Iqtisodiyot
O‘zbekistonda nasiya savdo. Bir yilda bo‘lib to‘lash 1,5 barobargacha qimmatga tushadi
Markaziy bank nasiya savdo segmentini tahlil qildi. Ma’lum qilinishicha, Iphone smartfoni misolida, 1 yilga bo‘lib to‘lashga olingan tovar 52 foizgacha qimmatga tushadi. Regulyator yashirin qarz yukining o‘sishidan xavotir bildirib, nasiya faoliyatini huquqiy va moliyaviy tartibga solish kerakligini urg‘ulagan. Aniqlanishicha, nasiya savdo eng ko‘p yoshlar orasida ommalashgan.
Markaziy bank tadqiqotiga ko‘ra, Google’da “nasiya” so‘zining (lotin va kirill alifbosida) qidiruvlari 2021 yil oxiridan boshlab keskin o‘sa boshlagan. Ayniqsa, lotin alifbosida yozilgan “nasiya” so‘zi bo‘yicha qidiruvlar aniq va yuqori o‘suvchan trendni ko‘rsatmoqda. Bundan kelib chiqilsa, nasiya savdoga ko‘proq yoshlar qiziqish bildirmoqda.
Nasiya tashkilotlari qo‘yadigan ustama
Iphone 16 Pro Max (256 GB) telefoni misolida o‘rganilganda, agar tovar 12 oylik to‘lov rejasi bilan nasiyaga sotib olinsa, do‘kon va nasiya ta’minotchilariga qarab tovarning umumiy qiymatiga 27,3 foizdan 44,3 foizgacha (o‘rtacha 39,6 foiz) ustama qo‘shiladi. Buni banklardagi foiz stavkasiga konversiya qilganda, 47,1 foizdan 73,8 foizgacha (o‘rtacha 66,5 foiz) bo‘lgan stavka kelib chiqadi.
Shuningdek, dastlabki to‘lovni o‘z ichiga oluvchi nasiya savdosining boshqa turi ham mavjud. Masalan, “Brostore.uz” maishiy texnika do‘konida yuqorida tanlangan tovar narxi 17 770 000 so‘mni, dastlabki to‘lov esa 30 foizni, ya’ni 5 331 000 so‘mni tashkil etadi. Qolgan 12 439 000 so‘m 12 oyga bo‘lib to‘lansa, oylik to‘lov miqdori 1 805 254 so‘mni, tovarning umumiy qiymati esa 26 994 050 so‘mni tashkil qiladi, bu esa 51,9 foizlik ortiqcha to‘lovga teng (ma’lumotlar 2024 yil dekabr oyi holatiga).
Boshqa bir shaklda, “Idea” do‘konlari maishiy texnikani ortiqcha to‘lovlarsiz, 6 oyga nasiyaga sotishini e’lon qilgan. Bunda, Iphone 16 Pro (128 GB) telefonining narxi 6 oyga bo‘lib to‘langani uchun 21 990 000 so‘m deb belgilangan. Markaziy bank o‘rganishlariga ko‘ra, bu narx – bozordagi o‘rtacha narxga (14,4 mln so‘m) nisbatan 52,4 foizga yuqori (ma’lumotlar 2024 yil dekabr oyi holatiga).
Nasiya savdo tashkilotlari holati
Hozirgi kunda O‘zbekistonda Kredit-axborot tahliliy markazi (KATM) kredit byurosi bilan shartnoma tuzgan chakana savdo korxonalari soni 307 tani (bundan 53 tasi YaTT) tashkil etmoqda. Hududlar kesimida bu korxonalarning 36,2 foizi Farg‘ona viloyatida, 23,2 foizi Toshkent shahrida, 12,6 foizi Namangan viloyatida, 7,5 foizi Andijon viloyatida hamda 5,5 foizi Toshkent viloyatida ro‘yxatdan o‘tgan.
Past ko‘rsatkichlar Sirdaryo (1,2 foiz), Jizzax (0,8 foiz) va Surxondaryo (0,4 foiz) viloyatlariga to‘g‘ri kelmoqda. Hududlardagi mazkur taqsimlanish ushbu hududlardagi aholi soni, daromadlari hamda aholining qarashlaridan kelib chiqib yuzaga kelayotgan bo‘lishi mumkin.
Biznes turlari kesimida
KATM tizimiga ulangan korxonalarning 37 foizi maishiy texnika tovarlari chakana savdosi, 25 foizi – ixtisoslashmagan do‘konlarda bir nechta turdagi tovarlarning chakana savdosi, 11 foizi – axborot va kommunikatsiya uskunalari savdosi, 8 foizi mebel va maishiy jihozlar savdosi bilan shug‘ullanmoqda.
Bu korxonalarning tushumlari barqaror va sezilarli o‘sib boryapti. Xususan, 2018 yilda tushumlar 8,1 mlrd so‘mni tashkil etgan bo‘lsa, 2024 yilga kelib ushbu ko‘rsatkich 201,3 mlrd so‘mga yetgan (qariyb 25 barobar o‘sish). Ta’kidlash joiz, tushumlar har 1-2 yilda deyarli ikki barobarga oshib borgan. Ayniqsa, 2022-2023 yillar oralig‘ida (qo‘shimcha 35 mlrd so‘m) va 2023-2024 yillar oralig‘ida (qo‘shimcha 94 mlrd so‘m) katta o‘sish qayd etilgan. Bunday o‘sish nasiya savdoning ommalashib borayotgani hamda nasiya asosida taklif etilayotgan tovar va xizmatlar xilma-xilligining kengayib borayotgani bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.
Shu bilan birga, so‘nggi 7 yilda bo‘lib to‘lash segmentining jadal rivojlanishi fonida nasiya savdo tashkilotlari tomonidan jalb qilingan bank krediti mablag‘lari hajmi 2018 yildagi 22,3 mlrd so‘mdan 2024 yilda 1 169,8 mlrd so‘mgacha yoki 52 barobarga oshgan.
Nasiya iste’molchilarining jinsi va yoshi bo‘yicha taqsimlanishi
Markaziy bank nasiya iste’molchilarining jinsi va yoshi bo‘yicha taqsimlanishini aniqlash maqsadida nasiya savdosi bilan shug‘ullanuvchi 2 ta tashkilot (nomi ochiqlanmagan) tanlab olinib, ular bo‘yicha tanlanma tahlil o‘tkazgan. Aniqlanishicha, nasiya xizmatlari iste’molchilarining aksar qismini (63 foiz) 35 yoshgacha bo‘lgan aholi tashkil etadi.
Bunda, nasiyaga savdo qilgan erkaklarning 72 foizi, ayollarning esa 53 foizi 35 yoshdan kichik bo‘lgan.
Ta’kidlanishicha, 2024 yilda bu ikkita nasiya tashkilotidagi jami mijozlar soni 1,9 mln kishini (1,1 mln erkaklar, 0,8 mln ayollar) tashkil etib, bunda faqat bitta nasiya tashkilotining unikal foydalanuvchilari soni 1,7 mln kishiga to‘g‘ri kelgan.
2025 yil 1 yanvar holatiga, bu unikal foydalanuvchilarning 777,5 ming nafarida qo‘shimcha ravishda bank kreditlari bo‘yicha qarzdorliklari mavjud. Qarzning asosiy qismi (68,7 foiz) – mikrokreditlardir.
Eng yuqori o‘rtacha shartnoma summasi 51-65 yosh guruhiga to‘g‘ri keladi: bu guruhdagi erkaklarda shartnomaning o‘rtacha summasi 2,0 mln so‘m, ayollarda 1,7 mln so‘mga teng. 18-25 yoshdagi aholida o‘rtacha shartnoma miqdori 900 ming so‘m atrofida shakllangan.
Hududlar kesimida olganda, bo‘lib to‘lashga tovar yoki xizmat sotib olgan iste’molchilarning 27 foizi Toshkent shahri yoki Toshkent viloyatida yashaydi.
Respublika bo‘yicha 2023 yilda bir kishiga 2 ta nasiya shartnomasi to‘g‘ri kelgan bo‘lsa, 2024 yilda bu ko‘rsatkich 3 taga yetgan. Bir kishiga to‘g‘ri keladigan nasiya shartnomalari soni Toshkentda 4 tani, Namangan va Andijon viloyatlarida 2 tani tashkil etgan.
Nasiya iste’molchilarining 52,1 foizida (971 ming kishi) 1 ta nasiya shartnomasi, 17,7 foizida (330 ming kishi) – 2 ta shartnoma mavjud. 4,4 foizida yoki 82 ming kishida 10 ta shartnomadan ko‘proq.
Nasiya iste’molchilarining 52,1 foizida (971 ming kishi) 1 ta nasiya shartnomasi, 17,7 foizida (330 ming kishi) – 2 ta shartnoma rasmiylashtirilgan. Bo‘lib to‘lashga olganlarning 4,4 foizi yoki 82 ming nafari 10 tadan oshiq nasiya shartnomasiga ega.
Xulosa
Nasiya savdo bir tomondan iste’molni rag‘batlantirsa, boshqa tomondan ular bilan bog‘liq xatarlar – yashirin qarz yukining o‘sishi, tartibga solish mexanizmlarining yetarli darajada shakllanmagani sharoitida ushbu segmentning moliyaviy barqarorlikka salbiy ta’sirining ortishiga sabab bo‘lishi mumkin, deya qayd etgan Markaziy bank.
Regulyatorga ko‘ra, O‘zbekistonda nasiya xizmatlari bilan bog‘liq xatarlarni kamaytirish hamda mazkur segmentning barqaror rivojlanishini ta’minlash maqsadida nasiya bozori faoliyatini huquqiy va moliyaviy tartibga solishning aniq mexanizmlarini joriy etish dolzarb vazifa sifatida qaralishi lozim.
Eslatib o‘tamiz, avvalroq ayni mavzu borasida Kun.uz ham o‘z o‘rganishlarini e’lon qilgandi.
Iqtisodiyot
O‘zbekistonda qurilgan yo‘llar sifatini tekshirish uchun laboratoriya sinovlari o‘tkaziladi
Adliya vazirligi «Avtomobil yo‘llarini qurish, rekonstruksiya qilish va ta’mirlashda laboratoriya sinovlarini amalga oshirish to‘g‘risida»gi nizomni ro‘yxatdan o‘tkazdi.
Ushbu nizom avtomobil yo‘llarini qurish, rekonstruksiya qilish va ta’mirlashda bajarilgan ishlarning yo‘l qurilishiga oid hujjatlarga muvofiqligini aniqlash bo‘yicha laboratoriya sinovlarini amalga oshirish tartibini belgilaydi.
Hujjatga ko‘ra, bajarilgan ishlarning sifati ustidan pudrat tashkiloti tomonidan doimiy ravishda laboratoriya nazorati ta’minlanadi.
Pudratchining o‘zida sinash laboratoriyasi mavjud bo‘lmagan taqdirda, shartnoma asosida jalb etiladi.
Buyurtmachi tomonidan avtomobil yo‘llarini qurish, rekonstruksiya qilish va ta’mirlashda bajarilgan ish hajmlarini pudrat tashkilotidan qabul qilib olishda yo‘l qurilishiga oid hujjatlarga muvofiqligi va sifati ta’minlanganligini aniqlash uchun sinash laboratoriyasi jalb qilinadi.
Buyurtmachi tomonidan tomonidan jalb etiladigan sinash laboratoriyasi akkreditatsiyadan o‘tgan bo‘lishi va uni jalb qilish O‘zbekiston Respublikasining «Davlat xaridlari to‘g‘risida»gi Qonuniga muvofiq amalga oshiriladi.
Buyurtmachi tomonidan pudrat tashkilotining sinash laboratoriyasini yoki u tomondan jalb etilgan sinash laboratoriyasini jalb qilinishiga yo‘l qo‘yilmaydi.
2026 yilning birinchi yarmida Toshkent shahri investitsiyalarni jalb etish hamda iqtisodiy rivojlanish sur’atlari bo‘yicha mamlakatning yetakchi hududlaridan biri bo‘ldi. Bu haqda poytaxt hokimligi xabar bermoqda.
Ma’lum qilinishicha, hisobot davrida Toshkent shahrining yalpi hududiy mahsuloti (YaHM) 226,0 trln so‘mni tashkil etdi. Bu o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 13,3 foizlik o‘sish demakdir.
Belgilangan 11,2 foizlik prognoz ortig‘i bilan bajarildi, natijada Toshkent shahri respublikada YaHM o‘sish sur’ati bo‘yicha eng yuqori natijani qayd etdi.
Shuningdek, 2026 yilning olti oyida sanoat mahsulotlari ishlab chiqarish hajmi 109,6 trln so‘mni tashkil etdi. Bu ko‘rsatkich o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 8,0 foizga oshdi. Belgilangan 8,0 foizlik prognoz to‘liq bajarildi.
Investitsiyalar yo‘nalishida esa hisobot davrida 4,3 mlrd AQSh dollari miqdorida to‘g‘ridan to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar va kreditlar o‘zlashtirildi. Bu o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 1,5 barobar ko‘p bo‘lib, poytaxt iqtisodiyotiga xorijiy investorlar ishonchi mustahkamlanib borayotganini ko‘rsatadi.
Shuningdek:
249 ta investitsiya loyihasi ishga tushirildi;
umumiy qiymati 657,5 mln AQSh dollari bo‘lgan yangi loyihalar foydalanishga topshirildi;
9,8 mingta yangi ish o‘rni yaratildi va minglab oilalar uchun barqaror daromad manbai ta’minlandi;
1 mlrd 546,9 mln AQSh dollari miqdorida eksport amalga oshirilib, o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 43 foizlik o‘sish qayd etildi.
Mahalliylashtirish dasturi doirasida 77 ta loyiha amalga oshirilib, 4,9 trln so‘mlik mahsulot ishlab chiqarildi. Belgilangan ko‘rsatkichlar 148 foizga bajarildi.
«Mazkur loyihalar import o‘rnini bosuvchi mahsulotlar ishlab chiqarishni kengaytirish, ichki bozorni mahalliy mahsulotlar bilan ta’minlash, ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirish va yangi kooperatsiya aloqalarini shakllantirishga xizmat qilmoqda», — deyiladi xabarda.
Mahalliylashtirish loyihalari hisobidan 121,6 mln AQSh dollari miqdorida eksport amalga oshirildi.
2026-yilning yanvar–iyun oylarida «Soliq» mobil ilovasidagi «Soliq hamkor» tizimi orqali soliqqa oid huquqbuzarliklar yuzasidan jami 63 ming 714 ta murojaat qabul qilindi.
Kelib tushgan murojaatlarning asosiy qismi — 51 ming 974 tasi yoki 81,6 foizi xarid cheki berilmagani haqida bo‘lgan. Shuningdek, 2 ming 149 ta murojaat to‘lovni plastik karta orqali qabul qilmaslik, 135 tasi plastik karta bilan to‘lovda xarid summasini sun’iy oshirish, yana 9 ming 456 tasi boshqa turdagi huquqbuzarliklarga oid ekani qayd etilgan.
Takroriy murojaatlar yoki tekshiruv davom etayotgan holatlar sababli 19 ming 40 ta murojaat ko‘rib chiqilmagan.
Murojaatlar asosida 41 ming 687 ta sayyor soliq tekshiruvi o‘tkazildi. Ular natijasida huquqbuzarliklar 99,5 foiz holatda o‘z tasdig‘ini topgan.
Tasdiqlangan holatlar bo‘yicha qonunchilikda belgilangan tartibda jarimalar qo‘llanilgan va huquqbuzarliklar bartaraf etilishi yuzasidan choralar ko‘rilgan.
Hisobot davomida respublika bo‘yicha 31 ming 174 ta holat uchun fuqarolarga undirilgan jarima summasining 20 foizi miqdorida jami 20 mlrd 180,5 mln so‘m mukofot to‘langan.
Mukofotlar hajmi bo‘yicha Toshkent shahri 4 mlrd 422 mln so‘m bilan yetakchilik qildi. Keyingi o‘rinlarda Samarqand viloyati — 2 mlrd 344,5 mln so‘m va Toshkent viloyati — 1 mlrd 932 mln so‘m qayd etildi.
Iqtisodiyot
O‘zbekistonda tibbiyot sohasida eng ko‘p Turkiya va Rossiya korxonalari faoliyat yuritmoqda
2026-yil 1-iyul holatiga ko‘ra, O‘zbekistonda sog‘liqni saqlash va ijtimoiy xizmatlar sohasida xorijiy investitsiyalar ishtirokidagi 234 ta korxona faoliyat ko‘rsatmoqda. Bunda eng ko‘p korxonalar Turkiya va Rossiya hissasiga to‘g‘ri keldi.
Milliy statistika qo‘mitasiga ko‘ra, mamlakatda tibbiyot va ijtimoiy xizmatlar sohasida xorijiy sarmoya ishtirokidagi jami 234 ta korxona faoliyat yuritmoqda.
Mamlakatlar kesimida Turkiya yetakchilik qilib, ushbu davlat kapitali ishtirokida 36 ta korxona tashkil etilgan. Keyingi o‘rinda Rossiya — 34 ta, Xitoy va Hindiston esa 25 tadan korxona bilan qayd etilgan.
Shuningdek, Janubiy Koreya ishtirokida 18 ta, Qozog‘iston kapitali bilan 16 ta, Ozarbayjon sarmoyasi ishtirokida 9 ta korxona faoliyat olib bormoqda.
AQSh ishtirokida 8 ta, Birlashgan Arab Amirliklari kapitali bilan 6 ta, Qirg‘iziston va Yaponiya ishtirokida esa 4 tadan korxona faoliyat yuritmoqda.
Qolgan 49 ta korxona esa boshqa davlatlar sarmoyasi ishtirokida tashkil etilgan.
Dollar kursida anchagina o‘sish yuz berdi
Source link
Ukraina armiyasining bosh qo‘mondoni almashtirildi.
O‘zbekistonda qurilgan yo‘llar sifatini tekshirish uchun laboratoriya sinovlari o‘tkaziladi
Fransiya va Germaniya birgalikda jahon chempionatini o‘tkazishi mumkin
-
Dunyodan4 days ago
Vengriya prezidenti isteʼfoga chiqish toʻgʻrisidagi konstitutsiyaviy oʻzgartirishni imzoladi
-
Iqtisodiyot5 days ago
Kimlar foyda solig‘ini ikki barobar kam to‘lashi mumkin?
-
Mahalliy4 days ago
O‘zbekistonda Integratsiyalashgan dasturlar oliy maktabi tashkil etiladi
-
Jamiyat4 days ago
Alkogol ichimliklarni reklama qilgan bloger ma’muriy javobgarlikka tortildi
-
Turk dunyosi4 days agoTurkiya uchinchi davlatlar bilan S400 tizimining kelajagi haqida gaplashmoqda
-
Iqtisodiyot2 days ago
«Milliy sanoat zanjiri» ko‘rgazmasi – Transport tizimida 12,8 milliard dollarlik 36 ta investitsiya loyihasi amalga oshirilmoqda
-
Jamiyat5 days ago
Jaziramada ochiq havodagi ishlar cheklanishi mumkin
-
Mahalliy2 days ago
Yangi o‘quv yili uchun davlat stipendiyalari kvotalari tasdiqlandi