Dunyodan
Hormuzdan tashqaridagi yirik neft yo‘llari ham xavf ostida.
Yaqin Sharqdagi keskinlik yangi bosqichga kirmoqda. 19-martga o‘tar kechasi Saudiya Arabistonining Qizil dengiz sohilidagi Yanbu sanoat hududida kuchli portlash sodir bo‘lgani xabar qilingan. Turli manbalarga ko‘ra, hodisa Eron tomonidan amalga oshirilishi mumkin bo‘lgan raketa hujumi bilan bog‘liq.
Eron ommaviy axborot vositalari neft terminallari va neftni qayta ishlash zavodlari shikastlangani haqida xabar berdi. Mahalliy aholi tunda portlashlar va chaqnashlarni ko’rganini xabar qildi. Aytilishicha, Sputnik maʼlumotlari ushbu mintaqadagi issiqlik anomaliyalarini ham qayd etadi.
Ayni paytda Saudiya Arabistoni rasmiylari hujumni to‘liq tan olmagan, biroq buni ham inkor etmagan. Qisqa bayonotda havo hujumidan mudofaa tizimlari faqat ba’zi hududlarda faoliyat ko’rsatgani bildirildi.
Yanbu strategik muhim nuqtadir. Bu Saudiya Arabistoni neft eksporti uchun asosiy zaxira yo‘llardan biri bo‘lib, Hormuz bo‘g‘ozining yopilishi sharoitida yanada muhim ahamiyat kasb etdi. So’nggi haftalarda Sharqiy-G’arbiy Petroline quvuri orqali neft yetkazib berish ko’paydi va bu Yanbuni asosiy eksport markaziga aylantirdi.
Xususan, Bloomberg Yanbu porti orqali neft eksporti fevral oyiga nisbatan uch barobarga oshganini qayd etdi.
Shu sababli, potentsial zarbalar nafaqat Saudiya infratuzilmasi, balki global neft ta’minotiga ham ta’sir ko’rsatadigan omil hisoblanadi. Hodisa shuni ko‘rsatdiki, Hormuzdan tashqaridagi muqobil yo‘llar ham xavf ostida.
Voqealarning ketma-ketligiga qarab, bu hujum avvalgi avj olishning davomi bo’lib ko’rinadi. Avval Isroilning Eronning Janubiy Pars gaz koniga hujumi, keyin esa Qatarning Ras Laffan infratuzilmasiga hujum qilgani haqida xabar berilgan. Yanbu voqeasi esa energetika infratuzilmasi ustidagi mojarolarning kengayishini anglatadi.
Bozor ham bu signalga tezda javob berdi. 19-mart kuni ertalab Brent markali neft narxi 110 dollardan oshdi, bu bir kechada sezilarli o‘sishdir. Tankerlar harakati va Yanbu atrofida to‘plangan ba’zi kemalar harakati to‘xtatilgani haqida xabarlar bor.
Mutaxassislarning aytishicha, hujum strategik muhim signaldir. Agar avvallari asosiy xavf Ormuz bo‘g‘ozi bilan bog‘liq bo‘lsa, endi muqobil neft yo‘llari ham nishonga olingan ko‘rinadi. Bu global energiya bozorlarida noaniqlikni yanada kuchaytirishi mumkin.
Boshqacha aytganda, Yanbu atrofidagi voqealar Yaqin Sharq urushi nafaqat harbiy, balki energetika infratuzilmasini ham qamrab olgan keng ko‘lamli mojaroga aylanib borayotganidan dalolat beradi. Agar bu jarayon davom etsa, bu nafaqat mintaqa iqtisodiyoti, balki butun dunyo uchun jiddiy oqibatlarga olib kelishi mumkin.