Iqtisodiyot

nazorat va ishonchning yangi bosqichi

Published

6 months ago

October 30, 2025

O‘zbekistonda 2025 yil 1 martdan biologik faol qo‘shimchalarni (BFQ) ixtiyoriy raqamli markirovkalash loyihasi ishga tushdi. Bu tashabbus farmatsevtika va nutritsevtika bozorlaridagi nazoratni kuchaytirish, shuningdek, kontrabanda va soxta mahsulotlar bilan bog‘liq xavflarni kamaytirishga qaratilgan. Loyiha iste’molchilar huquqlarini himoya qilish va tovarlar aylanmasining shaffofligini oshirishga qaratilgan bo‘lib, sohada halol va xavfsiz raqobatni rivojlantirish uchun sharoit yaratadi.

Ixtiyoriy markirovkalash doirasida ishlab chiqaruvchilar, importyorlar va BFQ bozorining boshqa ishtirokchilari tizimning yangi versiyasiga ulanib, mahsulotlarni DataMatrix kodlari bilan bepul markirovkalashlari mumkin.

Bugungi kunga qadar loyihaga 284 ta mahsulotni markirovkalovchi 63 ta ishtirokchi qo‘shildi. XTrace platformasining yangilangan shaxsiy kabineti va funksiyalari nafaqat qulayroq, tushunarli va tezkor bo‘ldi, balki kengaytirilgan imkoniyatlarga ham ega bo‘ldi. Bular qatoriga xodimlarni shaxsiy kalit orqali avtorizatsiya qilish, kirish huquqlarini moslashuvchan sozlash, qulay qidiruv, filtrlar, agregatsiya haqida batafsil ma’lumot, transport qadoqlarining tarkibi va boshqalar kiradi.

Bu afzalliklardan foydalanish va BFQlarni majburiy markirovkalash boshlanishidan oldin ishlab chiqarish jarayonlarini yo‘lga qo‘yishga “GLORIOUS HEALTHY NUTRITION” MChJ qaror qildi. Kompaniya 2023 yildan beri NOW, JARROW FORMULAS, Doktor More, SWANSON, Childlife kabi taniqli jahon brendlarining BFQlari, sport ozuqalari va shaxsiy gigiyena vositalarini tarqatish bilan shug‘ullanadi. U O‘zbekistondagi eng yirik FMCG kompaniyalaridan biri bo‘lib, mamlakatning yetakchi beshta distribyutori qatoriga kiradi.

Biz “GLORIOUS HEALTHY NUTRITION” MChJ direktori Viktoriya Vasilevadan markirovkalash jarayoni qanday amalga oshirilayotgani va bugungi kungacha nimalar qilinganligi haqida so‘radik:

— Hozirgi bosqichda bizda markirovkalash jarayoni to‘liq yakunlandi. Biz “Asl belgi”sida ro‘yxatdan o‘tdik, mahsulot tavsifi yozilgan kartochkalarni to‘ldirdik, zarur uskunalarni xarid qildik va omborimizda markirovkalash jarayoni allaqachon yo‘lga qo‘yildi.

— Sizningcha, nima uchun BFQlarni markirovkalashni majburiy qilish kerak?

— BFQlar bozori juda katta va tez rivojlanmoqda. Ayniqsa, import qismi. Ammo importning katta qismi «kulrang» yo‘l bilan kirib kelmoqda. Bu esa, o‘z navbatida, soliq to‘lovlarining yo‘qligiga va mahsulotlarning noto‘g‘ri olib kirilishi hamda saqlanishiga olib keladi. Shuningdek, tarkibiy qismlari SanQvaN normalari yoki Sog‘liqni saqlash vazirligi tomonidan cheklangan yoki taqiqlangan BFQlar ham mavjud. Afsuski, «kulrang» importda bunday holatlar tez-tez uchraydi. Raqamli markirovka bozorni tartibga solish, uni shaffof qilish va iste’molchilarga sertifikatlangan, sifatli mahsulotlar yetkazib berishga imkon yaratadi.

Ta’kidlash joizki, BFQlarni ixtiyoriy raqamli markirovkalash loyihasida nafaqat mahalliy ishlab chiqaruvchilar, balki yirik importyorlar va distribyutorlar ham ishtirok etmoqda. Buning foydasi aniq:

1. Brendga bo‘lgan ishonchni mustahkamlash: raqamli markirovkali mahsulotlar rasmiy, sifatli va xavfsiz deb qabul qilinadi.

2. Ixtiyoriy markirovka bosqichida bepul kodlar: ishtirokchilar loyiha sinov rejimida amalga oshirilayotganda bepul markirovka kodlarini olishadi.

3. Soxta va «kulrang» importdan himoya: raqamli markirovkalash mahsulotning qonuniyligini nazorat qilishga yordam beradi.

4. Shaffof logistika va hisob: mahsulotni ishlab chiqarishdan to yakuniy sotuvgacha bo‘lgan butun zanjir bo‘ylab kuzatish osonlashadi.

5. Majburiy markirovkaga tayyorgarlik: ixtiyoriy ishtirok etish talablarga oldindan moslashish, XTrace platformasining imkoniyatlarini o‘rganish va ichki biznes jarayonlarini sozlash imkonini beradi.

6. Davlat idoralari bilan hamkorlikni soddalashtirish: ma’lumotlarning shaffofligi tekshiruvlardan o‘tishni osonlashtiradi va hujjat aylanishini soddalashtiradi.

7. Ichki va tashqi bozorlarda raqobatbardoshlikni oshirish: markirovkaning mavjudligi xalqaro standartlarga moslik belgisidir.

BFQlarni ixtiyoriy markirovkalashning dastlabki yakunlari haqida CRPT TURON tajriba loyihalari bo‘limi mutaxassisi Gaziyeva Alisha so‘zlab berdi:

— O‘tgan davr mobaynida biologik faol qo‘shimchalarni ixtiyoriy markirovkalash loyihasi doirasida sezilarli natijalarga erishdik. Bugungi kunga kelib loyihada 76 ta tadbirkorlik sub’yekti ro‘yxatdan o‘tgan, bu esa mahsulotlar shaffofligi va kuzatuviga biznesning yuqori qiziqishidan dalolat beradi. Markirovkalanayotgan mahsulotlar reestrida (MMR) uch yuzdan ortiq tovar ro‘yxatga olingan bo‘lib, bu bozor ishtirokchilari va iste’molchilarga mahsulot haqida to‘liq va ishonchli ma’lumot olish imkonini beradi. Bundan tashqari, qisqa vaqt ichida ishlab chiqaruvchilar 3 milliondan ortiq markirovka kodlarini shakllantirgani kompaniyalarning markirovkalash jarayonida faol ishtirok etayotgani va mahsulot aylanmasiga raqamli yechimlarni joriy etishga tayyorligini tasdiqlaydi. Bu ko‘rsatkichlar jarayonning barcha ishtirokchilari hamjihatlikda ishlayotganining natijasi bo‘lib, ixtiyoriy bosqich hozirdanoq BFQlarning shaffof va madaniy bozori uchun poydevor yaratayotganini ko‘rsatmoqda.

Ekspertlar baholashicha, O‘zbekiston hududida sotilayotgan biologik faol qo‘shimchalarning aksariyati noqonuniy aylanmoqda. Ushbu toifadagi mahsulotlar aylanmasi va xavfsizligini nazorat qilishning samarali mexanizmlari yo‘qligi iste’molchilar salomatligi uchun jiddiy xavf tug‘diradi, shuningdek, davlat uchun sezilarli iqtisodiy yo‘qotishlarga sabab bo‘ladi.

BFQlarni raqamli markirovkalashni joriy etish iste’molchilarni soxta mahsulotlardan himoya qilishga, mahsulot aylanmasini hisobga olish va nazorat qilishning shaffof tizimini yaratishga, noqonuniy bozor ulushini kamaytirishga, shuningdek, qonuniy ishlab chiqaruvchilar va import qiluvchilarga bo‘lgan ishonchni mustahkamlashga qaratilgan.

Loyihaga qo‘shilishni xohlagan tashkilotlar tizimda ro‘yxatdan o‘tish bo‘yicha batafsil yo‘riqnoma bilan quyidagi havola orqali tanishishlari mumkin: https://help.crpt-turon.uz/hc/ru/articles/32039062914193.

Barcha qo‘shimcha savollar bo‘yicha murojaat qilishingiz mumkin:

• elektron pochta orqali: support@crpt-turon.uz

• Telegram-bot orqali: @aslbelgisiuz_bot

• mijozlarga xizmat ko‘rsatish xizmati telefoni orqali: +998 71 203-88-72.

BFQlarni raqamli markirovkalash bozor shaffofligini oshirish, iste’molchilarni himoya qilish va qonuniy ishlab chiqaruvchilar hamda import qiluvchilarga ishonchni mustahkamlash uchun yangi imkoniyatlar yaratadi. Loyihaga qo‘shilish nafaqat mahsulot nazorati va sifatini yaxshilash uchun qadam, balki raqobatbardoshlikni oshirish va brendingizni himoya qilish imkoniyatidir.

Source link

Iqtisodiyot

Markaziy bank dollar kursi bo‘yicha ma’lumot berdi

Published

54 minutes ago

April 28, 2026

xabarlar

Markaziy bank 2026-yil 29-apreldan valyutalarning yangi kursini belgiladi.

AQSh dollari 43,76 so‘mga tushib, 12 029,20 so‘m etib belgilandi.

Yevro kursi 111,54 so‘mga oshdi va 14 065,74 so‘m bo‘ldi. Funt-sterling 16 228,59 so‘m bo‘ldi (-131,48).

Rossiya rubli 160,26 so‘m etib belgilandi (-0,91).

Source link

Iqtisodiyot

Bond omborlariga brend kiyimlar va poyabzallar joylashtirilmaydi, nega?

Published

2 hours ago

April 28, 2026

xabarlar

O‘zbekistonda 1 iyuldan tashkil qilinadigan bond omborlari kiyim-kechak va poyabzal importiga ham taalluqli bo‘ladi. Bu tovarlar bond omborlaridan 3 foizlik boj to‘lovi asosida, faqat marketpleyslar orqali sotiladi. Ammo bu tartib global brendlar uchun amal qilmaydi.

Foto: Brandon Bell / Getty Images

Istiqbolli loyihalar milliy agentligi rasmiysi Komron Muhammadiyev Kun.uz bilan suhbatda buning bir nechta sabablarni keltirdi.

Yangi tartibda bond omborlari uchun ikkita ro‘yxat shakllantirilgan. Birinchi ro‘yxat elektronika mahsulotlarini o‘z ichiga oladi va ular 5 foizlik yagona bojxona boji bilan erkin sotilishi mumkin. Ikkinchi ro‘yxat esa kiyim-kechaklarga tegishli bo‘lib, 30 ta tovar pozitsiyasini qamrab oladi va aynan shu ro‘yxatdagi mahsulotlar uchun bond omborida global brendlar savdosiga cheklov qo‘yilgan.

Muhammadiyev bu qaror ichki chakana savdoni himoya qilish va bozordagi muvozanatni saqlash maqsadida qabul qilinganini ta’kidladi.

“Bugungi kunda global brendlar, ayniqsa, kiyim-kechak segmentida O‘zbekistonga rasmiy tarzda kirib kela boshlagan. Ularning o‘ziga xos talablari bor – savdo nuqtalaridan tortib, franshiza asosida ishlash tizimigacha. Bu brendlarning rasmiy kirib kelishi iqtisodiyotga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi: yangi ish o‘rinlari yaratiladi, xizmatlar sifati oshadi”, – deydi u.

Rasmiyga ko‘ra, agar global brendlar bond omborlari orqali sotilishiga ruxsat berilsa, ularning mamlakatga rasmiy kirib kelishi qiyinlashadi.

“Agar biz ularga bond omborlari orqali savdo qilish imkonini bersak, ularning rasmiy kirib kelishi amrimahol bo‘lib qoladi. Shu sababli mazkur cheklov joriy etilgan”, – deya izoh berdi Muhammadiyev.

Shu bilan birga, u global brendlar taqiqlangani bilan sifatli kiyim-kechaklar savdosiga to‘siq yo‘qligini qayd etdi. Global brendlar ro‘yxatiga kirmaydigan, ammo sifatli kiyim-kechak va poyabzal ishlab chiqaruvchi kompaniyalarning tovarlari bond omborlari orqali erkin kirib kelishi mumkin.

Muhammadiyev yana bir jihatga e’tibor qaratdi: global brendlar uchun allaqachon pasaytirilgan stavkalar amal qilmoqda.

“Prezident qarorlariga muvofiq, global brendlar uchun boj stavkalari pasaytirilgan. Hozirda ular uchun bojlar taxminan 5 foizdan 7,5 foizgacha belgilangan. Holbuki, boshqa kiyim-kechak mahsulotlari uchun o‘rtacha boj stavkasi 20 foiz atrofida”, – dedi u.

ILMA vakiliga ko‘ra, mazkur imtiyozlar global brendlarning O‘zbekistonga rasmiy kirib kelishini rag‘batlantirishga qaratilgan. Bu esa o‘z navbatida iste’molchilar uchun qulaylik yaratadi.

“Avvallari fuqarolar chet elga chiqqanda vaqtining katta qismini aynan brend mahsulotlarni xarid qilishga sarflardi. Bugungi kunda esa bunday mahsulotlar bosqichma-bosqich ichki bozorda ham paydo bo‘lmoqda”, – deya qo‘shimcha qildi u.

Prezident qaroriga ko‘ra, bond omborlarini tashkil etishga ikki yillik huquqiy eksperiment doirasida 2026 yil 1 iyuldan ruxsat beriladi. Bunda importyorlar muayyan tovarlarni bond omboriga joylashtirib, uni jismoniy shaxslarga shaxsiy ehtiyoji uchun faqat marketpleyslar orqali sotishi mumkin bo‘ladi.

Tovarlarning birinchi guruhiga smartfon va noutbuklar kiritilgan bo‘lib, ularning bond ombori orqali importi qo‘shilgan qiymat solig‘idan to‘liq ozod etilgan va 5 foizlik yagona bojxona to‘lovi joriy etilgan.

Ikkinchi guruhga esa asosan xalqaro brendlar toifasiga kirmaydigan kiyim-kechak va poyabzallar kiritilgan bo‘lib, ular uchun QQS (hozirda 12 foiz) va 3 foizlik bojxona boji amal qiladi.

Source link

Iqtisodiyot

2,4 mlndan 24,3 mln so‘mgacha. O‘zbekistonda o‘rtacha oyliklar qancha?

Published

5 hours ago

April 28, 2026

xabarlar

2026 yil birinchi chorak yakunlariga ko‘ra, O‘zbekistondagi o‘rtacha ish haqi 6 mln 825 ming so‘mni tashkil etdi. Eng katta oyliklar Toshkent shahri (11,7 mln so‘m) va Navoiyda (8,4 mln so‘m), eng kami esa Qashqadaryo (4,6 mln so‘m) va Surxondaryoda (4,7 mln so‘m). Sohalar bo‘yicha eng baland o‘rtacha ish haqi sug‘urta sohasida (24,3 mln so‘m), eng kami esa maktabgacha ta’limda (2,4 mln so‘m).

2026 yilning birinchi choragi yakunlari bo‘yicha O‘zbekistonda o‘rtacha oylik ish haqi 6 mln 825 ming so‘mni tashkil etib, o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 17,4 foizga o‘sdi. Bu haqda Milliy statistika qo‘mitasi xabar berdi.

Hududlar kesimida o‘rtacha oylik ish haqining eng yuqori miqdori Toshkent shahri (11 mln 684 ming), Navoiy (8 mln 453 ming) va Toshkent viloyatida (6 mln 169 ming), eng kam miqdori esa Qashqadaryo (4 mln 665 ming), Surxondaryo (4 mln 724 ming) va Farg‘ona (5 mln 19 ming) viloyatlarida qayd etilgan.

Oylik maoshlarning eng yuqori o‘sishi Namangan (+19 foiz) viloyati, Toshkent shahri (+18,8 foiz) va Jizzax (+17,3 foiz) viloyatlarida kuzatilgan.

Hisobot davrida faqatgina ikkita ma’muriy hududda (Toshkent shahri va Navoiy viloyati) nominal ish haqi respublikadagi o‘rtacha darajadan yuqori bo‘lib, qolgan barcha hududlarda bu ko‘rsatkich respublika darajasidan turli miqdorda past shakllangan.

Poytaxt va hududlar o‘rtasidagi ish haqi farqi yana kattalasha boshlagan. Xususan, eng yuqori (Toshkent) va eng past (Qashqadaryo) ish haqi o‘rtasidagi tafovut 2,5 barobar bo‘lgan.

2020-2025 yillarda eng ko‘p va eng kam o‘rtacha oylik to‘lanuvchi hududlardagi tafovutlar:

2020 yilda: (Toshkent/Qashqadaryo). Farq – 96 foiz;
2021 yilda: (Toshkent/Surxondaryo). Farq – 2,03 barobar;
2022 yilda: (Toshkent/Samarqand). Farq – 2,17 barobar;
2023 yilda: (Toshkent/Namangan). Farq – 2,25 barobar;
2024 yilda: (Toshkent/Qashqadaryo). Farq – 2,5 barobar;
2025 yilda: (Toshkent/Qashqadaryo). Farq – 2,4 barobar.

Hisobot yakunlariga ko‘ra, sohalar kesimida o‘rtacha oylik ish haqi miqdori:

bank, sug‘urta, lizing va kredit vositachilik faoliyatida – 18 mln 595 ming so‘m;
axborot va aloqa sohasida – 16 mln 525 ming so‘m;
tashish va saqlash sohasida – 10 mln 709 ming so‘m;
sanoat sohasida – 8 mln 25 ming so‘m;
savdo sohasida – 7 mln 213 ming so‘m;
qurilish sohasida – 6 mln 496 ming so‘m;
san’at, ko‘ngil ochish va dam olish sohasida – 5 mln 357 ming so‘m;
yashash va ovqatlanish xizmatlari sohasida – 5 mln 331 ming so‘m;
ta’lim sohasida – 4 mln 615 ming so‘m;
sog‘liqni saqlash va ijtimoiy xizmatlar ko‘rsatish sohasida – 4 mln 111 ming so‘m.

O‘qituvchi va shifokorlar ish haqi respublika bo‘yicha o‘rtacha ko‘rsatkichdan (mos ravishda 32,4 foiz va 39,8 foizga) pastligicha qolyapti.

Qaysi soha vakillarining maoshi yuqori o‘sgan?

Iqtisodchi Mirkomil Xolboyevning hisob-kitoblariga ko‘ra, so‘nggi 8 yilda sohalar kesimida maoshi eng yuqori o‘sgan soha vakillari ko‘chmas mulk bilan operatsiyalar qiluvchilar bo‘lgan. Ularning maoshi bu davrda qariyb 7 barobarga oshgan.

Shuningdek moliyaviy va sug‘urta (5 barobar) hamda axborot aloqa (4,8 barobar) yo‘nalishidagi xodimlarning maoshi ham yuqori o‘sganlar qatorida.

Manba: Mirkonomika kanali

«Taqqoslash uchun bu davrda sog‘liqni saqlash sohasi vakillarining maoshi 2,9 barobarga, ta’lim sohasi vakillarining maoshi esa 2,7 barobarga oshgan. Ta’kidlash kerakki, ta’lim sohasi vakillarining maoshi faqatgina ishlab chiqarish sanoati vakillari maoshidan yuqoriroq o‘sgan bo‘lib qolgan barcha soha vakillariga nisbatan nisbiy kambag‘allashgan», deya yozadi iqtisodchi.

Umuman olganda, tarmoqlar kesimida olinsa o‘rtacha oylik ish haqi maktabgacha ta’limda 2 mln 485 ming so‘mni, majburiy ijtimoiy sug‘urtalashdan tashqari qayta sug‘urtalash faoliyatida 24 mln 313 ming so‘mni tashkil etgan.

Source link

Iqtisodiyot

O‘zbekistonda valuta operatsiyalarini amalga oshirish qoidalariga o‘zgarishlar kiritildi

Published

7 hours ago

April 28, 2026

xabarlar

Yuridik shaxslar valuta sotib olish uchun bergan buyurtmasida texnik xatolik bo‘lsa, uni tuzatishga imkon beriladi. Barcha valuta ayirboshlash operatsiyalari, shu jumladan onlayn operatsiyalar ham yagona tizimda hisobga olinadi. Chet el fuqarolariga bir-biriga pul o‘tkazish va bir qator valuta operatsiyalarini amalga oshirishga ruxsat berildi. Kapital bozori ishtirokchilariga ham ayrim yengilliklar bor.

O‘zbekiston Markaziy banki qarori bilan, valuta operatsiyalarini amalga oshirish qoidalariga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritildi.

Qarorga ko‘ra, yuridik shaxslar tomonidan chet el valutasini sotib olish uchun berilgan buyurtmada xatoliklar aniqlangan taqdirda, mijoz tomonidan buyurtmaga texnik tuzatish kiritilishi mumkin.

“Amaliyotda ko‘p uchraydigan muammolardan biri – yuridik shaxslar tomonidan valuta sotib olish uchun berilgan buyurtmalarda kichik texnik yoki imloviy xatolar sababli operatsiyalarning rad etilishi edi. Qaror bilan, endi kichik xatolar bo‘lsa, ularni tuzatish imkoniyati beriladi. Bu – tadbirkorlar uchun vaqt tejaydi”, – deyiladi regulyator izohida.

Bank kassalaridan naqd chet el valutasini berish tartibi ham aniq belgilab qo‘yilmoqda. Unga ko‘ra:

Jismoniy shaxslar o‘z hisobvarag‘idagi mablag‘lari doirasida valutani cheklovsiz olishi mumkin.
Yuridik shaxslar uchun esa naqd valuta aniq belgilangan maqsadlar asosida beriladi.

Belgilanishicha, barcha valuta ayirboshlash operatsiyalari, jumladan onlayn operatsiyalar yagona tizimda hisobga olinadi. Markaziy bankning qayd etishicha, bu – bozordagi jarayonlarni kuzatish va tushunishni osonlashtiradi.

Qarorda jismoniy shaxslar uchun quyidagi qulayliklar ko‘zda tutilgan:

endi qaysi davlat fuqarosi bo‘lishidan qat’i nazar barcha jismoniy shaxslar bank hisobvaraqlari orqali bir-biriga shaxsiy maqsadlarda (nosavdo) pul o‘tkazishi mumkin;
bundan buyon xorijlik jismoniy shaxslar ham mamlakat ichida ustav fondiga mablag‘ qo‘shish, xayriya qilish yoki meros bilan bog‘liq ichki valuta operatsiyalarini amalga oshira oladi.

Shuningdek, kapital bozori ishtirokchilari quyidagi yengilliklardan bahramand bo‘ladi:

yuridik shaxslar chet el valutasida chiqarilgan qimmatli qog‘ozlar bo‘yicha to‘lovlarni amalga oshirish uchun valuta sotib olishda ortiqcha hujjatlar talab etilmaydi – bunda asos sifatida qimmatli qog‘oz chiqarilganini tasdiqlovchi hujjatning o‘zi yetarli bo‘ladi;
xorijiy investorlar fond bozorida qimmatli qog‘ozlarni sotishdan tushgan mablag‘larini o‘z murojaati asosida erkin ravishda chet elga olib chiqishi mumkin bo‘ladi.

Markaziy bank qarori 2026 yil 30 mart kuni qabul qilinib, 22 aprelda Adliya vazirligi tomonidan davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan. Qaror rasmiy e’lon qilingan kundan e’tiboran kuchga kirdi.

Source link