Iqtisodiyot
oziq-ovqat narxlari nega oshib boryapti?
Neft va gaz bozoridagi beqarorlik nafaqat yonilg‘i narxlari, balki global oziq-ovqat xavfsizligiga ham jiddiy ta’sir ko‘rsatyapti. Ho‘rmuz bo‘g‘ozidagi inqiroz tufayli o‘g‘itlar ishlab chiqarish va yetkazib berishdagi uzilishlar qishloq xo‘jaligi xarajatlarini keskin oshirib yubordi. Bu esa global miqyosda oziq-ovqat narxlarining qimmatlashishi va kelgusi hosil hajmlarining qisqarishi haqidagi xavotirlarni kuchaytiryapti.
Sun’iy intellekt yaratgan surat
Ko‘pchilik neft va gaz narxi faqat avtomobil yonilg‘isi va isitish tizimlari uchun muhim deb o‘ylaydi. Ammo, jahon iqtisodiyotining eng sezgir nuqtasi bo‘lmish qishloq xo‘jaligi bevosita energiya bozoriga qaramdir. Zamonaviy dehqonchilik mineral o‘g‘itlarsiz yashay olmaydi. 2026 yilning fevral oyi oxirida boshlangan urush va Ho‘rmuz bo‘g‘ozining to‘sib qo‘yilishi global oziq-ovqat va qishloq xo‘jaligi bozorlariga jiddiy ta’sir ko‘rsatyapti. 2026 yilning aprel oyida dunyo miqyosida oziq-ovqat narxlari so‘nggi uch yildagi eng yuqori darajaga ko‘tarildi. Narxlarning keskin oshishiga uchta asosiy omil sabab bo‘lyapti.
Birinchidan, global miqyosda o‘g‘itlar tanqisligi kuzatilyapti. Azotli o‘g‘itlar ammiakdan tayyorlanadi, uni ishlab chiqarish uchun asosiy xomashyo esa tabiiy gazdir. Tabiiy gaz azotli o‘g‘itlar tannarxining 70 foizdan 80 foizgacha qismini tashkil qiladi. Qatardan gaz yetkazib berishdagi uzilishlar tufayli narx keskin oshib ketdi. Bu esa Yevropa va Osiyodagi o‘g‘it ishlab chiqaruvchi zavodlarda ishlab chiqarishning qisqarishiga yoki to‘xtashiga sabab bo‘ldi.
Bundan tashqari, fosforli o‘g‘itlar ishlab chiqarish uchun ham ammiak va ulkan hajmdagi oltingugurt kerak. Paradoks shundaki, Yaqin Sharq mamlakatlari dunyodagi eng yirik oltingugurt eksportchilari hamdir. Ushbu o‘ta muhim kimyoviy moddalarning katta qismi, xususan, oltingugurt savdosining deyarli yarmi aynan Ho‘rmuz bo‘g‘ozi orqali yetkazib berilgan. Inqiroz boshlangach, Qatar portlarida minglab tonna o‘g‘itlar qamalga tushib qoldi. Shu sababli fermerlar 2026 yilda bug‘doy maydonlarini qisqartirib, o‘g‘it talab qilmaydigan arzonroq ekinlarga o‘tishi mumkinligi haqidagi xavotirlar kuchaydi. Umuman olganda, Jahon banki 2026 yil yakunlari bo‘yicha o‘g‘itlar narxi 30 foizdan ziyodroq oshishini prognoz qilyapti.
Ikkinchidan, logistika xarajatlari qimmatlashib ketdi. Ho‘rmuz bo‘g‘ozi neftga boy Fors ko‘rfazini Ummon ko‘rfazi va Arab dengizi bilan bog‘lovchi asosiy suv yo‘lidir. Uning strategik ahamiyati bebaho: har kuni bo‘g‘oz orqali 20 million barreldan ortiq neft o‘tadi, bu jahon bo‘ylab dengiz orqali savdo qilinadigan neftning qariyb 25 foiziga teng. Shuningdek, global suyultirilgan tabiiy gazning beshdan bir qismi ham Ho‘rmuz orqali tashilgan. Bo‘g‘ozning yopilishi kemalarni uzoqroq yo‘nalishlar bo‘ylab aylanib o‘tishga majbur qilyapti. Bu nafaqat yoqilg‘i sarfini oshirdi, balki urush hududi bo‘lganligi sababli dengiz transporti sug‘urtasi narxlarini ham keskin qimmatlashtirib yubordi.
Uchinchidan, proteksionizm kuchayyapti. Dunyodagi eng yirik o‘g‘it ishlab chiqaruvchilardan biri bo‘lgan Xitoy qat’iy eksport kvotalarini joriy qildi. Tabiiy gaz taqchilligiga yuz tutayotgan Misr esa gazni kimyo zavodlaridan elektr stansiyalariga majburan yo‘naltiryapti va azotli o‘g‘itlar eksportini qisqartirishni rejalashtirgan. Hindiston va Pokiston kabi yirik qishloq xo‘jaligi davlatlari subsidiyalash mexanizmlaridan foydalanyapti. Bu esa global talabni rag‘batlantirib, narxlarning yanada oshishiga olib kelishi mumkin. Natijada subsidiya to‘lash uchun budjeti bo‘lmagan Afrika va Lotin Amerikasining kambag‘al davlatlari bozordan o‘ta qimmat narxlarda o‘g‘itlar sotib olishda muammoga duch keladi.
Oziq-ovqat narxlari oshishi
Birlashgan Millatlar Tashkilotining Oziq-ovqat va qishloq xo‘jaligi tashkiloti Ho‘rmuz bo‘g‘ozining 6–12 oy davomida blokada qilinishi sababli dunyo oziq-ovqat inqiroziga yuz tutishi mumkinligi haqida ogohlantirish bilan chiqdi. Oziq-ovqat mahsulotlari uch oydan beri qimmatlayapti. Narx dinamikasiga ob-havo xatarlari, energiya qimmatlashuvi va logistikadagi uzilishlar kuchli ta’sir ko‘rsatyapti. Bug‘doy bahosi oshgan. Bunga o‘g‘itlar narxining qimmatlashishi hamda AQShning ayrim hududlaridagi qurg‘oqchilik xavfi va Avstraliyada yog‘ingarchilik me’yordan past bo‘lishi mumkinligi haqidagi xavotirlar sabab bo‘lyapti. Go‘sht narxlari oylik hisobda 1,2 foizga, yillik hisobda esa 6,4 foizga o‘sdi va yangi rekord ko‘rsatkichni qayd etdi.
Neft narxlarining qimmatlashishi o‘simlik yog‘idan olinadigan bioyoqilg‘iga bo‘lgan talabni oshirib yubordi. Natijada oziq-ovqat sanoati va kundalik iste’mol uchun mo‘ljallangan o‘simlik yog‘i narxlari global miqyosda ko‘tarilib boryapti. Jumladan, aprel oyida o‘simlik moylari narxi indeksi 5,9 foizga oshib, 2022 yil iyulidan beri eng yuqori darajaga yetdi.
Hozirda eng katta tahdid o‘g‘it yetishmovchiligi sababli keyingi mavsumlarda olinadigan hosilning kamayishidir. Agar bu tendensiya davom etsa, oziq-ovqat taqchilligi va qimmatlashuvi qisqa muddatli inqirozda uzoq yillik muammoga aylanishi mumkin.
Milliy statistika qo‘mitasiga ko‘ra, 2026-yil yanvar–iyun oylarida O‘zbekistonda yirik korxonalar tomonidan 75,2 trln so‘mlik oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqarilgan.
Bu ko‘rsatkich 2025-yilning mos davriga nisbatan 12 foizga oshgan. Hududlar kesimida eng yuqori natija Toshkent shahrida qayd etilgan — 13,9 trln so‘m.
Keyingi o‘rinlarda Toshkent viloyati 10,7 trln so‘m va Samarqand viloyati 10,1 trln so‘m bilan joylashgan. Andijon va Farg‘ona viloyatlarining har birida 5,6 trln so‘mlik oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqarilgan.
Buxoro viloyatida oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqarish hajmi 4,7 trln so‘m, Qashqadaryoda 4,6 trln so‘m, Namanganda 4,5 trln so‘mni tashkil etgan.
Qoraqalpog‘iston Respublikasi va Navoiy viloyatida ko‘rsatkich bir xil — 3,2 trln so‘mdan. Xorazm viloyatida 2,4 trln so‘m, Sirdaryo va Surxondaryo viloyatlarining har birida 2,3 trln so‘mlik mahsulot ishlab chiqarilgan. Jizzax viloyatida esa yirik korxonalar tomonidan 2,1 trln so‘mlik oziq-ovqat mahsuloti ishlab chiqarilgan.
Prezident Shavkat Mirziyoyev ishtirokida mamlakatimiz mustaqilligining 35 yilligi munosabati bilan hududlarda yangi obyektlarni ishga tushirish marosimi bo‘lib o‘tdi.
Tadbirda davlatimiz rahbari hududlardagi studiyalarga yig‘ilgan keng jamoatchilik vakillarini, ular orqali butun xalqimizni yaqinlashib kelayotgan ulug‘ bayram bilan tabrikladi.
Ortda qolgan o‘n yilda O‘zbekistonda inson qadrini ulug‘lash va aholi farovonligini oshirishga qaratilgan keng ko‘lamli islohotlar yuz berdi. Tadbirkorlikka keng yo‘l ochilib, iqtisodiyotni diversifikatsiya qilish, raqobatbardosh sanoat tarmoqlarini yaratish, chekka tuman va qishloqlar infratuzilmasini yaxshilash bo‘yicha ulkan ishlar bajarildi. Ta’lim, tibbiyot va madaniyat sohalariga e’tibor yangi bosqichga ko‘tarildi.
– So‘nggi o‘n yil mamlakatimiz tarixida yangi Uyg‘onish davri – Uchinchi Renessans poydevorini qurish bosqichi sifatida abadiy muhrlandi, – dedi Prezidentimiz.
Bu davrda iqtisodiyotimiz hajmi 2,5 barobardan ziyod oshdi. Iqtisodiyot tarmoqlariga 160 milliard dollar xorijiy investitsiya jalb qilinib, umumiy qiymati 76 milliard dollarlik 2 ming 163 ta yirik sanoat loyihasi ishga tushirildi, qariyb 6 million nafar aholi doimiy ish o‘rni bilan ta’minlandi.
Bugun yurtimizda dunyoning yetakchi kompaniyalari, yirik investorlari va xalqaro moliya institutlari ishtirokida ko‘plab loyihalar amalga oshirilmoqda. Investitsiyalar ko‘payishi bilan sanoatimiz qiyofasi ham tubdan o‘zgarmoqda.
– Biz xomashyo eksport qilgan davlatdan uni chuqur qayta ishlash zanjiri asosida tayyor mahsulotni jahon bozoriga olib chiqadigan iqtisodiyotga o‘tyapmiz. Eng muhimi, yangi korxonalar bilan birga zamonaviy texnologiyalar, yangi kasblar va yuqori malakali ish o‘rinlari ham paydo bo‘lmoqda, – dedi davlatimiz rahbari.
Joriy yilning o‘zida 1,7 milliard dollarlik 56 ta yirik zamonaviy sanoat va servis obyekti ish boshladi, 8,8 mingta yuqori daromadli ish o‘rni yaratildi.
Shuningdek, budjetdan ajratilgan 46 trillion so‘m hisobidan 385 ta maktab, 113 ta bog‘cha, 81 ta shifoxona, 7,5 ming kilometr yo‘l, 3,2 ming kilometr ichimlik suvi va kanalizatsiya tarmoqlari qurildi, ta’mirlandi va rekonstruksiya qilindi.
Bugungi marosimda mamlakatimizning barcha hududlarida umumiy qiymati qariyb 50 trillion so‘m bo‘lgan 72 ta yirik sanoat va servis loyihasi hamda 91 ta ijtimoiy soha obyekti foydalanishga topshirildi. Ularning ochilishi Mustaqillik bayramiga munosib tuhfa bo‘ldi.
Yangi loyihalar hisobiga 15 mingta ish o‘rni yaratiladi, budjetga yiliga qo‘shimcha 1 trillion so‘m tushum tushishi ta’minlanadi.
Investitsiya loyihalari energetika, qishloq xo‘jaligi va oziq-ovqat sanoati, metallurgiya, avtomobilsozlik, elektrotexnika, qurilish materiallari, tog‘-kon, to‘qimachilik va yengil sanoat kabi muhim yo‘nalishlarni qamrab olgan.
Jumladan, Sirdaryo viloyatida 1 ming 573 megavattli elektr energiyasi ishlab chiqarish quvvati, Qoraqalpog‘iston Respublikasida 200 megavattli shamol elektr stansiyasi va 100 megavattli energiya saqlash tizimi ishga tushirildi. Navoiy viloyatidagi yangi energetika loyihalari yiliga 657 million kilovatt-soat elektr energiyasini ishlab chiqaradi.
Mazkur loyihalar orasida mamlakatimizning eksport salohiyatini sezilarli oshiradigan quvvatlar ham bor. Andijon, Namangan va Jizzax viloyatlarida ishga tushirilgan to‘qimachilik, trikotaj va gilam mahsulotlari ishlab chiqarish korxonalari millionlab dollarlik eksportni ta’minlaydi. Samarqand va Toshkent viloyatlarida barpo etilgan yangi metallurgiya korxonalari ham sanoat kooperatsiyasini kengaytirish va import o‘rnini bosishga xizmat qiladi.
Prezidentimiz bugungi loyihalarni faqat investitsiya va eksport ko‘rsatkichlari bilan o‘lchash to‘g‘ri bo‘lmasligini ta’kidladi. Yangi o‘quv yili arafasida ijtimoiy sohada ham ko‘plab zamonaviy obyektlar foydalanishga topshirilmoqda. Ular orasida 36 ta bolalar bog‘chasi, 43 ta maktab, 7 ta oliy ta’lim muassasasi va 3 ta shifoxona bor.
Yangi Toshkent hududida jahon standartlari asosida 10 gektar maydonda barpo etilgan Yangi O‘zbekiston universitetining zamonaviy majmuasi shular jumlasidandir. Bu yerda 7 ming nafar talaba tahsil olishi uchun sharoit yaratilgan.
Oliy ta’lim muassasasida Garvard universiteti bilan hamkorlikda Rektorlar maktabi faoliyati yo‘lga qo‘yildi. Oksford universiteti bilan birgalikda davlat xizmatchilarining malakasini oshirish bo‘yicha “Ta’lim xabi” tashkil etiladi. 1-oktyabrdan Sun’iy intellekt instituti ish boshlaydi.
Shuningdek, 30 ming kvadrat metr maydonga ega besh qavatli yangi Milliy kutubxona eng zamonaviy texnikalar bilan jihozlangan. U bir vaqtning o‘zida 1,5 ming nafar kitobxonga xizmat ko‘rsata oladi. Bu yerda 28 dan ziyod o‘quv xonasi va zallar, turli sig‘imdagi konferensiya zallari tashkil etilgan, 200 mingdan ortiq kitob jamlangan.
Qarshi shahrida 400 milliard so‘mlik Iqtisodiyot va pedagogika universitetining zamonaviy bino va inshootlari barpo etildi. Bu yerda 3 ming nafar talaba tahsil oladi, 700 nafar aholi daromadli ish bilan ta’minlanadi.
Farg‘ona viloyatidagi yangi zamonaviy tibbiyot muassasasida esa yiliga 60 ming nafar bemorni davolash va 30 ming nafar ayolni skriningdan o‘tkazish imkoniyati yaratildi.
Davlatimiz rahbari yangi obyektlarni barpo etishda ishtirok etgan investor va tadbirkorlar mehnatini yuksak baholadi.
– Siz kiritayotgan har bir investitsiya O‘zbekiston kelajagining poydevorini mustahkamlaydi. Siz yaratayotgan har bir ish o‘rni oilalar farovonligiga xizmat qiladi. Siz ishlab chiqarayotgan har bir mahsulot mamlakatimiz iqtisodiy salohiyatini yangi bosqichga olib chiqadi. Siz eksport qilayotgan har bir tovar O‘zbekistonning jahon bozoridagi raqobatbardoshligini oshiradi, – dedi Prezidentimiz.
Ushbu loyihalarni barpo etishda fidoyilik ko‘rsatgan quruvchilar, muhandis va loyihachilar, tadbirkor va investorlarga minnatdorlik bildirildi.
Shundan so‘ng davlatimiz rahbari ramziy tugmani bosdi va 72 ta yirik investitsiya loyihasi hamda 91 ta ijtimoiy soha obyekti foydalanishga topshirildi.
O‘zbekiston kartoshkani asosan qaysi davlatlardan sotib oldi?
Source link
2026-yil yanvar–iyun oylarida O‘zbekistonda yirik korxonalar tomonidan 19 trln so‘mlik kiyimlar ishlab chiqarilgan. Bu haqda Milliy statistika qo‘mitasi xabar berdi.
Qayd etilishicha, hududlar kesimida eng yuqori ko‘rsatkich Andijon viloyatida qayd etilgan — 7,1 trln so‘m. Bu ko‘rsatkich ikkinchi o‘rindagi Toshkent viloyati natijasidan 3 barobardan ko‘proq yuqori.
Toshkent viloyatida kiyim ishlab chiqarish hajmi 2,1 trln so‘m, Namanganda 1,8 trln so‘m, Toshkent shahrida esa 1,7 trln so‘mni tashkil etgan. Farg‘ona viloyatida ham 1,4 trln so‘mlik mahsulot ishlab chiqarilgan.
Samarqand viloyatida yirik korxonalar 1 trln so‘mlik kiyim mahsulotlari ishlab chiqargan. Qashqadaryoda bu ko‘rsatkich 897,9 mlrd so‘m, Buxoroda 659,8 mlrd so‘m, Xorazmda 620,1 mlrd so‘m bo‘lgan.
Navoiy viloyatida kiyim ishlab chiqarish hajmi 578 mlrd so‘m, Sirdaryoda 324,7 mlrd so‘m, Qoraqalpog‘iston Respublikasida 307,8 mlrd so‘mni tashkil etgan.
Bulardan tashqari, Surxondaryoda 227,1 mlrd so‘m, Jizzax viloyatida esa 203 mlrd so‘mlik kiyim mahsulotlari ishlab chiqarilgan.
Dushanbadan dollar bilan bog‘liq vaziyat qanday bo‘ladi?
Source link
Oziq-ovqat ishlab chiqarishda qaysi hududlar yetakchi?
Prezident ishtirokida umumiy qiymati 50 trln so‘mlik loyihalar ishga tushirildi
«Milliy manfaatlarni himoya qilish dunyodan yopilish degani emas» — Sherzod Asadov
-
Siyosat5 days ago
Илҳом Алиев Тошкентда тантанали кутиб олинди
-
Siyosat4 days ago
Ўзбекистон ва Озарбайжон раҳбарлари Бухоронинг машҳур обидаларини зиёрат қилдилар (фото)
-
Siyosat3 days ago
«Milliy manfaatlarni himoya qilish dunyodan yopilish degani emas» — Sherzod Asadov
-
Siyosat4 days ago
Shavkat Mirziyoyev AQSh kongressmenlari delegatsiyasini qabul qildi
-
Iqtisodiyot2 days ago
Oziq-ovqat ishlab chiqarishda qaysi hududlar yetakchi?
-
Sport4 days ago
Rossiyalik shaxmatchilar O‘zbekistonda o‘tkaziladigan Olimpiadada qatnashmaydi
-
Jamiyat5 days ago
Buxoro viloyati hokimiga birinchi o‘rinbosar tayinlandi
-
Iqtisodiyot4 days ago
O‘zbekiston kartoshkani asosan qaysi davlatlardan sotib oldi?