Bolangiz qalbidagi muammoni bilasizmi? Yaqinda bolalar bilan mutolaa uchrashuvida qiziq bir holatga duch keldim. Men bolalarga “Quvonch” kitobimni o‘qib berayotgan edim. Kitob yakunida bolalar birin-ketin syujet haqida aytib, “bu tushida bo‘lgan ekan”, “bola uxlayotgan ekan”, deb o‘z fikrlarini aytishni boshladi. Shunda bir qizaloq menga qarab, “bu uyqusizlik”, dedi. Undan bu gapni eshitdim-u, tushni adashib uyqusizlik deb yuborgandir, deb o‘yladim. Lekin u qiz ko‘zimga tik qarab, yana ikki marta baland ovozda “bu uyqusizlik” dedi.

Yoniga borib: — Shunday deb o‘ylayapsanmi, — deb so‘radim.

— Ha, men ko‘pincha kechasi uxlolmayman, kecha ham soat to‘rtgacha uxlolmay yotdim. Bu bolada ham shunday. U uxlolmay qiynalgan, — dedi.

Qizaloqdan bunday gapni eshitib g‘alati bo‘ldim, ammo hammani chetga surib bu qiz bilan alohida gaplashishga imkonim yo‘q edi, shunday bo‘lsa-da:

— Qiynalibsan-da ancha? Qo‘rqmadingmi, — deb so‘radim.

— Yo‘q, o‘rganib qolganman, — dedi u.

— Uyqusizlik menda ham bo‘ladi. Faqat men qiynalaman, sen esa kuchli ekansan, deb kulib qo‘ydim.

Keyin suratga tushayotganimizda u chopib kelib, yonimda turish uchun meni mahkam quchoqlab oldi…

Kitob shunday kuchga ega, u ba’zida bolaning ichidagi qo‘rquvlarni, tushunmayotgan holatlarini ham ochib beradi.

 “Quvonch” kitobi uyqusizlik haqida bo‘lmasa-da bolaning qalbidagi kechinmalarini ochishga unday oldi. Bola uyqusizlik kabi tushunarsiz holati haqida suhbatlashishni istadi, aytib berishni istadi.

Bolalar o‘zidan o‘zi men uyqusizlik tufayli qiynalaman yoki qo‘rqaman, deyishi oson emas. Bunday anglashlar katta bo‘lganida namoyon bo‘lishni boshlaydi, shunda ham hammada emas. Lekin kitob qahramonini ko‘rish orqali o‘zini anglashi, hissiyotlari haqida gapirishni istashi, o‘zining holatini tushunishi mumkin.

Bolalar bilan birgalikda turli mavzularda kitob o‘qishga harakat qiling. Uning sirli qalb kechinmalarini bilib olasiz va vaqtida ko‘mak bera olasiz.

Bolalar kitobi — bolalar bilan mazmunli suhbat qurish uchun zo‘r imkoniyat bo‘la olishi kerak, deb ko‘p aytganman. Shu yerda eng muhimi, suhbat muallifni emas, bolani qiziqtiradigan mavzuda bo‘lishi kerak! Yaxshilik va halollik haqida gaplashish yaxshi, lekin bola qorong‘ida uxlolmay qiynalgan bo‘lsa, unga yaxshilikdan ko‘ra uyqusizlik haqida gaplashish ham ruhiyatiga, ham aqliga, ham ma’naviyatiga foydaliroqdir.

 Dinara Mo‘minova, bolalar yozuvchisi

Source link

Vaqtning qadr-qimmati haqida o‘ylaganimda Fransuz yozuvchisi Mark Levining “Osmon va zamin o‘rtasida” nomli asaridagi ikki qahramon dialogi esimga keladi. Uning qisqacha mazmuni shunday: tasavvur qiling, har tong hisobingizga 86 400 dollar tushadi. Sharti ularni kun oxirigacha ishlatish, aks holda qoldiq kuyib ketadi. Eng yomoni, bu “o‘yin” istalgan soniyada to‘xtashi mumkin. Shu pullarni kuyib ketmasligi uchun albatta oxirgi tiyinigacha ishlatgan bo‘lardingiz…

Endi keling, o‘sha pul bankini vaqt banki deb tasavvur qilamiz. Har tong uyg‘onganimizda bizga 86 400 soniya hayot krediti beriladi va har oqshom ishlatilmagan lahzalar mangulikka g‘oyib bo‘ladi. Kun davomida nimani yashab o‘tmagan bo‘lsak — hammasi boy beriladi. Bu har tong takrorlanadi.  Biroq biz shunday qoida asosida o‘ynaymizki, uni chetlab o‘tishning iloji yo‘q: bank istalgan daqiqada, ogohlantirishsiz hisobimizni yopib qo‘yishi, hayot har soniyada to‘xtashi mumkin. Biz o‘zimizning har kunlik 86 400 soniyalarimizni nimaga sarflayapmiz? Axir hayotning bir soniyasi dollardan ko‘ra muhimroq, shunday emasmi?

Biz uvol qilgan vaqtimiz uchun qanday badal to‘laymiz?

Vaqt isrofi, deganda avvallari shunchaki bo‘sh o‘tirishni tushunardik. Endi esa bekorchilikka vaqt yo‘q, uning o‘rnini maqsadsiz “virtual olam”da kezish istagi egallagan. Afsuski, bugungi kunda vaqt isrofi “diqqatning parchalanishi” qiyofasida namoyon bo‘lmoqda.

Agar inson kuniga atigi ikki soat vaqtini ijtimoiy tarmoqlardagi mazmunsiz videolarga, behuda bahslarga sarflasa, 70 yillik umr davomida bu raqam olti yilni tashkil etadi. Bu olti yil ichida inson bitta chet tilini mukammal o‘rganishi, bir kasb egasi bo‘lishi yoki o‘z sohasining dunyo miqyosidagi ekspertiga aylanishi mumkin ekan.

Zamonaviy texnologiyalar bizga vaqtni tejash uchun xizmat qilishi kerak edi, ammo ular vaqtni eng ko‘p yutadigan “qora tuynuk”ka aylandi.

Misol uchun birgina “qisqa videolar” algoritmi shunday tuzilganki, inson miyasi arzon dofamin olish ilinjida vaqt chegarasini yo‘qotadi. Bu yerda isrof bo‘layotgan narsa faqat soatlar emas, balki insonning diqqat jamlash qobiliyatidir. Diqqati parchalangan odam murakkab ilmiy va strategik muammolarni hal qila olmaydigan “yuzaki iste’molchi”ga aylanadi.

Ilm-fanda “Raqamli gipnoz” deb ataluvchi holat shunchaki irodasizlik bilan bog‘liq jarayon emas. Bu dunyodagi eng aqlli algoritmlarning inson psixologiyasi ustidan qozongan g‘alabasidir. Psixologiyada “Alisa mo‘’jizalar mamlakatida” sindromi bejiz tilga olinmaydi. Biz biror muhim ma’lumotni izlab yoki shunchaki bir daqiqaga ijtimoiy tarmoqqa kiramiz ya’ni quyon izidan tushamiz. Ammo algoritm bizni shunday devor bilan o‘rab oladiki, vaqt va makon tuyg‘usi yo‘qoladi. “Alisa devori”ning eng xavfli oqibati u insonni chuqur fikrlash qobiliyatidan mahrum qiladi. Alisa quyonning izidan yurib ajoyibotlar dunyosiga tushgan bo‘lsa, biz ijtimoiy tarmoqlar orqali “quyon uyasi”ga tushib, o‘z hayotimizni boy beryapmiz. Farqi shundaki, Alisa uyg‘onganida bu shunchaki tush edi, biz uyg‘onganimizda esa boy berilgan yillar va sovurilgan umr haqiqatiga duch kelamiz.

“Cheksiz aylantirish” texnologiyasining ixtirochisi Aza Raskin uni “vizual kokain” deb ataydi, keyinchalik u bu ixtirosidan afsuslanishini aytgan.

Odatda, kitob o‘qiganda bob tugashi yoki gazetaning oxirgi sahifasi miyaga “to‘xta!” degan signal beradi. Ijtimoiy tarmoqlarda esa bu “to‘xtash signallari” ataylab yo‘q qilingan. Miya keyingi yangilikni kutib, to‘xtovsiz dofamin ajratadi va siz “bank”dan olgan soniyalaringizni bitta-bitta algoritm savatchasiga tashlayverasiz. Agar siz biror kontentda 3 soniya to‘xtasangiz, algoritm sizning diqqatingizni “sotib oladi”. Endi u sizni uyaning ichiga yanada chuqurroq tortadi — o‘xshash mavzularni qalashtirib tashlaydi.

Har tong berilgan 86 400 soniya bu sizning shaxsiy mulkingiz. Lekin sizning diqqatingiz hisobiga iqtisodiyotini boyitayotgan yirik korporatsiyalar uchun vaqtingiz xom ashyo hisoblanadi. Siz “tekin” video ko‘ryapman deb o‘ylaysiz, aslida esa vaqt bankingizdagi eng qimmatli soniyalarni o‘sha videoni yaratgan va reklama berganlarga to‘layapsiz, ya’ni sizning vaqtingiz mahsulotga aylanmoqda!

Microsoft kompaniyasi o‘tkazgan tadqiqotga ko‘ra, zamonaviy insonning diqqatni bir joyga jamlash davomiyligi 8 soniyagacha tushib ketgan — bu hatto akvariumdagi oltin baliqchaning diqqatidan ham kamroq! Yosh bolalarning miyasi bu tuzoqqa besh barobar tezroq tushadi. Ular “quyon uyasi”ga kirib qolganda, atrofdagi real dunyoni mutlaqo his qilmay qo‘yadi. Bu ma’naviy isrofning eng ayanchli nuqtasi, bolalikning ekran qarshisida yo‘qolishidir.

Har tongda 86 400 soniya hadya etuvchi sehrli bankka kirish yo‘lagida bizni “Alisa ajoyibotlar dunyosida” ertagidagi kabi  “aldamchi quyonlar” kutib turibdi. Agar Mark Levining qahramoni har bir dollarni (soniyani) baxt va sovg‘alarga sarflashni orzu qilgan bo‘lsa, biz zamonaviy Alisalar bu xazinani raqamli “quyon uyalari”da qoldirib ketyapmiz va vaqt banki istalgan soniyada ogohlantirishsiz yopilishi mumkinligini unutayapmiz. Bugungi internet rivojlangan zamonda uvol qilingan vaqt badali juda og‘ir. Kun keladiki, siz nafaqat vaqtingizni boy berasiz, balki uni yelga sovurganingizni anglay olmaydigan, irodasi va diqqati algoritmlar tomonidan boshqariladigan  raqamli zombiga aylanasiz.  

Bugungi vaqt isrofi avvalgi zamonlardagidek shunchaki pushaymonlik emas. Bu ma’naviy o‘z-o‘zini qirg‘in qilishdir. Eng dahshatlisi, nafaqat soniyalarimiz, balki pushaymon bo‘lish tuyg‘ularimiz ham boy beriladi, hissiyotlarimiz birin-ketin karaxtlikka uchraydi. Diqqati titilgan, fikri sochilgan inson uchun boy berilgan umrning hech qanday qadri qolmaydi. Chunki u nimani yo‘qotganini anglay olmaydigan darajada ichki dunyosidan ayriladi. Biz shunchaki vaqtimiz bilan emas, balki inson bo‘lib qolish huquqimiz bilan badal to‘layapmiz. Vaqtning uvoli sizning his-tuyg‘ularingizni yemirib, qalbingizni muzlatgan holda o‘z haqqini olishi muqarrar.  

Ayting-chi, siz bunday mudhish badalni to‘lashga haqiqatdan ham tayyormisiz?

Barno Sultonova

Source link

Yaqinda bir hayotiy vaziyatning guvohi bo‘lib qoldim. Ona va to‘rt yoshli bola o‘rtasidagi qisqagina suhbat meni mushohadaga tortdi.

— Oyijon, nega bugun havo issiq, yozmasku? — deb so‘radi bolakay.

— Unday dema! Bu Xudoni kuni, — deb javob berdi onasi va yumushini davom ettirdi.

Bola indamadi. Stolda turgan telefonni oldi-da, “shorts” videolari olamiga sho‘ng‘ib, o‘z xayollari bilan yolg‘iz qoldi. Bu manzara menga tanish insonlar hayotidan olingan bo‘lsa-da, unda jamiyatimizdagi ko‘plab katta muammolarning ildizi ko‘rinib turardi.

Ishonch va qiziquvchanlikning rad etilishi

Bu suhbatda, eng avvalo, bolaning fikrini inkor qilish holati yuz berdi. Bola norozilik yoki noshukurlik qilmayotgandi, u shunchaki o‘ziga qiziq bo‘lgan savolga javob izlayotgandi. “Unday dema” degan keskin taqiq esa bolaning endigina uyg‘onayotgan qiziquvchanligini bo‘g‘ib qo‘ydi. Vaholanki, bolaning aynan shu yoshdagi qiziquvchanligi qondirilmasa, u vaqt o‘tib atrof-muhitga befarq bo‘lib qoladi.

Mas’uliyatsizlik va hissiyotlarni tushunmaslik

Onaning havo issiqligini umumlashtirib izohlashi bolaning mantiqiy fikrlashini cheklab qo‘yadi. Albatta, bu Xudoning kuni, lekin issiqlikni tabiat hodisalari nuqtai nazaridan ham tushuntirsa bo‘lardi-ku? Bunday yondashuv bolada vaziyatlarga mas’uliyatsizlik bilan qarash ko‘nikmasini shakllantiradi. Ertaga u biror narsani sindirib qo‘ysa ham, buni o‘z xatosi emas, shunchaki “taqdir ishi” deb qabul qilishga o‘rganib qoladi. Bundan tashqari, bu yerda bolaning hissiyotlari ham inkor etildi. Bolaga haqiqatdan ham issiq! Uning kiyimlari qalin, tanasi noqulaylikni his qilyapti. Unga o‘z hissiyotlari “noto‘g‘ri” ekanligi uqtirilmoqda, bu esa kelajakda o‘z tuyg‘ularini anglay olmaydigan, emotsional intellekti past inson bo‘lib yetishishiga sabab bo‘ladi.

Telefonga ishonilgan tarbiya

Onaning vaqti yo‘qligi sababli bola o‘z onasi bilan suhbat qura olmadi. Uning gapi, fikri va hissiyoti rad etilgan joyda, u o‘ziga taskinni telefondan qidirdi. Shu tariqa, biz bolani o‘z befarqligimiz bilan telefonga yo‘naltiramiz. Vaholanki, bu oddiy savol kamida o‘n besh daqiqalik mazmunli, mehrli va rivojlantiruvchi suhbatga aylanishi mumkin edi.

Yechim kitobda…

Ko‘p ota-onalar farzandi bilan gaplashishga qiynaladi, sodda tilda tushuntirishga so‘z topa olmaydi. Bunday vaziyatda kitob eng zo‘r instrument bo‘la oladi. Kitob ota-onaga bola bilan muloqot qilish uchun mavzu, bilim va eng muhimi, to‘g‘ri so‘zlarni topib beradi. Farzandimizning aqliy va ruhiy rivojlanishi uchun kundalik yumushlardan ko‘ra, ular bilan quriladigan mana shunday kichik suhbatlar muhimroq ekanligini unutmasligimiz kerak.

 Dinara Mo‘minova, bolalar yozuvchisi

Source link

Hilola Umarova Nizomiy nomidagi O‘zbekiston milliy pedagogika universiteti rektori lavozimiga tayinlandi.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qarori bilan Hilola  O‘ktamovna Umarova  O‘zbekiston  Respublikasi maktabgacha va maktab ta’limi vazirining pedagogik ta’limni rivojlantirish masalalari bo‘yicha o‘rinbosari — Nizomiy nomidagi O‘zbekiston milliy pedagogika universiteti rektori lavozimiga tayinlandi.

Eslatib o‘tamiz, kuni kecha Hilola Umarova boshqa ishga o‘tishi munosabati bilan Prezident Administratsiyasi rahbarining ta’limni isloh qilish bo‘yicha o‘rinbosari lavozimidan ozod etilgani xabar qilingandi.

Source link

Yaponiya ta’lim darajasi bo‘yicha dunyoda peshqadam davlatlardan sanaladi. Xalqaro tadqiqotlar, xususan, PISA ko‘rsatkichlariga ko‘ra, yaponiyalik o‘quvchilar matematika va tabiiy fanlar bo‘yicha barqaror ravishda dunyo beshligidan o‘rin olib keladi. Xabar.uz muxbiri Kunchiqar o‘lkaga safari davomida Tokio shahri Minato tumanidagi Azabu boshlang‘ich maktabi direktori Yuichi Hashimoto bilan ta’lim jarayoni haqida suhbatlashdi.

 – “Yaponiyada o‘qituvchilar imperatorga xos hurmat, diplomatga xos daxlsizlik va vazirga xos maosh bilan siylanadi”, deyishadi.  Shu rostmi?

– Hoynahoy, ramziy ma’noda aytilgan gap bo‘lsa kerak bu. Albatta, yapon xalqi o‘qituvchilarga ko‘plab kasb-kor egalari qatorida yuksak hurmat ko‘rsatadi.

Muxbir izohi. Yaponiya ta’lim tizimi boshlang‘ich (6-12 yosh, 1-6-sinf), o‘rta (12-15 yosh, 7-9-sinf) hamda yuqori (15-18 yosh, 10-12-sinf) bosqichlarga bo‘linadi. Mamlakat bo‘yicha 18822 ta boshlang‘ich maktab mavjud. Boshlang‘ich maktablarda 5,94 million o‘quvchi tahsil ko‘radi, 430 ming nafar muallim faoliyat yuritadi.

Azabu maktabi 150 yillik tarixga ega. Foto: Xabar.uz

– Yapon maktabida birlamchi maqsad nima: ta’limmi yoxud tarbiya?

– Biz o‘quvchilarga faqat bilim berish bilan cheklanmay, tarbiyani ham baqamti olib borishga harakat qilamiz. Zero, chinakam inson bo‘lib shakllanishda maktab davri muhim o‘rin tutadi. Biz o‘quvchi ham akademik bilim olishi, ham jamiyatning intizomli, mas’uliyatli a’zosiga aylanishi uchun qo‘limizdan kelgancha jiddu jahd ko‘rsatamiz.

Yaponiya Konstitutsiyasi 26-moddasiga ko‘ra, maktab ta’limi bepul bo‘lib, o‘quvchilar tekin darslik bilan ham ta’minlanadi. 

– Yaponiya ta’limi deganda tasavvurimizda ilg‘or texnologiyalar jonlanadi. Boshlang‘ich ta’limda qanday ilg‘or usullar qo‘llanadi? So‘nggi besh yilda raqamlashuv ta’sirida o‘quv jarayonida qay tariqa o‘zgardi?

– Ta’limda axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan faol foydalanamiz. Har bir o‘quvchi planshet bilan ta’minlangan, sinfxonalarda proyektor o‘rnatilgan. Noutbuk esa o‘qituvchilarning doimiy hamrohi deyish mumkin. Texnologiyalar darsni teran tushunishga ko‘mak beradi. Elektron darsliklar ham istifoda etiladi.

Dunyoda raqamlashuv yutuqlarini ta’limda qo‘llashni yoqlovchilar ham, qoralovchilar ham bor. Fikrimcha, raqamlashuvning maqbul, manzur usullarini maktab ta’limida qo‘llash kerak, albatta.

Yaponiya hukumatining GIGA (Global and Innovation Gateway for All) dasturiga muvofiq, har bir o‘quvchi tegishli texnik qurilma, har bir maktab esa yuqori tezlikdagi internet bilan ta’minlangan. Ushbu maqsadda 4,6 milliard dollardan ziyod mablag‘ ajratilgan.

Planshet – o‘quvchining yaqin do‘sti, sodiq hamrohi. Foto: Xabar.uz

– O‘quvchilar maktab hududida uyali telefondan foydalanadimi?

– Yo‘q, o‘qish payti smartfondan foylanishmaydi. Ammo ota-onalari bilan muloqotda telefon zarur bo‘ladi, albatta.

Azabu boshlang‘ich maktabi poytaxt markazida joylashgan bo‘lib, o‘quv muassasasi hududi qo‘riqlanadi. O‘quvchilar maktabga doimiy yashash manzili bo‘yicha qabul qilinadi. Maqsad aniq: maktab o‘quvchining uyiga qancha yaqin bo‘lsa, borib-kelishi shuncha oson va xavfsiz bo‘ladi.

– O‘quvchilar maktabga kirishda telefonini majburan topshiradimi?

– Bunday amaliyot yo‘q. Ammo o‘quvchilarimiz maktab hududida faqat favqulodda holatlarda, ota-onasi bilan gaplashganda telefondan foydalanish mumkin ekani, qolgan vaziyatlarda bu nomaqbul ekanini yaxshi bilishadi.

Yaponiyada xususiy maktablar ham talaygina. Ammo xususiy maktab har doim ham davlat maktabiga nisbatan ustun mavqe kasb etmaydi.

– Bugun ijtimoiy tarmoqlar bolalarni ohanrabo kabi o‘ziga tortmoqda. Bunday vaziyatda o‘quvchilar diqqat-e’tiborini darsga jalb etish oson kechmayotgandir?..

– Ispaniya, Avstraliya kabi davlatlarda voyaga yetmagan bolalarning ijtimoiy tarmoqlardan foydalanishi qonun yo‘li bilan taqiqlandi. Bizda bunday muhokamalar hozircha bo‘lmadi. Ammo biz pedagoglar bolalarga ijtimoiy tarmoqlarga mukkadan ketishning salbiy jihatlarini tushuntirishga intilyapmiz. Tarmoqlarning musbat va manfiy jihatlarini inobatga olib harakat qilish oqilona yo‘ldir.  

Yaponiyada maktab o‘quv yili 1 apreldan, ya’ni ayni sakura og‘ochi gullaganda boshlanadi. O‘quv yili uch trimestrdan iborat bo‘lib, bahor va qishda qisqa, yozda esa bir oylik ta’til beriladi.

Sog‘ tanda sog‘lom aql. Foto: Xabar.uz

– Uzoq yillardan beri maktabda ishlab kelayotgan pedagog sifatida so‘nggi o‘n yil mobaynida o‘quvchilar xulq-atvorida ro‘y bergan qanday o‘zgarishlarni alohida ta’kidlagan bo‘lardingiz?

– Deylik, o‘n yil oldin Yaponiyada o‘quvchilar planshetdan ko‘p foydalanmas edi. Bu qurilmalar koronavirus pandemiyasi davrida juda ommalashdi. Dastlabki pallalarda planshet yetishmas, internet sifati haminqadar edi. Ammo vaqt o‘tib bari izga tushdi, texnologiyalarda foydalanish bilim olish ufqlarini kengaytirdi.

Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti (OECD) tadqiqotlarida yapon o‘quvchilarining o‘ziga ishonchi susaygani qayd etilgan edi. Biz ayni paytda ushbu ko‘rsatkichni oshirish yo‘lida izchil choralar ko‘rmoqdamiz va  vaziyat o‘nglanish tomon ketmoqda. 

– Yapon maktablarida farrosh yo‘q va o‘quvchilar sinfxonalarni o‘zlari tozalashadi deb o‘qigan edim. Bu yosh avlodda mehnatsevarlik fazilatini shakllantirishga ko‘mak bersa kerak?

– O‘quvchilarning sinfxonani o‘zi tozalashi Yaponiyada keng tarqalgan odat. Bizning qarashlarimizga ko‘ra, har bir inson yon-atrofini ozoda, orasta tutishi lozim. O‘quvchilar ham bundan mustasno emas. Ehtimol, boshqa davlatlarda bolalarning tozalik yumushlari bilan mashg‘ul bo‘lishi noodatiy holdir. Yaponiyalik beysbol yulduzi, AQShdagi “Los Angeles Dodgers” jamoasi a’zosi Syohey Otani o‘yin maydonidagi chiqindini o‘z qo‘li bilan tozalab, ikki karra muxlislar mehrini qozondi. Sportchi badavlat ekaniga qaramay, ozodalik odatini kanda qilmaydi. Bu yaponcha tarbiya mahsulidir.

Shu o‘rinda futbol musobaqalaridan keyin yaponiyalik muxlislar tribunalarni tozalab, hatto chiqindilarni olib ketishi yodga keladi. Demak, yaponlar dunyoning qay burjida bo‘lmasin, sut bilan kirgan bu odatga sodiq qoladi.

– Yapon o‘qituvchilari bugun qanday qiyinchiliklarga duch kelmoqda?

– Ota-onalar bilan muomala-munosabat xamirdan qil sug‘urgandek oson kechmaydi. Noravo talab qo‘yadiganr ota-onalar ham uchrab turadi. Bunday vaziyatda “achchiqni achchiq kesar” qabilida ish tutish yaramaydi. Biz pedagoglar og‘ir, vazmin bo‘lganimiz ma’qul.

Maktabning mo‘’jaz hayvonot bog‘i. Foto: Xabar.uz

– Ota-onalarning o‘qituvchilarga qo‘l ko‘tarishi yoki haqorat qilishi kabi holatlar ham kuzatiladimi? 

– Xayriyatki, ota-onalarning o‘qituvchilarga jismoniy yoki ruhiy tazyiq o‘tkazishi holatlari yo‘q. Bizda aksar maktablar o‘z advokatiga ega va ular ota-onalar bilan bog‘liq murakkab vaziyatlarda pedagoglarimizga huquqiy ko‘mak ko‘rsatadi.  

Boshlang‘ich maktabda ta’lim 6 yil davom etadi. Bolalar yapon tili (jumladan, xattotlik), arifmetika, musiqa, san’at, jismoniy tarbiya, mehnat kabi predmetlar, gumanitar va tabiiy fanlarni o‘zlashtiradi. Har bir dars 45 daqiqadan iborat.

– Yapon maktablarida o‘qituvchilarni ma’muriy ishlarga jalb etish holatlari uchraydimi?

– O‘qituvchilar vakolatidan tashqaridagi ma’muriy ishlarga jalb etilmaydi. O‘zi shundoq ham pedagoglarda o‘z ustida ishlash, mahoratini muttasil oshirish uchun vaqt yetishmaydi. Shu bois o‘qituvchilarimiz hatto ish vaqtidan keyin ham bilim va malakasini oshirish, yangi usul-uslublarni o‘rganishga harakat qiladi. Ya’ni ta’lim ularning hayot mazmuniga aylangan. O‘zim ham maktab direktori sifatida har kuni tongda maktab darvozasida turib, har bir o‘quvchini salom bilan qarshi olaman.

– Boshlang‘ich sinflarda ma’naviy-axloqiy tarbiya qay usulda o‘rgatiladi?

– Bizda etikaga o‘xshash fan bor, ammo bu shunchaki odobnoma emas, balki undan kengroq qamrovdagi predmetdir. Birinchi sinfdan e’tiboran o‘qitiladigan ushbu fan mobaynida o‘quvchilar o‘zgalarga hurmat va g‘amxo‘rlik ko‘rsatish, xudbinlikdan yiroq bo‘lish, jamoat mulkidan ehtiyotkorlik bilan foydalanish, yolg‘ondan hazar qilish kabi fazilatlarga, bir so‘z bilan aytganda, insoniylik xislatlariga oshno etiladi.

Sinfxonani tozalash, sport musobaqalari va birgalikdagi loyihalar o‘quvchilarning jamoaviy tafakkurini charxlaydi. Darslarni vaqtida o‘zlashtira olmagan o‘quvchi dzyuku, ya’ni qo‘shimcha mashg‘ulotlarga qatnaydi.

– Yaponlar atrof-muhitga g‘amxo‘rlik, tabiatga hurmat borasida dunyoda nom chiqargan millatlar sirasiga kiradi…

– Albatta, o‘quv jarayonida bolalarda tabiatga, atrof-muhitga hurmat tuyg‘usini shakllantirishga alohida e’tibor qaratamiz. Maktabimiz hududida yashil hudud, hatto sun’iy irmoq bor. Bu yerda farzandlarimiz o‘simlik va hayvonot olami bilan tanishadilar, bizni qurshab turgan ona tabiatning nechog‘li qadr-qimmatli ekanini o‘rganadilar. Maktabimiz hududida turli daraxt ko‘chatlari ekilgan. Mo‘’jazgina hayvonot bog‘imiz ham bor.

– Maktabingizda o‘quvchilar uchun forma joriy etilganmi? Forma intizom va o‘quv jarayoniga qanchalik ta’sir ko‘rsatadi deb hisoblaysiz?  

– Bizning maktabda o‘quvchilar uchun forma talabi mavjud emas. Bu 150 yillik tarixga ega maktabimizda erkinlik ustuvor qadriyat deb e’lon qilingani bilan bog‘liq. Ammo, o‘ylaymanki, maktab formasi shunchaki libos emas, balki ijtimoiy chegaralarga barham beruvchi vositadir. Chunki forma kiygan o‘quvchilar qanday moddiy shart-sharoitda yashashidan qat’i nazar, taroqning tishlaridek barobar ko‘rinadi.

Yaponiyani ta’lim jabhasida ulkan yutuqlarga yetaklagan omillar talaygina. Biz bu borada qat’iy intizom, bolaning jamiyatga barvaqt moslashuvi, ta’lim-tarbiyaga erta kirishish, o‘quvchilarda tanqidiy tafakkurni o‘stirishga alohida e’tibor qaratilishi, aqliy, jismoniy va ruhiy kamolotga erishuv yo‘lidagi kompleks yondashuvni alohida ta’kidlashni istardik.

Darvoqe, yapon tili kursi tinglovchilari orasida o‘zbekistonlik qorako‘z ham bor. Foto: Xabar.uz

– Yaponiyada har yili minglab zilzila ro‘y beradi. O‘quvchilarga favqulodda vaziyatlarda harakatlanish qoidalari ham o‘rgatilsa kerak?

– To‘g‘ri aytdingiz, jamiyatning kenja avlod vakillari ham tabiiy ofatlarga hozir bo‘lmog‘i muhim. Har oyda bir marotaba favqulodda vaziyatlarda harakatlanish bo‘yicha o‘quv mashg‘ulotlari tashkil etiladi. Zilzila, yong‘in payti qanday harakatlanish bo‘yicha amaliy saboqlar beriladi. 

– Ma’zur tutasiz, andak nozik masala – muallimlarning maoshi masalasiga ham oydinlik kiritsangiz.

– Umummilliy maktablar o‘qituvchilari davlat xizmatchilari hisoblanadi. Davlat xizmatchilari esa munosib darajada ishhaqi olishi ko‘zda tutilgan. Ikkinchi jahon urushidan keyin Yaponiyani oyoqqa turg‘izgan yetakchilarimiz “Mamlakat kelajagining tamali bu – ta’limdir va maktab o‘qituvchilari muhtojlik ko‘rmasligi kerak” degan tamoyil asosida ish tutganlar.

Yaponiya bosh vaziri Hayato Ikeda (1960–1964) kiroyi ta’limsiz yuksak iqtisodiy natijalarga erishib bo‘lmasligini yaxshi bilgan. Siyosatchi tomonidan ilgari surilgan milliy daromadni ko‘paytirish dasturida inson kapitali sifatini oshirish uchun davlat pedagoglarni yuksak maqom va munosib maosh bilan ta’minlashi ko‘zda tutilgan edi.

– So‘nggi savol: o‘qituvchilik  uchun qanday talablar qo‘yiladi?

– O‘qituvchi sifatida faoliyat yuritish uchun bir qator jiddiy talablar mavjud. Masalan, Azabu kabi boshlang‘ich maktabda saboq berish uchun nomzod avvalo pedagogika yo‘nalishidagi OTMda tahsil ko‘rishi, shuningdek, qo‘shimcha ravishda maxsus litsenziya olishi lozim. O‘qituvchilarning bilim darajasi, saviyasi doimiy nazoratda, malaka oshirish ham uzluksiz jarayondir.

Source link