Dunyodan
Kelgusida Prezident Trampning diqqat markazida qaysi davlat bo’ladi?
Getty Images
AQSh prezidenti Donald Trampning ikkinchi muddati uning tashqi siyosatdagi ambitsiyalari asosida shakllantirilmoqda.
U Venesuelaga qarshi tahdidlarini amalga oshirib, prezidentlik juftligini Karakasdagi mustahkam mustahkamlangan qarorgohidan bir kechada dramatik reydda qo’lga oldi.
Operatsiyani tavsiflashda Prezident Tramp 1823-yilgi Monro doktrinasi va G‘arbiy yarimsharda Amerika gegemonligi va’dasini rad etib, uni “Don Ro doktrinasi” deb o‘zgartirdi.
Mana, uning so‘nggi kunlarda Vashington orbitasidagi boshqa mamlakatlarga bergan ogohlantirishlarining bir qismi.
Grenlandiya
Qo’shma Shtatlar allaqachon Grenlandiyada Pitufik kosmik stansiyasi deb nomlangan harbiy bazaga ega, biroq prezident Tramp butun orolga egalik qilmoqchi.
“Bizga Grenlandiya milliy xavfsizlik nuqtai nazaridan kerak”, dedi u jurnalistlarga va mintaqa “hamma joyda Rossiya va Xitoy kemalari bilan qoplanganini” qo’shimcha qildi.
Daniya Qirolligining bir qismi bo’lgan ulkan Arktika oroli Qo’shma Shtatlardan taxminan 2000 milya (3200 km) shimoli-sharqda joylashgan.
U smartfonlar, elektromobillar va harbiy texnika ishlab chiqarish uchun zarur bo‘lgan noyob tuproqli minerallarga boy. Hozirgi vaqtda Xitoyning noyob tuproq ishlab chiqarishi AQShnikidan ancha yuqori.
Grenlandiya Shimoliy Atlantika okeanida ham muhim strategik mavqega ega bo’lib, tobora muhim Arktika mintaqasiga kirishni ta’minlaydi. Kelgusi yillarda qutb muzlari erishi bilan yangi yuk tashish yo’llari ochilishi kutilmoqda.
Grenlandiya bosh vaziri Yens Frederik Nilsen prezident Trampga AQShning Grenlandiya ustidan nazorat qilish kontseptsiyasi “xayol” ekanligini aytdi.
“Bosim yo’q. Endi bo’g’inlar yo’q. Anneksiya haqidagi illyuziyalar yo’q. Biz muloqotga ochiqmiz. Muhokama uchun ochiqmiz. Lekin bu tegishli kanallar orqali va xalqaro huquqni hurmat qilgan holda amalga oshirilishi kerak”.
Kolumbiya
Venesueladagi jarrohlik amaliyotidan bir necha soat o‘tgach, prezident Tramp Kolumbiya prezidenti Gustavo Petroni “ko‘zingga ehtiyot bo‘ling” deb ogohlantirdi.
Venesuelaning g’arbdagi qo’shnisi Kolumbiya boy neft zaxiralariga ega va oltin, kumush, zumrad, platina va ko’mirning asosiy ishlab chiqaruvchisi hisoblanadi.
Shuningdek, u mintaqadagi giyohvand moddalar savdosi, xususan, kokain uchun muhim markaz hisoblanadi.
AQSh Karib dengizi va Tinch okeanining sharqiy qismidagi kemalarga hujum qila boshlagan sentabr oyidan beri prezident Tramp mamlakatning chap qanot prezidenti bilan ayovsiz bahsga kirishib ketdi, ularda hech qanday dalilsiz narkotik moddalar olib ketayotganini da’vo qilmoqda.
Qo’shma Shtatlar oktyabr oyida Petroga qarshi sanktsiyalar kiritib, uni kartellarga “rivojlanish” imkonini berganlikda ayblagan.
Prezident Trump yakshanba kuni Air Force One dasturida Kolumbiyani “kokain ishlab chiqarishni va uni Qo’shma Shtatlarga sotishni yaxshi ko’radigan kasal odamlar tomonidan boshqarilishini” aytdi.
“U buni uzoq vaqt qilmaydi”, dedi u. Amerika Qo’shma Shtatlari Kolumbiyani nishonga olgan operatsiya o’tkazadimi, degan savolga Prezident Trump, “Menimcha, bu yaxshi narsa bo’lardi” deb javob berdi.
Tarixan, Kolumbiya Vashingtonning giyohvand moddalarga qarshi urushida yaqin ittifoqchi bo’lib, kartellarga qarshi kurashish uchun har yili yuzlab million dollar harbiy yordam oladi.
Eron
Eron hozirda hukumatga qarshi keng ko‘lamli norozilik namoyishlari bilan yuzma-yuz kelmoqda va prezident Tramp kechasi ko‘proq namoyishchilar o‘ldirilsa, Eron hukumati “haqiqatan ham jabr ko‘rishi” haqida ogohlantirdi.
“Biz diqqat bilan kuzatyapmiz. Agar ular xuddi shunday odamlarni o’ldirishni boshlashsa, biz AQShdan juda qattiq zarba olamiz”, dedi u Air Force One telekanali jurnalistlariga.
Eron texnik jihatdan Donro doktrinasi tomonidan belgilangan doiradan tashqarida bo’lsa-da, Prezident Tramp o’tgan yili Eronning yadroviy inshootlariga hujum qilganidan keyin Eron rejimini keyingi harakatlar bilan tahdid qildi.
Bu hujumlar Isroil 12 kunlik Isroil-Eron mojarosi bilan yakunlangan Eronning yadroviy qurol salohiyatini to’xtatishga qaratilgan yirik operatsiyani boshlaganidan keyin sodir bo’ldi.
Prezident Trump va Isroil Bosh vaziri Binyamin Netanyaxu o’rtasidagi o’tgan hafta Mar-a-Lago uchrashuvida Eron kun tartibining birinchi o’rinda ekanligi aytilgan edi. AQSh matbuoti, shuningdek, Bosh vazir Benyamin Netanyaxu 2026-yilda Eronga yangi hujum uyushtirish ehtimolini oshirganini xabar qildi.
Meksika
Trampning 2016-yilda hokimiyat tepasiga kelishi uning Meksika bilan janubiy chegarada “devor qurish” chaqiriqlari bilan belgilandi.
2025-yilda lavozimiga qaytgan birinchi kunida u Meksika ko‘rfazini “Amerika ko‘rfazi” deb qayta nomlash to‘g‘risidagi farmonni imzoladi.
U tez-tez Meksika rasmiylari AQShga giyohvand moddalar va noqonuniy muhojirlar oqimini to’xtatish uchun etarlicha harakat qilmayapti, deb ta’kidlaydi.
Yakshanba kungi nutqida u narkotiklar Meksika bo’ylab “oqib ketayotganini” va “biz biror narsa qilishimiz kerak” ni aytdi va mahalliy kartellar “juda kuchli” ekanligini aytdi.
Meksika prezidenti Klaudiya Sheynbaum AQShning Meksika hududidagi har qanday harbiy harakatlarini ochiqchasiga rad etdi.
Kuba
Florida shtatidan atigi 90 milya (145 kilometr) janubda joylashgan orol davlati 1960-yillarning boshidan beri AQSh sanksiyalari ostida. Nikolas Maduro tuzumi ostida Venesuela bilan yaqin aloqada.
Prezident Trump yakshanba kuni AQShning harbiy aralashuviga hojat yo’qligini aytdi, chunki Kuba “qulashga tayyor”.
“Menimcha, hech qanday chora ko‘rishga hojat yo‘q. “Bu pasayayotganga o’xshaydi.”
“Ular chidashadimi, bilmayman, lekin Kubada hozir hech qanday daromad yo’q”, deya qo’shimcha qildi u.
“Ular barcha daromadlarini Venesueladan, Venesuela neftidan olishardi.”
Xabar qilinishicha, Venesuela Kuba neftining qariyb 30 foizini ta’minlaydi va Madurosiz ta’minot to’xtab qolsa, Gavana ham xavf ostida qoladi.
AQSh Davlat kotibi, kubalik muhojirlarning o’g’li Marko Rubio shanba kuni jurnalistlarga bergan intervyusida, “Agar men Gavanada yashaganimda va hukumatning bir qismi bo’lganimda, hech bo’lmaganda biroz xavotirga tushgan bo’lardim”, dedi va Kubada rejim o’zgarishini uzoq vaqtdan beri yoqlab keladi.
“Prezident gapirsa, jiddiy qabul qilish kerak.