Iqtisodiyot
O‘zbekiston yanvarda eng ko‘p oltin sotib olgan davlatga aylandi
O‘zbekiston Markaziy banki 2025 yil yanvar oyida 8 tonna sof oltin xarid qilib, o‘z oltin zaxiralarini 391 tonnaga yetkazdi, deya ma’lum qildi Jahon oltin kengashi.
2025 yilning ilk oyida O‘zbekiston eng yirik oltin xaridoriga aylandi, deya xabar bermoqda Jahon oltin kengashi (WGC).
Yanvarda markaziy banklarning sof oltin xaridlari 18 tonnaga yetdi. Bunda rivojlanayotgan mamlakatlarning markaziy banklari yetakchilik qilmoqda. O‘zbekiston, Xitoy va Qozog‘iston eng yirik xaridorlar sifatida ajralib turdi.
O‘zbekiston Markaziy banki 8 tonna oltin sotib olib, umumiy oltin zaxiralarini 391 tonnaga yetkazdi. Natijada qimmatbaho metallning mamlakat xalqaro zaxiralaridagi ulushi 82 foizga yetdi.
Xitoy Xalq bankining oltinga bo‘lgan qiziqishi yuqoriligicha qolmoqda. XXB ketma-ket uchinchi oyda ham sof xarid amalga oshirib, yanvar oyida 5 tonna oltin sotib oldi. Shu tariqa, oy oxiriga kelib, XXRning oltin zaxiralari 2 285 tonnaga yetdi, bu – mamlakat umumiy xalqaro zaxiralarining 6 foizini tashkil etdi.
Qozog‘iston ham oltin zaxiralarini oshirdi. Qozog‘iston Milliy banki 4 tonna oltin sotib oldi. 2025 yil 17 yanvar kuni matbuot anjumanida QMB raisi Timur Suleymenov bank “oltin xaridlarida pul-kredit neytralligiga o‘tish” masalasini muhokama qilayotganini ta’kidlab, bunda asosiy maqsad xalqaro zaxiralarni oshirish va iqtisodiyotni tashqi zarbalardan himoya qilish ekanini bildirdi. Shuningdek, QMB oltin xaridlariga bog‘liq bo‘lgan “aks ta’sir operatsiyalari” doirasida AQSh dollarini sotishni boshlaganini e’lon qildi. Qozog‘istonning umumiy oltin zaxiralari 288 tonnaga yetdi, bu esa mamlakat xalqaro zaxiralarining 55 foiziga teng.
Shuningdek, Polsha Markaziy banki (3 tonna), Hindiston Rezerv banki (3 tonna), Chexiya Milliy banki (2 tonna) va Qatar Markaziy banki (1 tonna) 2025 yil yanvar oyida sof xaridlarini davom ettirdi.
Oy davomida Rossiya va Iordaniya markaziy banklari har biri 3 tonnadan, Qirg‘iziston Milliy banki esa 2 tonna oltin sotgani qayd etildi.
Jahon oltin kengashi tahlillariga ko‘ra, harbiy mojarolardan iqtisodiy keskinliklarga o‘tish jarayoni ayniqsa 2022 yildan buyon markaziy banklarning oltin xaridlarini oshirish tendensiyasini mustahkamladi. Ko‘plab markaziy banklar oltin narxining vaqtinchalik pasayishlaridan unumli foydalangan holda strategik xaridlar amalga oshirdi. Aksincha, oltin narxi keskin oshgan paytlarda sotuvlar cheklangan va asosan taktik xarakterga ega bo‘lgan.
“Markaziy banklarning oltinga bo‘lgan barqaror qiziqishi uning rivojlanayotgan geosiyosiy xatarlar sharoitida strategik ahamiyatga ega aktiv ekanini yana bir bor tasdiqlaydi”, – deyiladi WGC tahlilida.
O‘zbekiston Markaziy banki ma’lumotiga ko‘ra, yanvarda O‘zbekistonning xalqaro zaxiralari 1,7 mlrd dollarga oshib, 42,9 mlrd dollarga yetgan. Zaxiralarning oltin qismi 3 mlrd dollarga oshib, 35 mlrd dollarni tashkil qilgan.
Zaxiralar umumiy qiymatining o‘sishi oltin qimmatlashayotgani bilan bog‘liq: “moliyaviy yostiqcha”ning oltin qismi 32 mlrd dollardan 35 mlrd dollarga yetgan. Oltinning sof fizik hajmi esa birozgina oshgan: dekabrda 12,30 mln troya unsiyani tashkil qilgan bo‘lsa, yanvarda 12,56 mln troya unsiyaga yetgan.
Iqtisodiyot
«Yomg‘ir va qorda ham foydalanishga tayyor bo‘ladi» – Toshkent-Andijon pulli yo‘li haqida nimalar ma’lum?
Pulli yo‘l qurilishi natijasida Toshkentdan Andijonga borish vaqti hozirgi 5−5,5 soatdan 2−2,5 soatgacha qisqaradi. Dastlabki bosqichda qiymati 3,66 mlrd dollar bo‘lgan 171 km uzunlikdagi Toshkent-Angren-Qamchiq dovoni muqobil yo‘lini qurish rejalashtirilyapti. Bunda 33 km uzunlikdagi 4 qatorli yangi tunnel ham foydalanishga topshiriladi. Loyiha Jahon banki ko‘magida amalga oshiriladi.
Joriy yilda Qamchiq dovoni orqali o‘tuvchi Toshkent-Andijon pulli yo‘lini qurish bo‘yicha amaliy ishlar boshlanadi. Bu haqda «Avtoyo’linvest» agentligi direktori Asliddin Isayev O‘zbekiston 24 telekanaliga bergan intervyusida ma’lum qildi.
Qayd etilishicha, vodiy viloyatlarini poytaxt bilan bog‘lovchi pulli yo‘lning umumiy uzunligi 314 km bo‘ladi. Dastlabki bosqichda qiymati 3,66 mlrd dollar bo‘lgan 171 km uzunlikdagi Toshkent-Angren-Qamchiq dovoni muqobil yo‘lini qurish rejalashtirilyapti. Bunda 33 km uzunlikdagi 4 qatorli yangi tunnel ham foydalanishga topshiriladi. Yo‘lning yillik to‘lov miqdori 465 mln dollarga baholanyapti.
«Loyiha Jahon banki ko‘magida amalga oshiriladi. Tender jarayonlarini to‘liq loyihalashtirish va o‘tkazish uchun Arup xalqaro konsalting kompaniyasi jalb qilindi. Joriy yilda amaliy ishlar boshlanishi rejalashtirilgan. Loyihaga Fransiya, Turkiya va Xitoyning yirik kompaniyalari qiziqish bildiryapti. Eng asosiy maqsadimizdan biri, harakat xavfsizligini yaxshilashga qaratilgan. Noqulay ob-havo sharoitlarida, yomg‘ir va qor sharoitlarida ham avtomobil yo‘li to‘liq foydalanishga tayyor holatda bo‘ladi», – deydi Asliddin Isayev.
Pulli yo‘l qurilishi natijasida Toshkentdan Andijonga borish vaqti hozirgi 5−5,5 soatdan 2−2,5 soatgacha qisqarishi kutilyapti. Ushbu yo‘nalishda 1 kunda o‘rtacha qatnov 40 mingtani tashkil etadi.
Harbiy harakatlar boshlanganidan keyingi birjaning 4 ta savdo sessiyasida benzin narxi arzonlashgan bo‘lsa, 6 martdan narxlar sezilarli osha boshladi. 27 fevraldan 13 martgacha bo‘lgan davrda AI-92 bahosi 5,1 foizga qimmatlashgan.
Yaqin Sharqdagi mojaroning kuchayishi fonida global miqyosida neft yetkazib berishda uzilishlar kuzatilyapti. Jahon neft eksportining qariyb beshdan bir qismi o‘tadigan Ho‘rmuz bo‘g‘ozida kema qatnovi deyarli to‘xtab qoldi, bu esa yonilg‘i narxlarining ko‘tarilishiga sabab bo‘lyapti.
Harbiy harakatlar boshlanishidan oldin O‘zbekistondagi birja savdolarida 1 tonna AI-92 markali benzin bahosi 12 mln 83 ming so‘mni tashkil etgan. Keyingi 4 ta savdo sessiyasida narxlar umumiy hisobda 2 foizga yoki 1 tonna uchun 11 mln 841 ming so‘mgacha pasaydi.
Keyinchalik global bozordagi narxlarning qimmatlashishi fonida O‘zbekiston bozorida ham benzin bahosi osha boshladi. 13 mart kungi savdolarda 1 tonna AI-92 12 mln 704 ming so‘mdan sotildi. Bu 27 fevral kungi narxlarga nisbatan 5,1 foizga qimmatroq.
Benzin importiga qaramlik
O‘zbekistonda neft qazib olish va qayta ishlash quvvatlari mavjud bo‘lsa-da, ichki ehtiyojni to‘liq qoplash uchun importga bog‘liqlik yildan yilga oshib boryapti. Bojxona qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026 yilning yanvar-fevral oylarida qariyb 166 mln dollarlik 279 mln litr benzin import qilingan. Bu 2025 yilning mos davriga nisbatan miqdor jihatdan 2 barobarga, qiymat jihatdan esa 2,1 barobarga ko‘p. Oxirgi oylarda ichki talabning qariyb teng yarmi tashqaridan olib kirilayotgan benzin hisobiga qondirilyapti.
O‘z navbatida ichki ishlab chiqarish hajmi ham oxirgi 2 yilda sezilarli darajada kamaydi. Masalan, 2023 yilda 1 mln 333 ming tonna benzin ishlab chiqarilgan bo‘lsa, bu ko‘rsatkich 2025 yilda 1 mln 200 ming tonnagacha yoki 10 foizga qisqargan.
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026 yilning 1 mart holatiga O‘zbekistonda jami 419 mingta tijorat tashkiloti faoliyat yuritmoqda. Ular orasida mas’uliyati cheklangan jamiyatlar (MChJ) eng keng tarqalgan tashkiliy-huquqiy shakl bo‘lib, ularning soni 331 686 tani tashkil etgan.
Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, MChJ mamlakatdagi barcha tijorat korxonalarining 79,1 foizini tashkil qiladi. Bu esa har o‘nta korxonaning qariyb sakkiztasi aynan ushbu tashkiliy shaklda faoliyat yuritishini anglatadi.
Tashkiliy-huquqiy shakllar kesimida xususiy korxonalar soni 47 028 ta bo‘lib, ular umumiy korxonalarning 11,2 foizini tashkil etgan. Oilaviy korxonalar 36 518 ta (8,7 foiz)ni tashkil etgan bo‘lsa, aksiyadorlik jamiyatlari 637 ta (0,2 foiz)ni tashkil qilgan.
Shuningdek, boshqa tashkiliy-huquqiy shakldagi tijorat tashkilotlari soni 3 358 taga teng bo‘lib, ular umumiy korxonalarning 0,8 foizini tashkil etadi.
MChJ shakli tadbirkorlar uchun nisbatan qulay tashkiliy-huquqiy mexanizmlar, ishtirokchilarning javobgarligi cheklanganligi hamda boshqaruv tizimining soddaligi sabab mamlakatda eng ommalashgan biznes shakli sifatida saqlanib qolmoqda.
Adliya vazirligi tomonidan Ijtimoiy va ishlab chiqarish infratuzilmasini rivojlantirish dasturi doirasida buyurtmachisi aniqlanmagan va taqsimlanmagan mablag‘larni buyurtmachilarga taqsimlash tartibi to‘g‘risidagi nizom davlat ro‘yxatidan o‘tkazildi.
Nizomga ko‘ra, davlat dasturi doirasida ajratilgan, ammo hozircha muayyan buyurtmachiga biriktirilmagan yoki taqsimlanmagan mablag‘larni obektlar (loyihalar) hamda buyurtmachilar kesimida taqsimlash tartibi belgilandi.
Hujjatga muvofiq, vazirlik va idoralar, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, shuningdek viloyatlar va Toshkent shahri hokimliklari mazkur mablag‘lardan foydalanish bo‘yicha o‘z takliflarini elektron shaklda Iqtisodiyot va moliya vazirligiga taqdim etadi.
Bunda nizom ilovasida mablag‘larni ajratish mumkin bo‘lgan maqsadli yo‘nalishlar hamda takliflarni taqdim etish muddatlari aniq belgilab qo‘yilgan.
Iqtisodiyot va moliya vazirligi kelib tushgan takliflarni bir oy muddatda o‘rganib chiqadi va davlat dasturi doirasida obektlar bo‘yicha manzilli ro‘yxatni shakllantiradi. Shuningdek, ushbu ro‘yxat har chorakda kamida bir marta hukumatga tasdiqlash uchun taqdim etib boriladi.
13 mart kuni imzolangan prezident qarori bilan shunday vazifa belgilandi. Qishloq xo‘jaligi texnika va agregatlarini xarid qilishni moliyalashtirish uchun 400 mln dollargacha tashqi qarz olinadi.
13 mart kuni “Agrar sektorni zamonaviy qishloq xo‘jaligi texnikalari bilan ta’minlashning navbatdagi chora-tadbirlari to‘g‘risida” prezident qarori qabul qilindi.
Qarorga muvofiq, qishloq xo‘jaligida mexanizatsiyalash darajasini oshirish, ayniqsa paxta terimini texnika vositalari orqali amalga oshirish ulushini kengaytirish asosiy vazifalardan biri sifatida belgilandi. Jumladan, 2026 yilda paxtani mashinalar yordamida terib olish ulushini 70 foizgacha yetkazish rejalashtirilmoqda.
Shu maqsadda 2026 yilda qishloq xo‘jaligi texnika va agregatlarini xarid qilishni moliyalashtirish uchun davlat kafolati ostida jalb qilinadigan xorijiy kredit liniyalari hisobidan tijorat banklari orqali 400 million AQSh dollarigacha mablag‘ yo‘naltirilishi ta’minlanadi.
Bundan tashqari, tijorat banklari barcha turdagi qishloq xo‘jaligi texnika va agregatlarini xarid qilish uchun milliy valutada 10 yil muddatga, 2 yillik imtiyozli davr bilan kreditlar ajratadi. Mazkur kreditlar Markaziy bankning asosiy stavkasiga qo‘shimcha 4 foiz bank marjasi asosida taqdim etiladi.
Qarorda paxta va g‘alla kombaynlarini imtiyozli kredit va lizing shartlari asosida xarid qilish tartibi ham belgilangan. Xususan, 2026 yildan boshlab ushbu texnikalar bo‘yicha kredit va lizing to‘lovlarini amalga oshirish muddati yil davomida ikki marta — 31 yanvar va 31 iyul sanalari etib belgilandi.
O‘tgan bir yilda 70 mingta aliment bilan bog‘liq murojaat kelib tushgan
Ichki ishlar xodimlarining qo‘pol muomalasi va tergov sifatidan norozilik ko‘paygan – Prezident
Shavkat Mirziyoyev Qozog‘iston prezidentini o‘tkazilgan muvaffaqiyatli referendum bilan tabrikladi
-
Siyosat4 days agoPrezident Mirziyoyev fuqarolardan murojaatlar ko‘payib borayotgan bir paytda militsiya xodimlarining qo‘pol xatti-harakatlarini tanqid qildi
-
Jamiyat3 days ago
Raqamli texnologiyalar vazirining birinchi o‘rinbosari Olimjon Umarov lavozimidan ozod etildi
-
Dunyodan4 days agoEron rasmiylari tinch aholi qurbonlari sonini e’lon qildi
-
Iqtisodiyot4 days ago
13-mart kuni ham dollar kursi pastlaydi
-
Siyosat5 days agoIkki nafar O‘zbekiston fuqarosi firibgarlik va o‘g‘irlik hodisasidan so‘ng Bahrayn va AQShdan qaytib keldi
-
Dunyodan4 days ago
AQSh, Isroil va Eron o’rtasidagi urush qurbonlari soni 2000 nafarga yetdi.
-
Jamiyat3 days agoadolat izlagan dehqonning 7 yillik sarguzashtlari
-
Dunyodan3 days ago
Prezident Tramp yashirishga uringan Eronga qarshi urush sababi ma’lum bo’ldi