Jamiyat
Ijtimoiy tarmoqlardagi bolalar: obrazlar ortidagi xavflar
Ijtimoiy tarmoqlarda bolalar ishtirokidagi kontentlar ommalashib borar ekan, mutaxassislar buni bola psixikasiga ta’sir qiluvchi xavfli jarayon sifatida baholaydi. Ayrim davlatlarda bu yo‘nalish qonun bilan cheklangan.
So‘nggi yillarda ijtimoiy tarmoqlarda marketing maqsadida bolalar ishtirokidagi kontentlar soni keskin oshdi. Bolalar blog yuritadi, turli roliklarda ishtirok etib, ota-ona yoki boshqa obrazlarni ijro etadi. Mutaxassislar buni oddiy ko‘ngilochar kontent sifatida qabul qilish xavfli ekanini ta’kidladi.
“Hammamiz yaxshi ko‘radigan “Uyda yolg‘iz” filmida Kevin rolini o‘ynagan aktyor 18 yoshga to‘lganidan keyin haligi bolalikdagi obrazidan, o‘sha statusdan, bolalikda unga berilgan statusdan chiqishga qiynalgan. Narsistik ehtiyojlar hisoblanadi bu. Har doim diqqat markazida bo‘lish. Va necha yillardir psixiatriya shifoxonalarida vaqtini o‘tkazgan. Ya’ni o‘sha kichkinalikda unga singdirilgan rol uchun, kinoda singdirilgan rol uchun u hayotiga ko‘chirgan bu rolni va bundan chiqib ketish juda ham qiyin bo‘lgan. Xuddi shu effektni bizning ijtimoiy tarmoqda blog yuritadigan ayrim bolalarda ham kuzatishimiz ehtimoli bor. Buni inobatga olish kerak ota-onalar”, deya ta’kidlaydi bolalar psixologi Sayyora Azlarova.
Psixologlarga ko‘ra, bu bolaning kelajakda shaxsiy rivojlanishga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Ayrim davlatlarda esa bolalardan marketing maqsadida foydalanish qat’iy cheklangan yoki taqiqlangan.
Mutaxassis Rozaliya Gabdulhakovaning aytishicha, qator davlatlarda bolalardan marketing maqsadida foydalanish qat’iy tartibga solingan: “Bu Xitoyda man qilingan ekan. Aynan mana shu bolalarni marketingda yoki pul topish uchun ishlatish bo‘yicha har xil mamlakatlarning tajribalari bilan ozgina tanishib chiqdim. Masalan, Fransiyada ko‘proq bolalarning puli himoya qilingan ekan. Ya’ni bunaqa bloger bolalarning o‘zini alohida «schyoti» bo‘lishi kerak, muzlatilgan, u yerga har doim mehnatidan bir qismi tushib turadi, faqat bolaning o‘zi uchun to‘planadi. Amerikada ham avval aktyor bolalar uchun bo‘lgan qonunlar hozir bloger bolalar uchun ishlatilishi boshlanyapti ekan. Axloq qoidalarini, bolalarning qadriyatlarini, bolalarning axloqini saqlaydigan qonunlar Xitoyda ekan. Ya’ni Xitoyda ana shu reklamani target yoqish mumkin emas, ya’ni bolalarning aynan axloqi, shaxsiyati ko‘proq himoya qilingan”.
Mutaxassislar ta’kidlashicha, O‘zbekistonda ham bu yo‘nalishda qonunchilikni takomillashtirish zarur va bu jarayonda sohaviy ekspertlar ishtirok etishi muhim.
Bolalar kontenti mavzusidagi podkastning to‘liq variantini Kun.uz’ning YouTube sahifasida tomosha qilish mumkin.
London shahrida o‘tkazilgan “IFE London 2026” xalqaro oziq-ovqat mahsulotlari ko‘rgazmasida “Made in Uzbekistan” brendi ostida taqdim etilgan o‘zbek limonlari xorijiy mutaxassislar va hamkorlar e’tiborini tortdi. Mahsulotning tabiiyligi, xushbo‘yligi va sifati uni boshqa davlatlar mahsulotlaridan ajratib turayotgani ta’kidlanmoqda.
Mazkur ko‘rgazma Yevropadagi yirik tarmoq tadbirlaridan biri bo‘lib, unda 1500 dan ortiq kompaniya ishtirok etdi, 30 mingdan ziyod mutaxassis tashrif buyurdi. Unda oziq-ovqat va ichimliklar ishlab chiqaruvchilari, eksportyorlar, distribyutorlar hamda riteyl tarmoqlari vakillari qatnashdi. O‘zbekiston ushbu ko‘rgazmada Savdo-sanoat palatasi va “Savdoni rivojlantirish kompaniyasi” AJ ko‘magida ishtirok etdi.
E’tiborlisi, mazkur ko‘rgazmada nafaqat davlat va moliyaviy institutlar, balki hududlarda faoliyat yuritayotgan tadbirkorlar ham bevosita ishtirok etdi. Xususan, Xorazmdagi “Fayz Baraka Xorazm” hamda “Bahrombek agro eksport” MChJ rahbarlari ko‘rgazmada qatnashib, o‘zlari yetishtirgan limon mahsulotlarini namoyish etdi. Bu ularga nafaqat eksport bozorlariga chiqish, balki xalqaro tajriba bilan tanishish va yangi hamkorlar topish imkonini yaratdi.
Qayd etish lozimki, bunday yondashuv — ya’ni ishlab chiqaruvchilarning to‘g‘ridan to‘g‘ri xalqaro maydonga chiqishi — mahalliy biznesni rivojlantirishda muhim omil hisoblanadi. Bu esa o‘z navbatida, hududiy tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash va eksport geografiyasini kengaytirishga xizmat qiladi.
Shuningdek, so‘nggi yillarda O‘zbekistonda limonchilik sohasini rivojlantirishga qaratilgan tizimli ishlar amalga oshirilmoqda. Issiqxona xo‘jaliklarini kengaytirish, zamonaviy agrotexnologiyalarni joriy etish hamda eksportbop mahsulot yetishtirishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Ushbu chora-tadbirlar natijasida limonchilik asta-sekin eksportga yo‘naltirilgan muhim tarmoqlardan biriga aylanib bormoqda.
Mazkur jarayonlarda tomonidan tadbirkorlik sub’yektlarini qo‘llab-quvvatlash ishlari amalga oshirilmoqda. Bank tomonidan issiqxona xo‘jaliklarini tashkil etish, ishlab chiqarish hajmini kengaytirish hamda eksportbop mahsulot yetishtirishga qaratilgan loyihalarni moliyalashtirish orqali sohaning rivojlanishiga hissa qo‘shilmoqda.
Hududlardagi aniq loyihalar bunga misol bo‘la oladi. Xorazm viloyatida joylashgan “Fayz baraka Xorazm” MChJda 6 gektar maydonda limon yetishtirilib, yiliga yuzlab tonna hosil olinmoqda. Loyihani kengaytirish orqali ishlab chiqarish hajmini sezilarli darajada oshirish va eksport ulushini ko‘paytirish rejalashtirilgan.
Qashqadaryo viloyati Kitob tumanidagi “Bahrombek agro eksport” MChJ tomonidan esa zamonaviy issiqxonalarda “Toshkent F1” navli limon yetishtirilmoqda. Korxonada mahsulotni saqlash va logistika tizimi yo‘lga qo‘yilgan bo‘lib, bu ichki va tashqi bozorlarga uzluksiz yetkazib berish imkonini bermoqda.
Limonchilik sohasida faqat yetishtirish emas, balki qayta ishlash yo‘nalishini rivojlantirish ham muhim ahamiyat kasb etadi. Shu maqsadda ayrim hududlarda limonni chuqur qayta ishlash, jumladan, sharbat ishlab chiqarish loyihalari ham amalga oshirilmoqda.
Bunday kompleks yondashuv — ishlab chiqarish, moliyalashtirish va eksportni uyg‘unlashtirish — qishloq xo‘jaligini modernizatsiya qilish hamda hududiy iqtisodiy faollikni oshirishda muhim omil bo‘lib xizmat qilmoqda. London ko‘rgazmasida o‘zbek limonlariga bildirilgan qiziqish esa ushbu jarayonlarning xalqaro miqyosdagi aks-sadosi sifatida baholanmoqda.
Reklama huquqi asosida
APK fayllari kiberfiribgarlar uchun telefoningizni ochib beruvchi “kalit” hisoblanadi. Bunday fayllarni ochish shaxsiy ma’lumotlarni ularga qo‘shqo‘llab topshirishday gap.
Telegram’da sudga chaqiruv bilan bog‘liq APK fayllari tarqatilmoqda. Bunday fayllarni ochish yoki zararli havolalarga kirish jiddiy oqibatlarga olib kelishi mumkin.
Ochsa nima bo‘ladi?
“Sud chaqiruvi” har qanday odamni qiziqtirib qo‘yadi. Ayniqsa, xabarnoma akkaunt egasining ismiga yozilgani ko‘pchilikni APK faylni ochishga undaydi. Chunki akkaunt egasida “meni kim sudga berdi ekan?”, “qayerda nima xato qildim?” degan savollarni uyg‘otadi. Aslida kiberfiribgarlarning maqsadi ham ushbu fayllarni ochishga undashdir.
APK fayllari kiberfiribgarlar uchun o‘zgalar telefonini ochib beruvchi “kalit” hisoblanadi. Ularni ochish yoki zararli havolalarga kirish jiddiy oqibatlarga olib kelishi mumkin.
APK fayllari ochilsa, kiberfiribgar quyidagilarni qo‘lga kiritishi mumkin:
shaxsiy ma’lumotlar;
akkauntga ruxsatsiz kirish;
telefon apparatini masofadan boshqarish;
telefondagi moliyaviy ilovalardan pul o‘g‘irlash;
akkaunt nomidan uning tanishlariga zararli fayllar jo‘natish va boshqalar.
Shu sababli, fayl manbasi ishonchli bo‘lmasa, uni ochish va o‘rnatish tavsiya etilmaydi.
Tavsiyalar
Agar shubhali ilova ochilib, telefon qurilmasiga o‘rnatib yuborilgan bo‘lsa, quyidagi choralarni ko‘rish tavsiya qilinadi:
internetni o‘chirish yoki telefonni parvoz rejimiga o‘tkazish;
telefon sozlamalari orqali shubhali ilovani darhol o‘chirib tashlash;
muammo saqlansa, qurilmani tekshirish uchun mutaxassisga murojaat qilish;
to‘lov dasturlari (Payme, Click, Paynet yoki boshqa bank ilovalari) sozlamalariga kirib, u yerdagi qurilmalar bo‘limidan begona qurilmalarni chiqarib yuborish;
plastik karta ulangan telefon raqamini o‘zgartirish.
Avvalroq sirdaryolik yigit Telegram orqali tarqatilgan APK fayllari yordamida yuzlab fuqarolar bank kartalaridan 2 mlrd so‘mdan ortiq mablag‘ni o‘g‘irlagani aniqlangandi.
Bugun Vellington shahridagi «Government House» qarorgohida bo‘lib o‘tgan tantanali marosimda O‘zbekistonning Singapurdagi elchisi Alisher Qayumov Yangi Zelandiyada o‘rindoshlik asosidagi elchi sifatida ushbu davlat General-gubernatori Dame Sindi Kiroga ishonch yorliqlarini topshirdi.
«Dunyo» AA bkrgan ma’lumotga ko‘ra, O‘zbekiston elchisi Yangi Zelandiyaning maori tub aholisiga xos qadimiy an’analar asosida tantanali ravishda kutib olingan.
Rasmiy marosim va undan keyingi suhbat chog‘ida so‘nggi yillarda izchil rivojlanib borayotgan O‘zbekiston – Yangi Zelandiya munosabatlarining bugungi holati va istiqbollari muhokama qilingan. Xususan, siyosiy, savdo-iqtisodiy, ilm-fan, ta’lim va boshqa sohalardagi hamkorlik masalalari atroflicha ko‘rib chiqildi.
Suhbat davomida ikki mamlakat o‘rtasidagi do‘stona munosabatlarni yanada mustahkamlash, siyosiy muloqotni faollashtirish, shuningdek savdo-iqtisodiy, madaniy-gumanitar va boshqa o‘zaro manfaatli sohalarda amaliy hamkorlikni kengaytirish muhim ekani qayd etildi.
Shu bilan birga, Yangi Zelandiya tomoni mamlakatlar o‘rtasidagi parlamentlararo aloqalarni hamda boshqa sohalarda yo‘lga qo‘yilgan hamkorlikni izchil davom ettirishga tayyor ekanini bildirdi.
Uchrashuv yakunida General-gubernator Dame Sindi Kiro ikki tomonlama munosabatlarni bundan buyon ham mustahkamlashdan manfaatdor ekanini ta’kidlab, O‘zbekiston rahbariyati va xalqiga samimiy tilaklarini yo‘lladi.
Majburiy ijro byurosi jamoatchilik bilan aloqalar va huquqiy axborot bo‘yicha katta inspektori Ixtiyor Olimovning «Xabar.uz»ga ma’lum qilishicha, peshko‘lik fuqaro B.M. sobiq xotini J.O.dan pul undirish maqsadida murojaat qilgan.
Holatga ko‘ra, B.M. va J.O.lar birga yashagan davrida ishlagan ish haqlaridan birgalikda «Kobalt» avtomashinasini xarid qilishgan. Avtomashina oila nomidan J.O.ga rasmiylashtirilgan. Oilaviy munosabatlar buzilgandan so‘ng mazkur mulkning huquqiy taqdiri sud orqali hal etilgan.
Sobiq er B.M. turmush davomida orttirilgan mol-mulkni umumiy, deb hisoblab, o‘z ulushini pul ko‘rinishida undirish maqsadida fuqarolik ishlari bo‘yicha Peshku tumanlararo sudiga da’vo arizasi bilan murojaat qilgan. Sud ishni atroflicha o‘rganib chiqqan. Qarorga ko‘ra, avtomashinaning bugungi kundagi o‘rtacha bozor qiymati 121 847 000 so‘m deb belgilanib, uning teng yarmi: 60 923 500 so‘m miqdoridagi pulni javobgar, ya’ni sobiq xotin J.O.dan undirilishi lozim, deb topilgan.
Ijro hujjati Majburiy ijro byurosining Peshko‘ tuman bo‘limiga yuborilib, ijro harakatlari boshlangan. Taraflarga ularning huquq va majburiyatlari to‘liq tushuntirilgan. Natijada 60 923 500 so‘m mablag‘ sobiq er B.M. foydasiga fuqaro J.O.dan to‘liq o‘tkazib berilgan.
«Mazkur holat oilaviy munosabatlar tugagan taqdirda ham turmush davomida orttirilgan mol-mulk qonun doirasida adolatli taqsimlanishini yana bir bor tasdiqlaydi»,—dedi Ixtiyor Olimov.
Toshkent shahri Yakkasaroy tumanida sodir bo‘lgan yo‘l-transport hodisasida avtobus piyodani urib yuborib, jabrlanuvchi shifoxonaga olib ketildi.
Foto: Prezident matbuot xizmati
2026 yil 2 aprel kuni soat 12:41larda «Man» rusumli avtobus Shota Rustaveli ko‘chasida avtobuslar uchun ajratilgan maxsus yo‘lak bo‘ylab harakatlanayotgan vaqtda yo‘l-transport hodisasi sodir etgan.
Ma’lum qilinishicha, piyoda tartibga solingan o‘tish joyidan tashqari, svetoforning qizil chirog‘ida yo‘lni kesib o‘tayotgan vaqtda avtobus uni urib yuborgan.
Hodisa oqibatida 2013 yilda tug‘ilgan piyoda tan jarohati olib, tez tibbiy yordam brigadasi tomonidan shifoxonaga olib ketilgan. Shifokorlarning dastlabki xulosasiga ko‘ra, unga bosh miya chayqalishi tashxisi qo‘yilgan.
Haydovchi tomonidan jabrlanuvchiga birinchi tibbiy yordam ko‘rsatilib, tez yordam chaqirilgan. Hozirda piyoda shifokorlar nazoratida.
Mazkur holat yuzasidan tegishli idoralar tomonidan tekshiruv ishlari olib borilmoqda.
O‘zbekiston milliy valyutadagi umumiy qiymati 1 milliard dollar bo‘lgan rekord darajadagi past foizli obligatsiyalar chiqardi
Ijtimoiy tarmoqlardagi bolalar: obrazlar ortidagi xavflar
O‘zbekistonda Kia x FIFA 2026™ mijozlar o‘rtasidagi tanlov g‘oliblari aniqlandi
-
Siyosat4 days agoOʻzbekiston va Afgʻoniston oʻrtasida iqtisodiy aloqalarni mustahkamlash boʻyicha qoʻshma ishbilarmonlar kengashi tuzildi
-
Dunyodan5 days ago
AQShda hukumatga qarshi ommaviy namoyishlar boshlandi
-
Jamiyat4 days agoMITʼdan 100 foiz grant yutgan sirdaryolik Asilbek Sunnatov
-
Iqtisodiyot2 days ago
O‘zbekistonda qaysi xorijiy davlat IT kompaniyalari ko‘p?
-
Jamiyat5 days ago
Shaxsga doir muhim ma’lumotlar O‘zbekiston hududida saqlanishi shartligi belgilandi
-
Sport4 days ago
O‘zbekiston Venesuelani yengib xalqaro turnirda g‘olib chiqdi
-
Jamiyat2 days agoJurnalist Karim Bahriyev vafot etdi
-
Siyosat22 hours agoOʻzbekiston yangi qonunchilik tashabbusi bilan yashil hududlarni 30% qamrab olishni maqsad qilgan