Jamiyat
Kashfiyotchisiga kulfat keltirgan ixtiro
Inson tabiati qiziq. Kundalik yumushlarini bajarish yoki xizmat vazifasini o‘tash jarayonida nimalardandir foydalanadi, ularni bearmon ishlatadi-yu, ammo ko‘pincha mushkulini oson, uzog‘ini yaqin qilayotgan o‘sha buyum, asbob-uskuna yoki texnika vositasi qachon, kim tomonidan, qanday yaratilganini xayoliga ham keltirmaydi. Agar shunday qilganida, talaygina qiziqarli va achchiq haqiqatlardan ogoh topardi. Bizningcha, quyida bayon etilayotgan voqealar bunga yorqin misol bo‘la oladi.
1903-yilning qirchillama qishi edi. Nyu-Yorkda izg‘irin avjiga chiqqan. Bu paytda ixtirochi ayol Meri Anderson tramvayda ketib borardi. U yo‘l-yo‘lakay azaldan o‘ziga tanish manzarani kuzatardi: tobora quturayotgan bo‘ron bo‘ralab yog‘ayotgan qorni tramvay eshik-derazalariga keltirib urar, oqibatda ularning oynalari ko‘chani ko‘rib bo‘lmaydigan darajaga kelib qolardi. Shu bois haydovchi dam-badam tramvayni to‘xtatib, tashqariga chiqishga va old oynaga yopishgan qorni qo‘llari bilan sidirib tashlashga majbur bo‘lardi.
Bu holat Merini hushyor torttirdi. Uning xayolida tramvay uchun maxsus oynatozalagich yaratish g‘oyasi tug‘ildi. Uyiga boriboq, dadil ishga kirishdi. Orzusini ro‘yobga chiqarish yo‘lida bir necha oy tinmay izlandi. Pirovardida kuzga borib, ezgu maqsadiga erishdi. Ixtiro qilgan oynatozalagichi uchun 743801 raqamli patent oldi.
Dastakli uzatmaga ega bu moslama faqat tramvaylarga mo‘ljallangan bo‘lib, peshoynaga prujina yordamida mahkam yopishtirilar va o‘qi kabina romi orasidan o‘tkazilardi. O‘sha kezlarda uni avtomobillarga ham o‘rnatish mumkinligi hech kimning xayoliga kelmagandi. Sababi, aksariyat mashinalarda shamol to‘sqich oyna yo‘q edi. Shu bois yomg‘ir yoki qor yog‘a boshlasa, ular ko‘cha-ko‘yda ko‘rinmay qolardi.
Binobarin, avtomobillarbop oynatozalagich birmuncha keyinroq paydo bo‘ldi. 1917-yili Amerikaning «Tri-Continental» (hozirgi «Tri-So»ning o‘tmishdoshi) kompaniyasi uning dastlabki seriyasini ishlab chiqardi. Mazkur moslama ham qo‘lda boshqarilardi. O‘qi kabina old oynasining pastki va ustki qismlari o‘rtasidagi tirqishga qotirilardi. Tirqishlarni shibbalagich bilan berkitish usuli joriy etilgach, bu uskuna kabinaning tepa qismiga ko‘chirildi.
1922-yili «Tri-Co» oynatozalagichlarning elektr toki yordamida ishlaydigan turlarini tayyorlashni o‘zlashtirdi. Cho‘tkalari u yon-bu yonga uzluksiz harakatlanadigan ushbu moslama asosan «Cadillak» rusumli lyuks avtomobillarga o‘rnatila boshlandi. Faqat bitta kamchiligi – uning harakatlanish tezligi motorga tushadigan og‘irlikka bog‘liq edi. Mabodo mashina keskin sur’atda tepalikka ko‘tarilsa yoki boshqa sababga ko‘ra dvigateli zo‘riqsa, oynatozalagich mutlaqo ishlamay qolardi. Shunga qaramay, tuzilishi juda oddiy, o‘zi ishonarli bo‘lgani sababli u uzoq «yashadi», qariyb yarim asr haydovchilar koriga yaradi. To‘g‘ri, o‘tgan davr mobaynida konstruktorlar aslo tinib-tinchishmadi. Natijada oynatozalagichlarning harorat o‘zgarishiga qarab, elektr quvvatini avtomatik ravishda ulab-uzadigan, qo‘sh metalldan yasalgan termoreleli va vaakkumli tizim asosida boshqariladigan turini kashf etishdi. Afsus, ularning ham natijasi ko‘ngildagidek bo‘lmadi. Birinchisi past haroratda yomon ishlasa, ikkinchisi, aksincha, mashina behad zo‘riqqanida pand berardi.
Baralla aytish joizki, bu muammoga Detroyt shahridagi Ueyn universitetining muhandislik fakulteti professori Robert Kirns 1963-yili tom ma’noda ijobiy yechim topdi. Buning o‘ziga xos sababi bor edi. Yoshligida Robertning chap ko‘zi jiddiy jarohatlangandi. Inchunin, u yog‘ingarchilik paytlari avtomobilini haydashga qiynalardi. Oyna sirtida goh chapga, goh o‘ngga tinmay borib keladigan oynatozalagich cho‘tkalari yo‘lni yaxshi ko‘rishga qor-yomg‘irdan ham ko‘ra ko‘proq xalaqit berardi. Shuning uchun ham Robert Kirns oynatozalagichning to‘xtab-to‘xtab ishlaydigan namunasini ixtiro qilish ustida bosh qotira boshladi. Ezgu niyatda bir qancha radio qismni jamlab, cho‘tkalarning harakatlanishi oralig‘idagi vaqt kondensator zaryadi yordamida belgilanadigan soddagina qurilma chizmasini hozirlab, uni «Ford» avtokompaniyasiga taqdim etdi.
«Ford»chilar yangi dastgohni 1969-yildan e’tiboran «Mercury» avtomobillariga tatbiq etish rejalashtirilganini ma’lum qilishdi-yu, amalda lafzlarida turishmadi. Buyam yetmaganday, munofiqona yo‘l tutishdi. Go‘yoki o‘sha kezlarda o‘zlari ham shunday asbob yaratishganini ro‘kach qilib, olimning ixtirosini chetga surishdi. Oradan yetti qovun pishig‘i o‘tgach, ularning yolg‘oni fosh bo‘ldi. R.Kirns bir kuni avtomobil ehtiyot qismlari do‘konidan xarid qilingan oynatozalagichni bo‘laklarga ajratdi-yu, lol qotib qoldi. Chunki «Ford» tamg‘asi bosilgan bu moslama bir vaqtlar u yaratgan uskunaning aynan o‘zginasi edi.
Keyin aniqlanishicha, tayyorga ayyor qabilidagi pinhona o‘g‘rilikka avtomobil ishlab chiqaruvchi boshqa kompaniyalar ham sherik bo‘lgan ekan. Bu xiyonatlarga chiday olmagan Robert jahl otiga mindi. Qonunbuzarlarni sudga berib, ular bilan uzoq tortishdi. Nihoyat, 1990-yilga kelgandagina «Ford»ning, 1995 yili esa «Chrysler»ning ustidan g‘olib chiqdi. Ammo bu g‘alabalar endilikda ancha keksayib, munkayib qolgan jabrdiyda professorga baxt keltirmadi. Negaki, u chorak asr davomida jamiki sarmoyasini sudlarda qatnashish va advokatlariga haq to‘lashga sarflab bor-budidan ayrilgan edi. Qolaversa, sud Robert Kirns da’vo-arizasining qolgan kompaniyalarga tegishli qismlarini asossiz hisoblab, qanoatlantirishni rad etdi. Oqibatda ham moddiy, ham ma’naviy jihatdan abgor holga tushib qolgan olim bosh miya faoliyati buzilishi, xotiraning o‘ta susayishi va ruhiy siqilishlar bilan bog‘liq alsgeymer xastaligiga duchor bo‘ldi. U 2005-yili Merilend shahridagi qariyalar uyida vafot etdi.
Nachora, buni hayot deydilar. Hayot esa kurashlardan iborat. Unda goho kimdir nopok yo‘llar bilan g‘olib chiqadi, kimdir haq bo‘la turib, mag‘lubiyatga uchraydi. Afsuslanarlisi, zahmi osonlikcha bitmas bunday «o‘yin»lardan hamisha halol-sofdil kishilar qattiq ozor chekadi, jamiyat ham katta zarar ko‘radi…
A.Haydarov
Jamiyat
Buxoro viloyati hokimiga birinchi o‘rinbosar tayinlandi
Buxoro viloyati hokimiga birinchi o‘rinbosar tayinlandi.
Jamshid Sharopov Buxoro viloyati hokimining moliya-iqtisodiyot va kambag‘allikni qisqartirish masalalari bo‘yicha birinchi o‘rinbosari – viloyat iqtisodiyot va moliya boshqarmasi boshlig‘i lavozimiga tayinlandi.
Jamshid Sharopov 1984-yil 27-yanvarda G‘ijduvon tumanida tug‘ilgan. 2005-yilda Buxoro davlat universiteti, 2009 yilda Toshkent davlat iqtisodiyot universitetini tamomlagan. Ma’lumoti bo‘yicha mutaxassisligi-iqtisodchi.
Mehnat faoliyatini 2002-yilda AT “Paxta Bank”ning Buxoro viloyati boshqarmasi bank jarayonlari bo‘limi iqtisodiy bo‘linmasi mutaxassisi sifatida boshlab, ATB “Agrobank” Buxoro viloyati boshqarmasi boshlig‘i (2014-2020), O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki Buxoro viloyati bosh boshqarmasi boshlig‘i (2020-2021), Shofirkon tumani hokimi (2021-2023), ATB “Agrobank” agrosanoat majmuasi korxonalarini moliyalashtirish departamenti direktori o‘rinbosari (2023-2026) lavozimlarida faoliyat yuritgan.
Ayni paytga qadar u ATB “Agrobank” muammoli kreditlar bilan ishlash departamenti direktori vazifasida ishlab kelayotgan edi.
Jamiyat
Chet el fuqarolari va xorijda istiqomat qilayotgan vatandoshlarimiz mukofotlandi
«O‘zbekiston Respublikasi mustaqilligining o‘ttiz besh yilligi munosabati bilan chet el fuqarolari va xorijda istiqomat qilayotgan vatandoshlarimizni mukofotlash to‘g‘risida»gi Prezident farmoni e’lon qilindi.
Mukofotlanganlar ro‘yxati:
“Do‘stlik” ordeni bilan
Ivan Sao – “BYD Auto” kompaniyasining Yevropa sotuv bo‘limi bosh direktori o‘rinbosari
Klod Imoven – Fransiyaning “MEDEF International” harakatining O‘zbekiston-Fransiya ishbilarmonlar kengashi raisi
Masayoshi Fujimoto – “Sojitz” kompaniyasi direktori
Sabine Maxl – BMTning O‘zbekistondagi doimiy koordinatori
Turaman Sinan – Shayxontohur tumanidagi “Outdoor Factory Toshkent” mas’uliyati cheklangan jamiyati kuzatuv kengashi raisi, Toshkent shahri
II darajali “Salomatlik” ordeni bilan
Qahorova Nilufar Hamroyevna – AQShning Garvard universiteti huzuridagi Boston bolalar shifoxonasi loyiha menejeri
Yuldasheva Nodira Muxamedovna – Kanadaning Toronto shahridagi Kanadadagi o‘zbekistonliklar uyushmasi asoschisi, “Sog‘lom yo‘l” tibbiy va diagnostik markazi rahbari
“Shuhrat” medali bilan
Abdullayeva Shahlo Abdirashidovna – Koreya Respublikasining Kvangju shahridagi Migrant ayollar huquqlarini himoya qilish va ta’lim berish markazi rahbari.
Jamiyat
Baxtiyor Inoqov Surxondaryo viloyati IIB boshlig‘i etib tayinlandi
Podpolkovnik Baxtiyor Inoqov Surxondaryo viloyati ichki ishlar boshqarmasi boshlig‘i etib tayinlandi. U bunga qadar Ichki ishlar vazirligi Akademiyasi magistratura bosqichida tahsil olgan.
Tayinlov Xalq deputatlari Surxondaryo viloyati Kengashining jamoat xavfsizligi va kriminogen vaziyatga bag‘ishlangan navbatdan tashqari sessiyasida ma’lum qilindi.
Sessiyada viloyatdagi jinoyatchilik holati ham tahlil qilindi. Joriy yilning hisobot davrida hududdagi 723 ta mahallaning 528 tasida (73 foiz) bironta ham jinoyat sodir etilmagan. Ichki ishlar xodimlarining tashabbusi bilan aniqlanadigan jinoyatlar soni 40 foizga yaxshilangan.
Shu bilan birga, 28 ta mahalla «qizil» toifada qolayotgani qayd etildi.
Yangi IIB boshlig‘iga jinoyatchilikka qarshi kurashish samaradorligini oshirish, har bir mahallada xavfsizlikni ta’minlash, aholi bilan yaqin muloqotni yo‘lga qo‘yish va fuqarolarning ichki ishlar organlariga ishonchini mustahkamlash vazifalari yuklatildi.
Jamiyat
Raqobat qo‘mitasi «Maktab bozorlari»da narxlarni asossiz oshirmaslikka chaqirdi
Yangi o‘quv yili arafasida O‘zbekiston hududidagi umumta’lim maktablari, dehqon bozorlari va savdo majmualarida mavsumiy «Maktab bozorlari» tashkil etilmoqda.
Raqobat qo‘mitasi mavsumiy savdo jarayonlarida iste’molchilarning huquq va manfaatlarini himoya qilish, raqobat muhitini ta’minlash hamda aholini sifatli va hamyonbop mahsulotlar bilan ta’minlash muhimligini ta’kidladi.
Qo‘mita ota-onalar va o‘quvchilarga xarid vaqtida mahsulotning sifati, ishlab chiqaruvchisi, narxi va boshqa muhim ma’lumotlarga e’tibor qaratishni tavsiya qildi.
Tadbirkorlarga esa «Maktab bozorlari»da sotilayotgan mahsulotlar sifati va narxlarining asosliligini ta’minlash, iste’molchilarga zarur axborotlarni taqdim etish hamda ularning huquqlariga rioya qilish majburiyati eslatildi.
Raqobat qo‘mitasi maktab bozorlarida faoliyat yuritayotgan tadbirkorlarni darsliklar, maktab formalari, o‘quv-yozuv qurollari va boshqa anjomlar narxlarini asossiz oshirmaslikka hamda qonunchilik talablariga qat’iy amal qilishga chaqirdi.
Fuqarolar «Maktab bozorlari»da narxlarni asossiz oshirish holatlariga duch kelsa, Raqobat qo‘mitasining 1159 ishonch telefoni orqali murojaat qilishi mumkin.
Qo‘mita tomonidan maktab bozorlarida narxlar barqarorligini ta’minlash maqsadida monitoring ishlari olib borilishi ma’lum qilindi.
Jamiyat
O‘zbekistonda endi uylarni «rassrochka»ga olib bo‘lmaydimi?
Prezidentning 2026-yil 14-avgustdagi PQ–294-son qarori bilan 2027-yil 1-yanvardan muddatli to‘lov xizmati operatorlari faoliyati tartibga solinadi.
Ma’lum qilinishicha, muddatli to‘lov xizmatini ko‘rsatuvchi yuridik shaxslar operator hisoblanadi. Ular iste’molchiga tovar yoki xizmatni muddatli to‘lov asosida olish imkoniyatini vositachi sifatida taqdim etadi.
Qarorning 3-bandi «d» kichik bandiga ko‘ra, ko‘chmas mulk operator ko‘rsatadigan muddatli to‘lov xizmatining obyekti bo‘la olmaydi. Shu sababli vositachi operator orqali uy-joyni «rassrochka»ga olish imkoniyati nazarda tutilmagan.
Biroq bu qoida uy-joyni bo‘lib-bo‘lib to‘lash asosida sotishni umumiy tarzda taqiqlamaydi.
Qarorning 3-bandi «a» kichik bandida sotuvchi tomonidan iste’molchiga tovarni to‘g‘ridan-to‘g‘ri sotish holatlari muddatli to‘lov xizmati tushunchasidan mustasno qilingan.
Shunga ko‘ra, quruvchi o‘zining qurgan uy-joyini xaridorga bevosita bo‘lib-bo‘lib to‘lash sharti bilan sotishi mumkin. Ya’ni yangi tartib quruvchi va xaridor o‘rtasidagi to‘g‘ridan-to‘g‘ri savdoni taqiqlamayapti.
Demak, ijtimoiy tarmoqlarda tarqalayotgan «endi uyni rassrochkaga olib bo‘lmaydi» degan talqin to‘liq to‘g‘ri emas. Cheklov aynan muddatli to‘lov operatorlari orqali ko‘chmas mulkni moliyalashtirishga taalluqli.
Yangi tartibga ko‘ra, muddatli to‘lov operatorlari maxsus reyestrga kiritiladi va ularning faoliyati Markaziy bank nazorati ostida bo‘ladi. Shuningdek, operatorlar bilan tuziladigan shartnomalar, ustama va komissiyalarga nisbatan aniq talablar belgilanadi.
Shunday qilib, 2027-yildan operator orqali uy-joyni «rassrochka»ga olish cheklanadi, ammo quruvchining xaridorga uyni bevosita bo‘lib-bo‘lib to‘lash sharti bilan sotishi saqlanib qoladi.
-
Siyosat5 days ago
Ўзбекистон ва Озарбайжон раҳбарлари Бухоронинг машҳур обидаларини зиёрат қилдилар (фото)
-
Siyosat4 days ago
«Milliy manfaatlarni himoya qilish dunyodan yopilish degani emas» — Sherzod Asadov
-
Iqtisodiyot5 days ago
O‘zbekiston kartoshkani asosan qaysi davlatlardan sotib oldi?
-
Siyosat5 days ago
Shavkat Mirziyoyev AQSh kongressmenlari delegatsiyasini qabul qildi
-
Iqtisodiyot3 days ago
Oziq-ovqat ishlab chiqarishda qaysi hududlar yetakchi?
-
Sport5 days ago
Rossiyalik shaxmatchilar O‘zbekistonda o‘tkaziladigan Olimpiadada qatnashmaydi
-
Iqtisodiyot4 days agoPrezident ishtirokida umumiy qiymati 50 trln so‘mlik loyihalar ishga tushirildi
-
Siyosat5 hours ago
Prezidentning Mustaqillik bayrami tabrigidan o‘rin olgan asosiy fikrlari
