Turk dunyosi
Kipr deputati “Moviy Vatan” qonun loyihasi tufayli Turkiyaga sanksiya qo’llashga chaqirdi
Dikoda yashovchi Kiprdan Yevropa Parlamenti a’zosi Kostas Mavrides, Yevropa Ittifoqini, agar mamlakat parlamenti rejalashtirilgan Dengiz Yurisdiksiyasi qonunini qabul qilsa, Turkiyaga qarshi sanksiyalar joriy etishga chaqirdi.
Qonun qabul qilinsa, turkchada “Mavi Vatan” nomi bilan mashhur bo‘lgan “Ko‘k vatan” ta’limotiga muvofiq, mamlakatning Egey dengizi va O‘rta yer dengizidagi dengizchilik da’volari kodifikatsiya qilinadi.
“Turkiyaning Erdo‘g‘on hukumati “Moviy vatan” deb ataluvchi doktrinaga institutsional maqom berishni rejalashtirmoqda va bu Egey dengizi va Sharqiy O‘rta yer dengiziga yangi bosqinning boshlanishi bo‘ladi”, dedi u Strasburg palatasida dushanbaga o‘tar kechasi yalpi majlisda.
U “Moviy Vatan prinsipi” “biz Yevropa Ittifoqi allaqachon ratifikatsiya qilgan Birlashgan Millatlar Tashkilotining Dengiz huquqi toʻgʻrisidagi konventsiyasini (ANCRO) ochiqdan-ochiq buzganligini” qoʻshimcha qildi va u “nafaqat Gretsiya yoki Kiprga qarshi emas, balki Yevropa Ittifoqining oʻziga qaratilganligini” qoʻshimcha qildi.
“Biz, Yevropa Ittifoqi va ayniqsa Yevropa Parlamenti, 2019-yilda buni qattiq qoraladik”, dedi u, garchi bu borada aynan nimani nazarda tutgani nomaʼlum boʻlsa-da, chunki Yevropa Parlamenti rezolyutsiyasida “koʻk vatan” soʻzlari hech qachon ishlatilmagan.
U qo‘shimcha qildi: “Afsuski, tarix bizga shuni o‘rgatdiki, 1974-yili Turkiyaning Kiprga bostirib kirishi kabi, jinoyatchi, ya’ni bizda Turkiya jinoyati uchun jazosiz qolsa, jinoyat takrorlanadi, kuchayadi va kengayadi”.
“Demak, bu qaror butun Yevropa Ittifoqiga tegishli. Oldimizdagi savol: biz haqiqatan ham munosabat bildiramizmi, turk ekspansionizmiga qarshi sanksiyalar qo‘yamizmi? Lekin oldinga siljolmasak, islomofashizm butun Yevropa Ittifoqining o‘ziga qarshi olg‘a borayotganini bilishimiz kerak”, – dedi u.
Uning izohlari dushanba oqshomida prezident Nikos Xristodulides Turkiya parlamenti qonun loyihasini qabul qilsa, “Yevropacha” javob kutayotganini aytganidan keyin yangragan.
“Bu Kiprga, Gretsiyaga, boshqa Evropa mamlakatlariga, shuningdek, ushbu sohada manfaatlariga ega bo’lgan Qo’shma Shtatlarga ham ta’sir qiladi”, dedi Christodoulides va bu manfaatlar “xalqaro huquqqa asoslangan” va “(Ancro”).
Uning so‘zlariga ko‘ra, u o‘tgan hafta Afinaga tashrifi chog‘ida Gretsiya Bosh vaziri Kiriakos Mitsotakis bilan bu masalani muhokama qilgan va bu masala “Yevropa yetakchilari bilan” ham ko‘tarilgan.
Turkiya Mudofaa vazirligi o‘tgan juma kuni qonun loyihasi “dengiz yurisdiktsiyalaridagi mas’uliyatni belgilab beradi va milliy qonunchilik bazasidagi kamchiliklarni bartaraf qiladi” va qonun loyihasiga yakuniy harakatlar qilinayotganini aytdi.
O’tgan payshanba kuni Turkiyaning jamoat teleradiokompaniyasi TRT xabariga ko’ra, mamlakatning hukmron AK partiyasi rasmiysi ”Turkiyaning eksklyuziv iqtisodiy zonasi (EEZ) va Turkiyaning dengiz chegaralarini tashkil etuvchi qit’a shelfining chegaralari qonunchilikka asoslangan holda qonunlashtiriladi” deb e’lon qildi.
“Loyihada Egey dengizidagi ba’zan Turkiya va Gretsiya o’rtasida keskinlikka sabab bo’lgan va “kulrang zonalar” deb atalgan orollar, orollar va qoyalarning huquqiy maqomi haqida ham to’xtalib o’tadi. Bu geografik shakllanishlarning tavsifi va holati “Moviy Vatan qonuni”ga kiritiladi”.
Uning ta’kidlashicha, qonun loyihasi “xalqaro dengiz huquqi tamoyillariga muvofiq” ishlab chiqiladi.
Gretsiya va Turkiya uzoq vaqtdan beri o’zlarining dengiz chegaralari bo’yicha kelishmovchiliklarga duch kelishmoqda, ularning kelishmovchiliklari orollar o’z EEZni yaratadimi yoki yo’qmi degan savoldan kelib chiqadi.
Ankuro ta’rifiga ko’ra, Gretsiyaning pozitsiyasi shundan iboratki, uning har bir orolida EEZ mavjud, Turkiya esa bunday emas va shuning uchun uning EEZ Egey dengizining o’rtasidan materik Gretsiyagacha cho’zilgan.
Turkiya va Kipr Respublikasining dengiz da’volari ham xuddi shu sababga ko’ra qarama-qarshidir, Kipr Respublikasi o’zining g’arbiy chegarasini Turkiya o’ylagandan ko’ra g’arbiyroqda joylashtirgan.
Mazkur qonun loyihasi iyun oyi boshida Qurbon hayiti bayramidan keyin Turkiya parlamentiga kiritilishi kutilmoqda.