Jamiyat
Kimlar qurbonlik qiladi? Uning hukm va odoblari
Kun.uz O‘zbekiston musulmonlari idorasi ma’lumotlariga tayanib, qurbonlik va uning hukmlari doir muhim ma’lumotlarni jamladi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasining axborotiga ko‘ra, yurtimizda 2026 yilda muborak Qurbon hayiti 27 may sanasiga to‘g‘ri kelmoqda.
Nomidan ham ko‘rinib turibdiki, ushbu ulug‘ ayyomda musulmonlar qurbonlik qilishi bilan ajralib turadi. Kun.uz O‘zbekiston musulmonlari idorasi ma’lumotlariga tayanib, qurbonlik, uning hukmlari va odoblariga doir ma’lumotlarni taqdim qilmoqda.
Qurbonlik qanday amal?
Qurbonlik lug‘atda «yaqinlashmoq», «yaqin bo‘lmoq» ma’nolarini bildirib, istilohda bu so‘z Allohga qurbat hosil qilish maqsadida jonliq so‘yishni anglatadi.
Qurbonlik Islom dinining vojib bo‘lgan ulug‘ amallaridan biridir. Alloh taolo Qur’oni karimning Kavsar surasi 2-oyatida shunday marhamat qiladi: «Parvardigoringiz uchungina namoz o‘qing va qurbonlik qiling».
Payg‘ambarimiz Muhammad sollallohu alayhi vasallam Qurbon hayiti kuni erta bilan o‘zlari qurbonlik qilardi va boshqalarni ham qurbonlik qilishga targ‘ib etardi.
Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilingan hadisda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: «Imkoniyati bo‘la turib, qurbonlik qilmagan kimsa namozgohimizga yaqinlashmasin», degan.
Qurbonlikning tarixi
Qurbonlik hijriy ikkinchi yil vojib bo‘lgan. Ammo uning tarixi ancha uzoqlarga – Ibrohim alayhissalom zamonlariga borib taqaladi va u zotdan bizga qolgan amallardandir. Bu haqda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: «Qurbonlik qilinglar! Albatta, u otamiz Ibrohim alayhissalomning sunnatlaridir», degan.
Qurbonlikdan maqsad nima?
Qurbonlik qilishdan maqsad banda o‘zining Alloh amriga itoatini, taqvosini namoyon etishdir. Alloh taolo banda so‘ygan hayvonning go‘shtiga ham, qoniga ham muhtoj emas. Haj surasining 37-oyatida shunday deyiladi: «Allohga (qurbonlik) go‘shtlari ham, qonlari ham yetib bormas. Lekin u Zotga sizlardan taqvo yetar. Alloh sizlarni hidoyat qilgani sababli – U zotni ulug‘lashlaringiz uchun – ularni sizlarga bo‘ysundirib qo‘ydi. Ezgu ish qiluvchilarga xushxabar bering!».
Shuningdek, qurbonlik qilish Alloh taoloning amrini ado etishga bandaning tayyor ekanini ko‘rsatadi va to‘g‘ri yo‘lga hidoyat qilgani uchun Alloh taologa shukr etish bo‘ladi.
Qurbonlik kimlarga vojib?
Qurbonlik zimmaga vojib bo‘lishi uchun 4 narsa topilishi shart.
Musulmon bo‘lishi. Chunki qurbonlik – bandani Alloh taologa yaqin qiluvchi ibodat bo‘lib, g‘ayridinlar unga ahl emas;
Ozod bo‘lish. Chunki qulning mulki bo‘lmaydi;
Nisob egasi bo‘lish;
Muqim bo‘lish – musofirga qurbonlik vojib emas. Garchi safarda nisob miqdoriga ega bo‘lsa ham.
Qurbonlik qilinadigan hayvonlar
Qurbonlik quyidagi hayvonlardan birini so‘yish bilan ado topadi:
Qo‘yda yolg‘iz bir kishi, qoramol va tuyada esa bir kishidan yetti kishigacha sherik bo‘lib ado qilishlari mumkin. Qo‘y olti oylik va undan katta bo‘lishi shart. Qoramol ikki yosh va undan katta bo‘lishi shart, tuya besh yosh va undan katta bo‘lishi shart.
Shu bilan birga, qurbonlikka so‘yiladigan hayvon semiz, yo‘g‘on va yoshi katta bo‘lishi afzal sanaladi. Qurbonlikka yaramaydigan aybi yoki nuqsoni bor hayvonlarni so‘yishdan ehtiyot bo‘lish lozim.
Qurbonlik qilinadigan hayvon aybdan holi bo‘lishi lozim. Qurbonlik qilinadigan hayvonning qulog‘i, yoki dumi, yoki ko‘zining bir qismidan ko‘prog‘i yo‘q bo‘lsa, qurbonlikka so‘yish joiz emas.
Kasal, cho‘loq va ozg‘in hayvonlar so‘yadigan joyga o‘z oyog‘i bilan yurib bora olmasa, qurbonlikka so‘yish joiz emas.
Qurbonlik qilish vaqti
Qurbonlik qilish vaqti — Xayit namozi o‘qib bo‘lingandan keyin boshlanadi. Hayitning uchinchi kuni quyosh botishi bilan tugaydi.
Qurbonlikning qiymatini sadaqa qilish mumkinmi?
Qurbonlik talab etilgan jonliqlardan birini so‘yish orqali ado etiladi. Jonliqni so‘ymay, jonliqni yoki uning miqdoriga teng mablag‘ni berish qurbonlik hisoblanmaydi. Balki sadaqa hisoblanadi. Alouddin Kosoniy rohmatullohi alayh bunday deydi: «Bir kishi qurbonlik kunlarida qo‘yning o‘zini yoki qiymatini sadaqa qilsa, qurbonlik o‘rniga o‘tmaydi. Chunki qurbonlikning vojibligi qon oqizishga bog‘liqdir».
Qurbonlik odoblari
Qurbonlik qilish vojib bo‘lgan kishi quyidagi odoblarga rioya qilishi lozim:
Birinchidan – Qurbonlik qiluvchi shaxs niyati to‘g‘ri, amalini xolis Alloh taolo uchun qilgan bo‘lishi lozimdir. Boshqalar «ko‘rsin» yoki «eshitsin», degan niyatdan yiroq bo‘ladi.
Ikkinchi odob – qurbonlik qiluvchi soch, soqoliga va badaniga hech narsa tekkizmasligi. Qurbonlik qilishni iroda qilgan kishi zulhijja oyining birinchi kunidan boshlab, to hayit kuni qurbonlikni bajargunga qadar soch-soqolini olmaydi va badanining boshqa joylariga ham tig‘ tekkizmasligi mustahabdir.
Uchinchi odob – qurbonlik qilishda ayb va nuqsoni bor hayvonni qurbonlik qilishdan saqlanish.
To‘rtinchi odob – qurbonlikni o‘z qo‘li bilan qilish. Qurbonlik qiluvchi o‘z qo‘li bilan so‘yishi mustahabdir. Ammo o‘zi so‘yishni bilmasa yoki boshqa sabablarga ko‘ra o‘zi so‘ymasdan, boshqaga so‘ydirishning zarari yo‘q.
Beshinchi odob – qurbonlikning vaqtini rioya qilish.
Oltinchi odob — so‘yish odoblariga rioya qilish.
Hayvonlarni so‘yishning o‘ziga xos odoblari, mustahablari bordir. Tuyani tik turgan holida oldingi chap oyog‘ini bog‘lab, bo‘ynining pastidan, ko‘kragi tomondan so‘yish, qoramol va qo‘ylarni esa chap tomoni bilan yotqizib, tomog‘ining tagidan so‘yish, pichoqning o‘tkir bo‘lishi, uni so‘yiladigan hayvonning oldida o‘tkirlamaslik, boshqa hayvonning ko‘z oldida so‘ymaslik shular jumlasidandir.
Buxoro shahrida singlisining shaxsiy hayotiga oid ma’lumotlardan g‘arazli maqsadda foydalangan ayolning jinoiy harakatlariga chek qo‘yildi. Bu haqda «Xabar.uz»ga viloyat IIB axborot xizmati rahbari ma’lum qildi.
Ta’kidlanishicha, 2007-yilda tug‘ilgan fuqaro J.N. singlisi R.N. va uning tanishi D.D. o‘rtasidagi ishqiy munosabatlardan xabar topgan. Biroq, u bu holatni sir saqlash yoki muammoni tinch yo‘l bilan hal etish o‘rniga, vaziyatdan moddiy manfaat ko‘rishni maqsad qilgan.
Gumonlanuvchi ayol yigitni unga tegishli rasm va videolarni uning oila a’zolariga ko‘rsatish, ijtimoiy tarmoqlarda tarqatish hamda huquq-tartibot idoralariga murojaat qilib, uni javobgarlikka tortish bilan qo‘rqitgan. Shu tariqa u jabrlanuvchidan 2000 AQSh dollari talab qilgan.
Buxoro shahrida Ichki ishlar boshqarmasi, Tezkor qidiruv xizmati hamda boshqa mas’ul idoralar hamkorligida o‘tkazilgan tezkor tadbir davomida gumonlanuvchi J.N. talab qilingan pul mablag‘ini D.D.dan olayotgan vaqtda ashyoviy dalillar bilan qo‘lga olingan.
Tergov jarayonida u qilmishidan pushaymon ekanini bildirib: «Oilaviy sirdan foydalanib, pul ishlashga uringanim katta xato bo‘ldi. Bir lahzalik manfaat, deb o‘z kelajagimni xavf ostiga qo‘ydim. Qilgan ishimdan qattiq afsusdaman»,— degan.
Ayni vaqtda mazkur holat yuzasidan O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 165-moddasi, 1-qismi bilan jinoyat ishi qo‘zg‘atilib, dastlabki tergov harakatlari olib borilmoqda. Ushbu moddaga muvofiq, aybdor shaxs 3 yildan 5 yilgacha ozodlikni cheklash yoki 3 yildan 5 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish jazosi bilan jazolanishi mumkin.
Jamiyat
«Soliq» ilovasidagi keshbek mablag‘larini daraxt ekishga yo‘naltirish imkoniyati paydo bo‘ldi
O‘zbekistonliklar «Soliq» ilovasida yig‘ilgan keshbek mablag‘larini ixtiyoriy ravishda daraxt va ko‘chatlar ekishga yo‘naltirishi mumkin. Ilovaning «Bank kartalari» bo‘limiga «Daraxt va ko‘chatlar ekish jamg‘armasi» xizmati qo‘shildi.
Foto: Sun’iy intellekt yaratgan surat
«Soliq» mobil ilovasi foydalanuvchilari xaridlar va xizmatlar uchun to‘plangan keshbek mablag‘larini ixtiyoriy ravishda daraxt va ko‘chatlar ekishga yo‘naltirishi mumkin bo‘ldi. Bu haqda Soliq qo‘mitasi xabar berdi.
Qayd etilishicha, mazkur imkoniyat prezidentning 2025 yil 18 noyabrdagi qarori asosida Soliq qo‘mitasi va Ekologiya qo‘mitasi hamkorligida joriy etilgan.
Yangi xizmat iyun oyidan boshlab «Soliq» mobil ilovasining yangilangan versiyasida ishga tushirildi. Foydalanuvchilar keshbek mablag‘larini ilovaning «Bank kartalari» bo‘limida joylashgan «Daraxt va ko‘chatlar ekish jamg‘armasi» xizmati orqali o‘tkazishi mumkin.
Mablag‘larni o‘tkazish ixtiyoriy.
Qozog‘istonning Atirau oblastida YTHga uchrab og‘ir jarohat olgan 17 yoshli o‘zbekistonlik vatanga olib kelindi. Shuningdek, Latviyada insultni boshdan kechirgan va Rossiyada qiyin ahvolga tushib qolgan yana ikki fuqaro ham shifokorlar kuzatuvida O‘zbekistonga qaytarildi.
Migratsiya agentligi Qozog‘iston, Latviya va Rossiyada qiyin ahvolga tushib qolgan uch nafar O‘zbekiston fuqarosini vatanga qaytardi. Bu haqda agentlik matbuot xizmati xabar berdi.
17 yoshli qiz Rossiyaga Qozog‘iston orqali avtotransportda yo‘l olgan vaqtda Atirau viloyatida baxtsiz hodisaga uchragan. Oqibatda u og‘ir jarohatlar olib, bir nechta jarrohlik amaliyotini boshdan kechirgan.
Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazi mutaxassisi ma’lum qilishicha, bemorda beshinchi bo‘yin umurtqasi singan va orqa miya faoliyati buzilishi kuzatilgan.
«17 yoshli bemorimiz Atirau shahrida yo‘l-transport hodisasi tufayli jarohat olib, beshinchi bo‘yin umurtqasi singan. U ikki marta operatsiya qilingan. O‘zbekistonga murojaat qilingach, bemorni to‘liq intensiv terapiya nazorati ostida vatanga olib keldik», – deydi shifokor.
Uning so‘zlariga ko‘ra, bemor hozirda Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markaziga yotqizilgan, ahvoli qoniqarli.
Migratsiya agentligiga ko‘ra, Latviyaga mustaqil ravishda ishlash uchun ketgan yana bir o‘zbekistonlik ham vatanga qaytarilgan. U kafolatlangan ish o‘rni bilan ta’minlanmagan va kuchli ruhiy bosim oqibatida insultni boshdan kechirgan. Davolanishdan so‘ng unga shifokorlar nazorati ostida O‘zbekistonga qaytishga ruxsat berilgan.
Agentlik shu kabi holat Rossiyada ham kuzatilganini ma’lum qildi. Idoraga ko‘ra, qiyin ahvolga tushib qolgan yana bir fuqaro ham Sog‘liqni saqlash vazirligi tomonidan ajratilgan shifokorlar kuzatuvida O‘zbekistonga olib kelingan.
Migratsiya agentligi fuqarolarni xorijga ishlash uchun faqat xavfsiz, qonuniy va kafolatlangan yo‘llar orqali borishga chaqirib, xorijda og‘ir ahvolga tushib qolgan O‘zbekiston fuqarolariga zarur yordam ko‘rsatish ishlari davom ettirilayotganini ta’kidlagan.
Jamiyat
“Kibergigiyenaga amal qilish kerak” – qamoqdagi kiberjinoyatchi kartasidan pul o‘g‘irlatayotganlar haqida
O‘zbekistonda fuqarolarning bank kartalaridan pul o‘g‘irlanishi holatlari to‘xtamayapti. Ayni paytda jazo muddatini o‘tayotgan 22 yoshli mahkum Kun.uz bilan suhbatda odamlarning shaxsiy ma’lumotlari va tasdiqlash kodlarini boshqalarga berishi hali ham jinoyatchilar uchun asosiy imkoniyat bo‘lib qolayotganini aytdi.
Bank kartalaridan pul o‘g‘irlash bilan bog‘liq holatlar haqida deyarli har kuni xabarlar chiqadi. Ammo bu jinoyatlarni sodir etgan shaxslarning o‘zi bu muammoga qanday qaraydi? Mahkumning aytishicha, firibgarlar qo‘llayotgan usullardan ko‘ra, odamlarning o‘z shaxsiy ma’lumotlarini bemalol boshqalarga berib qo‘yayotgani kattaroq muammo.
“2020 yil meni Farg‘onaga vaqtincha saqlash muassasasiga olib ketishdi. U paytda 17 yoshdaman, hech narsani bilmayman, voyaga yetmaganman. Tushunmayman: qamoq nima? Tasavvurim yo‘q. Qorong‘i, zax xonaga kirdim. O‘yladimki, 5-10 yillab qolib ketaman shu yerda. Tushkunlikka tushib, o‘zimga o‘zim va’da berdim bu ishlarimni to‘xtatishga.
Bizda juda ko‘p epizodlar bo‘lgan. 6 oy, uzog‘i 1 yil davomida ishlagan bo‘lsak, kuniga 3-4 ta jabrlanuvchiga to‘g‘ri kelardi. Son-sanog‘i yo‘q edi ularning. Men to‘xtatganimdan keyin ham to‘xtamadi bu narsa. To‘rt yildan beri hali ham to‘xtamasdan kelyapti.
Bu narsani to‘xtatishning iloji yo‘q, chunki men to‘xtatganim bilan mendan boshqasi bor. U to‘xtatsa, undan boshqasi bor. Ishlayotganlar juda ko‘p. Buni to‘xtatishning yagona yo‘li – xalqning o‘zi ogoh bo‘lishi kerak. Xalq ishonmasligi kerak.
Agar odamlar o‘ziga kelayotgan kodlarni, shaxsiy ma’lumotlarini boshqa birovga bermasa, kartasidan hech qachon pul yechilmaydi. Masalan, Rossiyada do‘konda sotuvchiga karta kodlarini aytishmaydi. Bizda esa kartani berib, kodini ham aytishadi. Chunki buni bilishmaydi va hammasi shundan kelib chiqyapti.
Yagona aytadigan narsam: ma’lumotlarni hech kimga berishmasin. Davlat tashkilotlari hech qachon sizdan shaxsiy ma’lumotlaringizni, karta raqamlaringizni so‘ramaydi. Agar haqiqatan kerak bo‘lsa, chaqirib suhbat qiladi. Telefon orqali hal qilmaydi hech narsani.
Odamlar o‘zi ogoh bo‘lishi kerak. Hozirgi zamonda har qanday qo‘ng‘iroq yoki xabarga ishonib ketaverish mumkin emas. Kibergigiyenaga amal qilish kerak”, — deydi mahkum.
To‘liq ko‘rsatuvni Kun.uz’ning Youtube sahifasida ko‘ring.
Farg‘ona viloyati Rishton tumani Yangiyo‘l mahallasida 2019 yilda foydalanishga topshirilgan namunali uylarning devorlari yorilib, poydevorlari cho‘kib, kundan kunga xarobaga aylanib boryapti. Fuqarolar oyma-oy kredit to‘lashga majbur, quruvchi esa uylar sifatli qurilganini da’vo qilyapti.
Kun.uz’ga murojaat qilgan mulkdorlarning aytishicha, muammo tegishli idoralar tomonidan o‘rganilgan ham, lekin amaliy natija bo‘lmayapti.
“Yurak hovuchlab yashayapmiz”
Adhamjon Muhammadaliyev:
— Yashayotgan uyimizni 2018 yilda shartnoma asosida kreditga olgan edik. Uyni 2019 yilning iyun oyida bitkazib topshirishgan. Boshlang‘ich to‘lov 17 mln so‘m bo‘lgan. Shartnoma qilishdan avval loyihalarni ko‘rgan edik, ma’qul kelgandi.
Uyni qabul qilib oldik, lekin o‘shanda ham bitmagan, chala joylari bor edi. “Ha mayli, o‘zimiz qilib olamiz” deb olaverganmiz-da. Oradan bir yil o‘tib, bir qishni, yog‘ingarchilikni ko‘rganidan keyin devorlarda yorilishlar paydo bo‘ldi. Holat bo‘yicha tegishli tashkilotlarga chiqqanimizda kelib o‘rganishib, “yashashga yaroqli” deya xulosa berib ketishdi.
Vaqt o‘tishi bilan uyning holati yomonlasha boshladi. Qayta ta’mirladik. Ta’mirdan keyin yana qayta yorilishlar kuzatildi. Yamoq joyini yamaymiz, yoriq joyini tuzatamiz, keyingi yilga yana o‘sha holiga qaytib qolaveradi. Pollar cho‘kib ketgan, uyning bir tarafi “tashlab yuborgan”, cho‘kib qiyshayib yotibdi. Hozir ham asosiy devorlar yoriq.
Shu mahallaning o‘zida 100 dan ortiq namunali uylar qurilgan. Ularning ko‘pi abgor holatga kelib bo‘ldi. Qisqa qilib aytganda, bizga va’da qilingan loyihadagi uyning 50 foizi ham amalga oshmagan.
Hech kimning boshiga solmasin, agar kuchliroq zilzila bo‘lsa uy bizni bosib qoladi. Seysmik bardoshlik deyarli yo‘q. Yurak hovuchlab yashayapmiz.
Pollar 5-10 santimetr cho‘kkan. Asosiy devor cho‘kkani uchun uyni ushlab turadigan boshqa bir devor ham yorilib ketgan. G‘ishtlari, plitalari ham yorilgan. Kechalari dirsillagan yoriq ovozlarini eshitamiz.
Adhamjon Muhammadaliyev
Muammoni hal qilaman deb, tegishli tashkilotlarga qilgan murojaatlarim bilan yarim sandiq javob xati yig‘dim, natija esa yo‘q.
Uyni buzib tashlab, qayta qurmasa bo‘lmaydigan ahvolda. Boshqa chorasini ko‘rmayapman. Quruvchi bilan gaplashsam, aybni o‘zimizga ag‘daryapti. “Avariya” holatiga kelib bo‘lgan uyni ta’mirlab beray demaydi.
“Uyimdan o‘t o‘sib chiqyapti…”
Murodil Akbarov:
— Eshitganlarga kulgili, erish tuyulishi aniq: men yashaydigan uyning ichidan o‘t o‘sib chiqyapti. Yulaveraman, yana o‘sib chiqaveradi. Pollar cho‘kib ketgan, shuvoqlari to‘kilib yotibdi. Devorlar yorilib ketgan. Bu ketishda bir-ikki yilda uy bizni bosib qoladi. Zo‘rg‘a yashayapmiz qo‘rqanimizdan.
Murodil Akbarov
Kottejga kelganimga besh yil bo‘ldi. Oyma-oy kredit to‘laymiz. Qani endi to‘lovimiz sifatli uyga amalga oshsa ekan, bajonidil og‘rinmasdan to‘lardik. Ahvolni qarang… Yashab bo‘lmayapti-ku. Tom bosib qoladimi deb qo‘rqaman, kechasi bemalol uxlay olmayman.
Arz qilaverganimizdan keyin quruvchilar bir-ikki marta kelib, aybni unisi-bunisiga ag‘darib qochib ketishdi. Kuchliroq yer qimirlasa, ahvolimiz voy bo‘ladi bu ketishda.
Quruvchi: “Uylarni sifatli qurganmiz”
Holat yuzasidan namunali uylarni qurgan “Madina” xususiy korxonasi rahbari Mirzaakbar Mansurov bilan telefonda orqali suhbatlashdik. U uylar yorilganini rad etdi. Imoratning cho‘kishiga esa uy egalarining o‘zi sababchi ekanini ta’kidladi.
“Uyning rasvo bo‘lganining sababi bor: uyni 1-2 yilda uyoq-buyog‘ini oqlab, kosmetik ta’mir qilib turish kerak. Devorlar, g‘ishtlar “cho‘tkiy”, mustahkam. Lekin uylar qarovsiz qolib ketgan-da, hech kim qaramagan”, – dedi u.
Firma rahbarining so‘zlariga ko‘ra, Kun.uz’ga murojaat qilgan namunali uyda yashovchilarning o‘zlari imorat tagiga ataylab suv bostirishi oqibatida cho‘kish hosil bo‘lgan.
Kitob mamlakatning eksport salohiyatini oshirishga ta’sir ko‘rsatadi
Kreditlar asosan qaysi sohalarga ishlatilmoqda?
Singlisining «siri»dan daromad ko‘zlagan shaxs ushlandi
-
Iqtisodiyot5 days agoYeTTB O‘zbekiston iqtisodiyoti 2026 yilda 6,5 foizga o‘sishini prognoz qildi
-
Iqtisodiyot5 days agoTBC Bank Group’ga OLX Uzbekistan’ni sotib olishga ruxsat berildi
-
Siyosat5 days agoSaida Mirziyoyeva mintaqaviy yashil tashabbuslarni ilgari surish maqsadida BMT va GEF rahbarlari bilan uchrashmoqda
-
Siyosat5 days ago
Davlat arbobi Amin Tojiyev vafot etdi
-
Jamiyat3 days agoToshkentda avtobus orqaga yurayotgan payti piyodani bosib ketdi
-
Jamiyat5 days agoKoreyaga ishga va o‘qishga yuborishni va’da qilganlar ushlandi
-
Iqtisodiyot5 days agoO‘zbekistonda quriladigan AES qiymati 9,5 milliard dollardan oshmaydi
-
Siyosat5 days ago
Shavkat Mirziyoyev Gonkong rahbarini qabul qildi