Iqtisodiyot
jahon neft bozorining asosiy dengiz arteriyalari
Jahon neft bozori ko‘p jihatdan asosiy ta’minot oqimi o‘tadigan bir nechta tor dengiz yo‘laklariga bog‘liq. Neft tashishda «chokpoyntlar» deb ataluvchi bu nuqtalar global energetika tizimining nihoyatda muhim arteriyalari bo‘lib, ular orqali har kuni o‘nlab million barrel xomashyo tashiladi.
Foto: ATAR/AFP via Getty Images
Yangi vizualizatsiya AQSh Energetika axboroti boshqarmasi (EIA) ma’lumotlariga asoslangan bo‘lib, neft tranzitining eng yirik dengiz tugunlari hamda ularning jahon dengiz neft savdosidagi ulushini ko‘rsatadi. Statistika 2025 yildagi asosiy dengiz o‘tish yo‘llari orqali tashilgan xom neft va neft mahsulotlari hajmini aks ettiradi, bu ko‘rsatkichlar sutkasiga million barrel hisobida o‘lchangan.
Umuman olganda, asosiy dengiz «tor nuqtalari» orqali kuniga taxminan 73 million barrel neft o‘tib, bu jahon bo‘yicha dengiz orqali amalga oshiriladigan neft savdosining katta qismini tashkil etadi.
Foto: Visual Capitalist
Dunyodagi eng serqatnov neft yo‘nalishi hamon Malayziya va Indoneziya o‘rtasida joylashgan Malakka bo‘g‘ozi bo‘lib qolmoqda. 2025 yilning birinchi yarmida ushbu bo‘g‘oz orqali kuniga taxminan 23,2 million barrel neft o‘tgan, bu esa jahon dengiz neft savdosining qariyb 29,1 foiziga teng.
Bu bo‘g‘oz Hind okeanini Janubiy Xitoy dengizi bilan bog‘laydi va Xitoy, Yaponiya hamda Janubiy Koreyaga neft yetkazib berish uchun hal qiluvchi yo‘nalish hisoblanadi. Biroq uning nisbatan torligi va kemalar harakatining juda zichligi bu yo‘lni ortiqcha yuklanish hamda ehtimoliy geosiyosiy xatarlar oldida zaif qiladi.
Shuningdek, Ummon va Eron o‘rtasida joylashgan Ho‘rmuz bo‘g‘ozi ham juda muhim ahamiyatga ega. 2025 yilning birinchi yarmida bu yerdan kuniga taxminan 20,9 million barrel neft o‘tgan, bu esa jahondagi umumiy neft iste’molining taxminan beshdan bir qismiga to‘g‘ri keladi.
Bu bo‘g‘oz Fors ko‘rfazini Ummon ko‘rfazi va Arab dengizi bilan bog‘laydi. Uning chuqurligi va kengligi hatto eng yirik neft tankerlarining ham o‘tishiga imkon beradi.
Ho‘rmuz bo‘g‘ozi orqali o‘tayotgan neftning taxminan 84 foizi Osiyo bozorlariga — jumladan Xitoy, Hindiston, Yaponiya va Janubiy Koreyaga yo‘naltiriladi. Shu bois ushbu yo‘nalishdagi har qanday uzilish jahon neft narxlarida jiddiy tebranishlarni keltirib chiqarishi mumkin.
Malakka va Ho‘rmuz bo‘g‘ozlaridan tashqari, jahon neft savdosida boshqa dengiz yo‘laklari ham muhim o‘rin tutadi.
Suvaysh kanali va SUMED quvur yo‘li Qizil dengizni O‘rta Yer dengizi bilan bog‘lab, kuniga taxminan 4,9 million barrel neft tashilishini ta’minlaydi.
Unga yaqin joyda Bobul-Mandab bo‘g‘ozi joylashgan bo‘lib, u orqali kuniga taxminan 4,2 million barrel neft o‘tadi va Qizil dengizni Aden ko‘rfazi bilan bog‘laydi.
Yevropada Daniya bo‘g‘ozlari va Turkiya bo‘g‘ozlari muhim yo‘nalishlar hisoblanadi. Ular orqali Rossiya va Kaspiy mintaqasidan neft eksport qilinadi — mos ravishda kuniga taxminan 4,9 million va 3,7 million barrel.
Panama kanali orqali kuniga taxminan 2,3 million barrel neft o‘tadi.
Yaxshi Umid buruni orqali o‘tuvchi kabi uzunroq muqobil yo‘nalishlar esa tankerler Atlantika va Hind okeanlari o‘rtasida qatnaganda kuniga taxminan 9,1 million barrel neft tashilishini ta’minlaydi.
Shunday qilib, jahon neft logistikasi ko‘p jihatdan bir nechta strategik dengiz o‘tish yo‘llariga bog‘liq. Bu nuqtalardagi har qanday mojaro, to‘sib qo‘yish yoki uzilish global energetika bozorlari va neft qiymatiga tezda ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Prezident Shavkat Mirziyoyev G‘uzor tumanida «Qashqadaryo Jingu» korxonasi tomonidan Shinjon usulida paxta yetishtirilayotgan dalada bo‘ldi.
Davlatimiz rahbariga chigit ekish, g‘o‘zani sug‘orish va parvarishlashda qo‘llanayotgan texnologiyalar haqida ma’lumot berildi. Bu yerda 2,2 ming gektar maydonga chigit plyonka ostiga qo‘sh qatorlab ekilgan, tomchilatib sug‘orish to‘liq joriy qilingan.
Plyonka tuproqdagi namlik va haroratni saqlab, chigitning erta hamda bir tekis unib chiqishiga yordam beradi. Suv va o‘g‘it esa tomchilatib sug‘orish tizimi orqali bevosita g‘o‘za ildiziga yetkaziladi. Natijada suv sarfi 30-40 foizga, o‘g‘it sarfi qariyb 30 foizga kamayadi. Hosil an’anaviy maydonlarga nisbatan 10-15 kun oldin pishib yetiladi.
Prezidentimiz paxtazorda yetishtirilgan hosil va agrotexnik tadbirlarni tashkil etish jarayoni bilan tanishdi. An’anaviy usulda gektaridan 30-35 sentner paxta olinsa, Shinjon texnologiyasida bu ko‘rsatkich 60-70 sentnergacha yetishi mumkin. Korxona dalalarida hosildorlik gektariga 55 sentnerni, yalpi hosil esa 12,3 ming tonnani tashkil etmoqda.
Dala ishlarida agrodronlardan ham foydalanilmoqda. Bu ayrim agrotexnik tadbirlarni tezroq bajarish, yonilg‘i sarfini kamaytirish imkonini bermoqda.
Xitoy sarmoyasi ishtirokida tashkil etilgan «Qashqadaryo Jingu» agroklasteri Koson, Nishon, G‘uzor, Ko‘kdala va Mirishkor tumanlarida jami 18,3 ming gektar maydonda faoliyat yuritadi. Ushbu yerlarning katta qismi ilgari foydalanilmagan cho‘l va qarovsiz maydonlar bo‘lgan. Loyihaga 128 million dollar investitsiya kiritilib, 50 ta ish o‘rni yaratilgan. Eksport hajmi esa 8,5 million dollarni tashkil etadi.
Shu yerda davlatimiz rahbariga viloyat qishloq xo‘jaligida amalga oshirilayotgan ishlar haqida ham axborot berildi.
O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev «Wabtec» kompaniyasi direktorlar kengashi raisi va bosh ijrochi direktori Rafael Santanani qabul qildi. Bu haqda Prezident matbuot xizmati xabar berdi.
Uchrashuvda mamlakatda temir yo‘l infratuzilmasi va tranzit salohiyati rivojlanayotganini hisobga olib, lokomotivlar parkini yangilash va kengaytirish masalalari ko‘rib chiqildi.
AQSh moliya institutlari ishtirokida lokomotivlarni uzoq muddatli servis xizmati bilan birga yetkazib berish imkoniyatlari muhokama qilindi.
Shuningdek, O‘zbekistonda texnik xizmat ko‘rsatishni yo‘lga qo‘yish, butlovchi qismlar ishlab chiqarish va mutaxassislar tayyorlash masalalari ko‘rib chiqildi.
Tog‘-kon korxonalari karer texnikasiga xizmat ko‘rsatuvchi servis markazini tashkil etish hamda dizel-generator qurilmalari bo‘yicha hamkorlik qilishga ham e’tibor qaratildi.
«Wabtec» lokomotivlar, temir yo‘l texnikasi, raqamli va servis yechimlarini ishlab chiqarish bo‘yicha jahondagi yetakchi kompaniyalardan biri hisoblanadi. Kompaniya Markaziy Osiyo mamlakatlarida ham loyihalarni amalga oshirmoqda.
Iqtisodiyot
Saida Mirziyoyeva Gonkongning Henderson Land Group xoldingi boshqaruvi raisi bilan uchrashdi
Prezident Administratsiyasi rahbari Saida Mirziyoyeva XXRning Gonkong maxsus ma’muriy hududidagi eng yirik xoldinglardan biri — Henderson Land Group boshqaruvi raisi Piter Li bilan uchrashuv o‘tkazdi.
Tomonlar qayta tiklanuvchi energetika, Yangi Toshkent infratuzilmasini rivojlantirish va ta’lim sohalaridagi istiqbolli qo‘shma loyihalarni muhokama qildi.
«Mamlakatimiz investitsiyalar uchun ochiq va biz Gonkongning yetakchi biznes doiralari bilan hamkorlikdan manfaatdormiz. Sheriklikdagi tashabbuslarni, jumladan, yangi tashkil etilayotgan Toshkent xalqaro moliya markazi orqali ham qo‘llab-quvvatlashga tayyormiz», — deb yozdi Saida Mirziyoyeva.
Administratsiya rahbari O‘zbekiston va Gonkong o‘rtasida uzoq muddatli iqtisodiy hamkorlikni rivojlantirish uchun katta imkoniyatlar borligiga ishonch bildirdi.
Markaziy bank 2026-yil 9-oktyabrdan valyutalarning yangi kursini belgiladi.
AQSh dollari 37,38 so‘mga oshib, 11 846,57 so‘m etib belgilandi.
Yevro kursi 34,69 so‘mga oshdi va 13 240,91 so‘m bo‘ldi. Funt-sterling 15 631,55 so‘mni tashkil qildi (29,25).
Rossiya rubli 138,95 so‘m etib belgilandi (+0,8).
Markaziy bank 2026-yil 6-oktyabrdan valyutalarning yangi kursini belgiladi.
AQSh dollari 5,5 so‘mga oshib, 11 778,45 so‘m etib belgilandi.
Yevro kursi 25,62 so‘mga tushdi va 13 198,93 so‘m bo‘ldi. Funt-sterling 15 580,53 so‘mni tashkil qildi (+31,99).
Rossiya rubli 138,35 so‘m etib belgilandi (-2,79).
Shavkat Mirziyoyev Shinjon usulida yetishtirilgan paxta dalasini ko‘zdan kechirdi
O‘zbekiston do‘konlarida 73 turdagi mahsulot sifatsiz deb topildi
Tadbirkorlar jarimaning 50 foizini to‘lab, qolgan qismidan ozod etilishi mumkin
-
Jamiyat5 days ago
Toshkentda xalqaro moda akademiyasi tashkil etiladi
-
Iqtisodiyot2 days ago
O‘zbekiston «Wabtec» kompaniyasi bilan lokomotivlar parkini yangilashni muhokama qildi
-
Iqtisodiyot16 hours ago
Shavkat Mirziyoyev Shinjon usulida yetishtirilgan paxta dalasini ko‘zdan kechirdi
-
Jamiyat2 days ago
Tadbirkorlar jarimaning 50 foizini to‘lab, qolgan qismidan ozod etilishi mumkin
-
Jamiyat2 days ago
O‘zbekiston do‘konlarida 73 turdagi mahsulot sifatsiz deb topildi