Dunyodan
Men maktabda aldandim! Men oxirgi qo’ng’iroq haqida bilmaganim
May oyining oxirida butun dunyo bo’ylab millionlab o’quvchilar o’zlarini noyob hissiy holatda topadilar. Bir tomondan kelajakka intilishlar, ikkinchi tomondan aziz maktab, ustozlar va bolalikning beg‘ubor onlari bilan xayrlashish azobi.
Lekin har bir tanaffusda jiringlayotgan, bizni balog’atga yetaklovchi, bugungi kundagi so’nggi to’lov esa nima uchun tartibdan keladi va nega u shunday sehrli kuchga ega ekani haqida hech o’ylab ko’rganmisiz?
Biz o’ylagan qo’ng’iroqlar tarixi aslida qadimgi yunon faylasufi Platon davriga borib taqaladi. Ilgari o‘quvchilarni idishdan idishga oqayotgan suv bosimidan hushtak ovozi bilan sinfga chaqirishardi. Bu ta’limga texnologiyani joriy etishdagi birinchi qadam edi.
Biroq tuzilgan dars va uning boshlanish va tugash tartibini 17-asrda chex olimi Yan Amos Komenskiy oʻrnatgan. Aynan u ta’lim jarayonining ritmini belgilagan shaxs sifatida tarixga kirgan.
1948 yilda Rossiyaning Krasnodar o‘lkasidagi 182-maktab direktori Fyodor Bruxovetskiy tarixda birinchi marta So‘nggi qo‘ng‘iroqni alohida bayram sifatida nishonlashni taklif qildi. Bryuxovetskiy nafaqat so’nggi qo’ng’iroq, balki bugungi kunda biz qabul qiladigan qo’ng’iroqdir.
“Bilimlar kuni” (1 sentyabr).
“Alifbo bayrami”;
U maktab navbatchilik tizimi kabi an’analarning asoschisi hamdir.
Uning maqsadi oddiy edi. Bizning maqsadimiz maktablarni nafaqat “ta’lim maskanlari”ga, balki barcha bolalar o‘z o‘rnini topadigan va xotiralar shakllanadigan katta oilalarga aylantirishdir.
Butun dunyoda bu kun turli yo’llar bilan nishonlanadi.
Germaniyada bitiruvchilar imtihondan keyin maxsus “oxirgi hafta” tashkil qiladi. Bu yerda so‘nggi qo‘ng‘iroqlardan ko‘ra, o‘quvchilarning o‘qituvchilarga qarshi o‘yin-kulgilari va “paradlari” mashhur. Yaponiyada “so’nggi qo’ng’iroq” qayg’u va hurmat ramzi hisoblanadi. Sevimli yoki sevikli kishiga formaning bitta tugmachasini (ko’pincha yurak yaqinida) sovg’a qilish an’anasi mavjud. O‘zbekistonda bu kun katta tantana bo‘lib, mamlakatning an’anaviy qo‘shig‘i “Alvido, maktab” yangradi, bitiruvchilarning ko‘zlari yoshga to‘ldi.
Psixologlarning fikricha, “so‘nggi qo‘ng‘iroq” inson hayotidagi birinchi yirik “marra”dir. Bu yoshlikning tugashini va mas’uliyatli keksa hayotning boshlanishini ko’rsatadigan psixologik signaldir.
Bu chaqiriq insonning o’tmishdagi “ o’zini ” ortda qoldiradi va nafaqat maktabda, balki kelajakdagi mustaqillikka yo’l ochadi. Shuning uchun ham yillar o‘tib, qulog‘imizga o‘sha qo‘ng‘iroq chalinsa, ichimizda nimadir qaltiraydi.
Maktab qo’ng’irog’i shunchaki signal emas; avlodlarni bog‘laydigan, odamlarning o‘sib-ulg‘ayishiga yordam beradigan va xotiralarni muhrlaydigan tarix sadosidir. Maktabdagi “so’nggi qo’ng’iroq” ni qanday eslaysiz?