mis – jahon iqtisodiyotidagi eng muhim sanoat metallaridan biri. U energetika tarmoqlari, elektromobillar va qayta tiklanuvchi energetika infratuzilmasi uchun o‘ta muhim resurs hisoblanadi.
Yangi infografikada 2000–2024 yillar davrida misning yillik qazib olinish hajmi bo‘yicha mamlakatlar reytingi berilgan, shuningdek Xitoy, Peru va Kongo Demokratik Respublikasi (KDR) kabi ishlab chiqaruvchilarning pozitsiyalaridagi muhim o‘zgarishlar ko‘rsatilgan. Vizualizatsiya uchun ma’lumotlar AQSh Geologik xizmati (U.S. Geological Survey) tomonidan taqdim etilgan.
2000-yillar boshidan beri Chili, AQSh va Kanada kabi mis ishlab chiqarishi “pishib yetilgan” mamlakatlarda qazib olish umumiy hisobda platoga chiqqan — ya’ni o‘sish deyarli to‘xtab, faqat cheklangan darajada kuzatilgan.
Shu bilan birga, jahon miqyosidagi mis taklifining qariyb barcha sof o‘sishi Xitoy mulk huquqlariga, moliyaviy ishtirokka yoki sezilarli bozor ta’siriga ega bo‘lgan hududlar hissasiga to‘g‘ri keldi. Eskidan o‘zlashtirilgan konchilik mintaqalarida to‘g‘ridan to‘g‘ri raqobat qilish o‘rniga, Xitoy yangi xomashyo manbalari shakllanayotgan “periferiya” bozorlariga pul tikdi.
Xitoyning o‘zida mis qazib olishi 2000 yilda taxminan 510 ming tonnadan 2024 yilga kelib 1,8 mln tonna atrofigacha o‘sdi. Bu yigirma yil ichida uch baravardan ko‘proq o‘sish bo‘lib, milliy konchilik va eritish infratuzilmasiga yirik investitsiyalar kiritilganini aks ettiradi.
Shunga qaramay, agar faqat mamlakat hududidagi qazib olish hajmiga qaralsa, Xitoy hali ham Chili va Peru kabi eng yirik ishlab chiqaruvchilardan orqada qoladi. Biroq Xitoyning roliga faqat ichki ishlab chiqarish orqali baho berish uning jahon mis bozoridagi haqiqiy ta’sirini kamaytirib ko‘rsatadi.
Foto: Visual Capitalist
2000 yildan beri jahon mis taklifidagi eng keskin o‘zgarishlar Kongo Demokratik Respublikasi (KDR)da ro‘y berdi. Bu davrda mamlakatda mis qazib olish deyarli nolga yaqin ko‘rsatkichlardan 2024 yilga kelib taxminan 3,3 mln tonnagacha oshdi va Kongoni dunyodagi eng yirik ishlab chiqaruvchilar qatoriga olib chiqdi. Bu o‘sishning salmoqli qismi Xitoy davlati tomonidan qo‘llab-quvvatlanadigan kompaniyalar hissasiga to‘g‘ri keladi — konlarga egalik, uzoq muddatli konsessiyalar va “infratuzilma evaziga resurslar” kabi kelishuvlar orqali. Rasman qazib olish Kongo milliy ishlab chiqarishi sifatida hisoblansa-da, hajmning sezilarli qismi amalda Xitoy kompaniyalari nazoratida bo‘lib, bu uni jahon bozoridagi “Xitoyga yo‘naltirilgan” taklifning bir qismiga aylantiradi.
Peru ham mis ishlab chiqarishini sezilarli oshirdi: 2000 yilda taxminan 530 ming tonnadan 2024 yilda 2,6 mln tonnagacha. Bu Peruning dunyodagi yetakchi ishlab chiqaruvchilar maqomini mustahkamladi.
Xitoy Kongoda bo‘lganidek Peru konchilik sektorini to‘liq darajada nazorat qilmaydi, ammo u Peru misining eng yirik xaridori bo‘lib qolmoqda va bir qator muhim qazib olish loyihalarida ulushlarga ega. Shu sabab Pekin Perudan mis eksporti oqimlarining yo‘nalishi va umuman jahon ta’minot zanjiriga ta’sir qiladigan asosiy omillardan biri hisoblanadi.
Rossiya esa mis qazib olish bo‘yicha dunyoda yettinchi o‘rinda: so‘nggi qariyb chorak asrda uning mis ishlab chiqarishi 520 ming tonnadan 930 ming tonnagacha oshgan.
Iqtisodiyot
O‘zbekistonda chakana savdo hajmi 210 trln so‘mdan oshdi
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yilning yanvar-may oylarida O‘zbekistonning chakana savdo tovar aylanmasi 210,2 trln so‘mni tashkil etdi.
Bu ko‘rsatkich o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 20,7 foizga oshgan.
1-iyun holatiga ko‘ra, mamlakatda chakana savdo sohasida 88 686 ta tijorat korxonasi faoliyat yuritmoqda.
Hisobot davrida ulgurji savdo tovar aylanmasi 209,4 trln so‘mga yetdi. Bu o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 15,4 foizlik o‘sishni anglatadi.
1-iyun holatiga respublika bo‘yicha ulgurji savdo sohasida 55 216 ta tijorat korxonasi faoliyat olib bormoqda.
Iqtisodiyot
Yashirin iqtisodiyotni aniqlovchi yangi platforma yo‘lga qo‘yiladi
O‘zbekistonda 2026 yil oxirigacha “Yashirin iqtisodiyot xaritasi” raqamli platformasi ishga tushiriladi. Yangi tizim yashirin iqtisodiyot bilan bog‘liq xavflarni avtomatik aniqlash, nazorat ishlarini samarali tashkil etish hamda inson omilini kamaytirishga xizmat qiladi.
Prezidentga yashirin iqtisodiyot ulushini qisqartirish bo‘yicha amalga oshirilayotgan ishlar taqdimoti doirasida “Yashirin iqtisodiyot xaritasi” raqamli platformasini ishga tushirish loyihasi tanishtirildi va ma’qullandi.
Ma’lum qilinishicha, platformaga 16 ta vazirlik va idoraning axborot tizimlari integratsiya qilinadi. Bu ma’lumotlarni real vaqt rejimida yig‘ish va tahlil qilish imkonini beradi.
Tizim 22 ta iqtisodiyot tarmog‘i, 85 ta soha, 14 ta hudud va 208 ta tumanni qamrab oladi. U 100 dan ortiq xavf mezonlari asosida sohalar va hududlarni avtomatik tarzda «yashil», «sariq» va «qizil» toifalarga ajratadi.
Platforma litsenziyasiz faoliyat yuritish, haqiqiy tovar aylanmasini yashirish, ish o‘rinlari va mehnatga haq to‘lash jamg‘armasini kam ko‘rsatish, shuningdek, rentabellik va foydani sun’iy ravishda pasaytirish kabi holatlarni avtomatik tarzda aniqlaydi.
Taqdimotda qayd etilishicha, so‘nggi ikki yilda kuzatilmaydigan iqtisodiyot ulushi 35 foizdan 23 foizgacha qisqargan. Bu hisobidan davlat budjetiga qo‘shimcha 38 trillion so‘m tushum ta’minlangan, rasmiy band aholi soni 8,5 million nafardan oshgan, o‘rtacha oylik ish haqi esa qariyb 6,5 million so‘mga yetgan.
2030 yilga qadar yashirin iqtisodiyot hajmini yana ikki barobar qisqartirish, band aholi sonini 14 million nafarga yetkazish hamda naqdsiz to‘lovlar ulushini 75 foizgacha oshirish rejalashtirilgan.
Mutasaddilarning ta’kidlashicha, platformaning tahliliy imkoniyatlari nazorat organlari faoliyatini aniq yo‘naltirish, inson omilini kamaytirish va muammolarni tuman darajasidan respublika miqyosigacha tezkor yetkazish imkonini yaratadi.
Iqtisodiyot
O‘zbekiston eng ko‘p giloslarni Rossiyaga eksport qilmoqda
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yilning yanvar-may oylarida O‘zbekiston 11 ta xorijiy davlatga qiymati 36,5 mln AQSh dollariga teng bo‘lgan qariyb 16,8 ming tonna gilos eksport qildi.
Bu ko‘rsatkich o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 4,1 ming tonnaga kamaygan.
Shu bilan birga, o‘zbek gilosi tashqi bozorlarda talabgirligini saqlab qolgan bo‘lib, eksport geografiyasi 11 ta mamlakatni qamrab oldi.
Hisobot davrida O‘zbekistondan eng ko‘p gilos Rossiyaga eksport qilindi. Bu mamlakatga 11,7 ming tonna mahsulot yetkazib berilgan.
Ikkinchi o‘rinda Qirg‘iz Respublikasi bo‘lib, ushbu davlatga 2,6 ming tonna gilos eksport qilingan.
Shuningdek, Qozog‘istonga 2 ming tonna, Belarusga 135,3 tonna, BAAga 116,7 tonna, boshqa davlatlarga esa jami 140 tonna gilos yetkazib berilgan.
Statistika ma’lumotlari Rossiya bozori O‘zbekiston gilosi uchun asosiy eksport yo‘nalishi bo‘lib qolayotganini ko‘rsatmoqda. Eksport qilingan mahsulotning katta qismi aynan ushbu mamlakat hissasiga to‘g‘ri kelgan.
Iqtisodiyot
2026–2027 yillarda eng tez o‘sadigan iqtisodiyotlar ma’lum qilindi
Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti (IHTT) prognoziga ko‘ra, 2026–2027 yillarda ham Hindiston dunyodagi eng tez o‘sadigan yirik iqtisodiyot maqomini saqlab qoladi. Indoneziya ikkinchi, Xitoy esa uchinchi o‘rinni egallashi kutilmoqda.
IHTT ma’lumotlariga ko‘ra, jahon yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 2026 yilda 2,8 foizga, 2027 yilda esa 3,1 foizga o‘sishi prognoz qilinmoqda. G20 davlatlari iqtisodiyoti esa har ikki yilda ham o‘rtacha 3 foizlik o‘sishni namoyon qilishi kutilmoqda.
Tashkilot prognoziga ko‘ra, Hindiston eng yuqori iqtisodiy o‘sish sur’atini saqlab qoladi. Agar 2025 yilda mamlakat YaIM 7,6 foizga o‘sgan bo‘lsa, 2026 yilda bu ko‘rsatkich 6,3 foiz, 2027 yilda esa 6,4 foizni tashkil etishi kutilmoqda.
Indoneziya iqtisodiyoti ham barqaror o‘sishni davom ettiradi. 2025 yilda YaIM 5,1 foizga oshgan bo‘lsa, IHTT mamlakatning 2026–2027 yillarda ham o‘sish sur’ati bo‘yicha ikkinchi o‘rinni saqlab qolishini prognoz qilmoqda.
Xitoy iqtisodiyoti ham o‘sishda davom etadi, ammo sur’at biroz sekinlashishi mumkin. 2025 yilda YaIM 5 foizga o‘sgan bo‘lsa, 2026 yilda 4,5 foiz, 2027 yilda esa 4,3 foizlik o‘sish kutilmoqda.
IHTT tahlilchilariga ko‘ra, aksariyat mamlakatlarda 2026 yilda iqtisodiy o‘sish sur’ati biroz pasayadi. Bundan istisno sifatida Janubiy Koreya qayd etilgan. Mamlakat iqtisodiyoti 2025 yilda 1 foizga o‘sgan bo‘lsa, yarimo‘tkazgichlar (chiplar) sanoatidagi yuqori talab hisobiga 2026 yilda o‘sish 2,6 foizga yetishi mumkin.
Rossiya iqtisodiyoti ham o‘sishni davom ettiradi, biroq nisbatan past sur’atlarda. IHTT hisob-kitoblariga ko‘ra, mamlakat YaIM 2025 yilda taxminan 1 foizga oshgan. 2026 yilda o‘sish 0,5 foiz, 2027 yilda esa 0,8 foiz bo‘lishi kutilmoqda.
Mutaxassislar fikricha, kelgusi ikki yilda jahon iqtisodiyotida o‘sish saqlanib qoladi, biroq mamlakatlar o‘rtasidagi sur’atlar sezilarli darajada farq qilishi mumkin.
Iqtisodiyot
Dollar kursida keskin ko‘tarilish yuz berdi
Dollar kursida keskin ko‘tarilish yuz berdi
Source link
-
Siyosat5 days agoO‘zbekiston va Gruziya strategik sheriklik deklaratsiyasini imzoladi
-
Iqtisodiyot5 days ago
Dollar kursida keskin pasayish yuz berdi
-
Jamiyat5 days agoToshkentda qurilish tashkiloti markaziy kanalizatsiya quvurini uzib yubordi
-
Jamiyat5 days agoOliy sud Plenumida inson huquqlari va sud amaliyotiga oid muhim qarorlar qabul qilindi
-
Jamiyat5 days ago“Zarafshon daryosida suv sarfi keskin oshgani sabab bo‘ldi” – Samarqandda temiryo‘l o‘tkazilgan damba o‘pirilganiga izoh berildi
-
Sport5 days agoFIFA Rivaldo oldidagi qarzdorlik tufayli «Bunyodkor»ga transfer taqiqi qo‘ydi
-
Jamiyat2 days agoShayxontohurda ikki qavatli do‘konda yong‘in sodir bo‘ldi
-
Sport5 days agoJahon chempionatida bir nechta futbolchi doping bilan qo‘lga tushdi
