Siyosat
inqilobdan 37 yillik boshqaruvgacha (video)
Eronning zamonaviy tarixida eng ta’sirli va uzoq hukmronlik qilgan shaxslardan biri Ali Xomanaiy hisoblanadi. U 1989-yildan boshlab qariyb 40 yilga yaqin vaqt davomida mamlakatning eng yuqori rahbari bo‘lib keldi. Uning hokimiyatga kelishi, faoliyati va so‘nggi taqdiri haqida turli fikrlar mavjud. Biz sizga tekshirilgan va ishonchli ma’lumotlarni yetkazishga harakat qilamiz.
Avvalo, muhim bir jihatni aytish kerak. Ali Xomanaiy — Eron inqilobini boshlagan shaxs emas. Inqilob yetakchisi boshqa inson — Ruhulloh Humayniy bo‘lgan. (Biz bu haqida avvalgi videoda ma’lumot berganmiz) Humayniy 1979-yilda Erondagi monarxiyani ag‘darib, yangi — islomiy davlat tizimini yaratgan shaxs hisoblanadi. Ali Xomanaiy esa uning shogirdi va tarafdori sifatida siyosiy sahnaga chiqqan.
1979-yilgi Eron islom inqilobi mamlakat tarixida burilish nuqtasi bo‘ldi. Bu inqilobgacha Eronni shoh Muhammad Rizo Pahlaviy boshqargan. U G‘arb davlatlari, ayniqsa AQSh bilan yaqin munosabatda bo‘lgan. Lekin mamlakat ichida norozilik kuchayib, oxir-oqibat ommaviy qo‘zg‘olonlar natijasida uning rejimi ag‘darildi.
Ali Xomanaiy ana shu inqilobda ishtirok etgan. U shoh rejimiga qarshi chiqqan, bir necha bor qamalgan va ichki surgunda ham bo‘lgan. Lekin u inqilob rahbari emas, balki uni qo‘llab-quvvatlagan ishtirokchilardan biri edi.
Inqilobdan so‘ng Xomanaiy tezda siyosiy tizimda yuqori lavozimlarga ko‘tarildi. U parlamentda ishladi, diniy-siyosiy tashkilotlarda faol qatnashdi va 1981-yilda Eron prezidenti etib saylandi. U ikki muddat — 1989-yilgacha prezident bo‘lib ishladi. Bu davrda u davlat boshqaruvi tajribasini orttirdi va inqilob elitasining ishonchli vakillaridan biriga aylandi.
1989-yilda esa hal qiluvchi voqea yuz berdi. Ruhulloh Humayniy vafot etdi. Bu Eronda katta siyosiy bo‘shliqni yuzaga keltirdi. Chunki u nafaqat davlat rahbari, balki butun tizimning asoschisi edi.
Konstitutsiyaga ko‘ra, yangi oliy rahbarni Ekspertlar kengashi saylashi kerak edi. 1989-yil 4-iyunda ushbu kengash yig‘ilib, yangi rahbar masalasini muhokama qildi. Turli nomzodlar ko‘rib chiqildi, hatto jamoaviy rahbarlik g‘oyasi ham taklif qilindi. Ammo oxir-oqibat Ali Xomanaiy nomzodi ilgari surildi.
Bu jarayonda Hoshimiy Rafsanjoniy muhim rol o‘ynagan. U siyosiy jihatdan kuchli shaxs bo‘lib, Xomanaiyni qo‘llab-quvvatladi va uni munosib nomzod sifatida ko‘rsatdi. Shuningdek, u Humayniy tirik paytida Xomanaiyni ma’qullagani haqida gapirgan.
Shundan so‘ng ovoz berish bo‘lib o‘tdi va Ali Xomanaiy oliy rahbar etib saylandi. O‘shanda u 50 yoshda edi.
Biroq bu yerda katta muammo bor edi. Konstitutsiya talabiga ko‘ra, oliy rahbar eng yuqori diniy darajaga ega bo‘lishi kerak edi. Xomanaiy esa bunday darajaga ega emasdi. Shu sabab Konstitutsiyaga o‘zgartish kiritildi va talab yengillashtirildi. Endi diniy bilim va siyosiy tajriba yetarli deb hisoblandi. Bu esa uning rasman rahbar bo‘lishiga yo‘l ochdi.
Ko‘pchilik orasida “uni AQSh yoki Britaniya razvedkasi hokimiyatga olib kelgan” degan gaplar ham uchraydi. Lekin ishonchli tarixiy manbalar bunday fikrni tasdiqlamaydi. Aksincha, 1979-yildan keyin Eron va AQSh munosabatlari keskin yomonlashgan. Demak, Xomanaiyning hokimiyatga kelishi tashqi emas, ichki siyosiy jarayon bo‘lgan.
Shundan keyin Ali Xomanaiy uzoq yillar davomida Eronni boshqardi. U 1989-yildan 2026-yilgacha — taxminan 37 yil davomida oliy rahbar bo‘lib qoldi. Bu uni mamlakat tarixidagi eng uzoq hukmronlik qilgan rahbarlardan biriga aylantirdi.
Uning hokimiyati davrini shartli ravishda uch bosqichga bo‘lish mumkin. Birinchi bosqichda u tizimni barqarorlashtirish bilan shug‘ullandi. Inqilobdan keyingi davlatni mustahkamlash, iqtisodiy tiklanish va siyosiy barqarorlikni ta’minlash asosiy vazifa bo‘ldi.
Ikkinchi bosqichda u hokimiyatni yanada kuchaytirdi. Davlat tizimi markazlashdi, xavfsizlik organlari ta’siri ortdi va tashqi siyosatda G‘arbga qarshi qat’iy pozitsiya shakllandi.
Uchinchi bosqichda esa Eron xalqaro sanksiyalar, iqtisodiy bosim va ichki noroziliklar sharoitida yashadi. Shu bilan birga, mamlakat mintaqaviy siyosatda faol ishtirok etdi.
Eron siyosiy tizimida oliy rahbar eng yuqori shaxs hisoblanadi. Prezident ham unga bo‘ysunadi. Ali Xomanaiy armiya, xavfsizlik, tashqi siyosat va strategik qarorlarni to‘liq nazorat qildi.
2026-yilda Eron oliy rahbari Ali Xomanaiy 86 yoshida vafot etdi. U Isroil va AQShning birgalikdagi havo hujumlari oqibatida halok bo‘ldi. Xomanaiy 37 yil davomida mamlakatning Oliy rahbari lavozimida faoliyat yuritgan edi. Uning vafoti munosabati bilan Eron bo‘ylab 40 kunlik umummilliy motam e’lon qilindi.
Xulosa qilib aytganda, Ali Xomanaiyning hokimiyatga kelishi — inqilob, siyosiy kelishuv va ichki elita qarori natijasi bo‘lgan. U 37 yil davomida Eronni boshqarib, mamlakat tarixida chuqur iz qoldirgan shaxsga aylandi.
Bu tarixiy misol shuni ko‘rsatadiki, siyosatda ba’zan eng kuchli yoki eng mashhur emas, balki eng mos va barcha tomonlar qabul qila oladigan inson hokimiyatga keladi.
Prezident Shavkat Mirziyoyev Islom olami taʼlim, fan va madaniyat masalalari boʻyicha tashkilot (ICESCO) Bosh direktori Salim Al-Malik bilan uchrashuvda Oʻzbekiston bilan Islom olamining Taʼlim, fan va madaniyat masalalari boʻyicha tashkiloti (ICESCO) oʻrtasidagi koʻp qirrali sheriklikni kengaytirish muhimligini taʼkidladi.
Foto: Prezident matbuot xizmati
ICESCO rasmiylari Islom sivilizatsiyasi bo‘yicha 1-xalqaro forumda ishtirok etish uchun O‘zbekistonga keldi.
Prezident matbuot xizmati xabariga ko‘ra, uchrashuvda O‘zbekiston va ICESCO o‘rtasidagi hamkorlikni kengaytirish masalalari muhokama qilinib, so‘nggi yillarda amaliy hamkorlik izchil rivojlanib borayotgani ta’kidlandi.
ICESCO raisi ayni paytda O‘zbekiston xalqaro islom akademiyasida faoliyat yuritmoqda va shu yil boshida tashkilotning vakolatxonasi Toshkentda ochilgan edi. Fevral oyida ICESCO meros qoʻmitasi yigʻilishidan soʻng Oʻzbekistonning yettita moddiy va nomoddiy madaniy meros obʼyektlari ICESCO merosi roʻyxatiga kiritildi.
Anjumanda madaniy yodgorliklar va qo‘lyozmalarni restavratsiya qilish, asrab-avaylash va raqamlashtirish, O‘zbekistonning boy tarixiy merosini xalqaro media platformalar orqali targ‘ib etishga qaratilgan qo‘shma loyihalarga alohida e’tibor qaratildi. Tomonlar qo‘shimcha qo‘shma tadbirlar o‘tkazishni ham muhokama qildilar.
Uchrashuv yakunida Prezident Mirziyoyev janob Salim Al-Malikni O‘zbekistonning boy madaniy merosini targ‘ib etishga qo‘shgan shaxsiy hissasini inobatga olib, uni “Do‘strik” ordeni bilan taqdirladi.
O‘zbekistonning AQShdagi elchisi Furqat Sidiqov ham Braziliyada va Vashingtonda istiqomat qilish huquqiga ega bo‘lib, Braziliya prezidenti Luiz Inasiu Lula da Silvaga ishonch yorliqlarini topshirdi.
Foto: Luiz Inasio Lula da Silva/Instagram
Rasmiy marosim Braziliyadagi Itamarati saroyida boʻlib oʻtdi va unda Braziliya Tashqi ishlar vazirligi va Prezident saroyi vakillari ishtirok etdi.
Uchrashuvda Prezident Lula elchidan Prezident Shavkat Mirziyoyev va Oʻzbekiston xalqiga samimiy salomi va tabriklarini yetkazishni soʻradi.
Braziliya tomoni ikki tomonlama munosabatlarni chuqurlashtirishdan manfaatdor ekanini yana bir bor tasdiqlab, O‘zbekiston istiqbolli va ishonchli hamkor ekanini ta’kidladi. Braziliya, shuningdek, yuqori darajadagi siyosiy muloqotni mustahkamlash, savdo-sotiq, sarmoyaviy va iqtisodiy hamkorlikni kengaytirish va ikki davlat o‘rtasidagi hamkorlikka haqiqiy mazmun berishga tayyorligini bildirdi.
Braziliya rasmiylari, shuningdek, O‘zbekistonga Braziliyaning BMT, BRIKS va boshqa xalqaro tashkilotlardagi sa’y-harakatlarini izchil qo‘llab-quvvatlayotgani uchun minnatdorlik bildirdi.
Tashrif doirasida janob Sidiqov Braziliya Tashqi ishlar vazirligi mutasaddilari va davlat muassasalari rahbarlari bilan individual uchrashuvlar o’tkazdi.
Muzokaralar yakunlari bo‘yicha qator kelishuvlarga erishildi, jumladan, bo‘lajak oliy darajadagi tashrif va muzokaralarga tayyorgarlik ko‘rish, savdo-iqtisodiy hamkorlik bo‘yicha hukumatlararo komissiya tuzish, Rio-de-Janeyrodagi O‘zbekistonning birinchi savdo agentligidan tijorat munosabatlarini rivojlantirish maqsadida keng foydalanish.
Tomonlar, shuningdek, O‘zbekiston mineral o‘g‘itlari eksportini rag‘batlantirish, geologiya, oliy ta’lim va sport sohalarida hamkorlikni mustahkamlash, O‘zbekiston mahsulotlarining Braziliya bozoriga chiqishini yaxshilash uchun soddalashtirilgan tartiblarni joriy etishga kelishib oldilar.
Bundan tashqari, ikki davlat rahbarlari Braziliya hukumati koʻmagida yetakchi Braziliya kompaniyalari bilan uchrashuvlar jadvalini ishlab chiqish, oʻzaro biznes tashriflar tashkil etish va yangi sarmoyaviy takliflarni ishlab chiqishga kelishib oldilar.
Prezident Shavkat Mirziyoyev Sardor Umurzoqovni Strategik rivojlanish va islohotlar agentligi rahbari etib tayinladi.
Umurzoqov Abdulla Abduxodirov nafaqaga chiqqanidan so‘ng ushbu lavozimga kirishadi. Abdulloh Abduxodirov boshqa ishga o‘tishi munosabati bilan direktor vazifasini bajaruvchi lavozimidan ozod etildi.
Mazkur tayinlov munosabati bilan janob Umurzoqov 2025-yil iyulidan buyon ishlab kelayotgan Prezidentning strategik rivojlanish masalalari bo‘yicha maslahatchisi lavozimidan ozod etildi. Endilikda Prezidentning strategik rivojlanish masalalari bo‘yicha maslahatchisi lavozimi tugatildi.
Umurzoqov 1977-yilda tug‘ilgan, Toshkent davlat iqtisodiyot universitetini tamomlagan, keyinroq Buyuk Britaniyaning Reading universitetida magistrlik darajasini olgan. Shuningdek, u fan nomzodi ilmiy darajasiga ega.
U butun faoliyati davomida mamlakat davlat moliya tizimida, jumladan, O‘zbekiston bank sektorida, Londondagi Yevropa tiklanish va taraqqiyot bankida, G‘aznachilik departamentida ishlagan.
Umurzoqov 2014-2019-yillarda O‘zbekiston Charm-sanoat uyushmasida bir qancha mas’ul lavozimlarda ishlagan, “O‘zchampoyavzari” uyushmasi prezidenti maslahatchisi, keyinroq rais o‘rinbosari, so‘ngra “O‘zcharmsaat” uyushmasi raisi lavozimlarida ishlagan.
U 2019-yilning yanvar oyida Investitsiyalar va tashqi savdo vaziri etib tayinlangan edi. 2020-yilning mart oyida Qonun chiqaruvchi yuan uning bosh vazir oʻrinbosari lavozimiga tayinlanishini maʼqullagan. Shuningdek, u 2022-2023-yillarda Prezident Administratsiyasining ijrochi rahbari lavozimida ishlagan.
Siyosat | 23:11
62
1 daqiqa o’qish
O‘zbekiston Prezidenti Administratsiyasi rahbari Saida Mirziyoyeva MEDEF xalqaro ishbilarmonlar kengashining O‘zbekiston-Fransiya kengashi raisi, Orano direktorlar kengashi raisi Klod Iauven boshchiligidagi Fransiyaning yirik kompaniyalari vakillari bilan uchrashdi.
Foto: Telegram/Saida Mirziyoyeva
“Biz energetika, taʼlim, suv taʼminoti, transport va shahar infratuzilmasi kabi muhim sohalarda hamkorlikni kengaytirish tarafdorimiz”, — deyiladi Mirziyoyeva Telegram’dagi bayonotida.
U, shuningdek, uchrashuv Fransiya prezidenti Emmanuel Makron bilan so‘nggi muloqotdan so‘ng bo‘lib o‘tganini qo‘shimcha qildi.
Prezident Shavkat Mirziyoyev va Prezident Aleksandr Lukashenko 9-iyul kuni Minskda ommaviy axborot vositalari vakillariga murojaat qilib, ikki tomonlama muzokaralar yakunlarini bayon qildilar va rasmiy tashrifni ikki tomonlama munosabatlardagi tarixiy bosqich deb atadilar.
Foto: Prezident matbuot xizmati
Davlat rahbarlari strategik sheriklik munosabatlarini oʻrnatish toʻgʻrisidagi deklaratsiyaning imzolangani ikki tomonlama munosabatlarni rasmiy ravishda yangi bosqichga koʻtargan sammitning asosiy yutuqlaridan biri boʻlganini taʼkidladilar.
Prezident Mirziyoyev ushbu deklaratsiya davlatlararo hamkorlikning yangi sahifasini ochishi va ikki mamlakatning ko‘p qirrali sheriklikni uzoq muddatli rivojlantirishga qat’iy intilishini ifodalashini ta’kidladi.
Har ikki prezident muzokaralarning muvaffaqiyatli o‘tishiga keng ko‘lamli tayyorgarlik ko‘rilganini ta’kidladi.
Tashrif oldidan ikki davlat hukumatlararo qo‘mita va Ishbilarmonlar kengashi majlislari, siyosiy maslahatlashuvlar, 3-O‘zbekiston-Belarus mintaqaviy forumi, O‘zbekiston madaniyati kuni, tahliliy institutlar vakillari bilan muhokamalar o‘tkazdi.
Davlat rahbarlari, shuningdek, siyosiy muloqotni kengaytirish va parlamentlararo hamkorlikni mustahkamlash muhimligini ta’kidladilar.
Savdo, sanoat va energetika asosiy o’rinni egallaydi
Sammit oldidan ikki davlat oʻzaro tovar ayirboshlash hajmini 2 milliard dollarga yetkazish va ustuvor yoʻnalishlarda yangi qoʻshma loyihalarni ishga tushirish boʻyicha amaliy qadamlarni belgilab beruvchi kompleks “yoʻl xaritasi”ni tasdiqladi.
Reja qishloq xo‘jaligi, mashinasozlik, farmatsevtika, elektrotexnika, mikroelektronika, to‘qimachilik, mebel ishlab chiqarish va boshqa sohalarda hamkorlikni o‘z ichiga oladi.
Tomonlar, shuningdek, O‘zbekistonda birinchi atom elektr stansiyasi va tegishli infratuzilmani qurishda Belarus tajribasidan foydalanish bo‘yicha kelishuvga erishdilar.
Prezidentlar 230 ga yaqin o‘zbekistonlik tadbirkorlarni birlashtirgan III O‘zbekiston-Belarus mintaqaviy forumida erishilgan yutuqlarni yuqori baholadilar.
Turli sohalarda hamkorlikni kengaytirish
Mirziyoyev va Lukashenko mintaqaviy va xalqaro tashkilotlar, jumladan, Birlashgan Millatlar Tashkiloti, Mustaqil Davlatlar Hamdoʻstligi, Shanxay Hamkorlik Tashkiloti va Qoʻshilmaslik harakati doirasida yaqin hamkorlikka intilishlarini tasdiqladilar.
Ikki davlat rahbarlari, shuningdek, madaniyat, san’at, ta’lim, tibbiyot va turizm sohalarida o‘zaro almashinuvlarni kengaytirishni davom ettirishga kelishib oldilar.
Shavkat Mirziyoyev Minskda “O‘zbekiston-Belarus do‘stlik xiyoboni”ni tashkil etish taklifi bilan chiqqan Aleksandr Lukashenkoga o‘z minnatdorchiligini bildirdi.
Ikki davlat rahbarlari shu yil oxirida sogʻliqni saqlash, taʼlim va turizm boʻyicha forum oʻtkazishga ham kelishib oldilar.
Brifing yakunida ikki davlat prezidentlari tashrif yakunlari yangi tashkil etilgan strategik sheriklikni yanada mustahkamlash, O‘zbekiston va Belarusning barqaror rivojlanishi va farovonligiga xizmat qilishini ta’kidladilar.
Toshkentda xalqaro universitetlar shaharchasi barpo etiladi
Frantsiyada ko’pchilik qo’rqqan narsa yuz berdi.
inqilobdan 37 yillik boshqaruvgacha (video)
-
Iqtisodiyot5 days agoNeft mahsulotlari zaxiramiz 2−3 oy uchun yetarli – Energetika vazirligi
-
Turk dunyosi4 days agoPrezident Tramp Anqarada NATO sammiti boshlanishi munosabati bilan Turkiyaga F-35 samolyotlariga ega boʻlishiga ruxsat berishni koʻrib chiqmoqda
-
Turk dunyosi4 days agoPrezident Tramp NATO aʼzolarini Grenlandiya va mudofaa xarajatlari yuzasidan tanqid qilmoqda
-
Jamiyat5 days ago«Tashabbusli budjet»ning 11-mavsumi 15 iyuldan start oladi
-
Sport5 days ago«Portugaliyaga uchta sovrin olib keldim»
-
Iqtisodiyot4 days ago
O‘zbekiston eng ko‘p giloslarni Rossiyaga eksport qilmoqda
-
Dunyodan3 days ago
Ramzan Qodirov yana Checheniston rahbariyatiga nomzod sifatida ko‘rsatilgan
-
Iqtisodiyot4 days ago
Dollar kursida keskin ko‘tarilish yuz berdi