Iqtisodiyot
O‘zbekiston yuqori daromadli mamlakatlarga yetib olishiga 100 yildan ko‘proq vaqt kerak
Aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan daromad bo‘yicha rivojlangan davlatlarga (14 ming dollar) yetib olish uchun Qozog‘iston va Turkmanistonga qariyb 40 yil, Qirg‘izistonga 70 yil, O‘zbekiston va Tojikistonga esa 100 yildan ortiqroq vaqt kerak, deyiladi Jahon banki hisobotida. O‘zbekiston bu marraga Markaziy Osiyo davlatlari orasida eng oxirgi bo‘lib yetishi mumkin.
Jahon banki Yevropa va Markaziy Osiyo mamlakatlari bo‘yicha “Tadbirkorlik, texnologiya va innovatsiyalar orqali o‘sishni tezlashtirish” nomli hisobot e’lon qildi. Unda ushbu mintaqadagi rivojlanayotgan davlatlar qancha muddatda aholi jon boshiga daromad bo‘yicha yuqori daromadli davlatlar darajasiga yetishiga oid prognoz o‘rin olgan. Unga ko‘ra, O‘zbekiston Markaziy Osiyo davlatlari orasida eng so‘nggi bo‘lib bu maqsadga erishishi mumkin.
Bank 2023 yildagi yuqori daromadli davlatlardagi aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan daromad – 14 005 dollarni target qilib olgan. Prognozlarga ko‘ra, bu chegaraga Qozog‘iston va Turkmaniston 40 yilda, Qirg‘iziston 70 yil, O‘zbekiston va Tojikiston 100 yildan ko‘proq vaqtda yetishi mumkin.
Bu prognozga mintaqa davlatlarining oxirgi 10 yildagi o‘rtacha iqtisodiy o‘sishi asos bo‘lgan. Iqtisodchi Mirkomil Xolboyevning tushuntirishicha, 10 yillik davr olinganda pandemiyadagi pasayish, shuningdek davr boshida Qozog‘iston hamda Qirg‘iziston (daromadlari)da kuzatilgan chuqur pasayishlar o‘rtacha o‘sishga sezilarli ta’sir qilgan.
“Agar daromadlarning (jon boshiga GNI) pandemiyadan keyingi davrdagi o‘rtacha o‘sishini olsak, hisob-kitoblarimga ko‘ra, jon boshiga daromadlar Qozog‘istonda 2026 yilning o‘zida 14 ming dollarlik darajadan o‘tadi. Shuningdek, Turkmaniston 2034 yilda, Tojikiston 2037 yilda, O‘zbekiston esa 2042 yilda bu darajadan o‘tishi mumkin. Ya’ni O‘zbekiston baribir mintaqada bu darajaga eng oxirgi yetadigan mamlakat bo‘ladi (so‘nggi 4 yildagi o‘rtacha o‘sish bilan)”, – deydi u.
Ma’lumot uchun, 2024 yilda O‘zbekiston aholisining umumiy daromadlari 896,3 trillion so‘mni tashkil etgan. Nominal ko‘rinishda o‘sish 18,5 foizga, real o‘sish sur’ati esa (inflatsiya hisobiga) 8,1 foiz bo‘lgan. Aholi jon boshiga umumiy daromadlar 16,1 foiz (inflatsiya hisobiga 5,9 foiz) – yiliga 20 mln so‘mdan 24,1 mln so‘mgacha (oyiga 2 mln so‘m) oshdi. Dollarning o‘rtacha yillik kursi 12500 so‘m deb olinsa, bu miqdor 1,6-1,9 ming dollarni tashkil qilgan.
Jahon banki hisobotidagi boshqa muhim tezislar
Jahon banki 2025 yilda (2026 yilda ham) O‘zbekistonda iqtisodiy o‘sish 5,9 foiz atrofida bo‘lishini prognoz qilgan.
2024 yilda Rossiyadan shaxsiy pul o‘tkazmalari hisobiga O‘zbekistonga pul o‘tkazmalari oqimi 30 foizga o‘sib, qariyb 15 milliard dollarga yetdi.
Markaziy Osiyo va G‘arbiy Bolqondagi aksariyat mamlakatlarda pul o‘tkazmalari yalpi ichki mahsulotning o‘ndan biridan ko‘prog‘ini tashkil etib, uy xo‘jaliklariga katta yordam beradi.
Pul o‘tkazmalarining yalpi ichki mahsulotdagi ulushi Tojikistonda deyarli 40 foizni, Qirg‘iziston Respublikasida 20 foizdan ko‘proqni va Kosovoda qariyb 18 foizni tashkil etadi. Yevropa va Markaziy Osiyo mintaqasidagi o‘rtacha ko‘rsatkich – 7 foiz. Pul o‘tkazmalarisiz Markaziy Osiyoda kambag‘allik darajasi ancha yuqori bo‘lar edi. Xususan, pul o‘tkazmalari bo‘lmaganda, O‘zbekistondagi kambag‘allik darajasi 2 baravar yuqori bo‘lardi. O‘zbekiston xorijdan pul o‘tkazmalari miqdori bo‘yicha dunyoda o‘ninchi o‘rinda turadi.
O‘zbekiston va Moldovaning fiskal pozitsiyalari sezilarli darajada yaxshilandi. O‘zbekistonda budjet taqchilligi yalpi ichki mahsulotga nisbatan 2 foizdan ko‘proqqa qisqardi va 2024 yilda yalpi ichki mahsulotga nisbatan 3,3 foizni tashkil etdi, bu ko‘p jihatdan energiya subsidiyalarining qisqarishi hisobiga sodir bo‘ldi.
Iqtisodiyot
«O‘zmilliybank» AJ O‘zbekiston emitentlari orasida birinchi bo‘lib Xitoy kapital bozoriga 250 mln dollarlik obligatsiyalar chiqarmoqchi
2026 yil 9–10 sentyabr kunlari O‘zbekiston Respublikasi Bosh vaziri Abdulla Aripov boshchiligidagi O‘zbekiston Respublikasi delegatsiyasining Xitoy Xalq Respublikasining Gonkong maxsus ma’muriy hududiga tashrifi doirasida «O‘zbekiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy faoliyat milliy banki» AJ («O‘zmilliybank» AJ) va «China International Capital Corporation» (CICC) Osiyo kapital bozorida hamkorlik qilish bo‘yicha kelishuvga erishdilar.
«Bir makon, bir yo‘l» tashabbusining 11-sammiti doirasida tomonlar Gonkong fond birjasida Xitoy yuani va O‘zbek so‘mida umumiy qiymati 250 million AQSh dollari ekvivalentiga teng bo‘lgan xalqaro obligatsiyalarni chiqarish hamda ularni Gonkong fond birjasida listingdan o‘tkazishni nazarda tutuvchi bitimni imzoladilar.
Erishilgan kelishuv «O‘zmilliybank» AJning Osiyo kapital bozoriga ilk bor chiqishini anglatadi hamda bankning xalqaro qarz olish geografiyasini kengaytirish uchun qo‘shimcha imkoniyatlar yaratadi. Mazkur kelishuvning amalga oshishi bankning moliyalashtirish manbalari va valyuta tarkibini diversifikatsiya qilish, xalqaro investorlar doirasini kengaytirish hamda O‘zbekistondagi ustuvor investitsiya loyihalarini moliyalashtirish uchun Osiyo kapital bozori resurslarini jalb qilish imkonini beradi.
Rejalashtirilayotgan mazkur emissiya «O‘zmilliybank» AJning xalqaro kapital bozorlaridagi izchil faoliyatining navbatdagi bosqichi hisoblanadi. 2020 yildan buyon bank London va Vena fond birjalarda umumiy qiymati 1,13 milliard AQSh dollarini tashkil etuvchi uchta obligatsiya emissiyasini amalga oshirgan.
Mazkur kelishuv 2026 yilga mo‘jallangan davlat investitsiya dasturini amalga oshirish doirasida imzolangan bo‘lib. Ushbu dasturga muvofiq, «O‘zmilliybank» AJ zimmasiga O‘zbekistondagi ustuvor loyihalarni amalga oshirish uchun yetakchi xalqaro moliya institutlaridan jami 1,5 mlrd AQSh dollari ekvivalentidagi mablag‘larni jalb etish vazifasi yuklatilgan.
Imzolangan kelishuv O‘zbekiston va Xitoy o‘rtasidagi moliyaviy-iqtisodiy hamkorlikni izchil kengaytirish borasidagi amaliy natijalardan biri bo‘lib, mazkur hamkorlik so‘nggi yillarda ikki davlat yetakshilarining uzoqni ko‘zlagan siyosati va strategik qarashlari tufayli yangi bosqichga ko‘tarildi.
Ikki tomonlama munosabatlarda savdo-iqtisodiy va investitsiyaviy hamkorlikka alohida e’tibor qaratilmoqda. O‘tgan yil yakunlariga ko‘ra, O‘zbekiston va Xitoy o‘rtasidagi tovar ayirboshlash hajmi 18 milliard AQSh dollariga yaqinlashdi. Yaqin yillarda mazkur ko‘rsatkichni 30 milliard AQSh dollariga yetkazish maqsad qilib olindi. Amaldagi qo‘shma investitsiya loyihalari portfeli qariyb 60 milliard AQSh dollarini tashkil etib, O‘zbekistonda 6 mingdan ortiq qo‘shma korxona faoliyat yuritmoqda.
Shu nuqtai nazardan, Xitoyning yetakchi moliya institutlari bilan hamkorlik kengayib, investitsiya loyihalarini amalga oshirish uchun kapital jalb qilishning yangi mexanizmlari joriy etilmoqda. «O‘zmilliybank» AJning CICC bilan erishgan kelishuvi mazkur yo‘nalishdagi amaliy qadamlardan biri bo‘lib, O‘zbekistonning Osiyo kapital bozorlaridagi ishtirokini kengaytirish, moliyalashtirish manbalarini diversifikatsiya qilish hamda mamlakat iqtisodiyotiga uzoq muddatli resurslarni jalb etishga xizmat qiladi.
Ma’lumot uchun, «O‘zbekiston Respublikasi Tashqi Iqtisodiy faoliyat milliy banki» AJ 1991 yilda tashkil etilgan bo‘lib, mamlakatdagi eng yirik tizimli ahamiyatga ega bank hisoblanadi. 2025 yil yakuniga ko‘ra, bank aktivlari 12 milliard AQSh dollaridan, kredit portfeli 9 milliard AQSh dollaridan, jami kapitali esa 1,6 milliard AQSh dollaridan oshgan.
China International Capital Corporation (CICC) 1995 yilda tashkil etilgan bo‘lib, Xitoyning yetakchi investitsiya banklaridan biri hisoblanadi. Kompaniya investitsiya banking, kapital bozorlari va aktivlarni boshqarish sohalarida xizmatlar ko‘rsatadi hamda Gonkong, Singapur, London va Nyu-York kabi xalqaro moliya markazlarida o‘z faoliyatini amalga oshiradi.
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yilning yanvar–iyul oylarida O‘zbekistonning eksport hajmi 19,9 mlrd AQSh dollarini tashkil etdi.
Mazkur davrda O‘zbekiston eksportida yuqori ulushga ega bo‘lgan mamlakatlar (top-10):
Rossiya — 2,8 mlrd AQSh dollari;
Xitoy — 1,7 mlrd;
Afg‘oniston — 1,1 mlrd;
Qozog‘iston — 868 mln;
Fransiya — 854,9 mln;
Gonkong (Xitoy maxsus ma’muriy hududi) — 716 mln;
Turkiya — 596,2 mln;
Qirg‘iziston — 575,8 mln;
Tojikiston — 437,5 mln;
BAA — 420,8 mln.
Dollar qimmatladi, yevroda ham ko‘tarilish kuzatildi
Source link
Davlat bojxona xizmati organlari faoliyatini takomillashtirish va bojxona ma’murchiligida zamonaviy yondashuvlarni joriy etishga qaratilgan Prezident farmoni qabul qilindi.
Unga ko‘ra, bojxona sohasida bir qator yangi tartiblar belgilandi.
Jumladan, 2026 yil 1 oktyabrdan xavf darajasi past hamda QQS guvohnomasi faol bo‘lgan tashqi iqtisodiy faoliyat ishtirokchilariga tovarlarni import qilishda to‘lanadigan QQS summalarini o‘zaro hisobga olish imkoniyati yaratiladi.
Shuningdek, tovarlar eksportida nazorat jarayonlarining raqamlashtirilishi va takomillashtirilishi natijasida bojxona rasmiylashtiruvi, fitosanitariya sertifikati, fumigatsiya hamda tovarning kelib chiqish sertifikati uchun yig‘im va to‘lovlar miqdori 30 foizga kamaytiriladi.
2027 yil 1 yanvardan tovarlarning bojxona qiymatini nazorat qilish tartibi ham soddalashtiriladi. Xususan, xavf darajasi past bo‘lgan tashqi iqtisodiy faoliyat ishtirokchilari olib kirayotgan tovarlarning bojxona qiymati tovarlar erkin muomalaga chiqarilgandan keyin nazorat qilinadi.
Bundan tashqari, bojxona qiymatini nazorat qilish maqsadida tovarlar uchun qat’iy bojxona qiymatini belgilash taqiqlanadi. Bojxona qiymati bo‘yicha dastlabki qaror qabul qilish amaliyoti joriy etiladi hamda nazorat jarayonida rasmiy diller va distribyutorlarning narx ma’lumotlaridan foydalanish yo‘lga qo‘yiladi.
2027 yil 1 iyundan esa jismoniy shaxslar tomonidan notijorat maqsadlarda olib o‘tiladigan tovarlar bo‘yicha yagona bojxona to‘lovi miqdori to‘lanishi lozim bo‘lgan bojxona yig‘imlaridan kam bo‘lsa, ushbu yig‘imlar undirilmaydi.
Markaziy bank 2026-yil 7-sentyabrdan valyutalarning yangi kursini belgiladi.
AQSh dollari 9,7 so‘mga tushib, 11 785,30 so‘m etib belgilandi.
Yevro kursi 3,01 so‘mga tushdi va 13 695,70 so‘m bo‘ldi. Funt-sterling 15 949,95 so‘mni tashkil qildi (+31,7).
Rossiya rubli 136,13 so‘m etib belgilandi (+0,33).
Shavkat Mirziyoyev rafiqasi hamrohligida Seulga keldi (foto)
Shahidlar xotirasi xiyobonidan Chilonzor tumanigacha 20 kilometrlik piyodalar yo‘lagi qurilishi mumkin
Kelasi yil barcha OTMlarda yangi nazorat tizimi yo‘lga qo‘yiladi
-
Jamiyat4 days ago
Prezidentning xususiylashtirishga oid farmoni e’lon qilindi
-
Sport4 days ago
Husan Botirov Biatlon federatsiyasi raisi etib saylandi
-
Jamiyat4 days ago
Sudyalikka nomzodlar uchun yosh senzi 30 yoshga tushirilishi mumkin
-
Jamiyat3 days ago
Hokim yordamchilarining 9 ta asosiy vazifasi belgilab berildi
-
Siyosat5 days ago
Shavkat Mirziyoyev Serbiyaga yetib bordi
-
Iqtisodiyot4 days agoDollar qimmatladi, yevroda ham ko‘tarilish kuzatildi
-
Siyosat4 days ago
O‘zbekiston hukumati Suriyaga yangi elchisini jo‘natdi
-
Jamiyat4 days ago
O‘zbekistonning inklyuziv loyihasi Yevropa mukofoti finaliga chiqdi