Dunyodan
Jangning orqasida siyosiy ful
Jonatan boshi
Janubi-Sharqiy Osiyo muxbiri
Qarang: Odamlar o’t o’chiruvchi va Kambodiya qo’shinlari o’rtasida buzilishdan keyin boshpana olishadi
Kambodja va Tailand mojaroning vaqti-vaqti bilan bog’liq.
Ikki mamlakat ikki marotaba o’rmonlar bilan chegaradosh hududlar bilan qatnashadilar. O’tmishda jiddiy yong’in almashishlari mavjud edi. 2008 va 2011 yillarda shunga o’xshash kattalik mojarosida 40 kishi halok bo’ldi.
Biroq, ular tezda bekor qilindi.
Yaqinda, Kambodja askarlarini o’ldirgandan so’ng, ikkala tomon ham zo’ravonlikning oldini olishga intiladilar va mamlakatlarning armiya qo’mondonlari o’rtasidagi uchrashuvlar keskinlikni engillashtirishga qaratilgan.
Biroq, u 24-iyul kuni portladi. Tailand rasmiylarining aytishicha, bittadan tashqari 14 tinchlik o’ldirilgan.
Kambodja hali qurbonlaridan aziyat chekayotganligini tasdiqlaydi.
Xo’sh, chorshanba kuni beshta taichi askarlar jarohatlanganidan keyin boshlanganida, bu aniq chegara otishmasi juda katta bo’ldi?
O’tgan oyda, ikki mamlakat o’rtasidagi munosabatlar Tailand bosh vaziri Paetun Tarun Sinaxura tomonidan juda xijolat bo’ldi, chunki Kambodjaning katta etakchisi qoldi, ular orasida bahslangan chegara haqida telefon aloqasi bor edi.
Suhbat chog’ida Paetongnar uni “Amaki” deb atagan, harbiy qo’mondonlardan birini tanqid qilib, ommaviy norozilikni keltirib chiqardi. U shu vaqtdan beri Bosh vazir lavozimiga uchradi va Tailand Konstitutsiyasining sud jarayoni tugaganining iltimosini ko’rib chiqmoqda.
Nima uchun Hun sen buni qilishni tanladi.
Ro’para
Iyul oyida Tailand Bosh vaziri Polton Tarun sinovotra to’xtatildi
Ko’p odamlar Penontanni senator ovi bilan suhbatlashish uchun qoralashdi. U ishonadiganga ishonganga ishonganday tuyuldi, otasi, Bosh vazir Taksin Shinavotra ularning tafovutlarini hal qilishi mumkin.
Ilgari, do’stlik Taksinning raqiblari tomonidan ishlatilgan va uni Tailandning manfaatlaridan yuqori bo’lgan Kambodiya manfaatlarini o’rnatganlikda ayblashgan.
2014 yilda Taksinning singlisi Yingluck tomonidan hukumat harbiy to’ntarish orqali haydab chiqarganida, Xindsen uning tarafdorlariga Kambodjaning ma’badini izlashga ruxsat berdi.
Ikki mamlakat yana soyali hududlarda birgalikda ishlamoqda.
O’tgan yilning noyabr oyida Tailand yosh bolalari bilan olti Kambodja isyonchilarini Kambodjaga qaytarishdi, u erda tezda qamalgan. Hammasi Birlashgan Millatlar Tashkilotining qochqinlari deb tan olindi.
2020 yilda Kambodjaga qochgan yosh Tayqo’kin Sassaxshitda ayblanib, Tailand operativlari tomonidan baholanmoqda.
Yanvar Changko shahridagi Kambodiyalik muxolifat etakchilarini bombardimon qilish ikkala mamlakatning faol xizmatlari o’rtasidagi xavfsizlik xizmatlari o’rtasidagi ushbu tushunchaning natijasi sifatida ham ko’rildi.
Ushbu fonga qarshi, Petaonunnning suhbati Sinavotraning oilasini qo’riqchidan butunlay ushlaganligi ko’rinadi.
Taksin va Paetong Tarundan reaktsiya xiyonat tuyg’usini ochib beradi. Bu ikki mamlakat o’rtasidagi shiddatli til urushiga olib keldi.
Ammo bu shunchaki so’zlar emas.
Tailand politsiyasi ham kuchli Kambodja biznesining sonini terishni boshladi, go’yo beg’ubor qimor o’yinlari va firibgarlik markazlari bilan bog’liq bo’lsa, yiliga milliardlab dollarlik savdo to’xtagan.
Chegaraning o’zi, ikki askar o’rtasida jiddiy mojarolar xavfi oshadi.
Biroq, orqaga chekinishdan ko’ra, Kambodjaning ovi Sena Tailandga qarshi ritorika ritorikasini, xususan, Sinavotra oilasiga qo’shilish imkoniyatidan sakrab chiqqanga o’xshaydi.
Uning ta’kidlashicha, u Taksinning maxfiy hujjatiga egalik qilmoqda – u hatto Tailandda katta jumlani o’z ichiga olgan holda monarxiyani sharmanda qilganini isbotlashi mumkin.
Tayland hukumati chorshanba kuni Kambodja elchisini hokimiyatdan chetlatib, o’z elchisini eslab, so’nggi mojaro uchun sahnani belgilab berdi.
Reuters
Hun sen (chapda) Taksin Shinaavotra bilan o’tiradi (o’ngda).
Hozircha, ikkala tomon chekinishga tayyor. Ikkala mamlakat ham murosaga kelishga qodir emas va o’ziga ishonadigan etakchilikka ega emaslar.
Bosh vazir Har Mane o’zining vakolatiga ega bo’lmagan sobiq sardorning Kambodida tajribasiz o’g’li bor, ammo uning otasi esa o’z fuqarolik ma’lumotlarini olish uchun ziddiyatni yanada kuchaytirishga tayyor.
Tailandning yonida, Taksinning partiyasi atrofida ishg’ol qilingan koalitsiya hukumati turg’un iqtisodiyot bilan shug’ullangan va AQSh tomonidan o’tkazilgan AQShning tariflari tahdididan xafa bo’lgan. Kambodjaga qarshi bizning zaifliklarimizni ko’rsatishga qodir emasmiz.
Kambodja kurash olib borayotgan iqtisodiyot bilan shug’ullanmoqda.
U hech qachon pandemik va turizmning iqtisodiy ustunlaridan to’liq tiklanmagan – Xitoyning tashrif buyuruvchilari o’zlarini ajratish va firibgarlik markazlarida ishlashga majbur bo’lishidan qo’rqib, ajralmasliklari va firibgarlik markazlarida ishlashga majbur bo’lishidan azob chekmaydilar.
Va – singari – singari – bu AQShning iqtisodiyotga yanada ta’sir ko’rsatadigan AQSh tariflarini jazolash xavfi mavjud.
Biroq, ikkala mamlakat ham Hun sen va Taksin siyosatchilarini boshdan kechirdilar.
Shuningdek, ASEANning mojaroni ko’rib chiqishi va ikkala mamlakatni keskinlashtirishga ishontirishga harakat qilish kerak.
Dastlab u ASEANning asosiy maqsadi bo’lib, uning a’zolari o’rtasidagi nizolardan qochib, ba’zi bir mamlakatning ushbu ikki mamlakatning mojaroni hal qilishda yordam beradigan navbatchilikka ustuvor ahamiyat kasb etadi.
Ammo bu masalada nima uchun sir qoladi?
Ehtimol, Tailandning bu yil firibgarlik markazlariga bosim o’tkazish to’g’risidagi qarori yoki qimor o’yinlarini qonuniylashtirishga nisbatan istehkit qilish Kambodjaning eng yaxshi kazino sanoatiga tahdid solmoqda.
Yoki ehtimol bu oson narsa edi. Makiavelining “Asiyaning g’alati siyosiy omon qolganlaridan” Tailandda o’z ta’sirini yo’qotdi va millatchilikning o’z xalqining ko’ziga ishongan “Taksinning ittifoqchilaridan voz kechdi.
Dunyodan
Qo‘shma Shtatlar “yadroviy tahdid” tug‘dirishi mumkin bo‘lgan davlatlar ro‘yxatini e’lon qildi.
Qo’shma Shtatlar Rossiya, Xitoy, Eron, Shimoliy Koreya va Pokistonni AQShga yadroviy qurol bilan hujum qilishga qodir davlatlar ro’yxatiga kiritadi. Bu maʼlumotlar AQSh hukumati razvedka hamjamiyatining yillik hisobotida keltirilgan.
“Xitoy, Rossiya, Shimoliy Koreya, Eron va Pokiston yadroviy va oddiy kallaklarga ega boʻlgan turli xil yangi, ilgʻor va anʼanaviy raketa uchirish tizimlarini tadqiq qilmoqda va ishlab chiqmoqda”, — deyiladi hisobotda. Razvedka idoralari taxminiga ko‘ra, 2035-yilga borib AQShga 16 mingdan ortiq raketa tahdid soladi, bugungi kunda ularning soni 3000 dan oshdi.
Shimoliy Koreya butun AQSh hududiga zarba bera oladigan qit’alararo ballistik raketani muvaffaqiyatli sinovdan o‘tkazdi. Hujjatda, shuningdek, Xitoy, Eron, Shimoliy Koreya, Pokiston va Rossiya “AQShga tahdid solishi mumkin bo‘lgan ilg‘or raketalarga ustuvor ahamiyat berishda” davom etishi aytiladi.
Bunga javoban razvedka idoralari Rossiyani “Arktikadagi asosiy muammo” deb atadi. Hujjatda aytilishicha, Rossiya kuchlar muvozanati uchun kengroq global raqobatning bir qismi sifatida mintaqadagi o‘z manfaatlarini ilgari surishga intiladi.
Hisobotga ko‘ra, Xitoy Arktikadagi strategik va iqtisodiy manfaatlarini, birinchi navbatda, Rossiya bilan munosabatlari orqali ilgari surish uchun ancha cheklangan sa’y-harakatlarni amalga oshirgan.
AQSh prezidenti Donald Tramp AQSh milliy xavfsizligini ta’minlash uchun Grenlandiyaga muhtojligini aytdi. Aks holda, u orol Rossiya yoki Xitoy tomonidan nazorat qilinishini ta’kidladi.
BBC tahliliga ko‘ra, Eronning Yaqin Sharqdagi AQSh harbiy bazalariga hujumlari dastlabki 14 kun ichida taxminan 800 million dollar zarar keltirgan.
Xabarda aytilishicha, ko‘p zarar Eronning jangovar harakatlarning birinchi haftasida amalga oshirgan javob hujumlari tufayli yetkazilgan. Bu nishonlarga AQShning Yuqori balandlikdagi hududdan mudofaa tizimi (THAAD) va Iordaniya havo bazasi AN/TPY-2 radar tizimi kiritilgan. Tahlillarga ko’ra, ikkinchisining qiymati taxminan 485 million dollarga baholanmoqda. Bundan tashqari, Eron hujumlari AQShning Yaqin Sharqdagi harbiy bazalaridagi binolar va infratuzilmalarga qo‘shimcha 310 million dollar zarar yetkazdi, deya xabar beradi BBC.
Sun’iy yo’ldosh tasvirlari tahlili shuni ko’rsatadiki, Eron ham kamida uchta AQSh havo bazasiga bir necha bor hujum qilgan: Quvaytdagi Ali al-Salim, Qatardagi al-Udeid va Saudiya Arabistonidagi shahzoda Sulton. BBCning xabar berishicha, bu takroriy hujumlar Eron muhim ob’ektlarga hujum qilish niyatida ekanligini ko’rsatadi.
Senatorlar bilan bo‘lib o‘tgan shaxsiy konferensiyada Pentagon rasmiylari AQSh urushning dastlabki olti kunida kamida 11,3 milliard dollar sarflaganini ma’lum qildi, deb xabar berdi ABC News. The Washington Post gazetasining yozishicha, Pentagon harbiy amaliyotning dastlabki ikki kunida o‘q-dorilarga 5,6 milliard dollar sarflagan.
AQSh prezidenti Donald Tramp Eron bilan davom etayotgan urushni yaqin kelajakda tugatish imkoniyatini ko‘rib chiqmoqda. Biroq, Hormuz bo‘g‘ozi bilan bog‘liq asosiy masala hal etilmay turib, urush tugashi ehtimoli bor.
Truth Social’da e’lon qilingan bayonotda prezident Tramp Qo‘shma Shtatlar Yaqin Sharqdagi harbiy amaliyotlarni “to‘xtatish” imkoniyatlarini o‘rganayotganini aytdi.
“Biz Eron rejimiga qarshi harbiy maqsadlarimizga erishishga juda yaqinmiz”.
Prezident Trampning soʻzlariga koʻra, Qoʻshma Shtatlar Eronning raketa salohiyati va harbiy sanoatiga hujum qilish, dengiz floti va havo kuchlarini sezilarli darajada zaiflashtirish hamda yadro qurolini yaratish imkoniyatlarini cheklash boʻyicha oʻz maqsadiga erishdi.
Shu bilan birga, u Hormuz bo‘g‘ozini qo‘riqlash mas’uliyatini boshqa davlatga yuklash kerakligini aytdi.
Prezident Trump, “Hurmuz bo’g’ozi undan foydalanadigan davlatlar tomonidan himoya qilinishi kerak. Qo’shma Shtatlar bunday qilmasligi kerak” dedi.
Dunyo neftining katta qismi Hormuz boʻgʻozi orqali tashiladi. Uning yopilishi jahon iqtisodiyoti uchun jiddiy oqibatlarga olib keladi.
Ammo tahlilchilar fikricha, aynan shu masala Trampni qiyin ahvolga solib qo‘yadi. Urushni to’xtatish bo’g’ozni yopib qo’yishi mumkin, ochiq qolishi esa mojaroni kuchaytirishi mumkin.
AQSh rasmiylarining aytishicha, urush tez orada tugashi dargumon.
Oq uyning aytishicha, operatsiya 4-6 hafta davom etishi kutilmoqda va hozirda uchinchi haftada.
Manbalarga ko‘ra, prezident Trampning o‘zi ham urush haqida ikkilanib turadi. Bir tomondan u neft narxi va iqtisodiy bosimlardan xavotirda bo‘lsa, ikkinchi tomondan harbiy qudrat namoyishidan mamnun.
So‘rovlar shuni ko‘rsatadiki, urush ko‘pchilik tomonidan qo‘llab-quvvatlanmaydi.
AQSh prezidenti Donald Tramp Eronga qattiq ultimatum qo‘ydi. Uning bayonotiga ko‘ra, Eron 48 soat ichida Hormuz bo‘g‘ozini to‘liq ochmasa, AQSh harbiy chora ko‘rishi mumkin.
“Agar Eron 48 soat ichida Ormuz boʻgʻozini toʻliq va tahdidsiz ochmasa, Qoʻshma Shtatlar Eron elektr stansiyalariga hujum qiladi va yoʻq qiladi”, — deb yozdi Tramp “Truth” ijtimoiy tarmogʻida.
Prezident Tramp potentsial maqsadlar sifatida Eronning yirik energetika inshootlarini alohida tilga oldi. “Ta’sir eng yirik elektr stansiyalarida boshlanadi”, dedi u.
Prezident Trampning so‘nggi bayonotlari Yaqin Sharqdagi vaziyatni yanada yomonlashtirishi mumkin.
Tahlilchilar AQShning Eron energetika infratuzilmasiga hujumi mojaroni yanada kuchaytirib, mintaqadagi neft va gaz inshootlarini nishonga olishni kutmoqda.
Hozircha Eron bu ultimatumga rasmiy javob bermagan.
22 mart kuni Amerikaning Florida shtatida Amerika va Ukraina delegatsiyalari o’rtasida muzokaralar bo’lib o’tdi. Uchrashuv davom etayotgan vositachilik sa’y-harakatlari doirasida bo’lib o’tdi.
AQSh prezidentining maxsus vakili Stiv Vitkoff muzokaralar “konstruktiv” ruhda o‘tganini va asosiy e’tibor hal qilinmagan masalalar ko‘lamini toraytirishga qaratilganini aytdi.
Janob Vitkoff muzokaralar muhimligini ta’kidlab, ular jahon barqarorligi uchun muhim ekanini ta’kidladi.
Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiy ham delegatsiyaning AQShda ekanligini tasdiqladi va birinchi uchrashuv 22 mart kuni bo‘lib o‘tganini ma’lum qildi.
“Butun dunyo diplomatik sa’y-harakatlarni davom ettirishi muhim. Bu urushni hech kim xohlamaydi”, – dedi u.
Prezident Zelenskiy muzokaralar 23 martgacha davom etishini aytdi.
Ukraina rahbarining so‘zlariga ko‘ra, muzokaralardagi asosiy masala Rossiya urushni to‘xtatishga tayyormi yoki yo‘qmi, degan savol tug‘iladi.
“Asosiy savol Rossiya haqiqatan ham urushni toʻxtatishga chin dildan tayyormi yoki yoʻqmi”, dedi Zelenskiy.
Uning ta’kidlashicha, bu muzokaralar Yaqin Sharqda, xususan, Eron atrofida keskinlik kuchaygan bir paytda o’tkazilmoqda. Bu Ukrainadagi urushni hal qilish masalasini murakkablashtiradi.
Qo‘shma Shtatlar “yadroviy tahdid” tug‘dirishi mumkin bo‘lgan davlatlar ro‘yxatini e’lon qildi.
Yaqin Sharqdagi urush yangi xavflarni ochmoqda: Yevropa nimadan xavotirda?
Norvegiya kompaniyasi O‘zbekistonda chiqindilarni yig‘ish sohasiga qiziqish bildirdi
-
Siyosat4 days ago
O‘zbekiston va Turkmaniston yetakchilari bir-birlarini tabrikladilar
-
Dunyodan5 days ago
Isroil Livan janubida quruqlikdan operatsiya boshladi
-
Jamiyat4 days agoChilonzorda Al-Xorazmiy ko‘chasining bir qismi yopiladi
-
Jamiyat5 days agoCoca-Cola O‘zbekistonda Ramazon oyida bir qator xayriya tashabbuslarini amalga oshirdi
-
Jamiyat5 days agoToshkentda bayram kunlari jamoat transporti uchun maxsus jadval joriy etildi
-
Iqtisodiyot5 days ago
Xizmatlar bozorining qariyb 40 foizi Toshkentda — statistika
-
Jamiyat5 days agoToshkentda 33,5 mlrd so‘mlik kontrabanda mahsulotlari aniqlandi
-
Siyosat2 days agoIslom bank ishi anʼanaviy foizlarga asoslangan modellardan nimasi bilan farq qiladi?