Olimlar Charlz Darvin davridan beri sir bo‘lib kelgan Venera pashshasi (Dionaea muscipula) sirini yechdi. Biz o’simlik dunyosidagi eng noodatiy yirtqichlardan biri, Amerika Qo’shma Shtatlarining sharqiy qirg’og’idagi botqoqliklarda yashaydigan va o’z o’ljasini hayratlanarli tezlikda ushlay oladigan kichik go’shtli o’simlik haqida gapiramiz.

Venera chivinlari jag’ga o’xshash tuzoq barglari bilan mashhur. Bu o’simlik shirin nektar bilan hasharotlarni o’ziga tortadi va barglarining ichki yuzasida sezgir tetik tuklarini ishlatadi. Bir hasharot bu tuklarga tegishi bilanoq, tuzoq yopiladi va o’ljani ichkariga oladi.

Ammo o‘nlab yillar davomida olimlar mushaklari va asab tizimi bo‘lmagan o‘simliklar qanday qilib eng tez uchuvchi hasharotlarni ham ushlay oladigan darajada tez harakat qilishini tushuna olmadilar.

Darvinning taxminlari

Charlz Darvin ham bu o’simlikning salohiyatidan hayratda qoldi. U Venera chivinlari hayvonlarning ovqat hazm qilish suyuqliklariga o’xshash kislotalar va fermentlarni o’z ichiga olgan suyuqlik chiqaradigan organizmlar ekanligini tushuntirdi. Uning xatti-harakati shunchalik g’ayrioddiy tuyuldiki, Darvin o’simlikda mushaklarga o’xshash o’ziga xos narsa bormi, deb hayron bo’ldi.

Xalqaro tadqiqotchilar jamoasi tomonidan olib borilgan yangi tadqiqot nihoyat bizni ushbu mexanizmni tushunishga yaqinlashtirdi. Tajribalar shuni ko’rsatdiki, tutqich barg hujayralari sezgir tuklarni faollashtirgandan so’ng o’zlarining mexanik xususiyatlarini juda tez o’zgartiradilar. Bir necha soniya ichida hujayra devori sezilarli darajada yumshaydi va tuzoq tezda yopiladi.

Tadqiqotning bosh muallifi, Fransiya ilmiy tadqiqot markazi va Eks-Marsel universiteti xodimi doktor Yoel Forterning aytishicha, pashshaning harakat sirlari botanikaning eng qiziq sirlaridan biridir. Olimning aytishicha, Darvin bu hodisadan shunchalik hayratda qolganki, u o‘simliklarning mushaklari va nervlari bo‘lmasa ham, ichida mushaklar bo‘lishi kerak, deb hisoblagan.

Tuzoqlar qanday ishlaydi?

Tadqiqotchilarning asosiy muammolaridan biri juda tez sodir bo’ladigan harakat jarayonlarini o’rganish edi. Bundan tashqari, olimlar uzoq vaqtdan beri o’simliklar haqiqiy o’lja va tasodifiy aloqani qanday ajrata olishi bilan qiziqishgan. Agar tuzoq suv tomchilari yoki boshqa noto’g’ri signallar tufayli yopilsa, u odatda ertasi kuni qayta ochiladi. Hasharotlar bostirib kirganda, uzoq hazm qilish jarayoni boshlanadi. Bu jarayon o’simlikning yumshoq to’qimalarni eritishi va ozuqa moddalarini o’zlashtirishi uchun bir necha hafta davom etishi mumkin.

Tajriba davomida olimlar jamoasi o‘simliklarning barglarini tish yelimi bilan joyiga mahkamladi. Bu nozik tuklarni faollashtirdi va tuzoqni ochiq ushlab, aniq o’lchovlarni olish imkonini berdi.

Oldingi tadqiqotlar shuni ko’rsatdiki, sochlarga teginish elektr signalini hosil qiladi, bu esa bir soniya ichida tuzoqni yopadi. Mexanizmni qo’shimcha o’rganish uchun tadqiqotchilar yuqori aniqlikdagi mexanik o’lchovlar uchun mo’ljallangan nanoindenter qurilmasidan foydalanishdi. Qurilmaning metall uchi bargning tashqi yuzasiga tegdi.

Noyob mexanik xususiyatlar

O’lchovlar shuni ko’rsatadiki, sochlar faollashgandan keyin to’qimalarning qattiqligi sezilarli darajada kamayadi. Forterning ta’kidlashicha, bu hujayralarning o’zi vaqtinchalik moslashuvchan bo’lib qoladi.

Ilgari, bu harakat birinchi navbatda barg ichidagi suvni qayta taqsimlash orqali sodir bo’ladi, deb taxmin qilingan. Biroq, yangi ma’lumotlar boshqa mexanizmga ishora qiladi. Olimlarning so‘zlariga ko‘ra, aniqlangan jarayon ag‘darilgan piston yoki bosim o‘tkazilganda o‘zining dastlabki holatiga qaytadigan tugma harakatini eslatadi. Hujayra devorining tez yumshashi tufayli barg bir zumda shaklini o’zgartirishi va tuzoqni yopishi mumkin.

Forterning aytishicha, u bunday mexanik xususiyatlarga ega boshqa o’simlikni bilmaydi. Venera chivinlari o’simlik dunyosida noyobdir, chunki ular o’z hujayralarining mexanik xususiyatlarini hayratlanarli darajada o’zgartirishi mumkin.

Tadqiqotchilar bu jumboqni qariyb 20 yildan beri o‘rganishganini tan olishdi. Fizik sifatida, deydi u, u doimo o’simliklar harakatining kuchlari va mexanizmlari bilan qiziqardi. Va endi, ushbu ilmiy tadqiqot natijalari tufayli, eng mashhur biologik jumboqlardan biri nihoyat ishonchli yechim topdi.

Manba: New-Science.ru

Source link

Eron Hurmuz bo‘g‘ozini yana yopgani va AQSh bilan muzokaralarni to‘xtatgani haqida ham xabarlar bor.

Germaniyaning Bild gazetasi Eron OAVlariga tayanib, bunday qarorga Isroilning Livan hududiga uyushtirgan hujumlari sabab bo‘lganini xabar qildi.

Ma’lumotlarga ko‘ra, Hormuz bo‘g‘ozi yaqinida ogohlantiruvchi o‘q uzilgan. Islom inqilobi qo‘riqchilari korpusi (IRGC) ham kemalarni bo‘g‘ozdan uzoqroq turishlari uchun radio orqali ogohlantirdi.

Hozircha bu maʼlumot rasmiy manbalar tomonidan tasdiqlanmagan.

Avvalroq AQSh prezidenti Donald Tramp Eron bilan o‘zaro anglashuv memorandumi tasdiqlanganini ma’lum qilgandi. AQSh va Eron OAVlarining xabar berishicha, tomonlar hujjatni elektron shaklda imzolagan.

Memorandum shartlariga ko‘ra, Eron hukumati Hormuz bo‘g‘ozi orqali o‘tuvchi kemalarga 60 kun davomida quvvat olishni taqiqlaydi.

Source link

Isroil va Livanning Hizbulloh harakati o’rtasida o’t ochishni to’xtatish kelishuviga erishildi. Bu haqda AQShning yuqori martabali rasmiysi ma’lum qildi.

Uning aytishicha, kelishuv AQSh, Qatar va Eron ishtirokidagi muzokaralardan so‘ng ishlab chiqilgan va mahalliy vaqt bilan soat 16:00da kuchga kirgan.

Bundan avval Shveytsariyada o‘tkazilishi rejalashtirilgan AQSh-Eron muzokaralari Livandagi keskinlik tufayli bekor qilingani xabar qilingandi. Tahlilchilarga ko‘ra, bu muzokaralar Hormuz bo‘g‘ozida xalqaro yuk tashishni qayta tiklash va mintaqada keng qamrovli tinchlik kelishuviga erishish uchun muhim.

Razvedka ma’lumotlariga ko’ra, Livandagi so’nggi to’qnashuvlarda havo hujumlarida 18 kishi, Hizbulloh hujumlarida esa 4 nafar isroillik askar halok bo’lgan.

“Hizbulloh”ning yuqori martabali amaldorlaridan biri Eron AQSh bilan muzokaralarni davom ettirish uchun Livanda keng qamrovli otashkesim zarurligini bildirganini ma’lum qildi.

Eron Tashqi ishlar vazirligi Qoʻshma Shtatlarni Isroilning Livandagi harakatlari uchun bevosita javobgarlikda ayblab, mamlakat manfaatlarini himoya qilish uchun barcha choralarni koʻrishini bildirdi.

Source link

Eron Tashqi ishlar vazirligi vakili Ismoil Bag‘ay OAVda Xurmuz bo‘g‘ozi yopilgani haqidagi xabarlarni asossiz deya rad etdi.

Diplomatning aytishicha, Islom inqilobi qo‘riqchilari korpusi AQSh va Eron o‘rtasidagi anglashuv memorandumiga muvofiq, tijorat kemalari xavfsizligini ta’minlash uchun zarur choralarni ko‘rgan.

Avvalroq Bild gazetasi Isroilning Livanga hujumi ortidan Eron Hormuz bo‘g‘ozini yopib qo‘ygani haqida xabar bergan edi. 19-iyunga o‘tar kechasi Isroil Livanning bir qancha hududlaridagi infratuzilmaga hujum qildi. Shundan so‘ng inqilob gvardiyasi barcha kemalarga Xurmuz bo‘g‘ozidan uzoqda turishni buyurdi va kanal yaqinida otishma boshlandi, deb yozadi gazeta.

Bo‘g‘oz 19 iyun kuni avval so‘ralgan kemalar harakati uchun rasman ochildi. O‘rmuz bo‘g‘ozining ochilishi AQSh va Eron o‘rtasida 18 iyun kuni imzolangan o‘zaro anglashuv memorandumi qoidalaridan biri.

Source link

Yevrokomissiya darhol Armanistonga 34 million yevro ajratdi.

YeIning Armanistondagi delegatsiyasi bayonotida aytilishicha, bu mablag‘lar Rossiya tomonidan qishloq xo‘jaligi mahsulotlari, spirtli ichimliklar va boshqa tovarlar eksportiga joriy qilingan cheklovlar ta’sirini yumshatishga qaratilgan.

Bu Yevrokomissiya rahbari Ursula fon der Leyenning Bosh vazir Nikol Pashinyan bilan telefon orqali suhbatida va’da qilgan Armanistonga birinchi yordamdir.

17 iyun kuni Financial Times gazetasi Yevropa komissiyasi Armaniston mahsulotini Rossiyaga yetkazib berish cheklovlari ortidan Armanistonga shoshilinch yordam tayyorlayotgani haqida xabar berdi.

May oyining oxiridan iyun oyining boshigacha prezident Rosselxoznadzor ko’plab arman mahsulotlarini import qilishni taqiqladi. O‘zbekiston Respublikasidan boshqa davlatlarga mahsulotlarni tashish ham to‘xtatildi.

Source link