Iqtisodiyot
O‘zbekistonning AQShga eksporti 10 yilda qariyb 10 barobarga oshdi
Pokistonning ommabop Islamabad Post nashrida chop etilgan tahliliy maqolada O‘zbekiston va AQSh o‘rtasidagi savdo hajmi so‘nggi o‘n yillikda izchil o‘sib, 2024 yilda O‘zbekistonning AQShga eksporti 431 million dollarga yetgani, bu 2014 yilga nisbatan qariyb 10 barobar ko‘p ekani hamda eksport tarkibi yuqori qiymatli bozorlar tomon diversifikatsiya qilinayotgani qayd etilgan.
Pokistonning ommabop Islamabad Post nashrida “O‘zbekiston va AQSh o‘rtasidagi savdo hamkorligi: faol o‘sish tendensiyalari” sarlavhali tahliliy maqola e’lon qilindi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA muxbiri.
Nashrda ta’kidlanishicha, so‘nggi o‘n yil davomida O‘zbekistonning AQSh bilan savdo aloqalari izchil rivojlanib bormoqda. 2024 yilda O‘zbekiston AQShga 431 million AQSh dollari miqdorida tovar va xizmatlar eksport qilgan. Bu ko‘rsatkich 2014 yildagi 42,4 million dollarga nisbatan qariyb 10 baravarga yuqori.
Qayd etilishicha, O‘zbekiston eksportida AQShning ulushi 2014 yildagi 0,3 foizdan 2024 yilda 1,6 foizga yetgan. Bu tendensiya mamlakat eksportini yuqori qiymatli bozorlar tomon diversifikatsiya qilish jarayoni kuchayganini ko‘rsatadi.
Maqolada ta’kidlanishicha, O‘zbekistonning AQShga umumiy eksportida xizmatlar sohasi yetakchi o‘rinni egallab, 2024 yilda 274 million dollar (63,6 foiz)ni tashkil etgan. Biroq, so‘nggi yillarda tovar eksporti tarkibida sezilarli o‘zgarishlar kuzatilmoqda.
Xususan, mineral yoqilg‘ilar va neft mahsulotlari eksporti 2020 yildagi 287 ming dollardan 2024 yilda 117 million dollarga yetgan. Muallifga ko‘ra, bu mahsulotlar xizmatlardan keyingi eng yirik eksport guruhiga aylanib, AQSh bozorida O‘zbekistonda qayta ishlangan energiya mahsulotlariga talab oshganini anglatadi.
Shuningdek, an’anaviy yo‘nalishlardan tashqari yangi mahsulot turlari eksporti ham yo‘lga qo‘yilmoqda. Jumladan:
alyumin va undan tayyorlangan mahsulotlar eksporti 2020 yilda deyarli bo‘lmagan bo‘lsa, 2024 yilda 11,4 million dollarga yetgan;
samolyot va kosmik texnika ehtiyot qismlari eksporti 10,6 million dollargacha oshgan;
qishloq xo‘jaligi mahsulotlari, shu jumladan sabzavotlar, qahva, choy va ziravorlar eksporti 3,5 million dollardan oshgan.
Muallif umumiy xulosa qilib, O‘zbekistonning AQShga eksporti bosqichma-bosqich xomashyodan sanoat va qishloq xo‘jaligi mahsulotlariga yo‘nalib borayotganini, biroq hozircha xizmatlar eksportining ustuvorligi saqlanayotganini qayd etgan.
Maqolaga ko‘ra, 2024 yilda O‘zbekistonning AQShdan importi 594 million dollarni yoki jami importning 1,5 foizini tashkil etgan. Import hajmi eksportdan yuqori bo‘lsa-da, tafovut asta-sekin qisqarayotgani, bu esa xizmatlar, mineral yoqilg‘ilar, alyumin va aviatsiya komponentlari eksporti o‘sishi bilan bog‘liq ekani ta’kidlangan.
Islamabad Post tahlilida qayd etilishicha, AQSh O‘zbekiston uchun nafaqat yuqori qiymatli tovarlar, balki sanoatni modernizatsiya qilish uchun zarur texnologik bilim va kapital manbai bo‘lib qolmoqda. Kelgusi istiqbollar “O‘zbekiston – 2030” strategiyasida belgilangan maqsadlar – qayta ishlash sanoatini kengaytirish, raqamli xizmatlarni rivojlantirish va qo‘shma innovatsion loyihalarni amalga oshirish bilan bevosita bog‘liqdir.
Nashrda, shuningdek, O‘zbekistonning global savdo tizimiga integratsiyalashuvidagi institutsional siljishlarga ham to‘xtalib o‘tiladi. 2024 yil dekabr oyida O‘zbekistonning Jahon savdo tashkilotiga a’zo bo‘lishi doirasida tovarlar va xizmatlar bo‘yicha ikki tomonlama muzokaralar yakunlangani e’lon qilingani eslatib o‘tiladi.
Maqolada shunday xulosa keltiriladi: “AQSh bilan savdo aloqalarini mustahkamlash O‘zbekistonning uzoq muddatli diversifikatsiya kun tartibida muhim strategik maqsad bo‘lib qolmoqda. Eksport salohiyati yaxshilanishi va AQShning yangi tarif rejimi sharoitida mamlakat mintaqa miqyosida ishlab chiqarish va qayta eksport qilish uchun raqobatbardosh, tarifsiz neytral markaz sifatida shakllanish imkoniyatiga ega. Bunga erishish uchun barqaror institutsional muvofiqlashtirish, takomillashtirilgan logistika va sertifikatlash tizimlari, shuningdek, mintaqaviy va global savdo sherikliklarida faol ishtirok zarur”.
Davlat bojxona xizmati organlari faoliyatini takomillashtirish va bojxona ma’murchiligida zamonaviy yondashuvlarni joriy etishga qaratilgan Prezident farmoni qabul qilindi.
Unga ko‘ra, bojxona sohasida bir qator yangi tartiblar belgilandi.
Jumladan, 2026 yil 1 oktyabrdan xavf darajasi past hamda QQS guvohnomasi faol bo‘lgan tashqi iqtisodiy faoliyat ishtirokchilariga tovarlarni import qilishda to‘lanadigan QQS summalarini o‘zaro hisobga olish imkoniyati yaratiladi.
Shuningdek, tovarlar eksportida nazorat jarayonlarining raqamlashtirilishi va takomillashtirilishi natijasida bojxona rasmiylashtiruvi, fitosanitariya sertifikati, fumigatsiya hamda tovarning kelib chiqish sertifikati uchun yig‘im va to‘lovlar miqdori 30 foizga kamaytiriladi.
2027 yil 1 yanvardan tovarlarning bojxona qiymatini nazorat qilish tartibi ham soddalashtiriladi. Xususan, xavf darajasi past bo‘lgan tashqi iqtisodiy faoliyat ishtirokchilari olib kirayotgan tovarlarning bojxona qiymati tovarlar erkin muomalaga chiqarilgandan keyin nazorat qilinadi.
Bundan tashqari, bojxona qiymatini nazorat qilish maqsadida tovarlar uchun qat’iy bojxona qiymatini belgilash taqiqlanadi. Bojxona qiymati bo‘yicha dastlabki qaror qabul qilish amaliyoti joriy etiladi hamda nazorat jarayonida rasmiy diller va distribyutorlarning narx ma’lumotlaridan foydalanish yo‘lga qo‘yiladi.
2027 yil 1 iyundan esa jismoniy shaxslar tomonidan notijorat maqsadlarda olib o‘tiladigan tovarlar bo‘yicha yagona bojxona to‘lovi miqdori to‘lanishi lozim bo‘lgan bojxona yig‘imlaridan kam bo‘lsa, ushbu yig‘imlar undirilmaydi.
Markaziy bank 2026-yil 7-sentyabrdan valyutalarning yangi kursini belgiladi.
AQSh dollari 9,7 so‘mga tushib, 11 785,30 so‘m etib belgilandi.
Yevro kursi 3,01 so‘mga tushdi va 13 695,70 so‘m bo‘ldi. Funt-sterling 15 949,95 so‘mni tashkil qildi (+31,7).
Rossiya rubli 136,13 so‘m etib belgilandi (+0,33).
Iqtisodiyot
O‘zbekiston mahsulotlari AQShning eng yirik savdo tarmog‘i orqali Amerika bozoriga chiqishi mumkin
O‘zbekiston bosh konsuli Axror Burxanov «Costco Wholesale» kompaniyasi rahbariyati bilan uchrashuv o‘tkazdi, deb xabar bermoqda «Dunyo» AA muxbiri.
Muloqot avvalida O‘zbekistonning qishloq xo‘jaligi, to‘qimachilik va hunarmandchilik sohalaridagi eksport salohiyati haqida ma’lumot berildi. Kompaniya vakillariga AQSh bozoriga olib kirishga ruxsat etilgan oliy navli o‘zbek mayizi va quritilgan o‘rik namunalari ham taqdim etildi.
O‘z navbatida, «Costco» vakillari o‘zbek mayizining sifati va tashqi ko‘rinishini yuqori baholab, uni savdo tarmog‘ida sotuvga chiqarish bo‘yicha zarur choralarni ko‘rishga tayyorligini bildirdi.
Suhbat davomida pista, grek yong‘og‘i, bodom, golubika, gilos, uzum, anor va boshqa yangi hamda quritilgan mevalarni yetkazib berish istiqbollari yuzasidan fikr almashildi.
Shuningdek, uchrashuvda o‘zbekistonlik eksportchilarni AQShdagi qadoqlash va markirovkalash korxonalari bilan bog‘lash, shuningdek, kelgusi yil fevral oyida o‘tkaziladigan mahsulotlar taqdimotida ishtirok etishga ko‘maklashish masalalari ham muhokama qilindi.
Bundan tashqari, o‘zbek tekstili, milliy kulolchilik buyumlari, idish-tovoq va qo‘l mehnati asosida tayyorlangan dekorativ mahsulotlarni «Costco» orqali sotish imkoniyatlari ko‘rib chiqildi.
Kompaniya vakillari raqobatbardosh mahsulotlar aniqlangan taqdirda, ularni global xarid jamoalariga taqdim etishdan manfaatdor ekanini qayd etdi.
Davlat bojxona xizmati organlari faoliyati takomillashtiriladi. «Davlat bojxona xizmati organlari faoliyatini takomillashtirish va bojxona ma’murchiligida zamonaviy yondashuvlarni joriy etish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi Prezident Farmoni (PF–174-son, 27.08.2026-y.) qabul qilindi.
Farmonga ko‘ra, 2026–2030-yillarga mo‘ljallangan «Yangi O‘zbekiston bojxonasi – 2030» strategiyasi (Strategiya) tasdiqlandi hamda quyidagilar Strategiyaning ustuvor yo‘nalishlari etib belgilandi:
– bojxona jarayonlarida tadbirkorlik subyektlariga va jismoniy shaxslarga qulay shart-sharoitlar yaratish;
– bojxona organlari infratuzilmasini yaxshilash va sun’iy intellekt texnologiyalarini keng joriy etish orqali raqamlashtirish darajasini yuqori bosqichga olib chiqish;
– bojxona ma’murchiligini yanada takomillashtirish va boshqalar.
2026 yil 1 sentyabrdan quyidagi talablar bekor qilinadi:
– tashqi savdo shartnomasini tuzmasdan invoys asosida importni amalga oshirishda xorijiy hamkorga oldindan to‘lov o‘tkazish cheklovi;
– tashqi savdo shartnomasini tuzmasdan invoys asosida eksportni amalga oshirishda oldindan 50 foiz tushumni ta’minlash;
– tovarlar eksportini milliy valyutada amalga oshirishda oldindan to‘lovni ta’minlash yoki to‘lovning kafolatli shakllarini (akkreditiv, bank kafolati, sug‘urta polisi) taqdim etish;
– oziq-ovqat mahsulotlarini sinovdan o‘tkazish uchun mahsulot namunasi yetarli bo‘lmaganda, sanitariya-epidemiologik xulosani rasmiylashtirish;
– bojxona rasmiylashtiruvi jarayonida biologik aktiv va yangi kimyoviy moddalar, oziq-ovqat qo‘shimchalari, polimer, parfyumeriya-kosmetika mahsulotlarini olib kirish uchun ruxsatnoma, shuningdek, dori vositalari hamda tibbiy jihozlar davlat ro‘yxatidan o‘tkazilganligi to‘g‘risidagi guvohnomani taqdim etish.
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yilning yanvar–iyul oylarida O‘zbekistonda ko‘rsatilgan bozor xizmatlari hajmi 802,5 trln so‘mni tashkil etdi.
Bu ko‘rsatkich 2025-yilning mos davriga nisbatan real hisobda 16,7 foizga oshgan.
Ko‘rsatilgan bozor xizmatlari hajmi asosiy turlar bo‘yicha quyidagicha:
savdo xizmatlari — 202,0 trln so‘m;
yashash va ovqatlanish xizmatlari — 149,7 trln so‘m;
moliyaviy xizmatlar — 125,8 trln so‘m;
transport xizmatlari — 121,5 trln so‘m;
aloqa va axborotlashtirish xizmatlari — 61,6 trln so‘m;
ta’lim sohasidagi xizmatlar — 27,2 trln so‘m;
ko‘chmas mulk bilan bog‘liq xizmatlar — 19,4 trln so‘m;
shaxsiy xizmatlar — 14,1 trln so‘m;
sog‘liqni saqlash sohasidagi xizmatlar — 13,9 trln so‘m;
me’morchilik, muhandislik izlanishlari, texnik sinovlar va tahlil sohasidagi xizmatlar — 10,7 trln so‘m;
kompyuterlar va maishiy tovarlarni ta’mirlash bo‘yicha xizmatlar — 9,2 trln so‘m;
ijara xizmatlari — 9,0 trln so‘m;
boshqa xizmatlar — 38,3 trln so‘m.
Shavkat Mirziyoyev rasmiy tashrif bilan Serbiyaga boradi
Bojxona sohasida tadbirkorlar uchun bir qator yengilliklar joriy etiladi
Dushanba kuni ham dollar kursi pastlaydi
-
Siyosat5 days ago
Шавкат Мирзиёев Бишкекда кутиб олинди
-
Mahalliy4 days ago
«Enamdan qolgan dalalar» (Esse)
-
Jamiyat5 days ago
Bu yilgi Mustaqillik bayrami ijtimoiy tarmoqlarda chin ma’noda portladi!
-
Iqtisodiyot4 days agoPrezidentning bojxona xizmatiga oid farmoni qabul qilindi
-
Jamiyat4 days ago
Prezident 7 milliy dastur haqida e’lon qildi
-
Iqtisodiyot4 days ago
O‘zbekiston mahsulotlari AQShning eng yirik savdo tarmog‘i orqali Amerika bozoriga chiqishi mumkin
-
Iqtisodiyot4 days ago
O‘zbekistonda yetti oylik bozor xizmatlari hajmi 802,5 trln so‘mga yetdi
-
Iqtisodiyot2 days ago
Dushanba kuni ham dollar kursi pastlaydi