Mahalliy
«Muvaffaqiyatga sig‘inish» kulti yoxud yutuqlarsiz hech kim emasmiz(mi?)
«Ona qarang, menga faxriy yorliq berishdi»…
Onam birinchi marta faxriy yorliqni uyga ko‘tarib kelganimda juda xursand bo‘lgandi. Ilk bor o‘zimni keraklidek va yaxshi qizdek his qilganman. Yaxshi va kerakli bo‘lish uchun keyin yana qanchadan-qancha shunday faxriy yorliqlarni ko‘tarib kelmadim uyga… Hozir maqtov qog‘ozlariga umuman qiziqmayman. Chunki uni ko‘klarga ko‘tarib maqtaydigan onam yo‘q.
Maqola qancha faxriy yorliq olganimda emas… yorliqlarsiz, muvaffaqiyatlarsiz yashash mumkinligi tajribasini ham his qilayotganimda.
Musobaqaga aylangan hayot
«Aytchi, Pavlik Kanar oroli qayerga tegishli?»
«Mis chavandoz» poemasi qaysi shoirniki?»
«Pavlik yoga bo‘yicha bir talantingni ko‘rsat»
«Benzol formulasini kim tuzgan?»
Bolaligimizda bir kino bo‘lardi, «Katta bo‘lishni xohlamayman» degan — kattalar orzusining qurboni bo‘lgan bolalik haqida. Ya’ni olti yoshli Pavlikning ota-onasi o‘g‘lining tengdoshlari orasida birinchilardan bo‘lishini xohlaydi. Ular uni doimo o‘qishga va muvaffaqiyatga erishishga undaydilar. Pavlik oddiy bola emas, u super-kuchli Pavlik! U kuch, aql va chaqqonlikda tengdoshlarini ortda qoldiradi — u yugura oladi, daraxtlarga chiqa oladi, suzadi va boshi bilan tura oladi. U juda aqlli, yoga amaliyotlarini yaxshi biladi, psixologiyani tushunadi va Shekspirdan iqtibos keltira oladi…
Kino bugungi tushunchalarim orqali aytganda odamni emas, natijani muqaddas qilishning oqibati haqida.
Biz u paytlari «Katta bo‘lishni xohlamayman» filmini shunchaki kino deb ko‘rganmiz, lekin bugun, ijtimoiy tarmoqlarda «erishish» va «muvaffaqiyat» haqidagi bosimni ko‘rib, o‘ylaysanki o‘sha paytlari ham bu aktual muammo bo‘lgan, o‘zimiz anglamagan eng katta kamchiliklarimizni, yashash qoidalarini qiyinlashtirganimizni aytmoqchi bo‘lgan… Hozir ham jamiyatda shunday illyuziya bor: kimdir katta lavozimda ishlasa, dunyo kezsa yoki millioner bo‘lsa — demak, u «muvaffaqiyatli». Ayniqsa ijtimoiy tarmoqlarsiz kunimiz o‘tmay turgan bir davrda hammadan muvaffaqiyat kutamiz: kimdir sayohatga chiqqan, kimdir grant olgan, kimdir «storisda baxtli».
Bilgimiz kelgani va qiziqqanimiz: U qaysi lavozimda ishlaydi? Qancha diplomi bor, mashhurmi, nimaga erishdi? Hayot raqamlar va yutuqlar musobaqasiga aylangandek. Ammo u odamning ichki xotirjamligi, ma’naviy sog‘lomligi, insoniy munosabatlari qay darajada?
Biz to‘xtasak, go‘yo orqada qolgandek bo‘lamiz
Hamma shoshadi. Sen ham yugurasan. Ammo qayerga?
Axir biz o‘zimizni isbotlash uchun yugurib, o‘zligimizni yo‘qotmayapmizmi? Ko‘pchiligimiz uchun hayotda yashashdan maqsad doim nimalargadir «erishish», «o‘zini isbotlash», «kimligini ko‘rsatish» bo‘lib qolgan. Biz kattalar bolaligimizda eng birinchi bo‘lish va besh baho ortidan yugurganimiz yetmaganidek farzandlarimizni ham shu musobaqaga qo‘shib yuborayapmiz: «Yut, ilgarila, boshqalardan orqada qolma!» Kamiga butun dunyo reklamalar bilan to‘lib-toshgan: «o‘zingni sev», «o‘zingga ishon», «barchasiga erish», «barchasi sening qo‘lingda». Ammo bu shiorlar ortida insonni kuchaytirish emas, uni to‘xtovsiz kurashishga chorlov turibdi. Ya’ni go‘yoki zamonaviy madaniyat inson qadrini faqat natijalar bilan o‘lchaydi: «o‘zingni yarat», «eng yaxshi versiyang bo‘l», «to‘xtama!». Reklama, ijtimoiy tarmoqlar va motivatsion murabbiylar bizga shunchaki «bor bo‘lish» yetarli emasligini uqtiradi. «Natijada, odamlar o‘z-o‘zini hurmat qilishni muvaffaqiyat bilan bog‘lab, ichki bo‘shliq va depressiyaga botishadi», — deydi psixolog Semyon Krasilnikov. — «Freydning «Id va Ego» g‘oyasi bo‘yicha bu Idning bosh ko‘tarishi. Ya’ni inson ichki to‘lqinlariga (shon, e’tibor, boylik) to‘la bo‘yin egib, Ego va Superegosini qurbon qilgan. Muhimi muvaffaqiyatning o‘zi emas, uning obrazi. Freyd ta’limoti bo‘yicha Id xohishlar markazi, Ego ularni reallikka moslashtiruvchi aql, Superego vijdon. Bugungi jamiyatda esa bu muvozanat izdan chiqqan. Id, ya’ni «istayman va hozir» degan tiyiqsiz kuch hukmronlikka o‘tgan. U odamni tinch qo‘ymaydi: ko‘proq yutuq talab qiladi. Ego uni oqlash bilan band, «men ko‘p ishlayman, chunki mehnatsevarman», deydi, ammo aslida tan olinishga chanqoq. Superego — vijdon va qadriyatlar esa chalkashtirilgan holda chetga surilgan. Shu tariqa inson ichki muvozanatini yo‘qotgan: u endi o‘zligini emas, faqat obrazini yaratib yashaydi.»
Erix Fromm bunga shunday izoh beradi: zamonaviy inson hatto o‘zini tovarga aylantirgan. «Men foydali bo‘lsam, arziyman», «men yaratuvchi bo‘lsam, demak borman».
Demak, biz maqtalganimizda tan olinamiz, bizning maqtalganimiz kerakli ekanimizni isbotlaydi: «sen faqat foydali bo‘lsang, qadrlisan».
Ammo shunchaki mavjud bo‘lish, shunchaki nafas olish, foydali bo‘lmaslik haqida nima deyish mumkin?
Karl-Xayns Brish ta’kidlaydi: «Foydali bo‘lganingiz uchun muhabbatga loyiq ko‘rilishingiz hissiy shantajning bir turidir».
Ya’ni Vinnikot Donald Vuds yozganidek, «yetarlicha yaxshi ona» ideal ona emas, balki uning borligi, tirikligi muhim. U atrofimizdagi odamlarni, yaqinlarimizni tirikligi va borligi uchun xatolari bilan sevishimizni uqtiradi. Haqiqiy muvaffaqiyat esa seni baxtli qiladigan oddiy narsalarni yo‘qotmaslikda.
2020-yil tasvirga olingan «Qalb» (Soul) multfilmida bosh qahramonning shunday fikri bor: «Balki mening talantim — osmonni kuzatish va shunchaki sayr qilishdir. Masalan, men sayr qilishni san’at darajasiga ko‘targanman.» Bu so‘zlarda hayotning butun ma’nosi yashiringan.
Biz doimo nimadir ershishimiz kerak deb o‘ylaymiz, go‘yo xotirjam yashash, ko‘chada sayr qilish, osmonga qarash yoki shunchaki tirik bo‘lish kamdek.
Ammo ehtimol, haqiqiy talant mana shudir: har bir kuningni yutuqlarsiz ham chiroyli qilish, nafas olishni baxt deb bilish va erishishni emas, his qilingan qiymatni qadrlash.
Axir hayot har bir odamdan katta sahna yaratishni talab qilmaydi.
Ba’zan uning eng go‘zal sahnasi — shunchaki oddiy sayr bo‘lishi mumkin.
Ehtimol, siz ham, men ham, anavi ketib borayotgan bola ham shunchaki sayrni san’at darajasiga chiqara oladigan insonlarmiz. Shuning o‘zi yetarli emasmi?
Bolalikda sport yoki matematika to‘garagiga majburlangan bola katta bo‘lgach, «to‘xtash to‘garagi»ni ixtiyoriy tanlashi kerak.
Chunki to‘xtash — bu taslim bo‘lish emas, nafas olishdir.
Balki hayotda hamma narsa «buyuk ish» bo‘lishi shart emasdir? Balki haqiqiy talant oddiy yutuqlarsiz, muvaffaqiyatlarsiz yashash, har bir kunni his etish, toza havodan bahra olish, shamolni, odamlarni, musiqa va shovqinni tushunishdir?
Balki, omad va omadsizliklarga to‘lgan bu dunyoda eng katta jasorat — to‘xtashdir.
Ha, shunchaki to‘xtash…
Barno Sultonova
Mahalliy
O‘zbekistonda bazaviy va tabaqalashtirilgan kontrakt mablag‘larini to‘lash muddati uzaytirildi
Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligining tegishli bayoni bilan quyidagi toifadagi fuqarolar uchun to‘lov-kontrakt muddatlari uzaytirildi:
bakalavriat va magistraturada bugungi kunga qadar darslarda qatnashib, yakuniy imtihonlarni muvaffaqiyatli topshirgan abituriyentlar (birinchi bosqich);
o‘qishi ko‘chirilgan (ko‘chirib tiklangan) va qayta tiklangan talabalar.
Ular uchun bazaviy va tabaqalashtirilgan to‘lov-kontraktning bir yillik o‘qitish qiymatining 100 foizini to‘lash hamda talabalar safiga qabul qilishni rasmiylashtirishning so‘nggi muddati 2026 yil 10 iyunga qadar (shu kuni ham) uzaytirildi.
Amaldagi tartibga ko‘ra, ikkinchi va undan yuqori bosqich talabalar kontraktini to‘lash muddati oliy ta’lim tashkilotlari rahbari tomonidan uzaytirilishi mumkin.
Butun dunyo bo‘ylab millionlab o‘quvchilar may oyining so‘nggida o‘ziga xos hissiyotlar domiga tushadi. Bir tarafdan — kelajakka bo‘lgan intilish, ikkinchi tarafdan esa jonajon maktab, o‘qituvchilar va bolalikning beg‘ubor lahzalari bilan vidolashuv og‘rig‘i.
Ammo hech o‘ylab ko‘rganmisiz, har tanaffusda jiringlab bizni voyaga yetkazgan va bugun oxirgi bor chalinayotgan «so‘nggi qo‘ng‘iroq» aslida qaydan paydo bo‘lgan va nima uchun u shunchalik sehrli kuchga ega?
Biz o‘ylagan qo‘ng‘iroq tarixi aslida qadimgi yunon faylasufi Aflotun davriga borib taqaladi. Ilgari idishdan idishga oqayotgan suv bosimi ostida naydan chiqqan tovush o‘quvchilarni darsga chaqirgan. Bu texnikaning ta’limga kirib kelishidagi ilk qadami edi.
Biroq, tizimlashtirilgan darslar va ularning boshlanish-yakunlanish tartibini XVII asrda chex pedagogi Yan Amos Komenskiy o‘rnatgan. Aynan u ta’lim jarayonini ritmga solgan inson sifatida tarixda qoldi.
1948-yilda Rossiyaning Krasnodar o‘lkasidagi 182-maktab direktori Fyodor Bryuxovetskiy tarixda birinchi marta «so‘nggi qo‘ng‘iroq»ni alohida bayram sifatida nishonlashni taklif qildi. Bryuxovetskiy nafaqat so‘nggi qo‘ng‘iroq, balki biz bugun odatiy hol deb biladigan:
«Bilimlar kuni» (1-sentyabr);
«Alifbo bayrami»;
Maktabdagi navbatchilik tizimi kabi an’analarning ham asoschichidir.
Uning maqsadi oddiy edi: maktabni shunchaki «ta’lim oladigan joy» emas, balki har bir bola o‘z o‘rnini topadigan, xotiralar shakllanadigan katta oilaga aylantirish.
Dunyo bo‘ylab bu kun turlicha nishonlanadi:
Germaniyada bitiruvchilar imtihonlaridan so‘ng o‘ziga xos «oxirgi hafta» tashkil qilishadi. Bu yerda so‘nggi qo‘ng‘iroqdan ko‘ra, o‘quvchilarning o‘qituvchilar ustidan hazil-mutoyibasi va «parad»lari mashhur.
Yaponiyada «So‘nggi qo‘ng‘iroq» — bu g‘amginlik va hurmat ramzi. O‘quvchilar formalaridan bitta tugmachani (ko‘pincha yurakka yaqin joydagi) sevgan yoki qadrlagan insoniga sovg‘a qilish an’anasi bor.
O‘zbekistonda esa bu kun milliy urf-odatlar, «Xayr, maktabim» deya aytilgan qo‘shiqlar va bitiruvchilarning ko‘zidagi yosh bilan qorishib ketgan katta tantanaga aylandi.
Psixologlarning fikricha, «so‘nggi qo‘ng‘iroq» — bu inson hayotidagi birinchi katta «marra chizig‘i». Bu yoshlikning tugab, mas’uliyatli katta hayot boshlanishini anglatuvchi psixologik signaldir.
Mazkur qo‘ng‘iroq faqat maktabni emas, balki insonning o‘tmishdagi «men»ini ham ortda qoldirib, kelajakdagi mustaqil shaxsga yo‘l ochadi. Shu bois ham, yillar o‘tsa-da, o‘sha qo‘ng‘iroq sadosi qulog‘imizda yangraganda, ichimizda nimadir titraydi.
Maktab qo‘ng‘irog‘i — bu shunchaki signal emas, u avlodlarni birlashtiruvchi, insonni ulg‘aytiruvchi va xotiralarimizni muhrlovchi tarix sadosidir. Siz o‘z maktabingizdagi «so‘nggi qo‘ng‘iroq»ni qanday eslaysiz?
Ertaga, 25-may kuni davlat tashkilotlari va idoralari xodimlari uchun navbatdagi «Avtomobilsiz kun» aksiyasi o‘tkaziladi. Ushbu kunda xizmat avtotransport vositalaridan foydalanish qat’iyan taqiqlanadi.
Mazkur cheklov 2026-yil 25-martda qabul qilingan «Atmosfera havosi sifatini yaxshilashga qaratilgan “Toza havo” umumilliy loyihasini amalga oshirish bo‘yicha chora-tadbirlar to‘g‘risida»gi 46-sonli farmon talablariga asoslanadi. Hujjatga muvofiq, har oyning 10 va 25-sanalarida mamlakatimizda «Avtomobilsiz kun» va «Avtomobilsiz hafta» aksiyalarini tashkil etish belgilangan.
Farmon talablariga rioya qilmagan va belgilangan kunlarda xizmat avtotransportidan foydalangan davlat xizmatchilariga nisbatan intizomiy choralar ko‘rilishi mumkin.
Agar aksiya sanasi ish kuniga to‘g‘ri keladigan bo‘lsa, xizmatda bo‘lgan haydovchilarning ish haqi to‘liq saqlab qolinadi.
Aksiyaning asosiy maqsadi — shaharlarda atmosfera havosi sifatini yaxshilash, tirbandliklarni kamaytirish hamda aholi o‘rtasida ekologik madaniyatni shakllantirishdan iborat.
Mas’ul idoralar xodimlaridan ushbu talablarga amal qilishlari hamda belgilangan kunlarda ish joyiga yetib olish uchun alternativ transport vositalaridan foydalanishlari so‘raladi.
Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 1-iyundagi 295-son qarori bilan tasdiqlangan Ma’muriy reglament asosida amalga oshirilayotgan o‘quvchilarni bir maktabdan boshqasiga ko‘chirish bo‘yicha davlat xizmati vaqtincha to‘xtatiladi.
Ma’lum qilinishicha, mazkur xizmat 2026-yil 26-maydan 31-iyulga qadar ishlamaydi. Bu davrda umumiy o‘rta ta’lim muassasalarini yangi o‘quv yiliga tayyorlash va o‘quvchilarni sinfdan sinfga o‘tkazish jarayonlari amalga oshiriladi.
Shu munosabat bilan «erp.maktab.uz» elektron platformasi orqali maktab almashtirish bo‘yicha arizalar qabul qilinmaydi.
Ma’lum qilishicha, ushbu muddat ichida elektron platformada yangi o‘quv yili uchun texnik va tashkiliy ishlar olib boriladi.
Ma’lumotga ko‘ra, o‘quvchilarni bir maktabdan boshqasiga ko‘chirish bo‘yicha davlat xizmati 2026-yil 1-avgustdan qayta ishga tushiriladi.
Bolalar kichikligida juda ko‘p savollar beradi. Ba’zida savollari shu qadar murakkab bo‘ladiki, aksariyat ota-onalar javob bera olmaydilar yoki qisqa, mazmunsiz javob bilan qutilib qo‘ya qoladilar. Mana shunaqa payt bolalar kitoblari yordamga keladi.
Bolalar beradigan qiziq savollarni qarang:
Podshoh qanday paydo bo‘ladi, men ham istasam podshoh bo‘la olamanmi?
Nega kimdur avtobusda yuradi, kimdur mashina haydaydi?
Nega ko‘l balchiq emas?
Kim xaritada mamlakatlarni bo‘lib chiqqan?
Nega biz o‘zbekmiz?
Siz kichkina bo‘lganingizda men qayerda edim?
Nega daraxtlarning oyog‘i (ildizi) bo‘lsa-da bir joyda turaveradi?
Nega dinozavrlar hozir yo‘q?
So‘zlarni kim o‘ylab topgan?
Bir qarashda bolaning bunday savollariga javob bersa bo‘ladi, ya’ni shunchaki, lekin bu chindan yaxshi, savodli, qiziq va haqiqiy javob hisoblanadimi?
Bolalar kitobini izlayotganimda, yozayotganimda kichkintoyning mana shu kabi savollaridan bittasiga javob bera olishini istayman. Shunda ota-ona uchun ham, bola uchun ham foydali bo‘ladi, deb o‘ylayman.
Kitob ota-ona va bola orasidagi suhbatga sababchi bo‘lishi kerak. Bu yerda eng muhimi, suhbat ota-onaga muhim emas, balki bolani qiziqtiradigan mavzuda bo‘lishi kerak.
Shuning uchun “yomon bo‘lsang, jazosini olasan” mavzudagi kitoblarni yoqtirmayman. Chunki bola yomon bo‘lish niyatida xato qilmaydi yoki qiziqishlari yomonlik ustiga qurilgan bo‘lmaydi, bu ota-onaning dardi. Bola faqat va faqat dunyoni, odamlarni, o‘zini bilishga qiziqadi. Shu yo‘lda savollari va qiziqishlari cheksiz bo‘ladi. Kattalar farzandlarining shunday savollariga to‘g‘ri javob berishsa, bola uchun nafaqat manfaatli, ular nima yaxshi yoki yomon ekanligini anglaydi.
Sizning ham farzandingiz qiziq, noodatiy yoki g‘alati savollar berganmi? Shunday paytda siz qanday yo‘l tutasiz?
Dinara Mo‘minova, bolalar yozuvchisi
Raqobat qo‘mitasi agentlikka so‘rov yubordi
Haftalik ob-havo ma’lumoti: harorat 38 darajagacha oshadi
Qurbon hayiti namozi vaqtlari e’lon qilindi
-
Siyosat5 days agoBirlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh Assambleyasi Markaziy Osiyodagi chegaralarni tinch yoʻl bilan tartibga solish boʻyicha rezolyutsiyani qabul qildi
-
Siyosat4 days ago
Shavkat Mirziyoyev YeXHT bosh kotibini qabul qildi
-
Jamiyat4 days ago
Kontent markazida «Yurt qayg‘usida 365 kun» nomli kitob taqdimoti bo‘lib o‘tdi
-
Dunyodan2 days agoPrezident Trampning Gʻazo boʻyicha 15 banddan iborat rejasi eʼlon qilindi
-
Iqtisodiyot4 days ago
O‘zbekistonda IPO investorlari huquqini himoya qilish bo‘yicha qonun ishlab chiqilmoqda
-
Dunyodan2 days agoYashil kartani topshirish shartlari yanada qattiqlashdi
-
Iqtisodiyot3 days ago
O‘zbekistonda har 100 ta uyga nechta kompyuter to‘g‘ri kelishi ma’lum bo‘ldi
-
Mahalliy3 days ago
Yoshlar umrini sotgan jinoyatchilar qo‘lga olindi