Iqtisodiyot
O‘zbekistonda AES qurilishi 2026 yil mart oyida boshlanadi
O‘zbekiston prezidenti kam quvvatli AESning birinchi betonini 2026 yil mart oyida quyish borasida topshiriq berdi, deya ma’lum qildi O‘zatom agentligi direktori Azim Ahmadxo‘jayev. U “Rosatom” bilan tuzilgan boshqa bir bitim asosida, “qisqa vaqtda kattaroq stansiya loyihasini amalga oshirish”ga ham harakat qilinayotganini aytdi.
Foto: “O‘zbekiston 24” efiridan kadr
8 avgust kuni prezident Shavkat Mirziyoyevga atom energetikasi yo‘nalishidagi ishlar haqida axborot berildi
O‘zatom agentligi direktori Azim Ahmadxo‘jayev “O‘zbekiston 24” telekanaliga bergan intervyusida loyiha shaxsan prezident nazoratida ekanini aytdi.
“Har bir yo‘nalish bo‘yicha batafsil ma’lumot berdik, amalga oshirayotgan loyihamiz prezidentimiz nazoratida. Bugungi kunga kelib barcha izlanishlarni tamomladik, yer ishlariga o‘tib… Undan tashqari, barcha xavfsizlik konvensiyalariga qo‘shildik, MAGATEning konvensiyalariga. Bu keyingi bosqichga o‘tishga ruxsat beradi”, – dedi u.
Ahmadxo‘jayevning ta’kidlashicha, prezident 2026 yil mart oyida AESning birinchi betonini qo‘yish borasida topshiriq bergan.
“Birinchi betonga o‘tishimiz bilan loyihamiz to‘liq amalga oshish [bosqichi]ga o‘tadi. Undan tashqari, katta stansiya loyihasini amalga oshirish uchun “Rosatom” bilan tegishli hujjatga qo‘l qo‘ydik, o‘sha hujjatga asosan, o‘rganish ishlarini olib boryapmiz. Energiya tizimimizga katta stansiyani qo‘shish uchun barcha imkoniyatlarni o‘rganib, qisqa vaqtda kattaroq stansiya loyihasini amalga oshirishga harakat qilamiz”, – dedi u.
O‘zbekistonda ilk AES qurilishi
2024 yil 27 may kuni, RF prezidenti Vladimir Putinning O‘zbekistonga davlat tashrifi doirasida “O‘zatom” agentligi huzuridagi “AES qurilishi direksiyasi” DUK va “Rosatom” tuzilmasidagi “Atomstroyeksport” AJ injiniring kompaniyasi o‘rtasida O‘zbekistonda kam quvvatli atom elektr stansiyasi qurilishi bo‘yicha shartnoma tuzilgandi.
Imzolangan kelishuvlarga asosan, Jizzax viloyatida Rossiya loyihasi asosida 330 MW quvvatga ega (har biri 55 MW quvvatli 6 ta reaktordan iborat) AES qurilishi kerak edi. Biroq joriy yilning iyun oyida Jizzaxda quriladigan kichik AES borasidagi rejalar o‘zgargani ma’lum bo‘ldi. Endi bu stansiya reja qilinganidek 330 megavatt emas, 110 megavatt quvvatga ega bo‘ladi. Ya’ni 55 megavattlik RITM-200N suv-suvli yadro reaktorlaridan 6 ta emas, 2 tasini o‘rnatishga qaror qilindi.
Eslatib o‘tamiz, bu reaktorlarning original varianti shu paytgacha faqat abadiy muzliklar bag‘ridagi muzyorar kemalarda foydalanilgan. Quruqlikda, issiq iqlim sharoitida hali ishlatib ko‘rilmagan bu reaktorlardan birinchisini “Rosatom”ning Peterburgdagi zavodi O‘zbekiston uchun 2025 yil may oyida ishlab chiqarishni boshlagan edi.
Stansiya qurilishida “Rosatom” bosh pudratchi bo‘ladi, qurilishga mahalliy kompaniyalar ham jalb etiladi.
2024 yil 10 sentabr kuni AES qurilishi direksiyasi va “Atomstroyeksport” stansiya loyihasi bo‘yicha ishlarni boshlash to‘g‘risidagi protokolni imzolagan. Bu qurilish maydonida tayyorgarlik ishlarining faol bosqichi boshlanishi va loyiha hujjatlari ishlab chiqilishini anglatadi.
Loyiha qiymati ochiqlanmagan. “O‘zatom” direktori Azim Ahmadxo‘jayev umumiy xarajatlar 2 mlrd dollarga bormasligini aytgan.
2026-yilning yanvar–fevral oylarida O‘zbekistonda 204,4 ming tonna avtomobil benzini ishlab chiqarildi. Bu haqda Milliy statistika qo‘mitasi ma’lum qildi.
Ma’lumot o‘rnida, faqatgina yanvar oyining o‘zida 110,6 ming tonna benzin ishlab chiqarilgan.
Qayd etilishicha, sanoatning boshqa turlarida ham ishlab chiqarish davom etmoqda. Xususan, dizel yoqilg‘isi 81 ming tonna, neft 103,1 ming tonna hajmda ishlab chiqarilgan.
Hisobot davrida tabiiy gaz ishlab chiqarish 6,9 mlrd kub metrni tashkil etgan. Gaz kondensati ishlab chiqarish hajmi 157,7 ming tonnaga yetgan.
Shuningdek, avtomobil dvigatellari ishlab chiqarish 34,6 ming donani tashkil qilgan.
Dollar kursida sezilarli pasayish yuz berdi
Source link
O‘zbekistonda xorijiy IT-kompaniyalar qanday soliqqa tortilmoqda, buning uchun ulardan qanday ma’lumotlar talab qilinadi? Soliq qo‘mitasi raisi o‘rinbosari Jahongir Abdiyevning Kun.uz’ga aytishicha, Google va Meta kabi platformalardan O‘zbekistondagi faoliyatiga doir moliyaviy ma’lumotlar so‘raladi va shu asosda soliq hisoblanadi. Xorijiy platformalar mijozlarining shaxsiga oid ma’lumotlar so‘ralmasligi aytildi.
Soliq qo‘mitasi raisi o‘rinbosari Jahongir Abdiyev 27 mart kungi matbuot anjumanida xorijiy platformalar bilan ishlash mexanizmini tushuntirdi.
Avvalroq, joriy yil fevral oyida Soliq qo‘mitasi banklardan 2023-2025 yillarda O‘zbekistonda soliq hisobida turgan xorijiy kompaniyalar foydasiga jismoniy shaxslar tomonidan amalga oshirilgan barcha to‘lovlar haqida ma’lumot taqdim etishni so‘rab xat yuborgani bank siriga oid muhokamalarni keltirib chiqargan edi.
Jahongir Abdiyevning izohlashicha, qo‘mita soliqqa tortish maqsadida batafsil ma’lumot so‘ramaydi.
“Biz [xorijiy IT-kompaniyalardan] sizlarda qanday tranzaksiyalar bo‘lgan, deb so‘raganmiz. Mana, Google, Facebook kabi kompaniyalar bizga QQS to‘laydi-ku? Ular bizda ko‘rsatgan xizmatlari summasidan QQS to‘lashi kerak, to‘g‘rimi? Biz ulardan so‘raganmiz, buni har oy qilamiz. Bu bir martalik operatsiya emas. Ular har oy bizga o‘z hisobotlarini topshiradi. Har oy ulardan qancha aylanma bo‘lganini so‘raymiz, ular bizga aylanma hajmini ko‘rsatadi”, – dedi u.
Soliq qo‘mitasi mas’uli foydalanuvchilarning shaxsiy ma’lumotlari olinadimi, degan savolga: “Biz xizmat foydalanuvchilarining shaxsini so‘ramaymiz”, deb javob berdi.
Uning qo‘shimcha qilishicha, kompaniyalar qancha va qanday xizmatlar ko‘rsatgani, qanday tovar yoki xizmatlar sotgani yoki qanday reklamalar joylashtirilgani – O‘zbekistonga to‘lashi kerak bo‘lgan QQS summasini hisoblash uchun talab qilinadi.
Xorijiy platformalarni soliqqa tortish masalasi o‘tgan yillar davomida faol muhokama qilingan. Shu maqsadda ayrim marketpleyslar, jumladan Temu faoliyati cheklangan.
“Bu borada bizning pozitsiyamiz qat’iy: agar qandaydir xorijiy kompaniyalar tekinga O‘zbekiston Respublikasida kelib, shundoq daromad olib ketaman deydigan bo‘lsa, noto‘g‘ri o‘ylayapti.
O‘zbekiston fuqarolarining milliardlab pulini olib, ularning orqasidan daromad olayotgan kompaniya nima uchun bizga solig‘imizni qaytarib to‘lab berishi kerak emas?” – deydi Abdiyev.
Eslatib o‘tamiz, 2026 yil 1 yanvardan O‘zbekistonda soliq organlarida ro‘yxatdan o‘tmay faoliyat yuritayotgan xorijiy onlayn kompaniyalarga cheklovlar qo‘llash tartibi ishga tushdi.
Ma’lumot uchun, 2025 yilda O‘zbekistonda Apple 49,5 mlrd so‘m, Meta korporatsiyasi (Facebook, Instagram, WhatsApp egasi) 49 mlrd so‘m, Google 44,4 mlrd so‘m soliq to‘lagan.
Soliq qarzini undirishda yangicha yondashuv joriy etiladi.
Bu haqda «Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish tizimini raqamlashtirish va samaradorligini oshirishga oid qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida» gi Prezident farmonida nazarda tutilgan.
Farmonga ko‘ra, soliq qarzi va muammoli kreditlarni undirishda quyidagilarni nazarda tutuvchi yangicha yondashuv joriy etiladi:
– ijro hujjatlari bo‘yicha mol-mulkni undiruvchi tomonidan rasmiylashtirilgan protsessual hujjatlar asosida davlat ijrochisining qarori bilan elektron onlayn auksion savdolari orqali realizatsiya qilish imkonini yaratish;
– yuridik shaxslarning mol-mulklarini xatlash, ko‘zdan kechirish bilan bog‘liq protsessual hujjatlarni rasmiylashtirish ishlarini:
– soliq organining soliq qarzini undirishga oid ijro hujjatlari bo‘yicha – soliq organining mansabdor shaxsi tomonidan;
– garov bilan ta’minlangan majburiyatlarni bajarish to‘g‘risidagi ijro hujjatlari bo‘yicha davlat ijrochisining topshirig‘iga asosan tijorat bankining vakolatli shaxsi tomonidan amalga oshirish;
– ijro hujjatlari bo‘yicha savdolarni tashkil etish bilan bog‘liq hujjatlarni (garov hujjatlari, xatlov, ko‘zdan kechirish dalolatnomalari va boshqalar) elektron platformalar orqali yuborish;
– soliq organining mansabdor shaxsi yoki tijorat bankining vakolatli shaxsi tomonidan amalga oshirilgan xatlash va ko‘zdan kechirish dalolatnomalariga asosan realizatsiya qilingan yoki taklif etilgan mol-mulklarni rasmiylashtirish bilan bog‘liq xatarlarni rasmiylashtiruvchi idoralar zimmasida qoldirish.
Ayrim toifadagi ijro hujjatlari bo‘yicha qarzdor vafot etganda, u vafot etgan deb e’lon qilinganda yoki bedarak yo‘qolgan deb topilganda unga nisbatan yuritilgan ijro ishlarini davlat ijrochisining qarori bilan tugatish amaliyoti joriy qilinadi.
Qonunda nazarda tutilgan ayrim toifadagi ijro hujjatlarini majburiy ijroga taqdim etilguniga qadar tegishli davlat organi, tashkilot yoki uning mansabdor shaxsiga topshirishni undiruvchining huquqi sifatida belgilash va ushbu ijro hujjatlari toifasiga undiruvni undiruvchi-yuridik shaxslar tomonidan qarzdor-jismoniy shaxsning ish haqi va boshqa daromadlariga qaratishni nazarda tutuvchi ijro hujjatlari kiritiladi.
2026-yil 1-maydan aliment to‘lovlarini undirish tizimi samaradorligini oshirish maqsadida aliment bo‘yicha qarzdorlik mavjud bo‘lganda qarzdorlik to‘liq bartaraf etilguniga qadar alohida yirik bitimlarni amalga oshirish, ayrim turdagi moliya-kredit va davlat xizmatlaridan foydalanishni cheklash tartibi joriy etiladi.
Muammoli kreditlar bo‘yicha ijro hujjatlari asosida vujudga kelgan majburiyatlarni undirish bilan bog‘liq harakatlarni amalga oshirish ixtisoslashtirilgan davlat ijrochilariga yuklanadi.
Iqtisodiyot
“O‘zbekiston blogerlarni soliqqa tortish masalasida boshlang‘ich bosqichda turibdi” – Jahongir Abdiyev
Blogerlar va ijtimoiy tarmoqlarda faol shaxslar daromadlarini soliqqa tortish masalasi hali muhokama bosqichida turibdi, dedi Soliq qo‘mitasi raisi o‘rinbosari. Fevral oyida qo‘mita delegatsiyasi bu borada Rossiya tajribasini o‘rganish uchun Moskvaga borib kelgandi. Abdiyevning aytishicha, hali boshqa davlatlarning ham tajribasi o‘rganilib, eng maquli tanlab olinadi.
Soliq qo‘mitasi raisi o‘rinbosari Jahongir Abdiyev blogerlar daromadlarini soliqqa tortish yuzasidan izoh berdi.
2026 yil fevral oyida qo‘mita delegatsiyasi Moskvada RF soliq xizmatidagi hamkasblari bilan uchrashuv o‘tkazib, blogerlar daromadlari ustidan soliq nazorati mexanizmlarini muhokama qilgan edi.
Kun.uz 27 mart kungi matbuot anjumanidan keyin Abdiyevdan bu masala qanday bosqichda ekani haqida so‘radi.
“Bunda hozir hech qanaqa vahima qiladigan masala yo‘q. Biror yangi tartibni bitta davlat tajribasi bilan amaliyotga kiritib bo‘lmaydi. Biz hali bu yo‘lda dastlabki bosqichdamiz, hali birinchi qadamni qo‘yish uchun oyoqni endi ko‘tarish jarayonida bo‘lsak kerak. Hali boshqa davlatlarni ko‘ramiz. Rossiyada qanaqa yo‘lga qo‘yilgan, nechog‘li darajada yaxshi, o‘rganamiz. Ammo bu yetarli emas”, – dedi u.
Abdiyevga ko‘ra, Rossiya tajribasi o‘rganilgan bo‘lsa-da, bu yakuniy model sifatida ko‘rilmayapti. Uning qo‘shimcha qilishicha, Soliq qo‘mitasi boshqa davlatlar, xususan, Yevropa mamlakatlaridagi amaliyotni ham tahlil qilmoqda. Ayrim davlatlarda bu tizim muvaffaqiyatli joriy qilingan, deydi u.
“Gollandiyada yoki Yevropaning ayrim davlatlarida yaxshi joriy qilingan va amaliyotga kirib ketgan. Jamoatchilik ham juda oson qabul qilgan. Shu bilan birga, barcha tajribalar ham ijobiy natija bermagan. Ayrim mamlakatlarda bunday tartiblar salbiy oqibatlarga olib kelgani uchun bekor qilingan. Qaysidir davlatlarda bu tajriba kiritilganidan keyin bekor bo‘lgan. Negativ munosabatlarga olib kelgani uchun undan voz kechilgan”, – dedi qo‘mita rasmiysi.
Jahongir Abdiyevning ta’kidlashicha, O‘zbekiston turli tajribalarni solishtirib, ijobiy jihatlarni olish va xatolardan qochish yo‘lini tanlamoqchi.
“Demak, biz ham qilganimizda kimningdir yaxshi tomonini olishimiz kerak, yomon tomonini esa takrorlamasligimiz kerak”, – dedi u.
Suhbat davomida bu yo‘nalishda aniq reja bor-yo‘qligi haqida ham savol berildi. Rasmiy bu borada “yo‘q, bu hali o‘rganish jarayonidagi narsa”, deya, hozircha aniq dastur ishlab chiqilmaganini bildirdi.
2022 yilda YouTube’dagi o‘zbekistonlik vlogerlarga soliq idoralari tomonidan xabarnoma yuborilgani OAV e’tiborini tortgandi.
Rossiyada ham blogerlar daromadlari ustidan soliq nazorati bir necha yil avval kuchaytirilgan. 2021 yildan boshlab soliq xizmati yirik blogerlarning tushumlarini faol tekshira boshlagan, 2023 yilda esa ayrim inflyuenserlarga nisbatan jinoiy ishlar qo‘zg‘atilgan.
NASAning Oyga boradigan kosmik kemasidagi hojatxona buzildi
O‘zbekistonda ikki oyda 204,4 ming tonna benzin ishlab chiqarildi
O‘zbekiston ot sportidagi mavqeini mustahkamlamoqda
-
Dunyodan5 days agoOrmuz boʻgʻozi taqdirini hal qiluvchi yetti orol
-
Siyosat4 days agoOʻzbekiston va Afgʻoniston oʻrtasida iqtisodiy aloqalarni mustahkamlash boʻyicha qoʻshma ishbilarmonlar kengashi tuzildi
-
Sport5 days agoEronlik futbolchilar Minob qurbonlarini xotirladi
-
Jamiyat3 days agoMITʼdan 100 foiz grant yutgan sirdaryolik Asilbek Sunnatov
-
Dunyodan4 days ago
AQShda hukumatga qarshi ommaviy namoyishlar boshlandi
-
Iqtisodiyot2 days ago
O‘zbekistonda qaysi xorijiy davlat IT kompaniyalari ko‘p?
-
Jamiyat4 days ago
Shaxsga doir muhim ma’lumotlar O‘zbekiston hududida saqlanishi shartligi belgilandi
-
Jamiyat5 days ago
Soliqdan qarzdor fuqaroning qimmatbaho avtomashinasi xatlandi