Jamiyat
“Menga ishonmasliklaridan qo‘rqaman” zo‘rlangan bolalar taqdiri. Og‘ir jazo, toqatsiz jamiyat va sukut saqlamaslik haqida
Bolalarga nisbatan jinsiy zo‘ravonlik ko‘p hollarda kutilmagan jinoyat emas – mutaxassislar zo‘ravon shaxslarning umumiy psixologik va ijtimoiy belgilari mavjudligini ta’kidlaydi. Ammo O‘zbekistonda bu shaxslarni erta aniqlash, xavfni oldindan ko‘rish va bolani himoya qilishga qaratilgan tizim hali yo‘lga qo‘yilmagan. Kun.uz mutaxassislar xulosalariga tayangan holda zo‘ravonlarni erta aniqlash va buning ahamiyatini tushuntiradi.
Ijtimoiy himoya milliy agentligi xabariga ko‘ra, 2025 yilda O‘zbekistonda nomusga tegish jinoyatlari ko‘paygan: 2024 yilda 359 ta bo‘lgan bo‘lsa, 2025 yilda 381 ta shunday jinoyat sodir etilgan. Afsuski, bunday jinoyatlar bolalarga nisbatan ham sodir etilmoqda. 2026 yilning dastlabki oyidayoq Farg‘onada 14 yoshli qizning 4 erkak tomonidan zo‘rlanishi, Surxondaryoda 9 sinf o‘quvchisining jinsiy zo‘ravonlikka uchragani muhokamalar markazida bo‘ldi.
Zo‘ravonlikka uchragan bolalar kechinmalari
Jinsiy zo‘ravonlik bolaning faqat tanasida emas, ongida ham chuqur va og‘riqli jarohat qoldiradi. 7 yoshida qarindoshi tomonidan zo‘rlangan qizaloq shunday deydi: “O‘sha kundan keyin men qorong‘ilikni yomon ko‘rib qoldim. Har xil ovozlardan qo‘rqaman. Ayrim kattalar ko‘ziga qarash qiyin. Ba’zida juda baqirishni istayman, lekin ovozim chiqmaydi. Yig‘lagim keladi, hammani yomon ko‘raman, hatto o‘zimniyam”.
14 yoshli qiz esa jinsiy zo‘ravonlikdan keyin orzularidan ayrilganini aytadi: “Menga ishonmasliklaridan qo‘rqaman. Aybni menga ag‘darishlaridan qo‘rqaman. Do‘xtir bo‘lmoqchi edim, lekin hozir bittayam orzuyim yo‘q. O‘zimni majburlasam ham orzularimni miyamga keltirolmayapman. Hamma erkaklardan nafratlanaman, hatto dadamdan, o‘zimni ukamdan ham”.
Jabrdiydaga achinib, zo‘ravonlarni qoralab, jazolanishini kutamiz. Ammo biror tegishli tashkilot yoki tuzilmalar bunday jinoyatchilarni ertaroq aniqlash va jinoyatning oldini olish haqida bosh qotirmaydi.
Zo‘ravonlarni qanday aniqlash mumkin?
Gavhar Darvish (Teshaboyeva) psixoterapevt:
“Zo‘ravonlar shaxsini tahlil qilish yuzasidan tadqiqotlarda bunga qanday sabablar olib kelishini o‘rganishga urinib ko‘rganmiz. Bunda sabab sifatida birinchi omil – psixologik omil. Ya’ni bolaning o‘ziga ishonchi pastligi, agressiyaga moyilligi, uyida stressni boshqarish usullari o‘rgatilmaganligi. Jinsiy zo‘ravonlik eng pastki mayl – insonning hayvoniy hoxishlari hisoblanadi. Shu hayvoniy maylni boshqarish o‘rgatilmaganligi juda muhim. Keyingisi – ijtimoiy omil. Bunda oila ichidagi va oila tashqarisidagi omillar bor. Oila ichida: oilada shunaqa zo‘ravon shaxslar borligi. Masalan, zo‘ravonlik turlari bor – jinsiy, jismoniy, ma’naviy zo‘ravonlik bor, urmasdan turib ham inson zo‘ravonlik qilishi mukin. Oilada zo‘ravon ota-ona, agressor borligi, doimiy baqir-chaqir yoki jazolash borligi. Bu yerda gap ba’zida yuz beradigan shunaqa vaziyatlar haqida ketmayapti, doimiy jazolash, urish aytilyapti. Bobosi, buvisi, ota-onasi, o‘gay otasi tomonidan zo‘rlangan (tahqirlangan, kaltaklangan) bolalar ham kiradi bu guruhga. Bolaligida zo‘ravonlik ko‘rgan bolalar haqida ketyapti gap. Uchinchi omil – jamiyatda zo‘ravonliklarga neytral munosabatda bo‘lish. Ya’ni zo‘ravonlik sodir bo‘ldimi, bunga qurbonning o‘zi aybdor degan qarashning borligi. Bundan tashqari genetik omillar (irsiy moyillik) ham bor. Aynan zo‘ravonlar geni aniqlanmagan bo‘lsa ham, otasi yoki onasi tomonidan shunaqa jinoyat sodir etganlar, alkogoliklar, narkomanlarning borligi ham bu naslda shunday shaxslar tug‘ilishiga sabab bo‘ladi.
Zo‘ravonlar shaxsi tahlil qilinganda ular antisotsial shaxslar ekanligi aniqlanadi. Ya’ni antisotsial – jamiyatga qarshi ijtimoiy harakatlar qiluvchi. Hammasi nimadan boshlanadi? Oddiy yo‘l-transport qoidalariga amal qilmaslik, oddiy oilaning mas’uliyati yoki oiladagi muammolarga nisbatan ijtimoiy qabul qilingan me’yorlarga zid bo‘lishdan ham boshlanadi ko‘pincha. Ular agressor, o‘z manfaatini boshqalarnikidan ustun qo‘yadigan shaxslar va o‘zining hayvoniy istaklarini boshqara olmaydigan shaxslardir. Biz buni ruhiy tarbiya tilida “nafsi ammora qullari” deb ataymiz.
Shunday shaxslar borki, ular “lazzat kishilari” deyiladi. Ular hozir va shu yerda har qanaqa holatdan qat’iy nazar lazzatlanishga harakat qilishadi. Ya’ni lazzatlar birdaniga zo‘ravonlikdan boshlanmaydi, ular o‘sha paytning o‘zida kayfiyatini ko‘tarishni istashadi, masalan alkogol yoki narkotik. Keyinchalik o‘zgarib ketishi mumkin. Agar uning birinchi tajribasi bolaga zo‘ravonlikdan boshlangan bo‘lsa endi u o‘zini tiyib turishi qiyin bo‘ladi”.
Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti ma’lumotlarida dunyo bo‘ylab har 5 qizdan bittasi, har 7 o‘g‘il boladan bittasi zo‘rlanadi. 370 millionga yaqin ayollar bolaligida jinsiy tajovuzga uchraganini aytishgan. UNICEF tahlillariga qaraganda jinsiy zo‘ravonlikka uchragan bolalarning 70%i bu haqda hech qachon kattalarga aytmaydi.
Kimlar ko‘proq qurbon bo‘ladi?
“Zo‘ravonlar qanday qurbonni tanlashadi? 4 xil temperament bor: xolerik, sangvinik, flegmatik, melanxolik. Ular ko‘proq flegmatik bilan melanxolik qizchalarni tanlashadi. Chunki ular hamma muammoni ichiga yutadigan, onasi bilan bo‘lishmaydigan, unga nisbatan qilingan xatti-harakatniyam aytmaydigan qizlar. Faqat qizlar emas, o‘g‘il bolalar ham. Qabulimga 12 yoshli qizni olib kelishdi, o‘z amakisi tomonidan zo‘rlangan. Onasi shu zahoti bu vaziyatni bilib ajrashgan, amakisi qamalgan. Bu voqea qizcha 7 yoshligida yuz bergan, oradan yillar o‘tib amaki qamoqdan chiqyapti. Qiz faqat buvisi bilan aloqasi bor va amakisi qamoqdan chiqsa ko‘ziga qanday qarayman degan aybdorlik hissi bor ichida. Bunday qurbonlar doim o‘zini ayblaydi. “Men noto‘g‘riman, shuning uchun menga nisbatan shunaqa ish sodir bo‘ldi” degan fikrda bo‘ladi. Chunki ular hali atrof-muhitni, voqealarni to‘liq idrok eta olmaydi. Natijada bolada depressiya kelib chiqadi: “yashashga haqli emasman, noto‘liqman, shu vaziyatda o‘zim aybdorman” deb. Afsuski jamiyatimizdayam qurbonni o‘zi ayblanadi. Bu bolalar keyinchalik jamiyatda o‘zlariga juft tanlashda juda qiynalishadi, ular ko‘p holatlarda o‘ziga nisbatan agressiv munosabatda bo‘ladigan yoki undan foydalanadigan zo‘ravonlarni tanlab qo‘yishi mumkin. Nimagadir erishishda qayta-qayta o‘zini ta’kidlash yo‘li bilan, “men shu jamiyatda yashashga loyiqmanmi?” degan og‘riq bilan yashaydi. Bu jarohatlar hayoti davomida ularga yana boshqa og‘riqlarga olib keladi, baxtsiz bo‘lib yashashiga ta’sir qiladi”.
Ijtimoiy himoya organlari o‘rtasida o‘zaro birdamlik yetarli emas
Jahon sog‘liqni saqlash tashkilotiga ko‘ra, bolalarga nisbatan jinsiy zo‘ravonlikning 60–80%i yaqin qarindosh yoki tanish shaxslar tomonidan sodir etiladi.
Kamola Aliyeva, huquqshunos:
“Ilmiy va amaliy tajribalar shuni ko‘rsatadiki, bolalarga nisbatan jinsiy zo‘ravonliklar aksar holda tanishlar: qarindoshlar, o‘qituvchilar, trenerlar, qo‘shnilar yoki bola ishonib qoldirilgan biror shaxs tomonidan sodir etilgan. Shu sabab faqat begona shaxslardan xavf modeli real manzarani ko‘rsatmaydi.
Haligacha jamiyatimizda oila ichidagi har qanday muammoni yashirish, hattoki u jinoyat bo‘lsa ham uni yashirish, obro‘siga putur yetishidan qo‘rqish bor. Bolalar bevosita boradigan joylar: maktab, poliklinika, mahalla yoki ichki ishlar idoralari, ijtimoiy himoya organlari o‘rtasida o‘zaro birdamlik yetarli emas. Bu mana shu turdagi jinoyatlarni erta aniqlash, ertaroq aralashish va bunday jinoyatlarning oldini olish imkonini bermaydi. Bola bilan ishlaydigan pedagoglar, psixologlar yoki boshqalarda boladagi o‘zgarishlarni. Signallarni erta aniqlab, unga yordam berish ko‘nikmalari hali yetarli emas. Bu esa bolaga bunday narsalarni aytishga xalal beradi. Ya’ni jinsiy zo‘ravonlik haqida aytishga qo‘rquvning borligi, himoya o‘rniga bullingga aylanib ketishi mumkinligi, maxfiylik, ishonchli himoya qilinishga ishonmaslik bor”.
Bu jinoyatni qanday kamaytirish mumkin?
Bu jinoyatni kamaytirish faqat qonunlarga bog‘liq emas, ijtimoiy ong ham rivojlanishi kerak. Agar jamiyatda bunga qarash o‘zgarmasa ahvol yaxshilanmaydi, bu ayrim rivojlangan mamlakatlar misolida ko‘rilgan.
Yaponiyada yashaydigan vatandoshimiz, jamiyatshunos Bahodir Iskandarov bu haqida o‘z fikrlarini bildirdi:
“Voyaga yetmaganlarning jinsiy zo‘ravonlikka uchrashi faqatgina qoloq, rivojlanmagan davlatlarda emas – Yaponiya kabi iqtisodiy rivojlangan, qonun ustuvorligi rivojlangan davlatlarda ham sodir bo‘ladigan jinoyat. Yapon sotsiologlari Yaponiyada bu jinoyatning ommalashishiga, bu jinoyatning oddiyligiga asosan 3ta sababni ko‘rsatishadi. Birinchi sabab: oiladagi uyat. Jinsiy zo‘ravonlikka uchragan bola jamiyatda oilasini, o‘zini sharmanda qilmaslik uchun buni yashirishi jinoyatning oshib ketishiga sabab bo‘lgan. Ikkinchi sabab: mamlakatdagi iyerarxik munosabatlar. Ya’ni o‘zidan kattaning hurmati balandligi. Masalan o‘qituvchi o‘z vakolatidan foydalanib bosim o‘tkazib, yovuz maqsadida jinsiy tajovuz qilishi mumkin. Bola esa qo‘rqqanidan kimgadir ayta olmasligi muammoning urchib ketishiga asosiy sabablardan biri. Uchinchi sabab: yapon animelari va mangalari hisoblanadi. Go‘daklarni seksuallashtirish, manga va animelardagi bosh qahramonlarni judayam intim munosabatlarga mayli bor qilib ko‘rsatish, ularni jinsiy vosita qahramoni sifatida ko‘rsatish mamlakatda bolalarga jinsiy zo‘ravonlikning oddiy qabul qilinishiga sabab bo‘lgan deyishadi.
Faqatgina og‘ir jazoning o‘zi bu jinoyatlar kamayishiga yordam bermaydi. Chunki 2023 yildan keyin bunga juda og‘ir jazolar tayinlangan, ammo kerakli natijaga erisha olishmagan. Yapon sotsiologlari bu illat bilan kurashishda asosiy 3 faktni keltirishadi: og‘ir jazo, jamiyatning toqatsizligi, bolalardagi jinsiy bilimlarning mavjudligi. Bular uchalasi birlashgandagina jamiyatda bu jinoyatni kamaytirish mumkin. Masalan, faqatgina jamiyatning toqatsizligi ham katta yordam bermasligi mumkin. Chunki 2024 yilda jinsiy zo‘ravonlikka uchragan bir qiz haqida ommaviy axborot vositalarida yoritilgandan keyin “Men ham” (Me too) heshtegi ostida juda ko‘p qizlar politsiyaga, OAVga xabarlar berishgan. O‘sha jabrlanuvchilarning o‘zlarini ayblaydiganlar ko‘pgina topilgan va bu uncha katta natija bermagan”.
Jabrlanuvchining o‘zini ayblash bizgayam xos xislat. Bu esa zo‘ravonlikka uchraganlarni sukut saqlashga majbur qiladi. Masalan AQShda nomusga tegish jinoyati yuz berganda jabrlanuvchiga katta ustunlik beriladi va qurbonlar shu tufayli ham jinoyatni oshkor qilishdan uyalishmaydi.
Islandiyada buning oldini olish uchun erta yoshdan jinsiy ta’lim beriladi, ishonchli murojaat kanallari yaxshi ishlaydi va shu sabab bu jinoyatlar nisbatan kamayishi kuzatilgan. Shvetsiyada esa Bolalar huquqlarini Konstitutsiya darajasida himoya qilish, psixolog, ijtimoiy xizmat, politsiya bir joyda ishlaydigan tizim modeli yaxshi natija bergan. Kanadada qonunlar bilan birgalikda ota-onalar bilan majburiy treninglar o‘tkazilgan.
Biz bolalarimiz uchun xavfsiz jamiyat maqsadida qonunlar qabul qilyapmiz, lekin bolamizni eshitmayapmiz. Jazoni kuchaytiryapmiz, lekin zo‘ravonlarni ertaroq tanimayapmiz, ehtiyot bo‘lmayapmiz. Demak hali bolalarimiz uchun xavf va xavotir tugamaydi.
Namangan viloyatida Davlat xavfsizlik xizmati, ichki ishlar va bojxona organlari hamkorligida o‘tkazilgan tezkor tadbirda yashirin narkolaboratoriya fosh etildi. Tadbir davomida giyohvandlik vositalari, sintetik narkotiklar tayyorlashda qo‘llaniladigan kimyoviy moddalar hamda maxsus jihozlar ashyoviy dalil sifatida musodara qilindi.
Giyohvandlik vositalari savdosiga qarshi kurashish doirasida Davlat xavfsizlik xizmatining Namangan viloyati bo‘yicha boshqarmasi xodimlari ichki ishlar va bojxona organlari bilan hamkorlikda tezkor tadbir o‘tkazdi.
Tadbir davomida Davlatobod tumanida yashovchi, 1982 yilda tug‘ilgan, muqaddam sudlangan shaxsning yashash xonadonida tashkil etilgan narkolaboratoriya fosh etildi.
Tekshiruv jarayonida ushbu manzildan 1 kilogramm 119 gramm «gashish», 111 gramm «marixuana», 493 gramm kukunsimon moddalar, sintetik giyohvandlik vositalarini tayyorlashda foydalaniladigan formulalar yozilgan varaqlar, turli kimyoviy suyuqliklar, giyohvandlik vositalarini qadoqlash uchun mo‘ljallangan zip-paketlar, respiratorlar, elektron tarozilar, quritish moslamalari hamda boshqa asbob-uskunalar va texnik vositalar ashyoviy dalil sifatida olindi.
Hozirda mazkur shaxsga nisbatan Jinoyat kodeksining 25, 273-moddasi 6-qismi «a» bandi hamda 276-1-moddasi 1-qismi bilan jinoyat ishi qo‘zg‘atilgan. Ayni paytda ushbu holat yuzasidan tergov harakatlari olib borilmoqda.
Davlat xavfsizlik xizmati fuqarolarni giyohvandlik vositalari bilan bog‘liq qonunbuzilish holatlari haqida ma’lumotga ega bo‘lgan taqdirda, DXXning 1520 qisqa raqamiga murojaat qilishga chaqirdi. Qayd etilishicha, murojaat qiluvchilarning shaxsi sir saqlanishi kafolatlanadi.
Qashqadaryoda kredit botqog‘idan chiqishni istab avtomobilini sotmoqchi bo‘lgan fuqarolar aldanib qoldi. Ularga mashina uchun shu paytgacha to‘lagan mablag‘larini qaytarib berish va qolgan kreditni o‘z zimmasiga olishni va’da qilishgan. Kelishuvdan keyin esa na mashina topilgan, na kredit to‘langan.
Qashqadaryo viloyatida kreditga mashina olgan o‘nlab odamlar firibgarlar tuzog‘iga tushib qoldi. Jabrlanganlar Kun.uz’ga murojaat qilib, vaziyat qanday bo‘lganini aytib berishdi.
Sxema qanday ishlagan?
Murojaatchilarning so‘zlariga ko‘ra, firibgarlik sxemasi asosan avtokredit bo‘yicha to‘lov qilayotgan, ammo moliyaviy qiyinchilikka duch kelgan fuqarolarga qaratilgan. Ularga mashina uchun shu vaqtgacha to‘langan mablag‘ni qaytarib berish, kredit to‘lovlarining qolgan qismini har oy o‘zlari so‘ndirib borish, kredit muddati yakunlanganidan keyin esa avtomobilni yangi egasi nomiga rasmiylashtirish va’da qilingan.
Ishonch uyg‘otish maqsadida mashinani qabul qilib olish jarayoni videoga olingan. Tasvirga olish vaqtida ma’lum miqdorda pul berilgan. Biroq videotasvir tugashi bilan berilgan mablag‘ qaytarib olingan hamda to‘lov ertasi kuni notariusda rasmiylashtirish vaqtida amalga oshirilishi aytilgan. So‘ngra mashina olib ketilgan.
Shu tariqa, mashina g‘oyib bo‘lgan, berilgan va’da bajarilmagan: aldanganlar esa kreditdan qutulmagani yetmaganday mashinadan ham ayrilib qolavergan.
“Bankka bir so‘m ham to‘lanmagan”
Aldanganlardan biri Nurbek Shodmonov. Uning ta’kidlashicha, firibgarlar aynan kreditga mashina olib, to‘lovlarni to‘lay olmay qolganlarni “ovlagan”.
“Qarshi shahriga kelishyapti va avtokreditga olingan mashinalarni izlashyapti.
2024 yil iyul oyida kreditga yangi Gentra olganman. 54 mln so‘m boshlang‘ich to‘lov qilganman. Mashinaning tannarxi 191 mln 600 ming so‘m edi. Oyiga 4 mln so‘mdan to‘lov chiqqan. Men buni to‘lashga qiynalyapman desam “1000 dollar boshlang‘ich to‘lov sizga beramiz, qolgan to‘lovlarni o‘zimiz davom ettiramiz. Mashinani Toshkentga olib borib, Rent-car’ga ishlatamiz. 1-2 yildan keyin xohlasangiz mashinani o‘zingizga qaytarib beramiz. Sizga bankdan, hech joydan so‘rab kelmaydi, oyma-oy kreditlaringizni yopamiz o‘z vaqtida”, degan.
Uch oydan keyin men ularni izlashga tushdim. Erta deyapti, indin deyapti, xullas bir yil bo‘ldi, bir so‘m pul to‘lamagan bankka”, deydi jabrlanuvchi.
“Pul berib, keyin qaytarib olishdi”
Yana bir jabrlanuvchi Charos Oripovaning ta’kidlashicha, uning oldiga 8 kishi borgan.
“Zokir ismli shaxs bilan 5 yildan keyin mashinani uning nomiga o‘tkazib berishim uchun o‘rtada shunchaki kelishuv bo‘ldi. Men mashinani olib ketishlariga ruxsat ham, ishonchnoma ham bermadim. Bizga 800 dollar pul berishdi, ammo videos’yomka o‘char-o‘chmas uni qaytarib olishdi. Nega unday qilishganini so‘rasam, notariusda hamma xarajatlarni hal qilishini aytdi. Shu bilan mashinani haydab ko‘rishlarini aytib chiqib ketishdi. O‘shandan beri mashinani ham, ularning o‘zini ham ko‘rmadim”, deydi u.
Biri qamaldi…
Murojaatchilarga ko‘ra, holat yuzasidan 4 kishiga nisbatan jinoyat ishi qo‘zg‘atilgan. Muzaffar Shodmonovga oid jinoyat ishi sudda ko‘rib chiqilgan.
JIB Qarshi shahar sudining 2026 yil 18 maydagi hukmi bilan Muzaffar Shodmonov Jinoyat kodeksining 168-moddasi (firibgarlik) 3-qismi “”a, b” bandlarida nazarda tutilgan jinoyatni sodir qilishda aybli deb topilgan. Unga 6 yil muddatga ozodlikdan mahrum qilish jazosi tayinlangan.
Shuningdek, Muzaffar Shodmonov va boshqalardan 13 nafar jabrlanuvchi foydasiga yetkazilgan zarar summalarini undirish belgilangan.
Murojaatchilarning ma’lum qilishicha, qolgan gumondorlar bo‘yicha hozirda tergov harakatlari olib borilmoqda.
Jamiyat
“Zarafshon daryosida suv sarfi keskin oshgani sabab bo‘ldi” – Samarqandda temiryo‘l o‘tkazilgan damba o‘pirilganiga izoh berildi
Harakat xavfsizligini ta’minlash maqsadida daryo qirg‘oqlarini xarsang toshlar bilan mustahkamlash ishlari olib borilmoqda. Zarur qurilish materiallari yuklangan yana 130 ta dumpkar vagon hududga yo‘naltirilgan. “O‘zbekiston temir yo‘llari” AJ hodisaga Zarafshon daryosida suv sarfining keskin oshishi sabab bo‘lganini ma’lum qildi.
Samarqandda temiryo‘l o‘tkazilgan dambani mustahkamlash ishlari boshlangan. “O‘zbekiston temir yo‘llari” AJ holat bo‘yicha munosabat bildirdi.
Ma’lum qilinishicha, 3 iyul kuni Samarqand viloyati Toyloq tumani hududidan o‘tuvchi “Samarqand – Urgut” temir yo‘l uchastkasining ma’lum qismiga shikast yetgan.
“So‘nggi kunlarda O‘zbekiston va Tojikistonning tog‘li hududlarida kuzatilgan kuchli yog‘ingarchiliklar oqibatida Zarafshon daryosida suv oqimi keskin kuchaydi. Buning oqibatida daryo qirg‘oqlarini yuvib ketib, ayrim hududlarda o‘zan yo‘nalishi o‘zgardi.
Hodisaga Zarafshon daryosida suv sarfining me’yoriy 80–100 m³/s o‘rniga keskin oshib, 300 m³/s gacha yetgani sabab bo‘ldi. Oqibatda daryo o‘zani temir yo‘lga yaqin hududlarda 30–40 metrgacha kengayib, o‘zanga yaqin joylashgan temir yo‘lning ma’lum qismiga zarar yetdi. Mazkur gidrologik holat so‘nggi 20 yil davomida kuzatilmagan”, deyiladi jamiyat munosabatida.
Ayni paytda harakat xavfsizligini ta’minlash maqsadida daryo qirg‘oqlarini xarsang toshlar bilan mustahkamlash ishlari olib borilayotgani bildirilgan.
“Ishlarga 15 ta maxsus texnika jalb etilgan. 30 ta dumpkar vagon orqali xarsang toshlar yetkazib berildi. Shuningdek, zarur qurilish materiallari yuklangan yana 130 ta dumpkar vagon hududga yo‘naltirildi”, deyiladi xabarda.
Qayd etilishicha, hozirda temir yo‘l qatnovini imkon qadar qisqa muddatda to‘liq tiklash hamda poyezdlar harakatining uzluksizligini ta’minlash bo‘yicha barcha zarur chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda.
Avvalroq Toyloq tumani hududidan o‘tgan yangi temiryo‘l tarmog‘ida favqulodda holat ro‘y bergani xabar qilingandi. Kun.uz ixtiyoriga kelib tushgan videoda daryo suvi temiryo‘l o‘tkazilgan dambani yuvib ketgani, natijada relslar tayanchsiz qolganini ko‘rish mumkin.
Oliy sud Plenumi majlisida inson huquqlarini himoya qilish, sud amaliyotida qonunlarni bir xil qo‘llash hamda odil sudlov samaradorligini oshirishga qaratilgan uchta muhim qaror qabul qilindi. Mazkur hujjatlar fuqarolarning huquq va qonuniy manfaatlarini ishonchli himoya qilish, sud amaliyotida yagona huquqiy yondashuvni shakllantirish va qonunchilik normalarini to‘g‘ri qo‘llashni ta’minlashga xizmat qiladi.
3 iyul kuni Toshkentda Oliy sud Plenumi majlisi bo‘lib o‘tdi. Oliy sud raisi Robaxon Mahmudova raislik qilgan yig‘ilishda Oliy Majlis Senati a’zolari va Qonunchilik palatasi deputatlari, Oliy sud va quyi sudlarning sudyalari, Bosh prokuror, Konstitutsiyaviy sud, Sudyalar oliy kengashi, Oila va xotin-qizlar qo‘mitasi, Sudyalar assotsiatsiyasi va Advokatlar palatasi raislari, Oliy Majlisning Inson huquqlari bo‘yicha va Bola huquqlari bo‘yicha vakillari, manfaatdor vazirlik va idoralar vakillari, huquqni muhofaza qiluvchi organlar mas’ul xodimlari, huquqshunos olimlar hamda ommaviy axborot vositalari vakillari ishtirok etdi.
Robaxon Mahmudova majlisni ochar ekan, «Bugun amalga oshirilayotgan islohotlar natijasida odil sudlov izchil raqamlashtirilmoqda, sud jarayonlari ochiq, shaffof va nazoratli bo‘lib bormoqda. Prezidentimiz qayta-qayta ta’kidlaganlaridek, odamlar sudga oxirgi umid sifatida keladi va sud ostonasiga qadam qo‘ygan har bir inson Yangi O‘zbekistonda adolat hukm surayotganiga ishonch hosil qilishi kerak. Bunday ishonchni qozonish uchun sud amaliyotini to‘g‘ri yo‘lga qo‘yish hamda qonuniy, adolatli va asoslantirilgan qaror qabul qilinishini ta’minlash talab etiladi. Shu sababli, Oliy sud Plenumi tomonidan beriladigan tushuntirishlar katta ahamiyatga ega», dedi.
Yig‘ilishda Oliy sud Plenumining «Sudlar tomonidan fuqaroni muomala layoqati cheklangan yoki muomalaga layoqatsiz deb topish bilan bog‘liq ishlarni ko‘rib chiqish amaliyoti to‘g‘risida», «Fuqarolik, ma’muriy va iqtisodiy sudlar tomonidan da’voni ta’minlash (dastlabki himoya) choralarini ko‘rishning ayrim masalalari to‘g‘risida» hamda «O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi va O‘zbekiston Respublikasi Oliy xo‘jalik sudi Plenumining ayrim qarorlariga o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida»gi qarorlari qabul qilindi.
Oliy sud Plenumining bugun qabul qilingan «Sudlar tomonidan fuqaroni muomala layoqati cheklangan yoki muomalaga layoqatsiz deb topish bilan bog‘liq ishlarni ko‘rib chiqish amaliyoti to‘g‘risida»gi Qarori bu toifadagi ishlarni ko‘rishda sudlar tomonidan qonunchilik hujjatlarini bir xil va to‘g‘ri qo‘llashni ta’minlash maqsadida ishlab chiqildi. Konstitutsiyada inson huquqlari oliy qadriyat sifatida e’tirof etilgan bo‘lib, hech kim insonning huquq va erkinliklarini sud qarorisiz cheklashga yoki ulardan mahrum etishga haqli emas. Mazkur konstitutsiyaviy kafolatlar, ayniqsa, ruhiy holati tufayli o‘z harakatlarining ahamiyatini anglay olmaydigan yoki ularni boshqara olmaydigan shaxslarning huquqlarini muhofaza qilishda alohida ahamiyatga ega. Zero, fuqaroni muomalaga layoqatsiz deb topish yoki uning muomala layoqatini cheklash insonning eng muhim huquq va erkinliklariga bevosita daxl qiluvchi masaladir. Shu ma’noda, qabul qilingan Plenum qarori inson huquqlariga bevosita daxl qiluvchi ushbu toifadagi ishlarni ko‘rib chiqishda sudlar uchun yagona va aniq huquqiy yondashuvlarni belgilashga qaratilgan. Bu esa fuqarolarning huquq va qonuniy manfaatlarini samarali himoya qilishning muhim kafolatidir. Xususan, Plenum qarorida sub’yektlar doirasi va sudga murojaat qilish tartibi, fuqaroning muomala layoqatini cheklash asoslari, voyaga yetmaganlarning muomala layoqati masalasi, shaxsning shikoyat qilish huquqi va kafolatlari hamda prokuror va vasiylik organi ishtiroki yuzasidan tushuntirishlar berilmoqda.
Ma’lumki, sud qarori qonuniy va adolatli bo‘lishi bilan birga uning ijrosi ta’minlanishi, shuningdek sud hujjati qabul qilinguniga qadar jismoniy va yuridik shaxslarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari buzilishi xavfini bartaraf etilishi ham odil sudlovga erishilishining maqsadlaridan biridir. Shu nuqtai nazardan, da’voni ta’minlash (dastlabki himoya) instituti huquqiy munosabatlarda qonun ustuvorligi hamda huquqlar va qonuniy manfaatlarni ta’minlanishini, sud hujjatlarining samarali va o‘z vaqtida ijrosini kafolatlovchi muhim protsessual vosita sifatida alohida ahamiyat kasb etadi. Shu bois, «Fuqarolik, ma’muriy va iqtisodiy sudlar tomonidan da’voni ta’minlash (dastlabki himoya) choralarini ko‘rishning ayrim masalalari to‘g‘risida»gi Plenum qarori qabul qilindi. Plenum qarorida qayd etilganidek, ushbu choralar javobgar tomonidan mol-mulkni yashirish, boshqa shaxslarga o‘tkazish yoki boshqacha tarzda tasarruf etish xavfi mavjud bo‘lgan hollarda qo‘llaniladi.
Ma’muriy sudlov sohasida esa dastlabki himoya choralari sud qarori qabul qilinguniga qadar fuqarolar va tadbirkorlik sub’yektlarining huquqlari hamda qonuniy manfaatlari buzilishining oldini olishga xizmat qiladi. Protsessual qonunchilikka binoan da’voni ta’minlash (dastlabki himoya) choralarini ko‘rishga sud ishlarini yuritishning har qanday bosqichida yo‘l qo‘yiladi. Sud himoyasining samaradorligini ta’minlash va protsessning muayyan bosqichida yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan turlicha yondoshuvlarni bartaraf etish maqsadida qarorda bunday choralarini ko‘rishga ish yuritish to‘xtatilganda ham yo‘l qo‘yilishi, bunda protsessual qonunchilikda belgilangan tartib va muddatlarda ariza (iltimosnoma) taraflarni xabardor qilmasdan, ish yuritish tiklanmagan holda hal qilinishi haqida tushuntirish berilmoqda. Shuningdek, qonunchilikda belgilangan soddalashtirilgan ish yuritish shakli taraflarning da’voni ta’minlash choralaridan foydalanish huquqini cheklamaganligi bois qaror loyihasida soddalashtirilgan tartibda ko‘rilayotgan ishlarda ham da’voni ta’minlash choralarini qo‘llash mumkinligi alohida ta’kidlanmoqda.
Oliy sud Plenumining «O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi va Oliy xo‘jalik sudi Plenumining ayrim qarorlariga o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida»gi qaroridagi o‘zgartirishlar to‘rtta yo‘nalishni qamrab oladi: atrof-muhitni muhofaza qilish va tabiatdan foydalanish, bolalar tarbiyasi bilan bog‘liq nizolarni hal qilish, kredit shartnomalaridan kelib chiqadigan majburiyatlar bajarilishini ta’minlash hamda sudlar tomonidan ma’muriy huquqbuzarlik to‘g‘risidagi ishlarni ko‘rish. Ushbu Plenum qarori qonunchilikka kiritilgan qo‘shimcha va o‘zgartishlarni inobatga olgan holda amaldagi Plenum qarorlari tushuntirishlari boyitilishi samarasi o‘laroq qonunlarni to‘g‘ri va bir xilda qo‘llash, yagona sud amaliyotini shakllantirishga xizmat qiladi.
Qabul qilingan qarorlardagi tushuntirishlar kelgusida qonunchilik normalarini to‘g‘ri va bir xilda qo‘llashga xizmat qilib, odil sudlovni amalga oshirish, qonuniy va adolatli qarorlar qabul qilinishi bilan bir qatorda sudlar tomonidan qonun normalari bir xilda talqin qilinishi va yagona sud amaliyotini yaratishga qaratilganligi bilan ahamiyatlidir.
Plenum qarorlari matnlari O‘zbekiston Respublikasi Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, «O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi axborotnomasi» va «Kuch – adolatda» gazetasida e’lon qilinadi.
Jamiyat
Farg‘onada qalbaki xorijiy pasport tayyorlash bilan shug‘ullanib kelgan shaxslar qo‘lga olindi
Jinoiy guruh a’zolari Turkiyaning qalbaki fuqarolik pasporti va haydovchilik guvohnomasini mijozga 4 mln so‘mga sotgan vaqtida ushlangan.
Farg‘onada qalbaki xorijiy davlat fuqaroligi pasportlarini tayyorlash va sotish bilan shug‘ullangan jinoiy guruh faoliyati fosh etildi. Bu haqda Davlat xavfsizlik xizmati xabar berdi.
DXX xodimlari tomonidan Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamenti va ichki ishlar organlari hamkorligida Farg‘ona shahrida tezkor tadbir o‘tkazilgan.
Tezkor tadbir davomida Marg‘ilon shahrida yashovchi 31 yoshli shaxs Farg‘ona shahrida istiqomat qiluvchi 36, 29, 27 va 23 yoshli 4 nafar tanishi bilan til biriktirib, mijozga Turkiyaning qalbaki fuqarolik pasporti hamda haydovchilik guvohnomasini 4 mln so‘mga sotgan vaqtida ushlangan.
Ulardan jami 11 dona mobil telefon va 2 dona noutbuk ashyoviy dalil sifatida olingan.
Holat yuzasidan jinoyat ishi qo‘zg‘atilgan. Hozirda tergov harakatlari olib borilmoqda.
Namanganda narkolaboratoriya fosh etildi
Dollar kursida keskin pasayish yuz berdi
Patti LuPonening gey kruiz kemasi Turkiya tomonidan rad etildi
-
Turk dunyosi5 days agoAsaddan keyin Suriya: Turkiya yuksaladi, Eron chidaydi
-
Dunyodan2 days ago
NATO davlatlari Rossiyadan xavotirda…
-
Dunyodan3 days ago
Tojikistonning Togri-Badaxshon muxtor viloyati raisining jasadi topildi.
-
Jamiyat3 days agoSog‘liqni saqlash vaziri korrupsiyaga qarshi murojaat bilan chiqdi
-
Jamiyat4 days agoNavoiyda 7 yoshli bolaga yuk mashinasi boshqaruvini bergan shaxsga chora ko‘rildi
-
Jamiyat2 days agoToshkentda Malibu qahvaxonaga borib urildi
-
Turk dunyosi5 days agoTurkiya prezidenti Rajab Toyyib Erdo‘g‘an Yevropa mudofaa tizimiga to‘liq integratsiyalashishga chaqirdi
-
Mahalliy2 days ago
Yosh ixtirochi qizga Prezident sovg‘asi — Volkswagen elektromobili topshirildi