Iqtisodiyot
Mehnat huquqiga oid farmon: nimalar o‘zgarmoqda?
Uchta sohadagi kichik biznes xodimlarni Face-ID orqali ishga olishi mumkin bo‘ladi. Ish beruvchilar ayrim majburiyatlardan qutuladi. Xodimni norasmiy ishlatganlik uchun jazo kuchayadi. Ishsizlik nafaqasini to‘lash shartlari qat’iylashadi. Mehnat inspeksiyasi biznes-ombudsmanni xabardor qilmasdan tekshiruv o‘tkazish huquqini oladi. Malakasini oshirmoqchi bo‘lgan xodimlarga davlat qarz beradi.
Sun’iy intellekt yaratgan surat
4 avgust kuni O‘zbekiston prezidenti mehnat munosabatlari va kasbga tayyorlash tizimiga oid farmon imzoladi. Bandlik vazirligi matbuot xizmati Kun.uz’ga farmondagi muhim yangiliklar haqida ma’lumot berdi.
Hujjatga ko‘ra, 2025 yil 1 sentabrdan boshlab:
50 nafargacha xodimi bo‘lgan xizmat ko‘rsatish, qishloq xo‘jaligi va qurilish sohasida faoliyat ko‘rsatuvchi xo‘jalik yurituvchi sub’yektlarga biometrik identifikatsiya qilish (Face-ID) orqali elektron mehnat shartnomalarini tuzish va bekor qilishni rasmiylashtirish huquqi beriladi;
bo‘sh ish o‘rinlari mavjudligi to‘g‘risidagi hisobotlarni majburiy taqdim etish tartibi bekor qilinadi;
bo‘sh ish o‘rinlariga mehnat organlari tomonidan yuboriladigan shaxslarni ishga qabul qilmaganlik uchun javobgarlik bekor qilinadi;
ish o‘rinlarini zaxiralash tizimi xodimlar soni 100 nafardan ortiq korxona va tashkilotlarga nisbatan tatbiq etiladi;
ish o‘rinlarini zaxiralash tizimi faqat nogironligi bo‘lgan shaxslar hamda oilaviy (maishiy) zo‘ravonlikdan jabrlangan shaxslar uchun tatbiq etiladi; budjet tashkilotlari hamda davlat ulushi 50 foizdan yuqori bo‘lgan korxonalar uchun zaxiralashning amaldagi tizimi saqlab qolinadi.
2025 yil 1 avgustdan boshlab davlat mehnat inspektorlari tomonidan o‘tkaziladigan tekshiruvlar bo‘yicha vakolatli organni xabardor qilish tartibi bekor qilindi.
2025 yil 1 oktyabrdan boshlab norasmiy bandlikka yo‘l qo‘ygan ish beruvchilarga nisbatan ma’muriy javobgarlik choralari kuchaytiriladi.
2025 yil 1 noyabrdan boshlab doimiy ishga ega bo‘lgan hamda malakasini oshirish istagidagi shaxslarga qo‘shimcha ta’lim olishi uchun “kasb vaucheri” joriy etiladi. “Kasb vaucheri” ssuda ko‘rinishida beriladi. Shaxs o‘qishni tugatib sertifikat olgach, ishga joylashganidan so‘ng, ssudani 2 yil davomida qaytaradi.
2025 yil 1 noyabrdan boshlab ishsizlik nafaqasini to‘lash shartlari qat’iylashadi. Ishsiz qolgan fuqaro bu nafaqani olish uchun so‘nggi 5 yilda kamida 18 oy ishlagan bo‘lishi va oxirgi ish joyidan bo‘shaganidan keyin 6 oy ichida murojaat qilishi kerak. Nafaqa 3 oy davomida to‘lanadi.
2026 yil 1 yanvardan boshlab YaMMT orqali qayd etilgan mehnat qonunchiligi buzilishini ish beruvchi ishtirokisiz ko‘rib chiqish hamda qonunbuzilishi holatlari bo‘yicha elektron ma’muriy qaror qabul qilish tizimi joriy etiladi.
2026 yil 1 martga qadar kasb-hunarga o‘qitish bosqichma-bosqich uch bosqichli (videodarsliklar, kasbga o‘qitish va malaka oshirish) tizimga o‘tkaziladi. Nazariy bosqichni o‘zlashtirgan va testdan o‘ta olgan tinglovchilargina amaliy o‘quv bosqichiga o‘tkaziladi.
Iqtisodiyot
O‘zbekistonda ikki oyda 204,4 ming tonna benzin ishlab chiqarildi
2026-yilning yanvar–fevral oylarida O‘zbekistonda 204,4 ming tonna avtomobil benzini ishlab chiqarildi. Bu haqda Milliy statistika qo‘mitasi ma’lum qildi.
Ma’lumot o‘rnida, faqatgina yanvar oyining o‘zida 110,6 ming tonna benzin ishlab chiqarilgan.
Qayd etilishicha, sanoatning boshqa turlarida ham ishlab chiqarish davom etmoqda. Xususan, dizel yoqilg‘isi 81 ming tonna, neft 103,1 ming tonna hajmda ishlab chiqarilgan.
Hisobot davrida tabiiy gaz ishlab chiqarish 6,9 mlrd kub metrni tashkil etgan. Gaz kondensati ishlab chiqarish hajmi 157,7 ming tonnaga yetgan.
Shuningdek, avtomobil dvigatellari ishlab chiqarish 34,6 ming donani tashkil qilgan.
Iqtisodiyot
Dollar kursida sezilarli pasayish yuz berdi
Dollar kursida sezilarli pasayish yuz berdi
Source link
Iqtisodiyot
Google va Meta’dan qanday ma’lumotlar olinadi? Ularni soliqqa tortish mexanizmi aytildi
O‘zbekistonda xorijiy IT-kompaniyalar qanday soliqqa tortilmoqda, buning uchun ulardan qanday ma’lumotlar talab qilinadi? Soliq qo‘mitasi raisi o‘rinbosari Jahongir Abdiyevning Kun.uz’ga aytishicha, Google va Meta kabi platformalardan O‘zbekistondagi faoliyatiga doir moliyaviy ma’lumotlar so‘raladi va shu asosda soliq hisoblanadi. Xorijiy platformalar mijozlarining shaxsiga oid ma’lumotlar so‘ralmasligi aytildi.
Soliq qo‘mitasi raisi o‘rinbosari Jahongir Abdiyev 27 mart kungi matbuot anjumanida xorijiy platformalar bilan ishlash mexanizmini tushuntirdi.
Avvalroq, joriy yil fevral oyida Soliq qo‘mitasi banklardan 2023-2025 yillarda O‘zbekistonda soliq hisobida turgan xorijiy kompaniyalar foydasiga jismoniy shaxslar tomonidan amalga oshirilgan barcha to‘lovlar haqida ma’lumot taqdim etishni so‘rab xat yuborgani bank siriga oid muhokamalarni keltirib chiqargan edi.
Jahongir Abdiyevning izohlashicha, qo‘mita soliqqa tortish maqsadida batafsil ma’lumot so‘ramaydi.
“Biz [xorijiy IT-kompaniyalardan] sizlarda qanday tranzaksiyalar bo‘lgan, deb so‘raganmiz. Mana, Google, Facebook kabi kompaniyalar bizga QQS to‘laydi-ku? Ular bizda ko‘rsatgan xizmatlari summasidan QQS to‘lashi kerak, to‘g‘rimi? Biz ulardan so‘raganmiz, buni har oy qilamiz. Bu bir martalik operatsiya emas. Ular har oy bizga o‘z hisobotlarini topshiradi. Har oy ulardan qancha aylanma bo‘lganini so‘raymiz, ular bizga aylanma hajmini ko‘rsatadi”, – dedi u.
Soliq qo‘mitasi mas’uli foydalanuvchilarning shaxsiy ma’lumotlari olinadimi, degan savolga: “Biz xizmat foydalanuvchilarining shaxsini so‘ramaymiz”, deb javob berdi.
Uning qo‘shimcha qilishicha, kompaniyalar qancha va qanday xizmatlar ko‘rsatgani, qanday tovar yoki xizmatlar sotgani yoki qanday reklamalar joylashtirilgani – O‘zbekistonga to‘lashi kerak bo‘lgan QQS summasini hisoblash uchun talab qilinadi.
Xorijiy platformalarni soliqqa tortish masalasi o‘tgan yillar davomida faol muhokama qilingan. Shu maqsadda ayrim marketpleyslar, jumladan Temu faoliyati cheklangan.
“Bu borada bizning pozitsiyamiz qat’iy: agar qandaydir xorijiy kompaniyalar tekinga O‘zbekiston Respublikasida kelib, shundoq daromad olib ketaman deydigan bo‘lsa, noto‘g‘ri o‘ylayapti.
O‘zbekiston fuqarolarining milliardlab pulini olib, ularning orqasidan daromad olayotgan kompaniya nima uchun bizga solig‘imizni qaytarib to‘lab berishi kerak emas?” – deydi Abdiyev.
Eslatib o‘tamiz, 2026 yil 1 yanvardan O‘zbekistonda soliq organlarida ro‘yxatdan o‘tmay faoliyat yuritayotgan xorijiy onlayn kompaniyalarga cheklovlar qo‘llash tartibi ishga tushdi.
Ma’lumot uchun, 2025 yilda O‘zbekistonda Apple 49,5 mlrd so‘m, Meta korporatsiyasi (Facebook, Instagram, WhatsApp egasi) 49 mlrd so‘m, Google 44,4 mlrd so‘m soliq to‘lagan.
Iqtisodiyot
Alimentdan qarzi borlarga ayrim xizmatlardan foydalanish cheklanadi
Soliq qarzini undirishda yangicha yondashuv joriy etiladi.
Bu haqda «Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish tizimini raqamlashtirish va samaradorligini oshirishga oid qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida» gi Prezident farmonida nazarda tutilgan.
Farmonga ko‘ra, soliq qarzi va muammoli kreditlarni undirishda quyidagilarni nazarda tutuvchi yangicha yondashuv joriy etiladi:
– ijro hujjatlari bo‘yicha mol-mulkni undiruvchi tomonidan rasmiylashtirilgan protsessual hujjatlar asosida davlat ijrochisining qarori bilan elektron onlayn auksion savdolari orqali realizatsiya qilish imkonini yaratish;
– yuridik shaxslarning mol-mulklarini xatlash, ko‘zdan kechirish bilan bog‘liq protsessual hujjatlarni rasmiylashtirish ishlarini:
– soliq organining soliq qarzini undirishga oid ijro hujjatlari bo‘yicha – soliq organining mansabdor shaxsi tomonidan;
– garov bilan ta’minlangan majburiyatlarni bajarish to‘g‘risidagi ijro hujjatlari bo‘yicha davlat ijrochisining topshirig‘iga asosan tijorat bankining vakolatli shaxsi tomonidan amalga oshirish;
– ijro hujjatlari bo‘yicha savdolarni tashkil etish bilan bog‘liq hujjatlarni (garov hujjatlari, xatlov, ko‘zdan kechirish dalolatnomalari va boshqalar) elektron platformalar orqali yuborish;
– soliq organining mansabdor shaxsi yoki tijorat bankining vakolatli shaxsi tomonidan amalga oshirilgan xatlash va ko‘zdan kechirish dalolatnomalariga asosan realizatsiya qilingan yoki taklif etilgan mol-mulklarni rasmiylashtirish bilan bog‘liq xatarlarni rasmiylashtiruvchi idoralar zimmasida qoldirish.
Ayrim toifadagi ijro hujjatlari bo‘yicha qarzdor vafot etganda, u vafot etgan deb e’lon qilinganda yoki bedarak yo‘qolgan deb topilganda unga nisbatan yuritilgan ijro ishlarini davlat ijrochisining qarori bilan tugatish amaliyoti joriy qilinadi.
Qonunda nazarda tutilgan ayrim toifadagi ijro hujjatlarini majburiy ijroga taqdim etilguniga qadar tegishli davlat organi, tashkilot yoki uning mansabdor shaxsiga topshirishni undiruvchining huquqi sifatida belgilash va ushbu ijro hujjatlari toifasiga undiruvni undiruvchi-yuridik shaxslar tomonidan qarzdor-jismoniy shaxsning ish haqi va boshqa daromadlariga qaratishni nazarda tutuvchi ijro hujjatlari kiritiladi.
2026-yil 1-maydan aliment to‘lovlarini undirish tizimi samaradorligini oshirish maqsadida aliment bo‘yicha qarzdorlik mavjud bo‘lganda qarzdorlik to‘liq bartaraf etilguniga qadar alohida yirik bitimlarni amalga oshirish, ayrim turdagi moliya-kredit va davlat xizmatlaridan foydalanishni cheklash tartibi joriy etiladi.
Muammoli kreditlar bo‘yicha ijro hujjatlari asosida vujudga kelgan majburiyatlarni undirish bilan bog‘liq harakatlarni amalga oshirish ixtisoslashtirilgan davlat ijrochilariga yuklanadi.
Iqtisodiyot
“O‘zbekiston blogerlarni soliqqa tortish masalasida boshlang‘ich bosqichda turibdi” – Jahongir Abdiyev
Blogerlar va ijtimoiy tarmoqlarda faol shaxslar daromadlarini soliqqa tortish masalasi hali muhokama bosqichida turibdi, dedi Soliq qo‘mitasi raisi o‘rinbosari. Fevral oyida qo‘mita delegatsiyasi bu borada Rossiya tajribasini o‘rganish uchun Moskvaga borib kelgandi. Abdiyevning aytishicha, hali boshqa davlatlarning ham tajribasi o‘rganilib, eng maquli tanlab olinadi.
Soliq qo‘mitasi raisi o‘rinbosari Jahongir Abdiyev blogerlar daromadlarini soliqqa tortish yuzasidan izoh berdi.
2026 yil fevral oyida qo‘mita delegatsiyasi Moskvada RF soliq xizmatidagi hamkasblari bilan uchrashuv o‘tkazib, blogerlar daromadlari ustidan soliq nazorati mexanizmlarini muhokama qilgan edi.
Kun.uz 27 mart kungi matbuot anjumanidan keyin Abdiyevdan bu masala qanday bosqichda ekani haqida so‘radi.
“Bunda hozir hech qanaqa vahima qiladigan masala yo‘q. Biror yangi tartibni bitta davlat tajribasi bilan amaliyotga kiritib bo‘lmaydi. Biz hali bu yo‘lda dastlabki bosqichdamiz, hali birinchi qadamni qo‘yish uchun oyoqni endi ko‘tarish jarayonida bo‘lsak kerak. Hali boshqa davlatlarni ko‘ramiz. Rossiyada qanaqa yo‘lga qo‘yilgan, nechog‘li darajada yaxshi, o‘rganamiz. Ammo bu yetarli emas”, – dedi u.
Abdiyevga ko‘ra, Rossiya tajribasi o‘rganilgan bo‘lsa-da, bu yakuniy model sifatida ko‘rilmayapti. Uning qo‘shimcha qilishicha, Soliq qo‘mitasi boshqa davlatlar, xususan, Yevropa mamlakatlaridagi amaliyotni ham tahlil qilmoqda. Ayrim davlatlarda bu tizim muvaffaqiyatli joriy qilingan, deydi u.
“Gollandiyada yoki Yevropaning ayrim davlatlarida yaxshi joriy qilingan va amaliyotga kirib ketgan. Jamoatchilik ham juda oson qabul qilgan. Shu bilan birga, barcha tajribalar ham ijobiy natija bermagan. Ayrim mamlakatlarda bunday tartiblar salbiy oqibatlarga olib kelgani uchun bekor qilingan. Qaysidir davlatlarda bu tajriba kiritilganidan keyin bekor bo‘lgan. Negativ munosabatlarga olib kelgani uchun undan voz kechilgan”, – dedi qo‘mita rasmiysi.
Jahongir Abdiyevning ta’kidlashicha, O‘zbekiston turli tajribalarni solishtirib, ijobiy jihatlarni olish va xatolardan qochish yo‘lini tanlamoqchi.
“Demak, biz ham qilganimizda kimningdir yaxshi tomonini olishimiz kerak, yomon tomonini esa takrorlamasligimiz kerak”, – dedi u.
Suhbat davomida bu yo‘nalishda aniq reja bor-yo‘qligi haqida ham savol berildi. Rasmiy bu borada “yo‘q, bu hali o‘rganish jarayonidagi narsa”, deya, hozircha aniq dastur ishlab chiqilmaganini bildirdi.
2022 yilda YouTube’dagi o‘zbekistonlik vlogerlarga soliq idoralari tomonidan xabarnoma yuborilgani OAV e’tiborini tortgandi.
Rossiyada ham blogerlar daromadlari ustidan soliq nazorati bir necha yil avval kuchaytirilgan. 2021 yildan boshlab soliq xizmati yirik blogerlarning tushumlarini faol tekshira boshlagan, 2023 yilda esa ayrim inflyuenserlarga nisbatan jinoiy ishlar qo‘zg‘atilgan.
-
Dunyodan5 days agoOrmuz boʻgʻozi taqdirini hal qiluvchi yetti orol
-
Siyosat3 days agoOʻzbekiston va Afgʻoniston oʻrtasida iqtisodiy aloqalarni mustahkamlash boʻyicha qoʻshma ishbilarmonlar kengashi tuzildi
-
Dunyodan4 days ago
AQShda hukumatga qarshi ommaviy namoyishlar boshlandi
-
Sport5 days agoEronlik futbolchilar Minob qurbonlarini xotirladi
-
Iqtisodiyot2 days ago
O‘zbekistonda qaysi xorijiy davlat IT kompaniyalari ko‘p?
-
Jamiyat3 days agoMITʼdan 100 foiz grant yutgan sirdaryolik Asilbek Sunnatov
-
Jamiyat4 days ago
Shaxsga doir muhim ma’lumotlar O‘zbekiston hududida saqlanishi shartligi belgilandi
-
Jamiyat5 days ago
yilning eng yirik media loyihasi start olmoqda
