Iqtisodiyot
“Iqtisodiy jihatdan juda muhim kelishuv”
O‘zbekiston va Yevropa Ittifoqi Kengaytirilgan sheriklik va hamkorlik bitimini imzolab, o‘zaro munosabatlarni yangi serqirra bosqichga ko‘tardi. Kun.uz studiyasida siyosiy tahlilchilar bu kelishuv o‘zbekistonliklar uchun nima berishi haqida so‘z yuritdi.
{Yii::t(}
O’tkazib yuborish 6s
O’tkazib yuborish
Shuhrat Rasul: Bu kelishuv – olamshumul voqelik. Mustaqil O‘zbekiston tarixida Yevropa bilan bunday keng ko‘lamli va ko‘p tarmoqli kelishuv bo‘lmagan edi. O‘zbekiston bu kelishuvga erishish uchun 7-8 yil harakat qildi. Bitimning asosiy qismi 2019-2022 yillarda kelishib bo‘lingan edi, mana endi imzolanganiga sabab shuki, Yevroittifoq o‘z bozorlarini ochish uchun har bir hamkoriga o‘z shartlarini qo‘yadi. O‘zbekistonga ham qator shartlar qo‘yilgan: bu – qonunchilikdagi o‘zgarishlar, jamiyatdagi inklyuzivlik muammolari, inson huquqlari va boshqalar bilan bog‘liq.
Bu shartlar – Yevropaning bayrog‘i. Kim Yevroittifoq bozoriga kirmoqchi bo‘lsa, shu shartlarni bajarishi kerak. O‘zbekiston 5-6 yil ichida qo‘yilgan hamma talablarni bajardi.
KShHB – O‘zbekiston uchun iqtisodiy juda muhim kelishuv. Kelgusi yillarda O‘zbekiston va Yevroittifoq o‘rtasidagi savdo aylanmasi karrasiga oshishi kerak. Endi gap faqat foydali qazilmalar emas, ulardan bizga texnologiyalar kirishi kerak. Bizdan esa xilma-xil tovarlar, ayniqsa elektrotexnika va IT-mahsulotlar Yevropa bozorlariga jadal kirib borishi maqsad qilingan.
Kamoliddin Rabbimov: 2016 yilga qadar Yevropa Ittifoqi uchun O‘zbekiston eng muammoli davlatlar qatorida edi. 2005 yildagi Andijon voqealari sabab YeI O‘zbekistonga nisbatan bir qancha sanksiyalar qo‘llagan, O‘zbekistonga qurol-aslaha sotish taqiqlangan, bir qator mutasaddilar Yevropa Ittifoqiga qo‘yilmas edi. Inson huquqlari va demokratiya haqida gap ketganda, YeI O‘zbekistonni doim qora ro‘yxatga kiritar edi. Lekin keyingi yillarda majburiy mehnat va bolalar mehnatiga barham berilgani e’tirof etildi.
O‘zbekistonliklar uchun bu kelishuv ko‘p narsa beradi. Mamlakatga yuqori sifatli tovarlar va texnologiyalar kirib kelishi ortadi. O‘zbekistonliklar Yevropaga borishda viza olishini soddalashtirish ham ko‘rib chiqiladi. YeIning O‘zbekistonga bahosi o‘zgaryapti, ishonsa bo‘ladigan, prestiji oshayotgan davlatlar qatorida ko‘ra boshlayapti.
Bugun Kollektiv G‘arb ikkiga bo‘lingan. Donald Tramp hokimiyatga kelganidan keyin Amerika inson huquqlari va demokratiya borasida gapiradigan davlat emas. Mana shu fonda, global maydonda inson huquqlari, demokratiya, huquqiy davlatchilik, ayollar haq-huquqlari borasida eng mas’uliyatli hamjamiyat – Yevropa Ittifoqi.
Bektosh Berdiyev: Kengaytirilgan sheriklik va hamkorlik bitimi xavfsizlik va barqarorlik masalalarini ham qamrab oladi. Yevropa Ittifoqi Markaziy Osiyoda Rossiya va Xitoy gegemonligining oldini olishga harakat qilmoqda. Kamoliddin aytganidek, bir paytlar O‘zbekistonga qurol sotish taqiqlangan edi, bu taqiqlarning olib tashlanishi bilan O‘zbekiston endi YeI bilan xavfsizlik sohasida hamkorlik qilishi mumkin. Mana, bu bitim bizga nima beradi.
Qolaversa, inson kapitalini rivojlantirish uchun qo‘shimcha imkoniyatlar ochiladi. Ta’lim, sog‘liqni saqlash va ishchi kuchi migratsiyasi bilan bog‘liq loyihalar kengayadi. O‘zbekiston – 38 millionga yetgan va juda tez o‘sayotgan aholiga ega, ana shu aholimizning malakasini oshirish va Yevropaga ishga jalb qilish masalalari ham bor.
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yilning yanvar–aprel oylarida O‘zbekistonda ko‘rsatilgan moliyaviy xizmatlar hajmi 65,6 trillion so‘mni tashkil etdi. Bu ko‘rsatkich o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 23,8 foizga oshgan.
Hududlar kesimida eng katta moliyaviy xizmatlar hajmi Toshkent shahri hissasiga to‘g‘ri kelib, 38 trillion so‘mni tashkil etdi.
Shuningdek, yuqori ko‘rsatkichlar quyidagi hududlarda qayd etildi:
Farg‘ona viloyati — 3,4 trln so‘m;
Andijon viloyati — 2,9 trln so‘m;
Toshkent viloyati — 2,8 trln so‘m;
Samarqand viloyati — 2,7 trln so‘m;
Qashqadaryo viloyati — 2,2 trln so‘m;
Buxoro viloyati — 2 trln so‘m.
Keyingi o‘rinlarda Xorazm, Surxondaryo va Namangan viloyatlarida moliyaviy xizmatlar hajmi 1,9 trillion so‘mdan, Qoraqalpog‘iston Respublikasi hamda Jizzax viloyatida 1,6 trillion so‘mdan, Navoiy viloyatida 1,5 trillion so‘m, Sirdaryo viloyatida esa 1 trillion so‘mni tashkil etdi.
2026 yil 1 iyuldan Qoraqalpog‘iston Respublikasi va Xorazm viloyatida xarid cheklarini «Soliq» mobil ilovasi orqali ro‘yxatdan o‘tkazgan fuqarolar uchun yutuqli o‘yinlar yo‘lga qo‘yiladi. Har bir tiraj g‘olibiga bosh sovrin sifatida avtomobil topshiriladi.
Qonunchilikka muvofiq, Qoraqalpog‘iston Respublikasi va Xorazm viloyatidagi savdo va xizmat ko‘rsatish obektlarida amalga oshirilgan xaridlar bo‘yicha nazorat-kassa texnikasi orqali berilgan cheklar asosida yutuqli o‘yinlar tashkil etiladi.
Buning uchun xarid chekini «Soliq» mobil ilovasi orqali ro‘yxatdan o‘tkazish kifoya. Chekni ro‘yxatdan o‘tkazgan har bir shaxs avtomatik ravishda yutuqli o‘yin ishtirokchisiga aylanadi.
Qoidalarga ko‘ra, har bir yutuqli o‘yin g‘olibiga bosh sovrin sifatida avtomobil taqdim etiladi.
2026 yilning yanvar-aprel oylarida O‘zbekistonning import hajmi 16,4 mlrd AQSh dollarini tashkil etdi. Import tarkibida eng katta ulushni mashinalar va transport asbob-uskunalari egallagan bo‘lsa, oziq-ovqat mahsulotlari importi eng yuqori o‘sish sur’atini qayd etdi.
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, yilning dastlabki to‘rt oyida mamlakatga 5,5 mlrd AQSh dollarlik mashinalar va transport asbob-uskunalari import qilingan. Bu o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 29,1 foizga ko‘p.
Import tarkibida sanoat tovarlari 2,5 mlrd dollar (+17,1 foiz), kimyoviy vositalar va shunga o‘xshash mahsulotlar 2,0 mlrd dollar (+22,6 foiz), oziq-ovqat mahsulotlari va tirik hayvonlar esa 1,9 mlrd dollar (+47,2 foiz) bilan keyingi o‘rinlarni egallagan.
Shuningdek, xizmatlar importi 1,6 mlrd dollar (+15,5 foiz), mineral yoqilg‘i, moylash materiallari va shunga o‘xshash mahsulotlar 1,4 mlrd dollar (+25,8 foiz)ni tashkil etgan.
Turli xil tayyor buyumlar importi 585,7 mln dollar (+34,6 foiz), nooziq-ovqat xomashyosi (yoqilg‘idan tashqari) 464,8 mln dollar (+34,5 foiz), hayvon va o‘simlik moylari, yog‘lar hamda mumlar 217,7 mln dollar (+37,3 foiz), ichimliklar va tamaki mahsulotlari esa 100,5 mln dollar (+24,3 foiz) miqdorida import qilingan.
Statistikaga ko‘ra, eng yuqori o‘sish sur’ati oziq-ovqat mahsulotlari va tirik hayvonlar importida kuzatilgan bo‘lib, ushbu yo‘nalishdagi import hajmi bir yil oldingi davrga nisbatan 47,2 foizga oshgan.
O‘zbekistonda raqobat sohasida tadbirkorlik sub’yektlarini tekshirish jarayonida «Xavfni tahlil etish» elektron tizimi joriy etiladi. Yangi tartibga ko‘ra, xavf darajasi past deb baholangan tadbirkorlik sub’yektlarida tekshiruvlar o‘tkazilmaydi.
Adliya vazirligi Raqobat sohasidagi vakolatli davlat organining tadbirkorlik sub’yektlarida tekshiruvlar o‘tkazish faoliyatida «Xavfni tahlil etish» elektron tizimini joriy etish to‘g‘risidagi nizomni davlat ro‘yxatidan o‘tkazdi.
Nizomga muvofiq, tadbirkorlik sub’yektlari faoliyatida qonunchilik buzilishi xavfi avtomatlashtirilgan tarzda baholanadi. Bunda davlat organlarining axborot tizimlari, statistik ma’lumotlar, jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari, ommaviy axborot vositalari hamda boshqa qonuniy manbalardan olingan ma’lumotlardan foydalaniladi.
Shu bilan birga, xavf tahlili jarayonida tadbirkorlik sub’yektlaridan qo‘shimcha hujjat yoki ma’lumotlar talab qilishga yo‘l qo‘yilmaydi.
Xavf darajasi iste’molchilar huquqlarini himoya qilish, raqobat, reklama, davlat xaridlari, tovar-xomashyo birjalari, shuningdek, dori vositalari va tibbiyot buyumlarining ulgurji hamda chakana savdosi sohalari bo‘yicha belgilangan mezonlar asosida baholanadi.
Natijaga ko‘ra, tadbirkorlik sub’yektlari yuqori, o‘rta va past xavf toifalariga ajratiladi. Yuqori va o‘rta xavf toifasiga kiruvchi sub’yektlarda profilaktika tadbirlari hamda tekshiruvlar qonunchilik asosida tashkil etiladi.
Past xavf toifasiga kiruvchi tadbirkorlik sub’yektlarida esa tekshiruvlar o‘tkazilmaydi.
Ayni vaqtda, elektron tizim orqali aniqlangan xavf darajasi tadbirkorlik sub’yektiga nisbatan to‘g‘ridan to‘g‘ri ta’sir choralarini qo‘llash uchun asos hisoblanmaydi.
Kinematografiya sohasida faoliyat yurituvchi tadbirkorlik sub’yektlari endi «Xavfni tahlil etish» elektron tizimi orqali xavf darajasi bo‘yicha baholanadi. Yangi tartib tekshiruvlarni xavf darajasiga qarab tashkil etish va nazorat jarayonlarini avtomatlashtirishni nazarda tutadi.
Madaniyat vazirining buyrug‘i bilan Kinematografiya sohasidagi vakolatli davlat organining tadbirkorlik sub’yektlarida tekshiruvlar o‘tkazish faoliyatida «Xavfni tahlil etish» elektron tizimini joriy etish tartibi tasdiqlandi. Hujjat Adliya vazirligi tomonidan davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan.
Nizomga muvofiq, tizim tadbirkorlik sub’yektlarida qonunchilik talablari buzilishi xavfini avtomatik tarzda baholaydi. Buning uchun davlat organlarining axborot tizimlari, statistik ma’lumotlar, murojaatlar, ommaviy axborot vositalari, ijtimoiy tarmoqlar va boshqa qonuniy manbalardan olingan ma’lumotlardan foydalaniladi. Bunda tadbirkorlardan qo‘shimcha hujjat yoki ma’lumot talab qilinishiga yo‘l qo‘yilmaydi.
Elektron tizimda baholash «ball» tizimi asosida amalga oshiriladi va tadbirkorlik sub’yektlari huquqbuzarlik xavfi yuqori, o‘rta yoki past toifalarga ajratiladi. Yuqori va o‘rta xavf toifasiga kiruvchi sub’yektlarda profilaktika tadbirlari hamda tekshiruvlar amaldagi qonunchilikka muvofiq tashkil etiladi.
Shu bilan birga, elektron tizim tomonidan aniqlangan xavf darajasi tadbirkorlik sub’yektiga nisbatan to‘g‘ridan-to‘g‘ri ta’sir choralarini qo‘llash uchun asos hisoblanmaydi. Xavf tahlili jarayoni tadbirkorlik faoliyatiga to‘sqinlik qilmasligi va uning faoliyatiga bevosita aralashuvga sabab bo‘lmasligi belgilangan.
Profilaktika inspektori, yo‘l-patrul, patrul-post va qo‘riqlash xizmati yagona tizimga birlashtiriladi
Shomurodov JCh guruh bosqichidagi eng chiroyli gol muallifi bo‘lishga da’vogar
Andijonda Malibu piyodalar yo‘lidan o‘tayotgan uch kishini urib ketdi
-
Jamiyat4 days ago«Andijon polkasi» tadbiriga ketayotgan o‘quvchilar YTHga uchradi
-
Sport3 days agoYaponiya futbolining buyuk sabog‘i: mag‘lubiyatdan to‘g‘ri xulosa chiqarish
-
Dunyodan2 days agoQirgʻiziston va Oʻzbekiston chegarani delimitatsiya qilish doirasida hudud almashadilar
-
Dunyodan4 days agoQirg‘izistonda navbatdagi prezidentlik saylovlari qachon o‘tkazilishi ma’lum qilindi.
-
Iqtisodiyot5 days ago
O‘zbekiston banklari aktivlari 962,8 trln so‘mga yetdi
-
Iqtisodiyot4 days ago
Dollar bir necha kunlik ko‘tarilishdan so‘ng pastladi
-
Jamiyat3 days agoVatanparvar jurnalistlarni o‘zimga do‘st va maslakdosh deb bilaman
-
Iqtisodiyot5 days ago
21,5 mingta oila ipoteka krediti oldi