Iqtisodiyot
Homiladorlik va kasallik nafaqalari endi qanday to‘lanadi?
O‘zbekistonda homiladorlik va kasallik nafaqalarini tayinlash hamda to‘lashning yangi tartibi joriy etildi. Endilikda to‘lovlar “Baraka” ijtimoiy kartasi orqali amalga oshiriladi. Kun.uz yangi tizimning asosiy o‘zgarishlari, nafaqa olish shartlari va to‘lov mexanizmini tushuntiradi.
“Davlat ijtimoiy sug‘urtasi to‘g‘risida”gi qonun hamda Vazirlar Mahkamasining 796-son qaroriga muvofiq, homiladorlik va tug‘ish hamda vaqtincha mehnatga layoqatsizlik nafaqalarini tayinlash va to‘lashning yangi mexanizmi joriy etildi. Bunda homiladorlik va tug‘ish nafaqasi to‘liq, kasallik nafaqasi esa 6-kundan boshlab Davlat ijtimoiy sug‘urta jamg‘armasi hisobidan moliyalashtiriladi .
Davlat ijtimoiy sug‘urtasi nima?
Davlat ijtimoiy sug‘urtasi — sug‘urta hodisasi yuz berganda sug‘urtalangan shaxslarning daromadlari yo‘qolishi oldini olishga qaratilgan davlat kafolatlari tizimidir. U majburiy va ixtiyoriy asoslarda amalga oshiriladi hamda vaqtincha mehnatga layoqatsizlik, homiladorlik va tug‘ish kabi sug‘urta hodisalari yuz berganda fuqarolarni ijtimoiy himoya qilishni ta’minlaydi.
Quyidagilar majburiy asosda qamrab olinadi:
mehnat faoliyatini mehnat shartnomalari asosida amalga oshirayotgan fuqarolar;
fuqarolik-huquqiy xususiyatga ega shartnomalar asosida xizmat ko‘rsatayotgan (ish bajarayotgan) fuqarolar;
yuridik shaxslarning rahbarlari sifatida faoliyatni amalga oshiradigan fuqarolar.
Ixtiyoriy asosda sug‘urtalanadigan shaxslar esa quyidagilar:
o‘zini o‘zi band qilgan shaxslar;
dehqon xo‘jaligida band bo‘lgan shaxslar;
shaxsiy tomorqa yer uchastkalarida band bo‘lgan shaxsiy tomorqa yer uchastkalarining egalari yoki ularning oila a’zolari;
davlat organlari va boshqa tashkilotlar tomonidan chet davlatlarda tashkil etilgan tashkilotlarda ishlaydigan O‘zbekiston Respublikasi fuqarolari;
chet elda yollanib ishlaydigan O‘zbekiston Respublikasi fuqarolari;
O‘zbekiston Respublikasi hududida doimiy yashovchi hamda O‘zbekiston Respublikasi hududida daromad keltiradigan faoliyatni amalga oshiradigan chet el fuqarolari va fuqaroligi bo‘lmagan shaxslar;
ishlamaydigan fuqarolar, ular uchun sug‘urta badali eri (xotini) tomonidan to‘langanda;
yuridik shaxslarning muassislari (ishtirokchilari) sifatida daromadlar oladigan fuqarolar;
yakka tartibdagi tadbirkorlar, shu jumladan, “Hunarmand” uyushmasining a’zolari bo‘lgan hunarmandchilik faoliyati sub’yektlari;
faoliyatni yuridik shaxs tashkil etmagan holda, oilaviy tadbirkorlik shaklida amalga oshiradigan oila a’zolari;
dehqon xo‘jaligining boshlig‘i.
Homiladorlik va tug‘ish nafaqasi (dekret puli) qanday to‘lanadi?
2026 yil 1 yanvardan boshlab sug‘urtalangan shaxslarga homiladorlik va tug‘ish nafaqasi Davlat ijtimoiy sug‘urta jamg‘armasi mablag‘lari hisobidan to‘lanmoqda. Avval ushbu nafaqani ish beruvchi to‘lab kelgan edi.
Nafaqa mehnatga layoqatsizlik varaqasi (kasallik varaqasi) asosida tayinlanadi.
Homiladorlik va tug‘ish nafaqasi (dekret) puli qanday hisoblanadi?
Homiladorlik va tug‘ish nafaqasi ayolning o‘rtacha oylik ish haqi hamda sug‘urta staji asosida hisoblanadi. Sug‘urta stajiga qarab o‘rtacha ish haqining quyidagi ulushi qo‘llanadi:
10 oydan 24 oygacha staj uchun — 75 foiz;
25 oydan 60 oygacha staj uchun — 85 foiz;
61 oy va undan ortiq staj uchun — 100 foiz.
Bunda nafaqani hisoblashda o‘rtacha oylik ish haqining mehnatga haq to‘lash eng kam miqdorining (MHTeKM) 10 baravaridan oshmagan qismi inobatga olinadi.
Nafaqa miqdorini Davlat ijtimoiy sug‘urta jamg‘armasining axborot tizimi mavjud ma’lumotlar asosida avtomatik hisoblaydi va ayoldan alohida ariza topshirish talab etilmaydi.
Homiladorlik va tug‘ish nafaqasi 126 kalendar kun uchun (tug‘ish qiyin kechgan yoki ikki va undan ortiq bola tug‘ilganda — 140 kalendar kun uchun) biryo‘la hisoblanadi va bir martalik to‘lov sifatida to‘lab beriladi.
Rasmiy ishlamaydigan ayollar ham dekret puli olishi mumkinmi?
Ha. Biroq buning uchun ixtiyoriy ijtimoiy sug‘urta tizimida ishtirok etish talab qilinadi. Nafaqa quyidagi holatlarda tayinlanishi mumkin:
ayol o‘zini o‘zi band qilgan shaxs sifatida ro‘yxatdan o‘tgan va ixtiyoriy ijtimoiy sug‘urta badallarini to‘lab kelayotgan bo‘lsa;
yoki ayol ishlamasa, uning uchun ishlovchi turmush o‘rtog‘i ixtiyoriy ijtimoiy sug‘urta badallarini to‘lab kelayotgan bo‘lsa.
Bunda badallar kamida 10 oy davomida to‘langan bo‘lishi, shundan oxirgi 6 oy uzluksiz bo‘lishi shart. Nafaqa miqdori to‘langan badallar muddati va hajmiga bog‘liq.
Shu bilan birga, ixtiyoriy asosda sug‘urtalangan shaxslar uchun homiladorlik va tug‘ish nafaqasi mehnatga haq to‘lashning eng kam miqdorining 5 baravaridan oshmaydi. Hozirgi kunda bu 6 million 355 ming so‘mni tashkil etadi.
Ixtiyoriy ijtimoiy sug‘urta badalining eng kam oylik miqdori esa MHTeKMning 5 foizi bo‘lib, hozir 63 ming 550 so‘m etib belgilangan. Ixtiyoriy badallarni “Baraka” ilovasi orqali to‘lash mumkin.
Vaqtincha mehnatga layoqatsizlik nafaqasi nima?
Bu xodim kasalligi yoki boshqa qonunchilikda nazarda tutilgan holatlar sabab vaqtincha ishlay olmagan davr uchun to‘lanadigan nafaqadir.
Kasallik nafaqasi elektron mehnatga layoqatsizlik varaqasi asosida tayinlanadi. Nafaqani tayinlash, hisoblash va to‘lash Davlat ijtimoiy sug‘urta jamg‘armasining axborot tizimlari orqali elektron shaklda amalga oshiriladi.
Yangi tartibga ko‘ra, kasallik nafaqasi kalendar yilidagi dastlabki 5 kalendar kun uchun ish beruvchi (ish beruvchi mavjud bo‘lmaganda — shaxsning o‘zi) hisobidan, 6-kundan boshlab esa Davlat ijtimoiy sug‘urta jamg‘armasi hisobidan to‘lanadi.
Nafaqa miqdori sug‘urta stajiga qarab belgilanadi:
Bunda nafaqani hisoblashda o‘rtacha oylik ish haqining mehnatga haq to‘lashning eng kam miqdorining (MHTeKM) 10 baravaridan oshmagan qismi inobatga olinadi.
Kasallik nafaqasi bir kalendar yilida jami 182 kalendar kungacha to‘lanadi.
Bunda kasallangan bolani parvarish qilish zarur bo‘lganda nafaqa to‘lanadigan muddat:
Shuningdek, I va II guruh nogironligi bo‘lgan shaxslar, 18 yoshga to‘lmagan to‘rt nafar va undan ortiq farzandi bor shaxslar, shuningdek, nogironligi bo‘lgan farzandni tarbiyalayotgan shaxslar uchun kasallik nafaqasi miqdori yana 20 foiz bandga oshiriladi.
Nafaqalar qanday tayinlanadi?
Yangi tizim proaktiv shaklda ishlaydi, ya’ni nafaqani tayinlash uchun fuqarodan ariza yoki alohida murojaat talab etilmaydi.
1-bosqich. Elektron mehnatga layoqatsizlik varaqasi rasmiylashtiriladi
Fuqaro kasallanganda yoki homiladorlik va tug‘ish ta’tiliga chiqishda tibbiyot muassasasiga murojaat qiladi. Shifokor “Yagona tibbiy” axborot tizimi orqali elektron mehnatga layoqatsizlik varaqasini rasmiylashtiradi.
Nafaqa tayinlanishi bo‘yicha xabarnomalarni olish uchun elektron mehnatga layoqatsizlik varaqasida fuqaroning amaldagi telefon raqami ko‘rsatilgan bo‘lishi lozim.
Chet elda kasallangan O‘zbekiston fuqarolari xorijda berilgan tibbiy hujjatlarni notarial tasdiqlangan tarjimasi bilan O‘zbekistondagi yashash joyi bo‘yicha poliklinikaning vrachlik-maslahat komissiyasiga taqdim etadi.
2-bosqich. Nafaqa avtomatik hisoblanadi
Elektron mehnatga layoqatsizlik varaqasi rasmiylashtirilgach, ma’lumotlar avtomatik ravishda “Ijtimoiy sug‘urta” axborot moduliga yuboriladi. Tizim fuqaroning sug‘urta staji va daromadlari to‘g‘risidagi ma’lumotlarni tekshiradi hamda nafaqa miqdorini avtomatik hisoblaydi.
3-bosqich. Fuqaroga xabarnoma yuboriladi
Nafaqa tayinlangani yoki uni tayinlash rad etilgani haqida fuqaro SMS, “Baraka” mobil ilovasi hamda my.gov.uz portalidagi shaxsiy kabineti orqali xabardor qilinadi.
4-bosqich. Nafaqa to‘lanadi
Tayinlangan nafaqa qonunchilikda belgilangan muddatlarda fuqaroning “Baraka” ijtimoiy kartasiga to‘g‘ridan to‘g‘ri o‘tkaziladi.
“Baraka” kartasi bo‘lmasa nima bo‘ladi?
Fuqarodan alohida murojaat talab etilmaydi. Nafaqa tayinlangach, “Baraka” mobil ilovasida avtomatik ravishda virtual ijtimoiy karta ochiladi va mablag‘ aynan shu kartaga o‘tkaziladi. Agar plastik karta kerak bo‘lsa, uni mobil ilova orqali buyurtma qilish mumkin. Vaqtincha mehnatga layoqatsizlik nafaqasi tayinlangan fuqarolarga “Baraka” ijtimoiy kartasi bepul rasmiylashtirib beriladi. Shuningdek, nafaqa tayinlangani va mablag‘ tushgani haqidagi ma’lumotlarni ham “Baraka” mobil ilovasi orqali kuzatish mumkin.
Milliy statistika qo‘mitasiga ko‘ra, 2026-yil yanvar–iyun oylarida O‘zbekistonda yirik korxonalar tomonidan 75,2 trln so‘mlik oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqarilgan.
Bu ko‘rsatkich 2025-yilning mos davriga nisbatan 12 foizga oshgan. Hududlar kesimida eng yuqori natija Toshkent shahrida qayd etilgan — 13,9 trln so‘m.
Keyingi o‘rinlarda Toshkent viloyati 10,7 trln so‘m va Samarqand viloyati 10,1 trln so‘m bilan joylashgan. Andijon va Farg‘ona viloyatlarining har birida 5,6 trln so‘mlik oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqarilgan.
Buxoro viloyatida oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqarish hajmi 4,7 trln so‘m, Qashqadaryoda 4,6 trln so‘m, Namanganda 4,5 trln so‘mni tashkil etgan.
Qoraqalpog‘iston Respublikasi va Navoiy viloyatida ko‘rsatkich bir xil — 3,2 trln so‘mdan. Xorazm viloyatida 2,4 trln so‘m, Sirdaryo va Surxondaryo viloyatlarining har birida 2,3 trln so‘mlik mahsulot ishlab chiqarilgan. Jizzax viloyatida esa yirik korxonalar tomonidan 2,1 trln so‘mlik oziq-ovqat mahsuloti ishlab chiqarilgan.
Prezident Shavkat Mirziyoyev ishtirokida mamlakatimiz mustaqilligining 35 yilligi munosabati bilan hududlarda yangi obyektlarni ishga tushirish marosimi bo‘lib o‘tdi.
Tadbirda davlatimiz rahbari hududlardagi studiyalarga yig‘ilgan keng jamoatchilik vakillarini, ular orqali butun xalqimizni yaqinlashib kelayotgan ulug‘ bayram bilan tabrikladi.
Ortda qolgan o‘n yilda O‘zbekistonda inson qadrini ulug‘lash va aholi farovonligini oshirishga qaratilgan keng ko‘lamli islohotlar yuz berdi. Tadbirkorlikka keng yo‘l ochilib, iqtisodiyotni diversifikatsiya qilish, raqobatbardosh sanoat tarmoqlarini yaratish, chekka tuman va qishloqlar infratuzilmasini yaxshilash bo‘yicha ulkan ishlar bajarildi. Ta’lim, tibbiyot va madaniyat sohalariga e’tibor yangi bosqichga ko‘tarildi.
– So‘nggi o‘n yil mamlakatimiz tarixida yangi Uyg‘onish davri – Uchinchi Renessans poydevorini qurish bosqichi sifatida abadiy muhrlandi, – dedi Prezidentimiz.
Bu davrda iqtisodiyotimiz hajmi 2,5 barobardan ziyod oshdi. Iqtisodiyot tarmoqlariga 160 milliard dollar xorijiy investitsiya jalb qilinib, umumiy qiymati 76 milliard dollarlik 2 ming 163 ta yirik sanoat loyihasi ishga tushirildi, qariyb 6 million nafar aholi doimiy ish o‘rni bilan ta’minlandi.
Bugun yurtimizda dunyoning yetakchi kompaniyalari, yirik investorlari va xalqaro moliya institutlari ishtirokida ko‘plab loyihalar amalga oshirilmoqda. Investitsiyalar ko‘payishi bilan sanoatimiz qiyofasi ham tubdan o‘zgarmoqda.
– Biz xomashyo eksport qilgan davlatdan uni chuqur qayta ishlash zanjiri asosida tayyor mahsulotni jahon bozoriga olib chiqadigan iqtisodiyotga o‘tyapmiz. Eng muhimi, yangi korxonalar bilan birga zamonaviy texnologiyalar, yangi kasblar va yuqori malakali ish o‘rinlari ham paydo bo‘lmoqda, – dedi davlatimiz rahbari.
Joriy yilning o‘zida 1,7 milliard dollarlik 56 ta yirik zamonaviy sanoat va servis obyekti ish boshladi, 8,8 mingta yuqori daromadli ish o‘rni yaratildi.
Shuningdek, budjetdan ajratilgan 46 trillion so‘m hisobidan 385 ta maktab, 113 ta bog‘cha, 81 ta shifoxona, 7,5 ming kilometr yo‘l, 3,2 ming kilometr ichimlik suvi va kanalizatsiya tarmoqlari qurildi, ta’mirlandi va rekonstruksiya qilindi.
Bugungi marosimda mamlakatimizning barcha hududlarida umumiy qiymati qariyb 50 trillion so‘m bo‘lgan 72 ta yirik sanoat va servis loyihasi hamda 91 ta ijtimoiy soha obyekti foydalanishga topshirildi. Ularning ochilishi Mustaqillik bayramiga munosib tuhfa bo‘ldi.
Yangi loyihalar hisobiga 15 mingta ish o‘rni yaratiladi, budjetga yiliga qo‘shimcha 1 trillion so‘m tushum tushishi ta’minlanadi.
Investitsiya loyihalari energetika, qishloq xo‘jaligi va oziq-ovqat sanoati, metallurgiya, avtomobilsozlik, elektrotexnika, qurilish materiallari, tog‘-kon, to‘qimachilik va yengil sanoat kabi muhim yo‘nalishlarni qamrab olgan.
Jumladan, Sirdaryo viloyatida 1 ming 573 megavattli elektr energiyasi ishlab chiqarish quvvati, Qoraqalpog‘iston Respublikasida 200 megavattli shamol elektr stansiyasi va 100 megavattli energiya saqlash tizimi ishga tushirildi. Navoiy viloyatidagi yangi energetika loyihalari yiliga 657 million kilovatt-soat elektr energiyasini ishlab chiqaradi.
Mazkur loyihalar orasida mamlakatimizning eksport salohiyatini sezilarli oshiradigan quvvatlar ham bor. Andijon, Namangan va Jizzax viloyatlarida ishga tushirilgan to‘qimachilik, trikotaj va gilam mahsulotlari ishlab chiqarish korxonalari millionlab dollarlik eksportni ta’minlaydi. Samarqand va Toshkent viloyatlarida barpo etilgan yangi metallurgiya korxonalari ham sanoat kooperatsiyasini kengaytirish va import o‘rnini bosishga xizmat qiladi.
Prezidentimiz bugungi loyihalarni faqat investitsiya va eksport ko‘rsatkichlari bilan o‘lchash to‘g‘ri bo‘lmasligini ta’kidladi. Yangi o‘quv yili arafasida ijtimoiy sohada ham ko‘plab zamonaviy obyektlar foydalanishga topshirilmoqda. Ular orasida 36 ta bolalar bog‘chasi, 43 ta maktab, 7 ta oliy ta’lim muassasasi va 3 ta shifoxona bor.
Yangi Toshkent hududida jahon standartlari asosida 10 gektar maydonda barpo etilgan Yangi O‘zbekiston universitetining zamonaviy majmuasi shular jumlasidandir. Bu yerda 7 ming nafar talaba tahsil olishi uchun sharoit yaratilgan.
Oliy ta’lim muassasasida Garvard universiteti bilan hamkorlikda Rektorlar maktabi faoliyati yo‘lga qo‘yildi. Oksford universiteti bilan birgalikda davlat xizmatchilarining malakasini oshirish bo‘yicha “Ta’lim xabi” tashkil etiladi. 1-oktyabrdan Sun’iy intellekt instituti ish boshlaydi.
Shuningdek, 30 ming kvadrat metr maydonga ega besh qavatli yangi Milliy kutubxona eng zamonaviy texnikalar bilan jihozlangan. U bir vaqtning o‘zida 1,5 ming nafar kitobxonga xizmat ko‘rsata oladi. Bu yerda 28 dan ziyod o‘quv xonasi va zallar, turli sig‘imdagi konferensiya zallari tashkil etilgan, 200 mingdan ortiq kitob jamlangan.
Qarshi shahrida 400 milliard so‘mlik Iqtisodiyot va pedagogika universitetining zamonaviy bino va inshootlari barpo etildi. Bu yerda 3 ming nafar talaba tahsil oladi, 700 nafar aholi daromadli ish bilan ta’minlanadi.
Farg‘ona viloyatidagi yangi zamonaviy tibbiyot muassasasida esa yiliga 60 ming nafar bemorni davolash va 30 ming nafar ayolni skriningdan o‘tkazish imkoniyati yaratildi.
Davlatimiz rahbari yangi obyektlarni barpo etishda ishtirok etgan investor va tadbirkorlar mehnatini yuksak baholadi.
– Siz kiritayotgan har bir investitsiya O‘zbekiston kelajagining poydevorini mustahkamlaydi. Siz yaratayotgan har bir ish o‘rni oilalar farovonligiga xizmat qiladi. Siz ishlab chiqarayotgan har bir mahsulot mamlakatimiz iqtisodiy salohiyatini yangi bosqichga olib chiqadi. Siz eksport qilayotgan har bir tovar O‘zbekistonning jahon bozoridagi raqobatbardoshligini oshiradi, – dedi Prezidentimiz.
Ushbu loyihalarni barpo etishda fidoyilik ko‘rsatgan quruvchilar, muhandis va loyihachilar, tadbirkor va investorlarga minnatdorlik bildirildi.
Shundan so‘ng davlatimiz rahbari ramziy tugmani bosdi va 72 ta yirik investitsiya loyihasi hamda 91 ta ijtimoiy soha obyekti foydalanishga topshirildi.
O‘zbekiston kartoshkani asosan qaysi davlatlardan sotib oldi?
Source link
2026-yil yanvar–iyun oylarida O‘zbekistonda yirik korxonalar tomonidan 19 trln so‘mlik kiyimlar ishlab chiqarilgan. Bu haqda Milliy statistika qo‘mitasi xabar berdi.
Qayd etilishicha, hududlar kesimida eng yuqori ko‘rsatkich Andijon viloyatida qayd etilgan — 7,1 trln so‘m. Bu ko‘rsatkich ikkinchi o‘rindagi Toshkent viloyati natijasidan 3 barobardan ko‘proq yuqori.
Toshkent viloyatida kiyim ishlab chiqarish hajmi 2,1 trln so‘m, Namanganda 1,8 trln so‘m, Toshkent shahrida esa 1,7 trln so‘mni tashkil etgan. Farg‘ona viloyatida ham 1,4 trln so‘mlik mahsulot ishlab chiqarilgan.
Samarqand viloyatida yirik korxonalar 1 trln so‘mlik kiyim mahsulotlari ishlab chiqargan. Qashqadaryoda bu ko‘rsatkich 897,9 mlrd so‘m, Buxoroda 659,8 mlrd so‘m, Xorazmda 620,1 mlrd so‘m bo‘lgan.
Navoiy viloyatida kiyim ishlab chiqarish hajmi 578 mlrd so‘m, Sirdaryoda 324,7 mlrd so‘m, Qoraqalpog‘iston Respublikasida 307,8 mlrd so‘mni tashkil etgan.
Bulardan tashqari, Surxondaryoda 227,1 mlrd so‘m, Jizzax viloyatida esa 203 mlrd so‘mlik kiyim mahsulotlari ishlab chiqarilgan.
Dushanbadan dollar bilan bog‘liq vaziyat qanday bo‘ladi?
Source link
Oziq-ovqat ishlab chiqarishda qaysi hududlar yetakchi?
Prezident ishtirokida umumiy qiymati 50 trln so‘mlik loyihalar ishga tushirildi
«Milliy manfaatlarni himoya qilish dunyodan yopilish degani emas» — Sherzod Asadov
-
Siyosat3 days ago
Илҳом Алиев Тошкентда тантанали кутиб олинди
-
Siyosat3 days ago
Shavkat Mirziyoyev «Haydar Aliyev» ordeni bilan taqdirlandi
-
Mahalliy5 days ago
O‘zbekistonda 10-sinf o‘quvchilari o‘qishini texnikumga ko‘chirishi mumkin bo‘ladi
-
Siyosat3 days ago
O‘zbekiston va Ozarbayjon o‘rtasida Abadiy do‘stlik shartnomasi imzolandi
-
Jamiyat5 days ago
O‘zbekistonda endi uylarni «rassrochka»ga olib bo‘lmaydimi?
-
Iqtisodiyot4 days ago
O‘zbekistonda kiyim ishlab chiqarish bo‘yicha qaysi hududlar yetakchi?
-
Siyosat3 days ago
To‘qayev prezidentlikka qayta nomzod qo‘yishi haqidagi savolga javob berdi
-
Siyosat2 days ago
Ўзбекистон ва Озарбайжон раҳбарлари Бухоронинг машҳур обидаларини зиёрат қилдилар (фото)