Siyosat
O‘zbekiston 2 milliard dollarlik farmatsevtika importini qisqartirish va mahalliy ishlab chiqarishni kengaytirishni maqsad qilgan
O‘zbekiston Bojxona komissiyasi raisi Akmalxo‘ja Mavronov farmatsevtika mahsulotlari importini ratsionalizatsiya qilish, sifat nazoratini kuchaytirish va farmatsevtika sohasidagi tizimli muammolarni kompaniyalar bilan hamkorlikda hal etishga chaqirdi.
Mavronov 22-yanvar kuni farmatsevtika sanoati vakillari bilan uchrashuvda O‘zbekiston import dori-darmonlarga qaramligini kamaytirishi kerakligini, bu 2025-yilda 2 milliard dollarni tashkil etishini aytdi.
Yig‘ilish avvalida Bojxona komissiyasi raisi ushbu sohadagi mavjud institutsional muammolarni e’tirof etib, huquqiy va hamkorlikda yechim topish zarurligini ta’kidladi.
“Biz mas’ul mutasaddilar, davlat idoralari va ularning xodimlari ushbu muammolarni o’zboshimchalik bilan hal qilishdan ko’ra, qonuniy yechim topishda siz bilan hamkorlik qilishlarini istaymiz. Aynan shuning uchun ham bugun yig’ilish o’tkazmoqdamiz”, – dedi u.
Mavronov bosh vazir oʻrinbosari Jamshid Qoʻjayev boshchiligida xorijiy vakolatxonalar va importyorlar bilan alohida uchrashuvlar oʻtkazilib, unda barcha tarmoqlar boʻyicha import samaradorligini oshirish va “importni sarmoyaga aylantirish” masalalari muhokama qilinganini eslatdi.
“Importni sarmoyaga aylantirish deganda mashaqqat bilan ishlab topilgan valyutani xorijga jo‘natib, o‘sha yerda sarflash emas, balki uni mamlakat ichida saqlash va ayni paytda import qilinayotgan mahsulotlarni o‘zimizda ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘yish tushuniladi.
Farmatsevtika sohasini tartibga solish prezidentning shaxsiy nazoratida, dedi Mavronov.
Uning aytishicha, davlatimiz rahbari bu masaladan qayg‘urib, mutasaddilarga tadbirkorlar uchun yechim va chora-tadbirlar ishlab chiqish, xalqning dori vositalaridan real foyda olishini ta’minlash bo‘yicha topshiriq bergan.
Shu bilan birga, yaroqlilik muddati o‘tgan, sifatsiz yoki zararli bo‘lishi mumkin bo‘lgan dori vositalarini olib kirishga yo‘l qo‘yib bo‘lmaydi.
“Ushbu dori-darmonlarni allaqachon kasal bo’lgan odamlar qabul qiladi. Agar odamlar kasal bo’lsa, biz sifatsiz dorilar bilan yaxshilikdan ko’ra ko’proq zarar keltirmasligimiz kerak”, dedi u sifatsiz nazorat xavfidan ogohlantirdi.
Raisning soʻzlariga koʻra, 2025-yilda farmatsevtika mahsulotlarini sotish hajmi 2024-yilga nisbatan 18 foizga yoki qariyb 300 million dollarga oshib, 2 milliard dollarga yetadi. Eksport hajmi 32 million dollarga yetdi.
Uning ta’kidlashicha, rasmiy ma’lumotlarga ko’ra, oziq-ovqat va tirik hayvonlar importi 2025 yilda 4,5 milliard dollardan oshadi, farmatsevtika importi esa oziq-ovqat importidan bir oz kamroq bo’ladi.
“Ma’lum bo’lishicha, biz oziq-ovqat va dori-darmonlarni taxminan bir xil miqdorda iste’mol qilamiz. Bu juda katta raqam. Biz qilishimiz kerak bo’lgan birinchi narsa – bu ko’rsatkichni kamaytirish”, – dedi Mavronov.
Dori vositalari dunyoning 79 davlatidan, asosan, Hindiston, Rossiya, Xitoy, Turkiya, Germaniya va Ukrainadan keltiriladi. Importning qariyb 85 foizi, taxminan 1,7 milliard dollarni tayyor farmatsevtika mahsulotlari tashkil etadi.
Eng yirik importchilar O‘zbekistonning Grand Pharm Trade, Meros Pharm, Farm Lyuks Invest, GD Pharm, Eurofarm Business, Astor Alliance kompaniyalaridir.
Janob Mavlonov farmatsevtika sohasini tizimlashtirish va yuqori sifatli dori vositalari bilan xavfsiz taʼminlash tizimini yaratish maqsadida bir qancha meʼyoriy hujjatlar qabul qilinganini eslatdi.
Prezidentning 2024-yil 23-yanvardagi qaroriga muvofiq, 2026-yildan boshlab farmatsevtika mahsulotlarini faqat GCP talablariga javob beradigan va tegishli saqlash sharoitlariga ega bo‘lgan bojxona va erkin omborlarda saqlash mumkin.
Ayni paytda Farmatsevtika tarmog‘ini rivojlantirish boshqarmasi tizimidagi 63 korxona tomonidan import qilingan 379 million dollarlik dori vositalari va tibbiyot buyumlari bojxona nazorati ostida saqlanmoqda.
Mavronovning soʻzlariga koʻra, ushbu mahsulotlarning aksariyati Grand Farm Trade, Grand Farm Logistics Hub, Aster Alliance, Melos Farm, Eurofarm Business, GD Farm va Neo Farm kompaniyalariga tegishli.
Jahon farmatsevtika sanoatining jadal rivojlanishi, jumladan, dori vositalarining yangi turlari va tarkibi doimiy sifat nazorati, yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan nojo‘ya ta’sirlarni monitoring qilish va farmatsevtika faoliyatini tartibga solishni talab qilishini ta’kidladi.
“Sinov ob’ektiv zarur. Sinovsiz bunday mahsulotlarni aholi iste’moliga yo’l qo’yib bo’lmaydi”, – dedi u.
O‘tgan uch yilda bojxona organlari tomonidan dori vositalari va tibbiyot buyumlarini noqonuniy tarqatish bilan bog‘liq 3914 ta huquqbuzarliklar aniqlanib, umumiy qiymati 224 mlrd.
“Kontrabanda bor, dori-darmonlarni noqonuniy olib kirish va sotish bor. Ular qayerda sotilmoqda? O‘z-o‘zidan dori-darmon sotiladigan ko‘cha bozorlarini ko‘rmayapmiz. Bu mahsulotlarning barchasi davlat ro‘yxatidan o‘tgan dorixonalar orqali sotiladi. Ular noqonuniy olib kirilmoqda”, – deydi Mavronov.
Uning qo’shimcha qilishicha, noqonuniy olib kirish transport sharoitlarini buzishni ham anglatadi.
“Issiq mavsumda havo harorati 25 darajadan oshib ketganda dori-darmonlar jihozlanmagan avtomashina va konteynerlarda tashiladi, lekin ruxsatnomalar hamon beriladi. Men buni to‘g‘ridan-to‘g‘ri va shunday aytyapman”, – deydi u.
Qo‘mita tahliliga ko‘ra, 2025-yilda may-sentyabr oylari davomida 25 darajadan 45 darajagacha bo‘lgan haroratda mamlakatga 803 million dollarlik yoki umumiy importning 40 foizi dori vositalari olib kelingan.
“Bu dorilarni bemor qabul qiladi. Agar siz bemorni davolashga harakat qilsangiz, aslida bemorning ahvolini yomonlashtirishingiz mumkin”, – deya ogohlantirdi u.
Mavronov tadbirkorlarni dori vositalarini noqonuniy tashish holatlari haqida xabar berishga chaqirdi.
“Agar sizda dori vositalarining noqonuniy olib o‘tilishiga oid ma’lumotlar bo‘lsa, bu haqda xabar berishingiz shart. Bizda 1108 raqamli “Ishonch telefoni” qisqa murojaati mavjud”, — dedi u.
Yig‘ilishdan ko‘zlangan maqsad kompaniyalarni tanqid qilish emas, balki Prezident topshirig‘i asosida shaffof va huquqiy mexanizmni hamkorlikda ishlab chiqish ekanini ta’kidladi.
“Maqsadimiz – bu sohani adolatli, shaffof va qonuniy holga keltirish. Shu bilan birga, protsessual soddalashtirish, chora-tadbirlar va rag‘batlantirish ham zarurligini tushunamiz”, – deya qo‘shimcha qildi u va bojxona organlari yuzaga kelayotgan muammolarni hal qilish uchun mavjud institutlar bilan hamkorlik qilishga tayyorligini qo‘shimcha qildi.