Dunyodan
Parda ortidagi odam – Kalibuf (video)
Yevropa uchun “Yaqin Sharq” yoki “Yaqin Sharq”, ba’zan “G‘arbiy Osiyo” nomi bilan mashhur bo‘lgan Fors ko‘rfazida keskinlik avj olgan bir paytda diplomatik jarayonning markazida o‘zining qat’iy pozitsiyasi bilan tanilgan eronlik siyosatchi paydo bo‘ldi. Uning nomi Vashington “anonim xabarlar”ni nashr etganidan keyin yana mashhur bo’ldi.
Xo‘sh, parda ortida nima bo‘lyapti? Mog’or urushning borishiga ta’sir qilishi mumkinmi? Bu savollarga javoblar siz o’ylagandan ham murakkabroq.
Qanday qilib Kabi muzokaralar markazida paydo bo’ldi? AQSh va Isroilning Eronga qarshi harbiy harakatlari fonida Eron siyosatining “qattiq tarafdorlari” aʼzosi Muhammad Boqir Kalibov muammoni diplomatik yoʻl bilan hal qilish jarayonida tilga olingan asosiy shaxslardan biriga aylandi. Eron parlamenti spikeri janob Qolibaf nafaqat siyosatchi, balki oʻzining qatʼiy xavfsizlik siyosati, noroziliklarga qarshi qatʼiy pozitsiyasi va rejimga sodiqligi bilan mashhur shaxs.
“Anonim muloqot” bayonoti ortida kim turibdi?
Prezident Donald Tramp intervyusida Eron bilan muzokaralar haqida shunday dedi: “Biz juda hurmatli odamlar bilan gaplashyapmiz. Insayderlar ularning kimligini bilishadi va ulardan biri, ehtimol, biz izlayotgan odamdir”.
Bu bayonotdan so’ng ba’zi xalqaro OAV buni Qaribxga bog’ladi. Ayrim tahlilchilarning aytishicha, AQSh hukumati cheklangan miqdordagi eronlik siyosatchilar, jumladan janob Kalibov bilan shaxsiy muzokaralar olib bormoqda.
Biroq, janob Kalibuh bu da’volarni qat’iyan rad etdi. U AQSh bilan hech qanday muzokaralar bo‘lmaganini ta’kidlab, xabarlarni “manipulyatsiya” deb atadi. “AQSh bilan hech qanday muzokaralar boʻlmagan. Bu xabarlar moliyaviy bozorlarga, neft bozorlariga taʼsir oʻtkazish va AQSh va Isroilni muammodan chiqarish uchun tarqatilmoqda”, – dedi u.
Qisqa urushlar yo’q
Kalibov mintaqa davlatlarini AQSh qo‘shinlarini mintaqadan olib chiqishga chaqirdi. Uning fikricha, AQSh bilan harbiy hamkorlik qilayotgan davlatlarni “dushman” deb hisoblash mumkin. “Mintaqada urush qisqa muddatli emas va u bir mintaqa bilan chegaralanib qolmaydi”, dedi u avvalroq bergan intervyusida. Bugungi voqealar fonida bu fikrni jiddiy tahlil qilish mumkin.
kuchli siyosatchi va muzokarachi
Diplomatik muloqotda Kalibov nomi tilga olinishi yangi holat emas. Eron tarixi davomida qat’iy siyosatchilar muzokaralarda qatnashmagan deb o’ylash xato bo’lardi. Gap mafkuradan voz kechishda emas, muzokaraga o‘zingiz ishongan odamlarni jalb qilishda.
Jorj Vashington universiteti tadqiqotchisi Sino Azodiy Kalibovni “pragmatik, ammo qat’iy siyosatchi” deb ta’riflaydi. Uning fikricha, Kalibov amaliy qarorlar qabul qilishga va ehtimoliy kelishuvlarni amalga oshirishga qodir.
Yana bir tahlilchi Ali Vaizning aytishicha, janob Xalibaf ehtiyotkor siyosatchi. Uning so‘zlariga ko‘ra, Qolibaf Qo‘shma Shtatlar bilan muzokaralar boshlansa, Eron ichidagi qattiq siyosatchilar qarshiliklariga duch kelishi mumkin.
Qo’shma Shtatlar maqbul sherik bo’lishi mumkinmi?
Milliy xavfsizlik kengashining sobiq rahbari Maykl Shinning aytishicha, janob Kalibovning o‘tmishdagi qattiq siyosati AQSh hukumati uchun jiddiy to‘siq bo‘lmagan. Qo’shma Shtatlar haqiqiy natijalarga erisha oladiganlar bilan ishlashga tayyor.
Shu bilan birga, tahlilchilar Qoribxning AQSh sanktsiyalari ro’yxatida yo’qligi va harbiy va siyosiy tajribasi unga keng vakolat va ishonch bag’ishlagan bo’lsa-da, mustaqil qaror qabul qila olmasligi va yakuniy qaror Eron oliy rahbariga tegishli ekanligini ta’kidlamoqda.
Harbiy va siyosiy faoliyat haqida
Janob Xalibaf Eron-Iroq urushida qatnashgan Inqilobiy gvardiya havo kuchlarining sobiq qo‘mondoni. U harbiy va siyosiy sohalarda katta tajribaga ega. U 2005 yildan 2017 yilgacha Tehron meri bo‘lib ishlagan va infratuzilmani rivojlantirish, metro va yo‘l qurilishi loyihalari bilan mashhur. Ammo shuni unutmasligimiz kerakki, bu davrda korrupsiyaga oid ayblovlar ham bo‘lgan.
“Qiyin” o’tmish
Janob Qaribxou o’tmishda zo’ravonlik bilan tarqatish namoyishlarida qatnashgani ham ma’lum. 2013-yilda chop etilgan audioyozuvda u shunday dedi: “Uning mototsikl minib, namoyishchilarni tayoq bilan kaltaklagani tasvirlari hali ham bor. Men ko’chada kaltaklanganlardan biri edim”. Bu so‘zlardan uning nafaqat siyosatchi, balki xavfsizlik tizimida faol ishtirok etganini ko‘rishimiz mumkin.
xulosa
Muhammad Boqir Qolibof o‘zining qat’iy pozitsiyalariga qaramay, pragmatik yondashuvga ega siyosatchi. Diplomatik jarayonda uning nomi tilga olinishi Eron keskin vaziyatga qaramay, muloqot eshigini to‘liq yopmaganini ko‘rsatadi. Biroq, urush taqdiri faqat bir kishiga bog’liq emas. Qarorlar Eronning eng yuqori siyosiy tizimi doirasida qabul qilinadi.
AQSh Kongressidagi demokratlar Mudofaa vaziri Pat Xegsetga impichment e’lon qilish harakatlarini boshladi. Tegishli qarorlar yaqin kunlarda taqdim etilishi kutilmoqda.
Hujjatlarga ko’ra, Xegsetga qarshi jami oltita ayblov qo’yilgan. Bularga hokimiyatni suiiste’mol qilish, xalqaro urush qonunchiligini buzish, maxfiy ma’lumotlar bilan ehtiyotsizlik bilan ishlov berish va Kongress nazoratiga to’sqinlik qilish kiradi.
Ayblovlarning aksariyati AQShning Eronga qarshi harbiy harakatlari bilan bog’liq. Demokratlar vazirlarni parlament ruxsatisiz zarbalar uyushtirganlikda va tinch aholining qurbon boʻlishiga olib kelgan qarorlarni maʼqullaganlikda ayblamoqda.
Shuningdek, u Signalgate mojarosida jiddiy xatoga yo’l qo’yganlikda gumon qilinmoqda – maxfiy harbiy ma’lumotlar bilan bog’liq janjal. Muxbirning aytishicha, uni yuqori lavozimli amaldorlar bilan shaxsiy suhbatga adashib qo‘shgan.
Boshqa ayblovlarga ko’ra, Xegset harbiy amaliyotlar haqida to’liq ma’lumotni Kongressdan yashirgan va muayyan holatlarni yashirgan.
Demokratlar uni harbiylardan siyosiy maqsadlarda foydalanganlikda va harbiylarning betarafligiga putur yetkazayotganlikda ham ayblaydi.
Hujjat Kongressda muhokama qilinishi kutilmoqda, biroq ekspertlar fikricha, hozirgi siyosiy vaziyatda impichment ehtimoli juda past.
Pentagon bu ayblovlarni qat’iyan rad etdi. Mudofaa vazirligi vakillari bu harakatni “siyosiy shou” va jamoatchilik e’tiborini boshqa muammolardan chalg’itishga urinish sifatida baholadi.
__________________________
*Signalgate — 2025-yildagi janjal boʻlib, unda jurnalistlar yanglishib Amerikaning yuqori martabali amaldorlari oʻrtasidagi maxfiy harbiy suhbatlarda qatnashishga majburlangan. Suhbat harbiy amaliyotlar haqida bo‘lib, suhbatga jurnalistlarni qo‘shish xavfsizlik qoidalarini buzish sifatida baholangan.
Eron harbiylarining rasmiy vakili Eron hududiga quruqlikdan harbiy bostirib kirish ehtimoli haqida keskin bayonot berdi.
Uning so‘zlariga ko‘ra, Eron Qurolli kuchlari Bosh qo‘mondoni Amir Xotamiyning ko‘rsatmalariga ko‘ra, bunday hollarda hujum qilganlarga nisbatan qattiq choralar ko‘riladi va “hujum qilganlar tirik qolmaydi”.
Bayonotda, shuningdek, janubiy Isfahon viloyatida Qo’shma Shtatlar tomonidan bosqinchilik tashabbusi bo’lgan bo’lishi mumkinligi da’vo qilingan. Eron harbiylari bu harakatni rad etganini aytdi.
Ma’lumotlarga ko‘ra, Eron operatsiya davomida javob qaytargan, bu esa AQSh qo‘shinlarini olib chiqib ketishga olib kelgan. Aytilishicha, ayniqsa C-130 harbiy samolyotlari nishonga olingan.
Hodisa oqibatida to‘rt nafar Eron askari halok bo‘ldi. Ular orasida general, havo hujumidan mudofaa eksperti va harbiy maktab qo‘mondoni Masud Zarey ham borligi qayd etildi.
Eron hukumati halok bo‘lgan askarlarni “shahidlar” deb tan oldi va ularning jasoratini alohida ta’kidladi.
Hozircha Qo’shma Shtatlar ushbu vaziyat bo’yicha hech qanday rasmiy izoh bergani haqida ma’lumot yo’q.
Mutaxassislarning aytishicha, bunday keskin bayonotlar mintaqadagi vaziyatni yanada keskinlashtirishi va mojaro xavfini oshirishi mumkin.
Belgiya Britaniyadan Isroilga olib kelingan harbiy texnikani tortib oldi. Shu bilan birga, Isroil Isroil harbiy yuk samolyotlarining o‘z hududiga qo‘nishi yoki havo hududidan foydalanishini taqiqladi.
Xabar qilinishicha, yuk Buyuk Britaniyadan 23 mart kuni jo‘natilgan va 24 mart kuni Belgiyaning Leger aeroportida to‘xtagan. Ko‘zdan kechirish chog‘ida yuk ichida “o‘t o‘chirish tizimlari” va harbiy samolyotlar uchun ehtiyot qismlar borligi aniqlangan.
Mutaxassislarning ta’kidlashicha, bu yuklar to’g’ri deklaratsiyalanmagan. Natijada Belgiya rasmiylari jinoiy ish qo‘zg‘atgan.
Belgiya janubi hukumati AQShda joylashgan Moog Aviation Corporation kompaniyasini yuk tashishda ishtirok etgan kompaniyalardan biri deb atadi. Kompaniya M-346 samolyoti uchun isroillik uchuvchilarni tayyorlash uchun ehtiyot qismlar ishlab chiqaradi.
Rasmiylarning aytishicha, bunday yuklar avvalroq Britaniyadan Belgiya orqali Isroilga yuborilgan. E’tiborlisi, kamida 17 ta shunday partiya ro‘yxatga olingan.
Shuningdek, yuk “harbiy texnika emas, aviatsiya texnikasi” sifatida ro‘yxatga olingani aniqlangan. Bu litsenziyalash talablarini chetlab o’tishga urinish bo’lishi mumkin.
Belgiya rasmiylarining aytishicha, bunday yuklar uchun maxsus tranzit ruxsatnomalari kerak. Agar bunday ruxsat so’ralganda ham, rad etilgan bo’lar edi.
Aytgancha, 2024-yil sentabrida Buyuk Britaniya hukumati Isroilga bergan 350 ta litsenziyadan 30 tasini to‘xtatib qo‘ygan edi. Chunki bu qurollar G‘azodagi harbiy amaliyotlarda xalqaro insonparvarlik qonunchiligini buzish xavfi tug‘diradi.
Bloomberg agentligining xabar berishicha, AQSh blokadasini yorib o‘tishga uringan birinchi tanker Ormuz bo‘g‘oziga qaytdi.
AQSh sanksiyalari ostida bo‘lgan Rich Starley (Xitoy) tankeri chorshanba kuni Hormuz bo‘g‘oziga kirdi, deb xabar beradi kemalar harakati axborot portali. U Amerika harbiy kemalari to‘sig‘ini buzib o‘ta olmadi. Seshanba kuni AQSh blokadasining toʻliq kuni boshlangan boʻgʻozdan kamida sakkizta kema oʻtdi. Maʼlumotlarga koʻra, “Rich Starry” blokada boshlanganidan beri boʻgʻozdan muvaffaqiyatli oʻtib, Ummon koʻrfaziga yetib borgan birinchi kema boʻldi.
Biroq, Rich Starley u erda kamida 15 Pentagon harbiy kemasi joylashgani ma’lum bo’lgach, orqaga qaytdi. Tanker va uning egasi Shanghai Huanrun Shipping avvalroq Eron neftini tashish uchun AQSh qora ro‘yxatiga kiritilgan edi.
Yangi insonparvarlik yordami guruhi Ispaniyaning Barselona shahridan G’azo sektoriga jo’nab ketdi. U 40 ta kemadan, asosan yelkanli kemalardan iborat.
Ob-havo tufayli uchish bir necha kunga kechiktirildi. Ushbu flot hozirda O’rta er dengizida suzib yurmoqda.
Bir necha davlatdan yuzlab Falastin tarafdorlari ishtirok etmoqda. Filo Sumud nomini oldi, ya’ni arabcha “qat’iylik” yoki “to’siq” degan ma’noni anglatadi.
Tashkilotchilarning aytishicha, yo‘lda flotiliyaga yana 30 ga yaqin kema qo‘shiladi.
Loyiha Ispaniyaning Greenpeace va Open Arms qutqaruv tashkiloti tomonidan qo’llab-quvvatlanadi.
Faollarning ikkita asosiy maqsadi bor. G’azoga gumanitar yordam olib kelish va Isroil siyosatiga xalqaro bosimni kuchaytirish shular jumlasidandir.
Shuningdek, G’azodagi gumanitar inqirozga jahon hamjamiyatining e’tiborini qaratishni maqsad qilgan. So‘nggi paytlarda Yaqin Sharqdagi boshqa mojarolar, jumladan, Eron ham butun dunyo e’tiborini tortayotgani qayd etildi.
O‘zbekistonning yosh taekvondochilari jahon chempionatida uchta oltin medalni qo‘lga kiritdi
Qurilish inspeksiyasi ob’yektlarda 250 mingdan ziyod qoidabuzarlik aniqladi
O‘zbekistonda qurilayotgan pulli yo‘llar. Narx nimaga qarab belgilanadi?
-
Dunyodan5 days ago
Eron rahbarlari AQSh va Isroildan tovon puli talab qilmoqda
-
Dunyodan5 days ago
Eronning sobiq tashqi ishlar vaziri havo hujumida halok bo‘ldi
-
Iqtisodiyot5 days ago
Centrum Air mavsumning asosiy yo‘nalishlaridan birini ishga tushiradi – Antalyaga kunlik reyslar
-
Siyosat5 days ago
Buxoroda O‘zbekiston va Qozog‘iston yetakchilarining uchrashuvi bo‘lib o‘tdi
-
Iqtisodiyot2 days ago
16-apreldan dollar sezilarli ravishda oshadi
-
Mahalliy4 days ago
Xorijlik abituriyentlar uchun «Yangi O‘zbekiston stipendiyasi» grant dasturi joriy etiladi
-
Iqtisodiyot2 days ago
O‘zbekistonga kofe importi keskin kamaydi
-
Turk dunyosi4 days agoDadam Turkiyadagi dahshatli tish davolash tufayli tishlarini yo’qotib, o’z joniga qasd qiladi