Haqiqiy telbalik – dunyoni qanday bo‘lsa, shundayligicha qabul qilib, uni o‘zgartirishga urinmaslikdir, deydi Servantes. Ammo hayotimizda borini boricha qabul qilishni bilmaganlar telba hisoblanadi. Bugun biz 5 daqiqa’da “Don Kixot” romani orqali kulrang haqiqatning rangli orzular ustidan qozongan g‘alabasi haqida gaplashamiz. Ushbu asar bugungacha yozilgan romanlarning eng mashhuri bo‘lib, dunyoda eng ko‘p tarjima qilingan, o‘qilgan kitoblardan biridir.

Asar voqealari kichik bir qishloqda yashovchi kambag‘al aslzoda Alonso Kixanoning hayoti bilan boshlanadi. U ritsarlik haqidagi kitoblarga shu qadar sho‘ng‘ib ketadiki, oxir-oqibat atrofidagi kulrang va zerikarli haqiqatni qabul qila olmay qoladi. Uning uchun dunyo – adolatsizlik, zulm va yovuzlik uyasi emas, balki mard ritsarlar malikalarni qutqaradigan, zaiflarga yordam beriladigan va insonning sharafi hamma narsadan ustun turadigan maydon bo‘lishi kerak edi. Shunday qilib, u o‘zini Don Kixot deb e’lon qiladi va zanglagan sovutlarini kiyib, olamni yovuzlikdan xalos qilish uchun yo‘lga chiqadi.

Bu sayohatda unga hamrohlik qilgan soddadil dehqon Sancho Pansa obrazi asarning eng muhim tirgaklaridan biri. Agar Don Kixot yulduzlarga tikilib xayol suradigan ruh bo‘lsa, Sancho yerda mustahkam turgan, faqat qornini va va’da qilingan orolni o‘ylaydigan jismdir. Servantes bu ikki qahramon orqali insoniyatning ikkiga bo‘lingan tabiatini ko‘rsatib beradi. Biroq safar davomida kuzatiladigan eng qiziqarli jarayon shundaki, bu ikki ziddiyatli dunyo bir-biriga singib boradi.

Asar qahramoni shamol tegirmonlari bilan jang qiladi. Don Kixot uchun ular ulkan va vahshiy devlar bo‘lib ko‘rinadi. Ritsarning yiqilishi va mag‘lubiyati – bu moddiy dunyoning g‘olibligidir. Lekin ma’naviy jihatdan Don Kixot g‘olib bo‘ladi, chunki u qo‘rquvni yengib, yovuzlikka qarshi turishga o‘zida jur’at topadi.

Asarda Don Kixotning atrofdagilar tomonidan masxara qilinishi, kaltaklanishi va kulgiga qolganini ko‘ramiz. Ammo diqqat bilan qarasak, aslida kim telba ekanligi shubha ostida qoladi. O‘z nafsi uchun birovlarni aldaydigan, faqat qornini o‘ylab vijdonini sotadigan va o‘zgalarning tuyg‘ulari ustidan kuladigan “sog‘lom” odamlar Don Kixotning yonida ma’naviy jihatdan ancha qashshoq bo‘lib qoladi. Ritsarning qalbidagi Dulsineya aslida oddiy qishloq ayoli bo‘lishi mumkin, lekin Don Kixotning nigohida u go‘zallik va poklikning oliy timsolidir. Bu esa insonning nigohi olamni qanchalik go‘zallashtira olishiga isbotdir.

Don Kixot uyiga qaytadi va uzoq davom etgan «xayoliy hayot»dan so‘ng, to‘satdan sog‘ayadi. U aqlini yig‘ib, o‘z ismini – Alonso Kixanoni qaytarib oladi va ritsarlik kitoblarini la’natlaydi. Ko‘pchilik o‘quvchilar uchun bu xayrli yakundek tuyulishi mumkin, lekin aslida bu asarning eng og‘riqli qismidir. Sog‘aygan Alonso Kixano uchun dunyo o‘z ranglarini yo‘qotadi. U endi adolatni, malikalarni va sehrli sarguzashtlarni ko‘rmaydi. Orzularidan voz kechgan inson uchun yashashning hech qanday ma’nosi qolmaydi. U o‘z karavotida yotganida, uning yaqinlari xursand bo‘lishadi, lekin faqat bir kishi chin dildan yig‘laydi – bu Sancho Pansa edi.

Aynan shu yerda Servantes keskin burilish qiladi. Safar boshida faqat moddiy foydani ko‘zlagan Sancho, endi o‘z xo‘jayinining oyoqlariga yiqilib, undan yana Don Kixot bo‘lishini so‘raydi. Sancho endi orolni emas, balki o‘sha go‘zal xayollarni sog‘inayotgan edi. Bu – g‘oyaning o‘lmasligidir. Bir inson o‘lishi mumkin, lekin u uyg‘otgan orzu va e’tiqod uchquni boshqa qalbda yashashda davom etadi, deganidir.

Nima uchun biz bu kitobni bugun, XXI asrda ham o‘qishimiz kerak deysizmi? Chunki biz hozir har qachongidan ham ko‘proq «sog‘ayib» ketganmiz. Biz har bir ishimizni raqamlar bilan o‘lchaymiz, muhabbatni biologiyaga, do‘stlikni ijtimoiy tarmoqlarga, jasoratni esa ehtiyotkorlikka almashtirib yubordik.

Darvoqe, Servantes asar so‘ngida bir ogohlantirish qoldirgan. U yerda Don Kixotning o‘z merosxo‘rlariga qo‘ygan bir sharti bor. Ushbu shartni buzish – insonning eng katta fojiasi sifatida talqin qilinadi. Agar siz o‘sha «so‘nggi vasiyatdagi sirli shart» nima ekanligini bilmoqchi bo‘lsangiz, kitobning so‘nggi sahifalarini oching. Chunki aynan o‘sha yerda siz o‘zingizning asl ismingizni va hayotdagi haqiqiy maqsadingizni topishingiz mumkin.

Source link

Holat yuzasidan tergovga qadar tekshiruv harakatlari olib borilmoqda.

Buxoro shahrida yashovchi fuqaro o‘z boshqaruvida bo‘lgan Chery rusumli avtomashinasida yo‘l transport hodisasini sodir etdi.

Buxoro viloyati IIBning xabariga ko‘ra, voqea 15 aprel kuni soat taxminan 20:50larda yuz bergan.

Olib borilgan surishtiruv harakatlari davomida haydovchi spirtli ichimlik ta’sirida avtomashina boshqarganligi aniqlangan.

Qayd etilishicha, uning mastlik holati tegishli tartibda rasmiylashtirilgan.

Hozirda mazkur holat yuzasidan tergovga qadar tekshiruv harakatlari olib borilmoqda.

Source link

1 apreldan benzin va dizel, metan va propanni naqd pulga sotish taqiqlandi. Kun.uz muxbiri Farg‘ona viloyatining ayrim tumanlaridagi shoxobchalarda yangi tartib qanday ishlayotganini o‘rgandi, haydovchilar fikriga qiziqdi.

Mashinangizga benzin yo gaz quyishga kirdingiz, yoningizda esa faqat naqd pul bor. Lekin tushkunlikka tushishga hali erta: har qanday cheklovda bo‘lgani kabi, amaliyotda noqulaylikni imkon qadar yengil o‘tish yo‘llari paydo bo‘lib ulgurgan. Quva va Farg‘ona shaharlari hamda Rishton tumanidagi qator shoxobchalarga kirib, bunga yana bir bor guvoh bo‘ldik.

“Naqdga quyaveramiz-u, foizi bor-da…”

Birinchi shoxobchada operatorga yuzlanib, yonimizda faqat naqd pul borligini aytdik va plastik kartasiz ham ishimizni bitirib berishlari yoki yo‘qligini so‘radik. Operator buni kassa xodimi hal qilishini aytdi. Kassaga borib, 50 ming so‘m uzatdik. Xodim naqd puldan foiz ushlab qolinishi va 47 500 so‘mlik propan quyib berishlarini aytdi.

Lekin hamma joyda ham bunday emas. Yana bir shoxobchada 50 ming so‘mlik propan quydik, kassa xodimi hech qanaqa komissiya ushlab qolmadi. Bu vaziyatda, taxminimizcha, u ikki yo‘ldan birini tanlagan: yo xarid cheki chiqarmagan, yoki boshqa bir jismoniy shaxsning kartasidan 50 ming so‘m yechib hisobni to‘g‘rilab qo‘ygan.

65 ming so‘mga qo‘shimcha 1 000 so‘m…

Keyin, boshqa bir shaharda naqd pulga AI-92 benzini quyishga muvaffaq bo‘ldik. 5 litr benzinning narxi 65 ming so‘m bo‘ldi. Lekin ularning talabi bilan kassaga qo‘shimcha 1 000 so‘m, jami 66 ming so‘m to‘lashga to‘g‘ri keldi.

Shunga o‘xshash komissiyani boshqa bir shoxobchada ham uchratdik. Operator 100 ming so‘mlik propanga naqd to‘lov qilganimiz sabab, 1 000 so‘m komissiya borligini aytdi.

“Otaxon pul qo‘yishni bilmayapti, yordam beringlar…”

Metan shoxobchalardan birida qo‘lida bir taxlam pul bilan boshini qashib turgan yoshi ulug‘ haydovchini uchratdik. U mashinasiga metan quyib olgan, to‘lash uchun qo‘lidagi naqd pulini bankomatga solishni bilmay o‘ylanib turardi. Shu payt kassa ichkarisidan mikrofonda “otaxon pul qo‘yishni bilmayapti, yordam beringlar…” degan ovoz eshitildi. Operatorlardan biri ishini tashlab yordamga kelib haydovchining pulini plastik kartasiga solib berdi.

Kassa xodimining aytishicha, naqd pul savdosining taqiqlanishi haydovchilarga ham, zapravka xodimlariga ham noqulayliklar tug‘diryapti.

“70-80 foiz mijozlar naqd pul bilan kelyapti. Kartasi borlar – 20-25 foiz. Endi, yangilik bo‘lgani uchun-da bu”, deydi u.

Kartani infokiosklar orqali to‘ldirayotgan haydovchilar ushlab qolinayotgan komissiyadan norozi. Biz suhbatlashgan ko‘plab aholi vakillari yangi tartibni bekor qilish kerak, deb hisoblashini bildirdi.

Source link

16:13

“Qo‘rquv bo‘lishi tabiiy, ammo bu sizni to‘xtatmasin”, – 17 yoshida NASA va SpaceX bilan kosmik loyihani amalga oshirgan Akbar hikoyasi



Source link

“Hozir rahbar kadr bo‘ldimi, ikki yilda PhD bo‘lyapti. Yana ikki-uch yil o‘tmasdan fan doktori bo‘lyapti… Endi ulardan nima foyda fanga?” – deydi Shavkat Ayupov.

Shavkat Ayupov / Jadid.uz videosidan kadr

O‘zbekiston Fanlar akademiyasi prezidenti, O‘zbekiston Qahramoni Shavkat Ayupov Jadid.uz’ga bergan intervyusida yuqori lavozimga o‘tirgan mansabdorlar ko‘p o‘tmay ilmiy darajali bo‘lib qolishi va “qaroqchi” ilmiy jurnallardagi maqolalar soni jihatidan O‘zbekiston yuqori o‘rinlarda turishi haqida gapirib o‘tdi.

“Fanga e’tibor berila boshlagandan keyin, [ilm kishilariga] qancha imkoniyat yaratildi: mana, fan nomzodiga 30 foiz, fan doktoriga 60 foiz qo‘shimcha haq to‘lanadi, yana boshqa imtiyozlar bor… Bu bir tomondan yaxshi, olimlar qo‘llab-quvvatlanadi, ikkinchi tomondan, bu ishonchni, prezidentimiz bu berayotgan imkoniyatlarini suiiste’mol qilish avj olib ketdi.

Men o‘zim 1997–2003 yillarda, olti yil davomida Oliy attestatsiya komissiyasi raisi bo‘lganman. O‘shanda bir yilda hamma fanlar bo‘yicha umumiy taxminan 100-100 ta doktorlik himoyasi bo‘lardi, 500–600 ta fan nomzodligi uchun himoyalar bo‘lardi. Lekin keyin, shunaqa bo‘ldiki, o‘n barobar oshib ketdi. Ikki barobar ham emas, o‘n barobar.

Men o‘zim OAK Prezidiumi a’zosi sifatida ko‘rdim: ko‘p [ilmiy] ishlar juda yuzaki. Yuzaki bo‘lgani ham mayli, plagiat ko‘payib ketdi. Rossiyadan olib, tarjima qilib, himoya qilinganlarni ham ko‘rdim-da. Shuni men ko‘rsatdim, qoida bo‘yicha bunaqalarni diplomini bekor qilish kerakligini aytdim. Shuni qilishmadi-da.

Bu masaladan prezidentimiz xabarlari bor. Shu tizimni isloh qilmasa bo‘lmaydi. Hozir rahbar kadr bo‘ldimi, ikki yilda PhD bo‘lyapti. Yana ikki-uch yil o‘tmasdan fan doktori bo‘lyapti… U rahbar odam qachon ilm qiladi? O‘zining ishi [ko‘p bo‘lsa]… Men mana bunaqa mansabga o‘tirib, ko‘ryapman: umuman vaqt yo‘q, kitob o‘qishgayam, boshqagayam. Katta-katta rahbarlar fan nomzodi, fan doktori bo‘lib ketyapti. Endi ulardan nima foyda fanga?

Natijada O‘zbekiston fanining obro‘si tushib ketyapti. Internetlarda ko‘p chiqadi: “qalbaki” jurnallarda chiqqan eng ko‘p maqolalar O‘zbekistondan. Yoki eng ko‘p sifatsiz maqolalar O‘zbekistondan, deb chiqadi. Bu – bizning fanimiz uchun juda katta sharmandagarchilik-ku”, – dedi Shavkat Ayupov.

Olimning qo‘shimcha qilishicha, sifatsiz ilmiy ishlar yoki maqolalarning aksariyati oliy ta’lim tizimiga to‘g‘ri keladi.

Source link