Iqtisodiyot
O‘zbekistonga kirgan xorijiy sarmoyaning 39,9 foizi Xitoy ulushi
Iqtisodiyot | 13:31
433
1 daqiqa o‘qiladi
Milliy statistika qo‘mitasiga ko‘ra, 2025 yil yanvar-sentabr oylarida o‘zlashtirilgan 24,9 mlrd dollarlik xorijiy investitsiya va kreditlar tarkibida Xitoy ulushi 39,9 foizni tashkil etdi. Rossiya va Turkiya esa keyingi pog‘onalarda qayd etildi.
Foto: Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi
Qo‘mitaning yangi ma’lumotlariga ko‘ra, joriy yilning to‘qqiz oyida o‘zlashtirilgan xorijiy investitsiya va kreditlar hajmi 24,9 mlrd AQSh dollariga yetdi. Manbalar kesimida yetakchi ulushlar quyidagicha:
Xitoy — 39,9 foiz;
Rossiya — 7,8 foiz;
Turkiya — 7,7 foiz;
Saudiya Arabistoni — 3,8 foiz;
Germaniya — 3,5 foiz;
Buyuk Britaniya — 3,3 foiz.
Mutaxassislar ta’kidlashicha, yetakchi sheriklarning ulushi amaldagi loyihalar portfeli, moliya institutlari ishtirokini kengaytirish va sanoat/infratuzilmaga qaratilgan sarmoyalar hisobiga shakllanmoqda. Shu bilan birga, sarmoya geografiyasining diversifikatsiyasi ham davom etmoqda.
Iqtisodiyot
Markaziy bank dollar kursi bo‘yicha ma’lumot berdi
Markaziy bank 2026-yil 29-apreldan valyutalarning yangi kursini belgiladi.
AQSh dollari 43,76 so‘mga tushib, 12 029,20 so‘m etib belgilandi.
Yevro kursi 111,54 so‘mga oshdi va 14 065,74 so‘m bo‘ldi. Funt-sterling 16 228,59 so‘m bo‘ldi (-131,48).
Rossiya rubli 160,26 so‘m etib belgilandi (-0,91).
Iqtisodiyot
Bond omborlariga brend kiyimlar va poyabzallar joylashtirilmaydi, nega?
O‘zbekistonda 1 iyuldan tashkil qilinadigan bond omborlari kiyim-kechak va poyabzal importiga ham taalluqli bo‘ladi. Bu tovarlar bond omborlaridan 3 foizlik boj to‘lovi asosida, faqat marketpleyslar orqali sotiladi. Ammo bu tartib global brendlar uchun amal qilmaydi.
Foto: Brandon Bell / Getty Images
Istiqbolli loyihalar milliy agentligi rasmiysi Komron Muhammadiyev Kun.uz bilan suhbatda buning bir nechta sabablarni keltirdi.
Yangi tartibda bond omborlari uchun ikkita ro‘yxat shakllantirilgan. Birinchi ro‘yxat elektronika mahsulotlarini o‘z ichiga oladi va ular 5 foizlik yagona bojxona boji bilan erkin sotilishi mumkin. Ikkinchi ro‘yxat esa kiyim-kechaklarga tegishli bo‘lib, 30 ta tovar pozitsiyasini qamrab oladi va aynan shu ro‘yxatdagi mahsulotlar uchun bond omborida global brendlar savdosiga cheklov qo‘yilgan.
Muhammadiyev bu qaror ichki chakana savdoni himoya qilish va bozordagi muvozanatni saqlash maqsadida qabul qilinganini ta’kidladi.
“Bugungi kunda global brendlar, ayniqsa, kiyim-kechak segmentida O‘zbekistonga rasmiy tarzda kirib kela boshlagan. Ularning o‘ziga xos talablari bor – savdo nuqtalaridan tortib, franshiza asosida ishlash tizimigacha. Bu brendlarning rasmiy kirib kelishi iqtisodiyotga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi: yangi ish o‘rinlari yaratiladi, xizmatlar sifati oshadi”, – deydi u.
Rasmiyga ko‘ra, agar global brendlar bond omborlari orqali sotilishiga ruxsat berilsa, ularning mamlakatga rasmiy kirib kelishi qiyinlashadi.
“Agar biz ularga bond omborlari orqali savdo qilish imkonini bersak, ularning rasmiy kirib kelishi amrimahol bo‘lib qoladi. Shu sababli mazkur cheklov joriy etilgan”, – deya izoh berdi Muhammadiyev.
Shu bilan birga, u global brendlar taqiqlangani bilan sifatli kiyim-kechaklar savdosiga to‘siq yo‘qligini qayd etdi. Global brendlar ro‘yxatiga kirmaydigan, ammo sifatli kiyim-kechak va poyabzal ishlab chiqaruvchi kompaniyalarning tovarlari bond omborlari orqali erkin kirib kelishi mumkin.
Muhammadiyev yana bir jihatga e’tibor qaratdi: global brendlar uchun allaqachon pasaytirilgan stavkalar amal qilmoqda.
“Prezident qarorlariga muvofiq, global brendlar uchun boj stavkalari pasaytirilgan. Hozirda ular uchun bojlar taxminan 5 foizdan 7,5 foizgacha belgilangan. Holbuki, boshqa kiyim-kechak mahsulotlari uchun o‘rtacha boj stavkasi 20 foiz atrofida”, – dedi u.
ILMA vakiliga ko‘ra, mazkur imtiyozlar global brendlarning O‘zbekistonga rasmiy kirib kelishini rag‘batlantirishga qaratilgan. Bu esa o‘z navbatida iste’molchilar uchun qulaylik yaratadi.
“Avvallari fuqarolar chet elga chiqqanda vaqtining katta qismini aynan brend mahsulotlarni xarid qilishga sarflardi. Bugungi kunda esa bunday mahsulotlar bosqichma-bosqich ichki bozorda ham paydo bo‘lmoqda”, – deya qo‘shimcha qildi u.
Prezident qaroriga ko‘ra, bond omborlarini tashkil etishga ikki yillik huquqiy eksperiment doirasida 2026 yil 1 iyuldan ruxsat beriladi. Bunda importyorlar muayyan tovarlarni bond omboriga joylashtirib, uni jismoniy shaxslarga shaxsiy ehtiyoji uchun faqat marketpleyslar orqali sotishi mumkin bo‘ladi.
Tovarlarning birinchi guruhiga smartfon va noutbuklar kiritilgan bo‘lib, ularning bond ombori orqali importi qo‘shilgan qiymat solig‘idan to‘liq ozod etilgan va 5 foizlik yagona bojxona to‘lovi joriy etilgan.
Ikkinchi guruhga esa asosan xalqaro brendlar toifasiga kirmaydigan kiyim-kechak va poyabzallar kiritilgan bo‘lib, ular uchun QQS (hozirda 12 foiz) va 3 foizlik bojxona boji amal qiladi.
Iqtisodiyot
2,4 mlndan 24,3 mln so‘mgacha. O‘zbekistonda o‘rtacha oyliklar qancha?
2026 yil birinchi chorak yakunlariga ko‘ra, O‘zbekistondagi o‘rtacha ish haqi 6 mln 825 ming so‘mni tashkil etdi. Eng katta oyliklar Toshkent shahri (11,7 mln so‘m) va Navoiyda (8,4 mln so‘m), eng kami esa Qashqadaryo (4,6 mln so‘m) va Surxondaryoda (4,7 mln so‘m). Sohalar bo‘yicha eng baland o‘rtacha ish haqi sug‘urta sohasida (24,3 mln so‘m), eng kami esa maktabgacha ta’limda (2,4 mln so‘m).
2026 yilning birinchi choragi yakunlari bo‘yicha O‘zbekistonda o‘rtacha oylik ish haqi 6 mln 825 ming so‘mni tashkil etib, o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 17,4 foizga o‘sdi. Bu haqda Milliy statistika qo‘mitasi xabar berdi.
Hududlar kesimida o‘rtacha oylik ish haqining eng yuqori miqdori Toshkent shahri (11 mln 684 ming), Navoiy (8 mln 453 ming) va Toshkent viloyatida (6 mln 169 ming), eng kam miqdori esa Qashqadaryo (4 mln 665 ming), Surxondaryo (4 mln 724 ming) va Farg‘ona (5 mln 19 ming) viloyatlarida qayd etilgan.
Oylik maoshlarning eng yuqori o‘sishi Namangan (+19 foiz) viloyati, Toshkent shahri (+18,8 foiz) va Jizzax (+17,3 foiz) viloyatlarida kuzatilgan.
Hisobot davrida faqatgina ikkita ma’muriy hududda (Toshkent shahri va Navoiy viloyati) nominal ish haqi respublikadagi o‘rtacha darajadan yuqori bo‘lib, qolgan barcha hududlarda bu ko‘rsatkich respublika darajasidan turli miqdorda past shakllangan.
Poytaxt va hududlar o‘rtasidagi ish haqi farqi yana kattalasha boshlagan. Xususan, eng yuqori (Toshkent) va eng past (Qashqadaryo) ish haqi o‘rtasidagi tafovut 2,5 barobar bo‘lgan.
2020-2025 yillarda eng ko‘p va eng kam o‘rtacha oylik to‘lanuvchi hududlardagi tafovutlar:
2020 yilda: (Toshkent/Qashqadaryo). Farq – 96 foiz;
2021 yilda: (Toshkent/Surxondaryo). Farq – 2,03 barobar;
2022 yilda: (Toshkent/Samarqand). Farq – 2,17 barobar;
2023 yilda: (Toshkent/Namangan). Farq – 2,25 barobar;
2024 yilda: (Toshkent/Qashqadaryo). Farq – 2,5 barobar;
2025 yilda: (Toshkent/Qashqadaryo). Farq – 2,4 barobar.
Hisobot yakunlariga ko‘ra, sohalar kesimida o‘rtacha oylik ish haqi miqdori:
bank, sug‘urta, lizing va kredit vositachilik faoliyatida – 18 mln 595 ming so‘m;
axborot va aloqa sohasida – 16 mln 525 ming so‘m;
tashish va saqlash sohasida – 10 mln 709 ming so‘m;
sanoat sohasida – 8 mln 25 ming so‘m;
savdo sohasida – 7 mln 213 ming so‘m;
qurilish sohasida – 6 mln 496 ming so‘m;
san’at, ko‘ngil ochish va dam olish sohasida – 5 mln 357 ming so‘m;
yashash va ovqatlanish xizmatlari sohasida – 5 mln 331 ming so‘m;
ta’lim sohasida – 4 mln 615 ming so‘m;
sog‘liqni saqlash va ijtimoiy xizmatlar ko‘rsatish sohasida – 4 mln 111 ming so‘m.
O‘qituvchi va shifokorlar ish haqi respublika bo‘yicha o‘rtacha ko‘rsatkichdan (mos ravishda 32,4 foiz va 39,8 foizga) pastligicha qolyapti.
Qaysi soha vakillarining maoshi yuqori o‘sgan?
Iqtisodchi Mirkomil Xolboyevning hisob-kitoblariga ko‘ra, so‘nggi 8 yilda sohalar kesimida maoshi eng yuqori o‘sgan soha vakillari ko‘chmas mulk bilan operatsiyalar qiluvchilar bo‘lgan. Ularning maoshi bu davrda qariyb 7 barobarga oshgan.
Shuningdek moliyaviy va sug‘urta (5 barobar) hamda axborot aloqa (4,8 barobar) yo‘nalishidagi xodimlarning maoshi ham yuqori o‘sganlar qatorida.
Manba: Mirkonomika kanali
«Taqqoslash uchun bu davrda sog‘liqni saqlash sohasi vakillarining maoshi 2,9 barobarga, ta’lim sohasi vakillarining maoshi esa 2,7 barobarga oshgan. Ta’kidlash kerakki, ta’lim sohasi vakillarining maoshi faqatgina ishlab chiqarish sanoati vakillari maoshidan yuqoriroq o‘sgan bo‘lib qolgan barcha soha vakillariga nisbatan nisbiy kambag‘allashgan», deya yozadi iqtisodchi.
Umuman olganda, tarmoqlar kesimida olinsa o‘rtacha oylik ish haqi maktabgacha ta’limda 2 mln 485 ming so‘mni, majburiy ijtimoiy sug‘urtalashdan tashqari qayta sug‘urtalash faoliyatida 24 mln 313 ming so‘mni tashkil etgan.
Iqtisodiyot
O‘zbekistonda valuta operatsiyalarini amalga oshirish qoidalariga o‘zgarishlar kiritildi
Yuridik shaxslar valuta sotib olish uchun bergan buyurtmasida texnik xatolik bo‘lsa, uni tuzatishga imkon beriladi. Barcha valuta ayirboshlash operatsiyalari, shu jumladan onlayn operatsiyalar ham yagona tizimda hisobga olinadi. Chet el fuqarolariga bir-biriga pul o‘tkazish va bir qator valuta operatsiyalarini amalga oshirishga ruxsat berildi. Kapital bozori ishtirokchilariga ham ayrim yengilliklar bor.
O‘zbekiston Markaziy banki qarori bilan, valuta operatsiyalarini amalga oshirish qoidalariga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritildi.
Qarorga ko‘ra, yuridik shaxslar tomonidan chet el valutasini sotib olish uchun berilgan buyurtmada xatoliklar aniqlangan taqdirda, mijoz tomonidan buyurtmaga texnik tuzatish kiritilishi mumkin.
“Amaliyotda ko‘p uchraydigan muammolardan biri – yuridik shaxslar tomonidan valuta sotib olish uchun berilgan buyurtmalarda kichik texnik yoki imloviy xatolar sababli operatsiyalarning rad etilishi edi. Qaror bilan, endi kichik xatolar bo‘lsa, ularni tuzatish imkoniyati beriladi. Bu – tadbirkorlar uchun vaqt tejaydi”, – deyiladi regulyator izohida.
Bank kassalaridan naqd chet el valutasini berish tartibi ham aniq belgilab qo‘yilmoqda. Unga ko‘ra:
Jismoniy shaxslar o‘z hisobvarag‘idagi mablag‘lari doirasida valutani cheklovsiz olishi mumkin.
Yuridik shaxslar uchun esa naqd valuta aniq belgilangan maqsadlar asosida beriladi.
Belgilanishicha, barcha valuta ayirboshlash operatsiyalari, jumladan onlayn operatsiyalar yagona tizimda hisobga olinadi. Markaziy bankning qayd etishicha, bu – bozordagi jarayonlarni kuzatish va tushunishni osonlashtiradi.
Qarorda jismoniy shaxslar uchun quyidagi qulayliklar ko‘zda tutilgan:
endi qaysi davlat fuqarosi bo‘lishidan qat’i nazar barcha jismoniy shaxslar bank hisobvaraqlari orqali bir-biriga shaxsiy maqsadlarda (nosavdo) pul o‘tkazishi mumkin;
bundan buyon xorijlik jismoniy shaxslar ham mamlakat ichida ustav fondiga mablag‘ qo‘shish, xayriya qilish yoki meros bilan bog‘liq ichki valuta operatsiyalarini amalga oshira oladi.
Shuningdek, kapital bozori ishtirokchilari quyidagi yengilliklardan bahramand bo‘ladi:
yuridik shaxslar chet el valutasida chiqarilgan qimmatli qog‘ozlar bo‘yicha to‘lovlarni amalga oshirish uchun valuta sotib olishda ortiqcha hujjatlar talab etilmaydi – bunda asos sifatida qimmatli qog‘oz chiqarilganini tasdiqlovchi hujjatning o‘zi yetarli bo‘ladi;
xorijiy investorlar fond bozorida qimmatli qog‘ozlarni sotishdan tushgan mablag‘larini o‘z murojaati asosida erkin ravishda chet elga olib chiqishi mumkin bo‘ladi.
Markaziy bank qarori 2026 yil 30 mart kuni qabul qilinib, 22 aprelda Adliya vazirligi tomonidan davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan. Qaror rasmiy e’lon qilingan kundan e’tiboran kuchga kirdi.
Iqtisodiyot
Dollar va yevro kursi birdan ko‘tarildi
Markaziy bank 2026-yil 28-apreldan valyutalarning yangi kursini belgiladi.
AQSh dollari 52,48 so‘mga oshib, 12 072,96 so‘m etib belgilandi.
Yevro kursi 128,95 so‘mga oshdi va 14 177,28 so‘m bo‘ldi. Funt-sterling 16 360,07 so‘m bo‘ldi (+152,86).
Rossiya rubli 161,17 so‘m etib belgilandi (+2,40).
-
Iqtisodiyot5 days ago“QQSni oson qaytarib olish ta’minlanmasa, stavkani 6 foizga tushirishni taklif qilamiz” – Davron Vahobov
-
Dunyodan5 days ago
Buyuk Britaniyada “chekmaydigan avlod” dunyoga keldi
-
Dunyodan5 days ago
Eron oliy rahbari yuzi va oyog‘idan jiddiy jarohat oldi
-
Siyosat5 days ago
Shavkat Mirziyoyev Mirzo Ulug‘bek tumani hokimligiga tashrif buyurdi
-
Siyosat4 days agoYevropa Ittifoqi Rossiya mudofaa sanoatiga xomashyo yetkazib bergan ikki O‘zbekiston shirkatiga sanksiyalar kiritdi
-
Iqtisodiyot4 days ago
Ikki oyda xorijga 466,6 mln dollarlik to‘qimachilik mahsulotlari sotildi
-
Jamiyat2 days agoJomboyda mast haydovchi YTH sodir etdi
-
Dunyodan2 days ago
AQSh Eronga qarshi urush uchun har soniyada 11,5 ming dollar sarflamoqda
