Iqtisodiyot
Jamoat ahamiyatiga ega tashkilotlar toifasi joriy etilib, yirik kompaniyalar oldiga hisobdorlik talablari qo‘yiladi
O‘zbekistonda aktivlari qiymati va yillik tushumi BHMning 1 million baravaridan oshgan hamda 500 dan ortiq xodim ishlaydigan kompaniyalar – ushbu uchala mezonga muvofiqligi 3 yil davom etgan taqdirda – “jamoat ahamiyatiga ega” deb topilishi va ularga jamiyat oldida hisobdorlik majburiyati yuklanishi kutilmoqda.
“Jamoat ahamiyatiga ega tashkilot” huquqiy maqomi joriy etilishi sentabr oyidagi prezident farmonida belgilangan edi. Kuni kecha kompaniyalarga bu maqomni berish mezonlari belgilangan hukumat qarori loyihasi jamoatchilik muhokamasiga qo‘yildi.
Prezident qarori
“Jamoat ahamiyatiga ega tashkilotlar” (Public interest entities — PIE) huquqiy maqomini joriy qilish haqidagi prezident qarori 2025 yil 15 sentabrda imzolangan. Hujjat 2025 yil 17 dekabrdan kuchga kiradi.
Iqtisodiyot va moliya vazirligi tashabbusi bilan qabul qilingan qarorga asosan, faoliyat turi va/yoki aktivlari miqdori tufayli yuqori ijtimoiy va iqtisodiy ta’sirga, shuningdek, keng doiradagi manfaatdor tomonlarga ega tadbirkorlik sub’yektlari Jamoat ahamiyatiga ega tashkilotlar reyestriga kiritiladi.
Reyestrni Iqtisodiyot va moliya vazirligi Markaziy bank bilan birgalikda yuritadi.
Reyestr har yil 1 iyulga qadar yangilanadi va unga kiritilgan kompaniyalar moliyaviy hisobotning xalqaro standartlari (MHSS)ga o‘tishi shart bo‘ladi.
Shuningdek, reyestrdagi kompaniyalar audit tekshiruvidan o‘tgan yillik moliyaviy hisobotini korporativ axborotlar portali – openinfo.uz saytida ochiq e’lon qilishi kerak bo‘ladi.
2026 yil fevral oyiga qadar “jamoat ahamiyatiga ega tashkilot” tushunchasini qonunlarga kiritish bo‘yicha qonun loyihasi ishlab chiqilishi lozim. 2026 yil mart oyigacha jamoat ahamiyatiga ega tashkilotlarda audit tekshiruvini o‘tkazish bo‘yicha talablarni belgilovchi normativ-huquqiy hujjat loyihasi ishlab chiqiladi.
Taklif etilayotgan mezonlar
12 noyabr kuni Iqtisodiyot va moliya vazirligi Jamoat ahamiyatiga ega tashkilotlar reyestrini yuritish to‘g‘risidagi nizomni ochiq muhokamaga chiqardi.
Unga ko‘ra, jamoat ahamiyatiga ega tashkilotlar toifasiga kiritishning quyidagi mezonlari taklif etilmoqda:
1. Qimmatli qog‘ozlari fond birjasining listingiga kiritilgan va ommaviy ommaviy savdolarga chiqariladigan (publicly traded entity) tashkilotlar.
2. Tijorat banklari va to‘lov tizimi operatorlari
3. Sug‘urta tashkilotlari
4. Investitsiya fondlari
5. Birjalar
6. Bir vaqtning o‘zida oxirgi uch yil davomida hisobot yili yakunlariga ko‘ra:
aktivlarining balans qiymati BHMning bir million baravaridan;
tovarlar va xizmatlarni realizatsiya qilishdan olingan yillik tushumi BHMning bir million baravaridan;
xodimlarining o‘rtacha yillik soni 500 nafardan ortiq bo‘lgan tadbirkorlik sub’yektlari.
7. 1- va 6-bandlardagi mezonlarining bittasiga javob beradigan ustav fondida (ustav kapitalida) davlat ulushi 50 foiz va undan ortiq bo‘lgan davlat ishtirokidagi korxonalar.
Izoh: BHMning 1 mln baravari ayni paytda 471 mlrd so‘mga teng.
Kompaniyalarning 6-bandda ko‘rsatib o‘tilgan mezonlarga to‘g‘ri kelish-kelmasligi – avvalgi uch kalendar yil yakuni bo‘yicha soliq organlariga taqdim etgan moliyaviy hisobotlari orqali aniqlanadi.
Reyestrdagi kompaniyalar MHXSning barqarorligi to‘g‘risidagi ma’lumotlarni oshkor etish standartlarini (IFRS Sustainability Disclosure Standards) 2027 yil 1 yanvardan boshlab joriy qilishi va 2028 yil yakunidan moliyaviy hisobotlarni ushbu standartlarga muvofiq yoritib borishi lozim.
Reyestrdagi kompaniyalar auditorlik tashkilotini mustaqil tanlaydi, biroq ushbu auditorlik tashkilotning kompaniyaga mas’ul auditor xodimi uch yilda bir marta almashishi lozim.
IMV va Markaziy bankning qo‘shma qarori loyihasi yuzasidan jamoatchilik muhokamasi 22 noyabrgacha davom etadi.
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yilning yanvar–aprel oylarida O‘zbekistonda ko‘rsatilgan moliyaviy xizmatlar hajmi 65,6 trillion so‘mni tashkil etdi. Bu ko‘rsatkich o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 23,8 foizga oshgan.
Hududlar kesimida eng katta moliyaviy xizmatlar hajmi Toshkent shahri hissasiga to‘g‘ri kelib, 38 trillion so‘mni tashkil etdi.
Shuningdek, yuqori ko‘rsatkichlar quyidagi hududlarda qayd etildi:
Farg‘ona viloyati — 3,4 trln so‘m;
Andijon viloyati — 2,9 trln so‘m;
Toshkent viloyati — 2,8 trln so‘m;
Samarqand viloyati — 2,7 trln so‘m;
Qashqadaryo viloyati — 2,2 trln so‘m;
Buxoro viloyati — 2 trln so‘m.
Keyingi o‘rinlarda Xorazm, Surxondaryo va Namangan viloyatlarida moliyaviy xizmatlar hajmi 1,9 trillion so‘mdan, Qoraqalpog‘iston Respublikasi hamda Jizzax viloyatida 1,6 trillion so‘mdan, Navoiy viloyatida 1,5 trillion so‘m, Sirdaryo viloyatida esa 1 trillion so‘mni tashkil etdi.
2026 yil 1 iyuldan Qoraqalpog‘iston Respublikasi va Xorazm viloyatida xarid cheklarini «Soliq» mobil ilovasi orqali ro‘yxatdan o‘tkazgan fuqarolar uchun yutuqli o‘yinlar yo‘lga qo‘yiladi. Har bir tiraj g‘olibiga bosh sovrin sifatida avtomobil topshiriladi.
Qonunchilikka muvofiq, Qoraqalpog‘iston Respublikasi va Xorazm viloyatidagi savdo va xizmat ko‘rsatish obektlarida amalga oshirilgan xaridlar bo‘yicha nazorat-kassa texnikasi orqali berilgan cheklar asosida yutuqli o‘yinlar tashkil etiladi.
Buning uchun xarid chekini «Soliq» mobil ilovasi orqali ro‘yxatdan o‘tkazish kifoya. Chekni ro‘yxatdan o‘tkazgan har bir shaxs avtomatik ravishda yutuqli o‘yin ishtirokchisiga aylanadi.
Qoidalarga ko‘ra, har bir yutuqli o‘yin g‘olibiga bosh sovrin sifatida avtomobil taqdim etiladi.
2026 yilning yanvar-aprel oylarida O‘zbekistonning import hajmi 16,4 mlrd AQSh dollarini tashkil etdi. Import tarkibida eng katta ulushni mashinalar va transport asbob-uskunalari egallagan bo‘lsa, oziq-ovqat mahsulotlari importi eng yuqori o‘sish sur’atini qayd etdi.
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, yilning dastlabki to‘rt oyida mamlakatga 5,5 mlrd AQSh dollarlik mashinalar va transport asbob-uskunalari import qilingan. Bu o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 29,1 foizga ko‘p.
Import tarkibida sanoat tovarlari 2,5 mlrd dollar (+17,1 foiz), kimyoviy vositalar va shunga o‘xshash mahsulotlar 2,0 mlrd dollar (+22,6 foiz), oziq-ovqat mahsulotlari va tirik hayvonlar esa 1,9 mlrd dollar (+47,2 foiz) bilan keyingi o‘rinlarni egallagan.
Shuningdek, xizmatlar importi 1,6 mlrd dollar (+15,5 foiz), mineral yoqilg‘i, moylash materiallari va shunga o‘xshash mahsulotlar 1,4 mlrd dollar (+25,8 foiz)ni tashkil etgan.
Turli xil tayyor buyumlar importi 585,7 mln dollar (+34,6 foiz), nooziq-ovqat xomashyosi (yoqilg‘idan tashqari) 464,8 mln dollar (+34,5 foiz), hayvon va o‘simlik moylari, yog‘lar hamda mumlar 217,7 mln dollar (+37,3 foiz), ichimliklar va tamaki mahsulotlari esa 100,5 mln dollar (+24,3 foiz) miqdorida import qilingan.
Statistikaga ko‘ra, eng yuqori o‘sish sur’ati oziq-ovqat mahsulotlari va tirik hayvonlar importida kuzatilgan bo‘lib, ushbu yo‘nalishdagi import hajmi bir yil oldingi davrga nisbatan 47,2 foizga oshgan.
O‘zbekistonda raqobat sohasida tadbirkorlik sub’yektlarini tekshirish jarayonida «Xavfni tahlil etish» elektron tizimi joriy etiladi. Yangi tartibga ko‘ra, xavf darajasi past deb baholangan tadbirkorlik sub’yektlarida tekshiruvlar o‘tkazilmaydi.
Adliya vazirligi Raqobat sohasidagi vakolatli davlat organining tadbirkorlik sub’yektlarida tekshiruvlar o‘tkazish faoliyatida «Xavfni tahlil etish» elektron tizimini joriy etish to‘g‘risidagi nizomni davlat ro‘yxatidan o‘tkazdi.
Nizomga muvofiq, tadbirkorlik sub’yektlari faoliyatida qonunchilik buzilishi xavfi avtomatlashtirilgan tarzda baholanadi. Bunda davlat organlarining axborot tizimlari, statistik ma’lumotlar, jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari, ommaviy axborot vositalari hamda boshqa qonuniy manbalardan olingan ma’lumotlardan foydalaniladi.
Shu bilan birga, xavf tahlili jarayonida tadbirkorlik sub’yektlaridan qo‘shimcha hujjat yoki ma’lumotlar talab qilishga yo‘l qo‘yilmaydi.
Xavf darajasi iste’molchilar huquqlarini himoya qilish, raqobat, reklama, davlat xaridlari, tovar-xomashyo birjalari, shuningdek, dori vositalari va tibbiyot buyumlarining ulgurji hamda chakana savdosi sohalari bo‘yicha belgilangan mezonlar asosida baholanadi.
Natijaga ko‘ra, tadbirkorlik sub’yektlari yuqori, o‘rta va past xavf toifalariga ajratiladi. Yuqori va o‘rta xavf toifasiga kiruvchi sub’yektlarda profilaktika tadbirlari hamda tekshiruvlar qonunchilik asosida tashkil etiladi.
Past xavf toifasiga kiruvchi tadbirkorlik sub’yektlarida esa tekshiruvlar o‘tkazilmaydi.
Ayni vaqtda, elektron tizim orqali aniqlangan xavf darajasi tadbirkorlik sub’yektiga nisbatan to‘g‘ridan to‘g‘ri ta’sir choralarini qo‘llash uchun asos hisoblanmaydi.
Kinematografiya sohasida faoliyat yurituvchi tadbirkorlik sub’yektlari endi «Xavfni tahlil etish» elektron tizimi orqali xavf darajasi bo‘yicha baholanadi. Yangi tartib tekshiruvlarni xavf darajasiga qarab tashkil etish va nazorat jarayonlarini avtomatlashtirishni nazarda tutadi.
Madaniyat vazirining buyrug‘i bilan Kinematografiya sohasidagi vakolatli davlat organining tadbirkorlik sub’yektlarida tekshiruvlar o‘tkazish faoliyatida «Xavfni tahlil etish» elektron tizimini joriy etish tartibi tasdiqlandi. Hujjat Adliya vazirligi tomonidan davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan.
Nizomga muvofiq, tizim tadbirkorlik sub’yektlarida qonunchilik talablari buzilishi xavfini avtomatik tarzda baholaydi. Buning uchun davlat organlarining axborot tizimlari, statistik ma’lumotlar, murojaatlar, ommaviy axborot vositalari, ijtimoiy tarmoqlar va boshqa qonuniy manbalardan olingan ma’lumotlardan foydalaniladi. Bunda tadbirkorlardan qo‘shimcha hujjat yoki ma’lumot talab qilinishiga yo‘l qo‘yilmaydi.
Elektron tizimda baholash «ball» tizimi asosida amalga oshiriladi va tadbirkorlik sub’yektlari huquqbuzarlik xavfi yuqori, o‘rta yoki past toifalarga ajratiladi. Yuqori va o‘rta xavf toifasiga kiruvchi sub’yektlarda profilaktika tadbirlari hamda tekshiruvlar amaldagi qonunchilikka muvofiq tashkil etiladi.
Shu bilan birga, elektron tizim tomonidan aniqlangan xavf darajasi tadbirkorlik sub’yektiga nisbatan to‘g‘ridan-to‘g‘ri ta’sir choralarini qo‘llash uchun asos hisoblanmaydi. Xavf tahlili jarayoni tadbirkorlik faoliyatiga to‘sqinlik qilmasligi va uning faoliyatiga bevosita aralashuvga sabab bo‘lmasligi belgilangan.
Profilaktika inspektori, yo‘l-patrul, patrul-post va qo‘riqlash xizmati yagona tizimga birlashtiriladi
Shomurodov JCh guruh bosqichidagi eng chiroyli gol muallifi bo‘lishga da’vogar
Andijonda Malibu piyodalar yo‘lidan o‘tayotgan uch kishini urib ketdi
-
Jamiyat4 days ago«Andijon polkasi» tadbiriga ketayotgan o‘quvchilar YTHga uchradi
-
Sport3 days agoYaponiya futbolining buyuk sabog‘i: mag‘lubiyatdan to‘g‘ri xulosa chiqarish
-
Dunyodan2 days agoQirgʻiziston va Oʻzbekiston chegarani delimitatsiya qilish doirasida hudud almashadilar
-
Dunyodan4 days agoQirg‘izistonda navbatdagi prezidentlik saylovlari qachon o‘tkazilishi ma’lum qilindi.
-
Iqtisodiyot5 days ago
O‘zbekiston banklari aktivlari 962,8 trln so‘mga yetdi
-
Iqtisodiyot4 days ago
Dollar bir necha kunlik ko‘tarilishdan so‘ng pastladi
-
Jamiyat3 days agoVatanparvar jurnalistlarni o‘zimga do‘st va maslakdosh deb bilaman
-
Iqtisodiyot5 days ago
21,5 mingta oila ipoteka krediti oldi