XXI-asrning birinchi choragi ya’ni 2001-2025-yillarda adabiyot olamida, umuman kitobga bog‘liq sohalarda qanday yangiliklar bo‘ldi?

Avvalo kitoblarning shakli o‘zgardi — elektron kitoblar va audio kitoblar paydo bo‘ldi. Endi kutubxonaga qatnab kerakli kitobni izlash muammosiga barham berildi. Chunki, istalgan kitobning elektron ko‘rinishi yaratildi. Elektron qurilmalar mutolaani juda osonlashtirib yubordi. Audio kitoblar esa insonlarga harakat paytida ham mutolaa qilish imkonini yaratdi.

Muallifga erkinlik berildi. Shoir va yozuvchilar endi avvalgidek nashriyotga qaram bo‘lmay qoldi. Ular o‘z saytlarini, ijtimoiy tarmoqlarda blog va sahifalarini yuritib, ijodini ommaga olib chiqa boshladilar. Yozuvchiyu shoirlar nashriyotlar yordamida asarlarini e’lon qilib, avvalgidek noyob, sirli muallif emas, kontent yaratuvchiga aylandilar.

Kitob terapiya yo‘lga qo‘yildi. Kitob “san’at”dan tashqari terapiya – davolovchi hamda motivator vazifasini ham bajara boshladi. Mualliflar ilmiy-ommabop, psixologik va biznes mavzusidagi kitoblar bilan odamlarga ta’sir o‘tkaza boshladilar.

Multimediali kitoblar ommalashdi. XXI asrda nashriyotlar bolalar uchun ovozli, interaktiv kitoblar chiqara boshladilar. Va mazkur kitoblarning ichidagi animatsiyalar va har xil o‘yinlar bolalarni kitobga qiziqtirishda muhim rol o‘ynadi.

Yaxlit janrlar kamayib, ularning aralashmalari paydo bo‘ldi. Masalan: Roman esselar, hujjatli badiiy asarlar, tarixiy fentezilar yaratildi.

Shuningdek, distopiya, grafik roman, manga, LitRPG (o‘yinlar ichida kechadigan asarlar), iqlim o‘zgarishi haqidagi asarlar, muxlislar yozgan asarlar kabi yangi janr va oqimlar ham vujudga keldi.

Yirik asarlar qisqartirildi va yangi mutolaa turlari paydo bo‘ldi. Chunki yostiqday romanlar endi zamonaviy kitobxon uchun zerikarli bo‘la boshladi. Vaqtni tejash uchun esa yirik romanlarning qisqartirilgan nasriy bayonlari yaratildi. Zamonaviy mualliflar 50 betlik romanlar, epizodik hikoyalar yozishmoqda.

Shuningdek, tez o‘qishning yangi yo‘llari kashf etildi. Shoshqaloq o‘quvchi vaqtini tejash uchun vertikal o‘qib, bir oyda 20 talab asar tugatayapti.

Yevropa kutubxonalaridagi “tirik” kitoblar paydo bo‘ldi. Masalan Daniyadagi kutubxonalardan biri “tirik kitoblar”dan iborat. Bunda siz kutubxonaga kirib mavzuga qarab bironta odamni tanlaysiz, u esa sizga o‘z hayotidan qiziqarli hikoyalar so‘zlab beradi. Bu kabi “tirik kitoblar” qisqa vaqt ichida Yevropada ommalashdi va hozirgacha faoliyat yuritib kelmoqda.

Eng mashhur elektron kitob do‘koni Amazon o‘z faoliyatini 1990-yillarda boshlagan bo‘lsa-da, XXI boshida ommalashdi. Natijada, butun dunyoga bosma va elektron kitoblar sotish orqali katta natijalarga erishdi.

2018-yilga kelib O‘zbekistonda ham Amazondan ilhomlanib Asaxiy Books elektron kitob savdosini yo‘lga qo‘ydi.

Birinchi internet bloglar 1990 yillarda tor doirada yaratilgan edi, XXI-asrning boshlarida esa faollasha boshladi. 2004 yilda Facebook, 2010 yilda Instagram, 2013-yilda yesa Telegram platformalari ishga tushgach kitob bloglarini yurituvchilar ko‘paydi.

Sun’iy intellekt XXI-asrning birinchi choragidagi eng katta kashfiyot bo‘ldi. Chunki uning ommalashishi tufayli barcha sohalarning ish sistemasi o‘zgardi. SI adabiyot va kitoblar dunyosiga ham ta’sir o‘tkazmay qolmadi. Masalan: SI yordamida hikoya, qissa, roman yozish, tarjima qilish, rasm va illyustratsiyalar chizish osonlashib ketdi.

Hatto ilmiy ishlardagi murakkablik ham SI oldida ojiz qolmoqda.

Temur Tangriberganov

Source link

“Qoraqalpog‘iston Respublikasini 2026 yilda ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish va kelgusi yillar uchun mo‘ljallangan dasturlarni tasdiqlash to‘g‘risida”gi Prezident qaroriga ko‘ra, 2026 yil 1 apreldan ma’muriy boshqaruv jihatdan Nukus shahri tarkibiga kiruvchi “Qaratau” va “Bestobe” mahalla fuqarolar yig‘inlari aholisiga davlat maktabgacha ta’lim tashkilotlarida bola ta’minoti uchun ota-onalar to‘loviga 50 foiz kamaytiruvchi koeffitsiyentlar qo‘llaniladi.

Shuningdek, maydoni 5 ming kvadrat metrdan yuqori bo‘lgan savdo komplekslari va mehmonxona (joylashtirish vositalari) xizmatlari bo‘yicha mazkur hududda faoliyatini amalga oshirayotgan tadbirkorlarga 2027 yil 1 yanvardan 2040 yil 1 yanvarga qadar yer solig‘i va mol-mulk solig‘i stavkalari 90 foizga kamaytirilgan holda qo‘llaniladi.

2028 yil 1 yanvarga qadar:

Qoraqalpog‘iston Respublikasi hududida joylashgan tijorat banklarining balansida bo‘lgan mol-mulk ob’yektlari bozor narxida qayta baholanib, 10 yil davomida foizsiz bo‘lib-bo‘lib to‘lash sharti bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri realizatsiya qilinadi;
realizatsiya qilingan mol-mulk ob’yektlari bo‘yicha tuzilgan oldi-sotdi shartnomalariga muvofiq to‘lovlar 6 oy ichida to‘liq to‘langanda shartnoma qiymatining 25 foiziga teng miqdorda chegirmalar beriladi.

Source link

Mario Pyuzoning nomi ko‘pchilikka, xususan, o‘zbek kitobxonlariga yaxshi tanish. U dunyo miqyosida mashhur «Cho‘qintirgan ota» romanining muallifi hisoblanadi.

Yaqinda ushbu muallifning «So‘nggi don» nomli kitobi nashrdan chiqdi. Unda aynan «Cho‘qintirgan ota» epopeyasidagi sulola haqida, ammo o‘ttiz yil keyingi kechmishlar xususida hikoya qilinadi.

Keksa don o‘z avlodiga qonunga itoatkor boylarning baxtli taqdirini baxshida etishni o‘ylagan edi. Biroq o‘ttiz yillik voqealar birdan qonli aks-sado berib, o‘zaro ziddiyatlar kelib chiqadi. Vaziyat qaltis tus oladi va buni faqat don bartaraf etishi mumkin. Lekin qay tarzda: qon to‘kibmi yoki tinch yo‘l bilanmi? Bu butun boshli xonadonning xuni, axir…

Sevgi-muhabbatning fojiali intihosi, dushmanlar nizosi, dahshatli muhoraba, qonli intiqom, pul va mol-dunyo vasvasasi uzoq yillik adovatga olib keladi. Bularning hammasiga esa o‘ylanmay qilingan mudhish xato sabab bo‘ladi.

Source link

Elektron retsept tizimi joriy qilinishi bilan ijtimoiy tarmoqlarda katta bahs-munozaralar paydo bo‘ldi.

Ba’zi bemorlar surunkali kasalligi tufayli doimiy ravishda qabul qiladigan dorilari ham endilikda retsept asosida beriladigan dorilar ro‘yxatiga kiritilganidan norozi.

To‘g‘ri, biz dorini osongina qabul qilamiz. Ammo u noto‘g‘ri ichilsa — oshqozon, yurak, jigar, ichak va gormonlar tizimini asta sekin yemira boshlaydi.

21 yillik tajribaga ega farmatsevtika eksperti va endokrinolog Gavhar Muxiddinova bilan bo‘lgan intervyuda elektron retsept, antibiotiklar, gormonlar, insulin, disbakterioz va hatto anafilaktik shokgacha olib kelgan real holatlar haqida ochiq suhbatlashdik.

Gavhar Muxiddinovaning so‘zlariga ko‘ra, elektron retsept tizimi dorilarni nazorat qilish va noto‘g‘ri foydalanishni kamaytirish maqsadida joriy etildi.

«Bemor o‘zboshimchalik bilan dori ichsa, natija jiddiy oqibatlarga olib kelishi mumkin,» — deydi u. 

Shu jumladan:

Antibiotiklar oshqozon va ichak mikroflorasiga salbiy ta’sir qilishi mumkin.

Gormonal preparatlar va insulin noto‘g‘ri qabul qilinsa, qalqonsimon bez va umumiy gormon tizimiga zarar yetkazadi.

Disbakterioz va anemiya ko‘pincha noto‘g‘ri yoki ortiqcha dorilar oqibatida yuzaga keladi.

Ba’zi bemorlar esa o‘zboshimchalik bilan dori qabul qilish oqibatida anafilaktik shok holatiga duch kelgan.

Ekspert elektron retsept tizimini aynan shu xavfli dorilarni nazorat qilish uchun samarali vosita sifatida baholaydi.

Uning ta’kidlashicha, har bir dori muayyan vaziyat va bemor holatiga mos ravishda individual tanlanishi kerak.

Shuningdek, Gavhar Muxiddinova, qimmat dorilar har doim ham foyda beradimi yo‘qmi, uning analoglaridan farqi nimada ekanligini ham aniq tushuntirib berdi.

Elektron retsept tizimi ba’zi bemorlar tomonidan shikoyatlar va ayrim noqulayliklarni keltirib chiqarishi mumkin, ammo uning asosiy maqsadi — bemor xavfsizligini ta’minlash.

Bu suhbatni nafaqat bemorlar, balki, shifokorlar ham ko‘rishi tavsiya etiladi.

Source link

Ekoshapaloq (hajviya)



Source link