Jamiyat
“Hokimiyat tomonidan tadbirkorni faqat ezish bo‘lib qoldi” – tadbirkorlar nimadan norozi?
Toshkentda hokimiyatdagilarning buyrug‘ini bajarmagani uchun tadbirkorlarning ishlab turgan obekti elektr tokidan uzib qo‘yilayotgani aytilmoqda. Kun.uz’ga murojaat qilganlarga ko‘ra, bu birinchi marta bo‘layotgan holat emas. “Hokimiyatdan kelishadi, unisini, bunisini muammo qilib, svetingni o‘chiraman deydi. Faqat topib olgan ishi svetni o‘chirish”, deydi tahririyatga intervyu bergan ishbilarmonlardan biri.
{Yii::t(}
O’tkazib yuborish 6s
O’tkazib yuborish
Mirzo Ulug‘bek hamda Olmazor tumanlarida ishlovchi 2 nafar tadbirkor Kun.uzʼga murojaat qildi. Ularning har ikkisida vaziyat o‘xshash: hokimiyat vakillarining buyrug‘ini bajarmagani sabab birining jarrohlik amaliyoti ketayotgan klinikasi, ikkinchisining mijozlarga xizmat qilib turgan restorani elektr tokidan uzib qo‘yilgan.
Tadbirkorlar rasmiylarning bu xatti-harakatidan qattiq e’tirozda. Ularning aytishicha, hokimiyatdagilar tomonidan bunday bosimlar doimiy qilib kelinadi, yurtdoshlarimiz buni tadbirkorlik faoliyatiga noqonuniy aralashish deya baholamoqda.
“Yangi qarorlar, yangi qonunlar chiqdi degani, tadbirkorning ta’zirini ber degani emas-ku”
Xususan, Mirzo Ulug‘bekda restoran ishlatuvchi Xurshid Ahmedov 11 noyabr kuni tashqi reklamani olib tashlash bo‘yicha muammo yuzaga kelganini, restoran ma’muriyati buni bajarishga kechikayotgani uchun poytaxt hokimiyatidan tuzilgan maxsus shtab og‘zaki buyruq bilan obektning chirog‘ini uzganini ma’lum qildi.
“11 noyabr kuni [Toshkent shahar] hokimiyat vakillari tashqi reklama bo‘yicha kelishdi. Men o‘zim ishxonada emas edim, menga qo‘ng‘iroq bo‘lyaptiki, restoranning svetini o‘chirib ketishdi, deb. “Nega o‘chirishadi?” desam, “Tashqi reklamani olib tashlashimiz kerak ekan”, deyishdi. Keyin telefonni olib, “Ber, o‘sha hokimiyat vakiliga, kim ekan, qanaqa, tanishinglar-chi” desam, kelgan odamning o‘zi asli hokimiyatda ishlaydigan bola emas ekan. U shunchaki shtabga biriktirilgan xodim ekan. Hokimiyat vakili deb Ziyovuddinov Izzat aka degan odam tanishtirdi.
“O‘sha odamning buyrug‘i bilan biz chiroqni o‘chirdik”, dedi. Bitta biznikini emas, bu yerda B&B kafe o‘chdi, keyin pastroqda yana ikkita-uchta restoranning svetlarini o‘chirishdi. Keyin ishxonaga keldim. Endi restoranda odam ko‘p bo‘lgan. Biz amerikancha ovqat [qilamiz], taomnomamiz shunaqa bo‘lgani uchun asosiy mijozlarimiz chet elliklar: turistlar, keyin Amerika elchixonasidan vakillar ko‘p atrofimizda turishadi, ko‘p kelib turishadi. Hatto mana menyularimizda ham ingliz tili, rus tilida versiyalar bor. Svetni taq etib o‘chirib qo‘yishgan, mijozlarni uzr so‘rab chiqarib yuborishgan. Nimaga, qanaqa — hamma hayron.
Orada to‘rt soat svet bo‘lmagan. Men shifoxonadan kelib, ularni topib, kim, nima, qanaqa, muammo nimadaligini bilib, kelib so‘rasam, muammo reklamalarni olish kerak ekan. Xo‘p, yaxshi, reklamalarni olamiz. Lekin nega svetni o‘chirdinglar, degan savol. Mana, meni hozir qiynayotgan narsa – qonunning ijrosi judayam qo‘pol ravishda, uni buzib, misol uchun, hech qanaqa sababsiz [shu ishni qilishdi]. Men HET (Hududiy elektr tarmoqlari)ga telefon qilyapman, “sizlar o‘chirdinglarmi?”, ularning umuman xabari yo‘q. Hech kimning hech narsadan xabari yo‘q. Faqatgina qanaqadir komanda bo‘lgan, kimdir uni “o‘chir” degan.
Bizga shunaqa shantajli ko‘rinishda aytilyaptiki: “yoki mana shu narsani qilasan, “svet”ingni yoqib beraman, yoki yoqmayman”. Bilasizmi, eng qiziq narsani aytib beraman. 3-4 oy oldin Mirzo Ulug‘bek HET bizga chiqib: “reklama uchun alohida hisoblagich qo‘yasizlar”, dedi. Alohida hisoblagich bo‘yicha tashqarida yongan har bitta reklamamiz uchun 3 150 so‘m pul to‘layotgan edik. Menda savol tug‘ildi, nega faqatgina reklamani o‘zining hisoblagichini emas, butun restorannikini o‘chirib qo‘ydinglar?
Pitssa qiladigan joy bo‘lganidan keyin sutli mahsulotlar muzlatkichda aynib qoladi. Telefonda o‘sha Izzat aka degan odamga tushuntiryapman: “Aka, mana bunaqa, mana bunaqa muammo. Mening majburiyatim bor, mijozlarim bor, stollar band qilingan. Hozir agar siz menga chiroqni yoqib bermasangiz bo‘lmaydi” dedim. “Mayli, men yoqib beraman, lekin tepangizda bitta odamim turadi. Agar siz mana shu narsani bugun mabodo qaysidir sabab bilan qilmasangiz, baribir o‘chiramiz”, deb shunaqa ohangda aytilyapti endi. Bilasizmi, kasal odam, men kechgacha shu yerda o‘tirdim, turdim”, – deydi Ahmedov.
Aslida tashqi reklama bilan bog‘liq qonunchilik Vazirlar Mahkamasining 2020 yil fevraldagi 104-sonli qarorida nazarda tutilgan. Unga ko‘ra, axborot beruvchi peshlavhalar yuzasi 1 kvadrat metrdan ortiq bo‘lsa tashqi reklama deb baholanadi va belgilangan tartibda reklama joyining pasporti rasmiylashtirilib, to‘lov qilinishi talab etiladi.
Ahmedov bu qaror qabul qilinganiga 5 yil bo‘lganini, nega rasmiylar vaqtliroq tadbirkorlarga ogohlantirish berib, targ‘ibot ishlarini olib bormaganini tanqid qildi.
“Bizni hokimiyat vakili yoki o‘sha shtab boshlig‘i chaqirib, mahallaga yig‘ib: “o‘rtoq tadbirkorlar, qonun o‘zgardi, mana bundoq, mana bundoq. Buni bundoq qilamiz, buni bundoq qilamiz”, deb bizga ogohlantirish berilganda, targ‘ibot-tashviqot ishlari bo‘lganda, bizda muammo bo‘lmas edi. Biz ularga bo‘ysunmasak yoki “yo‘q” deb haydab solsak, men tushunaman, bu – muammo. Lekin unaqa bo‘lmadi, biz xo‘p deyapmiz. “Bo‘ldi, qilamiz. Shuni qilish kerakmi? Bo‘ldi, hozir qilamiz. Faqat bizga vaqt beringlar. Bu chapak chalgan bilan bo‘lib qoladigan narsa emas. To‘rtinchi qavatdan [tashqi reklamani] tushirish kerak”. Shu orada qo‘shnimizga bitta alpinistni chaqirishdi, u alpinist yiqilib tushib, umurtqasini sindirdi. Ketma-ket bo‘lyapti. Men “shoshilinch ish mana shunaqa bo‘ladi”, deyapman.
Agar bir og‘iz aytib yoki qanaqadir sud qarori yoki bir parcha qog‘oz bilan kelib, “mana, bugun sizlarga shunaqa qaror chiqqan, hozir svetlaringni uzamiz-da, sizlarning faoliyatingizni to‘xtatamiz” deganda ham men tushunardim”, – deydi u.
4 noyabr kuni Toshkent shahar hokimiyatining Raqamli rivojlanish departamenti restoran egasiga tashqi reklama yuzasidan ogohlantirish xati yuborgan. Unga ko‘ra, binoning old qismiga o‘rnatilgan statik yozuvli LED monitori reklama sifatida baholangan va 3 kunda demontaj qilish talabi qo‘yilgan.
“Shu LED ekraninglarga ruxsat olinglar, deyishdi. Xo‘p, deb biz ishga kirishdik, rasmlarni oldik, hokimiyatga topshirdik va ularning portalida bu narsa jarayonda ekan, hali to‘liq ishlamagan ekan, to‘liq javob bera olmadi. Orada qisqa muddat o‘tyapti, hech narsaga erisha olmaymiz. Biz aytyapmiz, biz hujjatni topshirdik, desak, “yo‘q, ko‘rishda endi olindi, endi biz bugun keldik, demak sizlar olib tashlashinglar kerak batamom”.
Xo‘p, olamiz, gap bo‘lishi mumkin emas. Faqat ozgina vaqt beringlar. Shu ozgina vaqtimiz ham yo‘q ekan-da. Mana, muammo shu yerda. Kelib, “aka, mana bugun keldim oldingizga, olib tashlang, boshqa qiling” deganda, hech qanaqa muammo bo‘lmas edi. Yechib olib chiqib, joy-joyiga qo‘yib qo‘yar edik. Qonun bor, lekin nima, qanaqa, umuman qiziq emas. To‘lash kerakmi, o‘sha solig‘ini to‘laymiz, chunki chet elda ham to‘laganmiz, bu yerda ham to‘laymiz. Hamma joyda bu narsa ishlaydi. Faqat uning ijrosi – unga yondashuv.
Bir davlat tomonidan yangi qarorlar, yangi qonunlar chiqdi degani, hukumat tomoniga bir qanaqadir yangi qamchi berdi, bu bilan endi tadbirkorning ta’zirini ber degani emas-ku. Balki u narsani bizga to‘g‘ri targ‘ibot, tashviqot bilan “akalar, mana bu, mana bu, mana bu narsalar mana buncha o‘zgardi” desa bo‘ladi.
18 yil chet elda bo‘lgan bo‘lsam, shundan 10 yili Amerikada bo‘lganman. Amerikada biznes yuritib yurgan paytimizda, mana hozirgi yangi prezidentimiz kelib, zamon o‘zgardi, kelinglar, tadbirkorlik bilan shug‘ullaninglar, boshqa qilinglar, deganda ishonib, biz bu yerga kelganmiz-da. Shu ishlarni qilyapmiz. Mana, Xudoga shukur, hozir ishlab turibmiz. Kamchiliklar yo‘q emas, bor, ishlarni yurgizib turibmiz. U yerda, bu yerda o‘rganyapmiz. Lekin muammo nimada? Muammo biznes bilan hukumat vakillari orasidagi munosabatda. Bilasizmi? Mana shu munosabat agar sog‘lom bo‘lsa, rivojlanish bo‘ladi. Agar bir tomon bir tomonga doim tazyiq o‘tkazaversa yoki qamchining kuchi bilan bu ishni bitkazadigan bo‘lsa, bu yerda qanaqa qilib ish bo‘ladi?
Men o‘zim doim hamma narsani qonuniy qilib yurishni yaxshi ko‘radigan odamman. Remen taqish kerakmi, remenimni taqib yuraman. Lekin bunaqa vaziyatda shuncha qilib turganingda ham senga mana bunaqa tazyiq o‘tkazganidan keyin odamning ozgina jahli chiqarkan. Shuning uchun mana shu narsani hukumat vakillari eshitib, ozgina biznes bilan murosa qilinsa yoki o‘shanga to‘g‘ri yetkazilsa… Men aytdim: “ukam, shu narsalarni 10 kun oldin hammani yig‘ib, bir joyda majlis qilib, joy bo‘lmasa, mana, bizga kelib, hammani mana shu yerda o‘tqazib, akalar, ukalar, mana bunaqa o‘zgarishlar kiritilyapti qonunga, falonchi chislodan mana shunaqa, mana shunaqaga majbur bo‘lamiz, shungacha harakatinglarni qilinglar”, desa bo‘larmidi? Yoki ko‘chadan dabdurustdan kelib, “bo‘ldi, sen bugun shu ishni qilasan, bo‘lmasa men svetingni o‘chiraman” deyish kerakmi? Ugroza-da bu. Mana shu ugroza odamni ozgina ranjitdi.
Toshkent shahar hokimiyati hokim yordamchisi Ziyovuddinov Izzat aka degan odam ekan. Shu odam boshchiligida bo‘ldi bu narsa. O‘zlari aytdi telefonda mana, mening familiyam shunaqa, Ziyovuddinov Izzat desa biladi meni, dedi”, – deydi murojaatchi.
Ahmedov rasmiylar o‘zini bunday tutganidan qattiq ranjiganini bildirarkan, aslida hokimiyatning elektr tokini uzib qo‘yish vakolati bor yoki yo‘qligini savol sifatida o‘rtaga tashladi. Material davomida bunga alohida to‘xtalib ham o‘tiladi.
“Bu faqat hokimiyat tomonidan tadbirkorni ezish bo‘lib qoldi”
Ungacha esa Olmazor tumanidagi tadbirkorlardan birining vaziyati haqida gaplashsak. Shaxsi sir qolishini istagan suhbatdoshimiz stomatologiya klinikasini yuritadi. Uning aytishicha, tuman hokimiyatining maxsus ishchi guruhi obektini tokdan uzgan vaqtida klinikada jarrohlik amaliyoti o‘tayotgan bo‘lgan.
“Soat 1 dan 10 daqiqa o‘tganda tumanda obodonlashtirish ishlari bo‘lishi kerak ekan, o‘sha Beruniy shohbekati tomonida. Prezident tashrifi bor ekan. Men o‘zim sal uzoqroqda, shahar chetida edim. Qorovulim bilan uchrashib, nimaga obodonlashtirish ishlarini qilmadinglar, bruschatkalaring yaxshi emas ekan, devor fasadini bo‘yanglar, u yerda, bu yerda qilinglar deb besh-oltita takliflar berib ketishibdi. Tashqi reklamamiz yo‘q, biz bir hafta oldin to‘liq yechib tashlagan edik, ulardan muammo yo‘q edi. Olmazor tumani hokimining birinchi o‘rinbosari o‘zlari kelib, o‘sha yerda turibdilar-da, he yo‘q, be yo‘q, bizning butun boshli binomiz svetini o‘chiribdi.
Svetga pulimiz bor, to‘lovlarimiz bor. Bizniki klinika. Klinikada mijozlar bor, o‘sha payt operatsiya bo‘layotgan edi, kun sovuq, kelib o‘zidan-o‘zi butun boshli binoning svetini butunlay o‘chirib qo‘ydi. Sababi nima? Men yo‘lda telefonda gaplashib kelyapman. Obodonlashtirish ishlari tashkil etilmaganini ro‘kach qilib o‘chirishibdi.
Menimcha, tadbirkorni qo‘llab-quvvatlashning o‘rniga, bular bilmayman, tuman hokimiyatlari qayoqqa qarayapti? Shu bilan soat ikki yarim, uchlarga yaqin keldim. Kelsam, shu yerda hokimiyat xodimlari turishibdi. Mana bu, mana bu ishlarni qilishingiz kerak ekan, bruschatkangizni yangilashingiz kerak ekan, deyishdi. Ekinlar ekishimiz kerak ekan, bino fasadining rangi yoqmabdi. Mayli, dedik. Xo‘p, bo‘ldi, bu hammasini qilib beraman. Baraka topkurlar, svetni qo‘shib beringlar, yoqinglar, desam, yo‘q deyishdi. Bizga topshiriq bo‘lgan, mana shu, mana shu topshiriqlarni qilganingizdan keyin svetingizni yoqib beraman, deyishdi.
Endi soat uch yarim, to‘rt. Usta topdik, bruschatka oldik, yarim kech bo‘lishiga qaramasdan, biz usta topdik, bruschatkalarimizni to‘g‘riladik, binoning fasadini qiling deyishdi, fasadlarni qildik. Ishonasizmi, kechqurun 8:30 da svetimizni zo‘rg‘a yoqib berishdi. Endi o‘sha kuni ob-havoni bir ko‘ring. Shu noyabrning boshida, 8 yoki 9 noyabr edi. Bu ketishda tadbirkor ishlaydimi yoki nima qiladi, tushunmadim-da. Shunga biz hayron qoldik. Bu endi birinchi marta bo‘lgan narsa emas-da. Hokimiyat tomonidan kelishadi, unisini, bunisini muammo qilishadi-da, svetni o‘chiraman deydi. Faqat topib olgan ishi – svetni o‘chirish”, – deydi u.
Tadbirkor o‘sha kunning o‘zida bu ishlar uchun 25 million so‘m xarajat qilganini bildirdi. U hokimiyat vakillarining bu tarzda bosim o‘tkazishini qattiq qoraladi.
“Men Xudoga shukur, pul to‘layman, yer solig‘ini, svetga pul to‘layman. Biz jinoyatchi emasmiz. Prezidentimiz aytyaptilar, tadbirkorlarga qancha yordam beryaptilar. Nima bular tadbirkorga bir osmondan keladi? Bunday vakolati bormi? Xo‘p, har bitta binoga kirsin, “iltimos, mana bunaqa talablarimiz bor, mana bularni qarab qo‘yinglar”, desa, odamgarchilik yuzasidan aytsa, hamma tadbirkor qilib qo‘yadi. Uyimizda to‘y bo‘lib, mehmon kelsa, uyimizni chiroyli qilib qo‘yamiz-ku, hammamiz qilamiz. Tashqi reklamalarga ham kelishdi, kesib-kesib tashlashdi. Uch-to‘rt kun oldin kelib, “mana bunaqa qilinglar, buni olib tashlanglar, buni olib tashlanglar”, desa, hamma olib tashlaydi. Ha, kelib tars-turs qilib tashlashdi. Qo‘pol qilib aytganda, bu faqat hokimiyat tomonidan tadbirkorni ezish bo‘lib qoldi. Hali bir hokimiyatdan bitta foyda ko‘rmadik. Faqat kelib “svetingni uzaman”, deydi. Olmazor tumani hududiy elektr ta’minotiga chiqqanman. Ular ham hech nima qilib bera olmadi”, – deydi klinika egasi.
Kun.uz ayni masalada Hududiy elektr tarmoqlari AJ matbuot xizmati bilan bog‘lanib, izoh so‘radi. Ma’lum qilinishicha, elektr tokidan uzib qo‘yish vakolati faqatgina HETda mavjud. Amaliyot jismoniy va yuridik shaxslarning qarzdorligi bor vaziyatdagina tatbiq etiladi.
“Tumanlarda hokimliklarning vakolati sal kengaygan. Biznikilar ham hokimliklar bilan borib, uzishda qatnashgan bo‘lishi mumkin. Lekin keyslar haqida ma’lumot olmagunimizcha buni aniq aytolmaymiz.
Agar elektr energiyasidan qarzdorlik bo‘lmasa, hech kim tadbirkorlik faoliyatiga aralashishi mumkin emas. Ular doim prezident himoyasida. Hokimlikning Hududiy elektr tarmoqlari AJga, tuman va shahar filiallariga aytib, elektr tokidan uzib qo‘yishga haqqi yo‘q”, – dedi AJ matbuot kotibi Faxriddin Nuraliyev.
Tahririyat shuningdek, Toshkent shahar hokimiyatiga ham bu bo‘yicha so‘rov jo‘natdi. Hozircha holatlar yuzasidan rasmiy izoh berilmadi.
Futbol, siyosat yoki shou-biznes — qaysi mavzu bo‘lmasin, izohlarda haqorat ko‘payadi. Bu shunchaki odobsizlikmi yoki inson psixologiyasi haqida biror narsani ochib beradimi? Kun.uz ushbu mavzuni mutaxassis va ilmiy tadqiqotlar asosida o‘rgandi.
Tanqid emas, shaxsga hujum
18 iyun kuni O‘zbekiston milliy terma jamoasi tarixda ilk bor futbol bo‘yicha jahon chempionatidagi ishtirokini boshladi. Uchrashuvlar mag‘lubiyat bilan tugagan bo‘lsa-da, ijtimoiy tarmoqlarda futbolchilarga nisbatan haqoratomuz izohlar yog‘ildi.
Qizig‘i, kechagina terma jamoa mundialga chiqa olmayotgani uchun tanqid qilganlar bugun mundialga chiqqan futbolchilarni ham keskin tanqid qilmoqda. Bu esa muammo natijada emas, ayrim insonlarning voqelikni qanday qabul qilishida ekanligini ko‘rsatadi.
Psixologlar buni oddiy tanqid emas, balki onlayn agressiya, nafrat tili va toksik muloqotning bir ko‘rinishi sifatida baholaydi.
Olimlar: xeyterlar dalil emas, insonning o‘ziga hujum qiladi
2018 yilda Kaliforniya universiteti olimlari May Elsherif, Vivek Kulkarni, Dana Nguyen, Uilyam Yang Vang va Elizabet Belding yuz minglab ijtimoiy tarmoq izohlarini tahlil qildi. “Hate Lingo” deb nomlangan tadqiqot xulosasiga ko‘ra, nafratomuz izoh yozuvchilar aksariyat hollarda asosli fikr bilan bahslashmaydi. Ular dalil keltirish o‘rniga insonning tashqi ko‘rinishi, kelib chiqishi yoki shaxsiyatini nishonga oladi. Bu nafrat tili deyiladi. Tadqiqotchilarning fikricha, nafrat tilining asosiy quroli bahs emas, qadrsizlantirishdir.
Psixolog: agressiya ko‘pincha ichki muammolarning aksidir
Psixoterapevt Guli To‘rayevaga ko‘ra, ular o‘z emotsiyalarini nazorat qila olmaydi:
“O‘z fikrini agressiya bilan bildiradiganlar o‘zining emotsiyasini nazorat qila olmayapti degani. Psixoterapevt sifatida ko‘rib chiqadigan bo‘lsak, sog‘lom fikrlaydigan insonda, adekvat fikrlaydigan, shaxsiy yetuk insonda aql o‘sha hissiyotlarni nazorat qila oladi va u sog‘lom fikr bildira oladi. Inson emotsiyasini nazorat qila olmayaptimi, haddan ziyod agressiya qilyaptimi, demak, bu odamda nevroz holatlari bo‘lishi mumkin, yoki u odam juda ham qattiq charchagan, emotsional stress holatida. Hozir mana shu emotsional yonish sindromidagi insonlar juda ham ko‘p, yoki ularda shaxsiyat buzilishlari bo‘lishi mumkin. Deylik, bir insonning hayotda omadi yurishmay turibdi. U o‘zining mana shu muammosini yecha olmayapti. Bitta muvaffaqiyatli inson chiqdi. Uni shunchalik yerga urib haqoratlab tashlaydiki, chunki u o‘ziga muvaffaqiyatli bo‘lishga ruxsat bera olmagan. Ya’ni o‘zini bostirib qo‘ygan, o‘zini chiqara olmagan xususiyatlarini kimdadir ko‘rganda, bunda proyeksiyalar ishlab ketadi. Aynan o‘sha jurnalistga yoki blogerga qaratilgan emas, bu o‘zini aslida o‘zini ichida yotgan bostirilgan hissiyotlariga qaratilgan bo‘ladi. Deylik, bir inson qattiqqo‘l onaning qo‘lida tarbiya topgan, yoki bir ustoz unga o‘ta qattiqqo‘llik qilgan. Endi o‘ziga ishongan ayol chiqib gapirganini ko‘rganda, o‘sha ayolni haqoratlovchi izohlar yozadi. Bu aynan o‘sha ayolning shaxsiga qaratilmagan. O‘sha bolaligidagi qattiqqo‘l ayolga ayta olmagan, o‘sha bostirilgan hissiyotlari bu o‘sha jurnalist yoki blogerga qaratib chiqib ketishi mumkin”.
Izohlarda eng ko‘p uchraydigan toifalar
Ijtimoiy tarmoqlarni kuzatganda bir nechta tipik auditoriyani ajratish mumkin:
Doim norozi insonlar – ular uchun ijobiy yangilikning o‘zi mavjud emas.
Sarlavha bilan cheklanuvchilar – materialni o‘qimasdan izoh qoldiradi va feyk xabarlarning asosiy qurboniga aylanadi.
“Divan ekspertlari” – har bir sohada o‘zini mutaxassis deb hisoblaydi, ammo fikrlari ko‘pincha bilimga emas, shaxsiy ishonchga asoslanadi.
Agressorlar – tadqiqotlarga ko‘ra, ularning haqorati voqeaning o‘ziga emas, balki o‘z hayotidagi stress, charchoq yoki qoniqmaslik holatiga bog‘liq bo‘lishi mumkin.
Trollar – ularning maqsadi haqiqatni topish emas, balki janjal chiqarish va muhokamani izdan chiqarishdir.
Mutaxassislar esa eng kam uchraydigan, ammo eng qimmat auditoriya hisoblanadi. Ular emotsiya emas, fakt va tahlil bilan bahslashadi.
Internet “xeyterlar armiyasi” haqidagi tasavvur hamisha ham to‘g‘ri emas
2021 yilda o‘tkazilgan yana bir yirik xalqaro tadqiqot millionlab onlayn izohlarni tahlil qildi. Olimlar kutilganidek internet doimiy nafrat bilan yashaydigan ulkan “xeyterlar armiyasi”dan ko‘ra, ma’lum vaziyatlarda toksiklashib qoladigan oddiy insonlar ko‘proq ekanini aniqladi.
Bu esa inson tug‘ma xeyter emasligi, muhit, emotsional holat va muhokama uslubi uni agressiv harakat qilishga undashi mumkinligini ko‘rsatadi.
Nafrat yuqumli bo‘lishi mumkin
Mutaxassislar yana bir muhim jihatga e’tibor qaratadi: agressiya agressiyani chaqirishi mumkin. Bitta haqorat ortidan ikkinchisi, keyin uchinchisi paydo bo‘ladi. Natijada muhokama maydoni faktlarga emas, hissiyotlarga qurila boshlaydi. Bu esa jamiyat uchun xavfli jarayon. Chunki taraqqiyot haqorat orqali emas, madaniyatli bahs va dalil orqali yuzaga keladi.
Izohlar voqeadan ko‘ra insonning o‘zi haqida ko‘proq gapiradi
Psixologlar fikricha, ijtimoiy tarmoqlardagi izohlar har doim ham voqeaga berilgan xolis baho emas. Ko‘p hollarda ularni yozgan insonning emotsional holati, hayotiy tajribasi va ichki kechinmalari izohlarda aks etadi.
Shuning uchun sog‘lom jamiyat uchun tanqid bilan haqorat o‘rtasidagi farqni anglash muhim. Chunki maydondagi futbolchilar mamlakatni qanday namoyon etsa, ijtimoiy tarmoqlardagi muloqot madaniyati ham jamiyat qiyofasini shunday aks ettiradi.
Jamiyat
Profilaktika inspektori, yo‘l-patrul, patrul-post va qo‘riqlash xizmati yagona tizimga birlashtiriladi
Prezident Shavkat Mirziyoyev 29 iyun kuni profilaktika inspektorlari va jamoat xavfsizligini ta’minlash faoliyatini takomillashtirish, sohada kadrlar tayyorlash tizimini rivojlantirish yuzasidan takliflar taqdimoti bilan tanishdi.
Taqdimotda jinoyatchilikni baholashda raqamlar va ko‘rsatkichlarni taqqoslash amaliyotidan to‘liq voz kechilmagani ko‘rsatib o‘tildi. Jamoat xavfsizligi bo‘linmalari faoliyati samaradorligini baholash mezonlari “aholiga xizmat ko‘rsatuvchi tizim” tamoyili asosida belgilanishi taklif qilindi.
Buning uchun profilaktika inspektorlari, yo‘l-patrul, patrul-post va qo‘riqlash xizmatlari faoliyatini o‘zaro uyg‘unlashtirish, ularning aholi murojaatlariga tezkor munosabat bildirish, fuqarolar bilan ochiq muloqot qilish, xavf guruhiga kiruvchi shaxslar bilan manzilli ishlash borasidagi vazifalarini yagona tizimga birlashtirish nazarda tutilmoqda. Jumladan, yo‘l harakati xavfsizligini ta’minlashda ayrim funksiya va vakolatlarni patrul-post hamda qo‘riqlash xizmatlariga, jamoat tartibini saqlashdagi ba’zi vakolatlarni esa yo‘l-patrul xizmatiga berish ko‘zda tutilmoqda.
Mamlakatdagi 9 mingga yaqin mahallada 10 mingdan ortiq profilaktika inspektori xizmat qilmoqda. Davlat rahbari bu katta kuch ekanini ta’kidlab, jinoyatchilikni jilovlashda, avvalo, profilaktika inspektori ishini to‘g‘ri tashkil qilish zarurligini ko‘rsatib o‘tdi.
Amalda profilaktika inspektoriga xos bo‘lmagan 50 ga yaqin qo‘shimcha vazifa yuklatilgani, ayrim hollarda ularning mahallama-mahalla yurib, jinoyatchilikni jilovlash va aholi muammolarini hal etish o‘rniga boshqa ishlar bilan band bo‘lib qolayotgani qayd etildi.
Shu munosabat bilan ishlab chiqilgan “Ichki ishlar organlari profilaktika inspektorining maqomi to‘g‘risida”gi qonun loyihasi to‘g‘risida axborot berildi. Unda profilaktika inspektorining huquqiy maqomi, vazifalari, huquqlari, majburiyatlari, kasbiy faoliyat kafolatlari, ijtimoiy-huquqiy himoyasi, rag‘batlantirish va javobgarlik choralari aniq belgilanishi nazarda tutilgan.
Qonun loyihasiga ko‘ra, profilaktika inspektorining ustuvor maqsadi aholi ishonchining yuqori darajasiga erishish va xizmat hududida jinoyatchilikni jilovlashdan iborat bo‘ladi. U xizmat hududida tergovga qadar tekshiruv va profilaktikani amalga oshiruvchi mansabdor shaxs hisoblanadi.
Profilaktika inspektoriga faqat qonun bilan belgilangan vazifalar yuklanadi. Uning huquqlari, sha’ni, qadr-qimmati va ishchanlik obro‘si davlat himoyasi ostida bo‘ladi.
Loyihaga ko‘ra, profilaktika inspektorining kasbiy faoliyatiga aralashish, unga taalluqli bo‘lmagan topshiriqlar va asossiz yuklamalar berish taqiqlanadi.
Profilaktika inspektori huquqbuzarliklar profilaktikasi turini mustaqil ravishda tanlaydi, majburiy profilaktik ko‘rsatmalar beradi, taqdimnoma kiritadi va ijrosini talab qiladi, o‘zining profilaktik tadbirlar uslubini ishlab chiqadi hamda vakolati doirasida tegishli hujjatlarni rasmiylashtiradi.
Shu bilan birga, profilaktika inspektori zimmasiga ichki ishlar organlari xodimlarining kasbiy madaniyat va xizmat intizomi kodeksiga qat’iy rioya qilish, huquqbuzarliklar to‘g‘risida fuqarolarning har qanday shakldagi murojaatlarini qabul qilish va tezkorlik bilan munosabat bildirish, huquqbuzarlik sodir etilgan joyga darhol yetib kelish va tekshirish, jabrlangan fuqarolarga birinchi tibbiy yoki boshqa turdagi yordam ko‘rsatish kabi majburiyatlar yuklatiladi.
Qonun loyihasida profilaktika inspektorlarining ijtimoiy-huquqiy himoyasi ham kuchaytirilmoqda. Hokimliklarga ularni xizmat xonasi va uy-joy bilan ta’minlash majburiyati yuklatilishi, faoliyatiga to‘sqinlik qilganlik uchun ma’muriy javobgarlik belgilanishi, uzoq yil xizmat qilgan xodimlar uchun pensiya ta’minoti bo‘yicha qo‘shimcha kafolatlar nazarda tutilmoqda.
Profilaktika inspektoriga qo‘shimcha vakolatlar ham berilishi rejalashtirilgan. Jumladan, ayrim ma’muriy huquqbuzarliklar bo‘yicha ma’muriy jazo qo‘llash vakolati kengaytiriladi, ayrim moddalar bo‘yicha ma’muriy ogohlantirish jazosini qo‘llash imkoniyati yaratiladi.
Taqdimotda Jamoat xavfsizligi universitetini transformatsiya qilish, kunduzgi ta’lim kvotasini 600 ga, masofaviy ta’lim kvotasini 300 gacha oshirish taklif qilindi.
Universitetda huquqbuzarliklar profilaktikasi, yo‘l harakati xavfsizligi, jamoat tartibini saqlash va qo‘riqlash faoliyati yo‘nalishlarida kadrlar tayyorlanadi. “Huquqbuzarliklar profilaktikasi faoliyati” yo‘nalishi va kafedrasi tashkil qilinib, xotin-qizlar, yoshlar va voyaga yetmaganlar, bozor va savdo majmualari bo‘yicha profilaktika inspektorlari tayyorlanadi.
Ta’lim jarayoniga xavf-xatar tahlili, geoaxborot tizimlari, dron va robototexnika, profayling, konfliktologiya, muammoli sotsiologiya, ochiq manbalardan foydalangan holda raqamli tahlil, oilaviy mediatsiya kabi yangi innovatsion fanlarni kiritish rejalashtirilmoqda.
Ichki ishlar organlarida kadrlar tayyorlashning ta’lim klasteri ham shakllantiriladi. Bu jarayonda umumiy o‘rta ta’limdan boshlab idoraviy ixtisoslashtirilgan maktab-internat, akademik litseylar, ichki ishlar texnikumlari, Ichki ishlar vazirligi akademiyasi va malaka oshirish institutlarigacha bo‘lgan uzluksiz tizim yo‘lga qo‘yiladi.
Kasbiy ta’lim tizimini joriy etish doirasida Namangan va Samarqand texnikumlarida o‘rta-maxsus ma’lumotga ega ofitser va safdorlar tayyorlanadi. O‘quv jarayonida yuridik-texnik ta’lim, jismoniy bardoshlik, jangovar shaylik, raqamli texnologiyalar, kasbiy ta’lim, birinchi tibbiy yordam, dron va AT platformalar bilan ishlash kabi yo‘nalishlarga alohida e’tibor qaratiladi. Dual ta’lim asosida nazariya va amaliyot uyg‘unlashtiriladi.
Ichki ishlar vazirligi akademiyasini ham transformatsiya qilish taklif etildi. Akademiya faoliyati “ta’lim – tadqiqot – amaliyot” zanjiri asosida qayta tashkil etilib, jamoat xavfsizligini ta’minlash, tezkor-qidiruv faoliyati, kiberjinoyatlarga qarshi kurashish, ekspert-kriminalistika va ijtimoiy reabilitatsiya yo‘nalishlarida ixtisoslashgan maktablar shakllantiriladi.
Yangi dual ta’lim matritsasi asosida kursantlar “o‘qish – amaliyot – faoliyat” tamoyili bo‘yicha tayyorlanadi. Rahbar kadrlar malakasini oshirish tizimi tubdan takomillashtiriladi.
Prezident takliflarni ma’qullab, profilaktika inspektorlarini ortiqcha vazifalardan xalos etish, ularning huquqiy maqomi va ijtimoiy himoyasini mustahkamlash, jamoat xavfsizligi tizimini raqamlashtirish hamda kadrlar tayyorlashni zamonaviy talablar asosida tashkil etish yuzasidan mutasaddilarga topshiriqlar berdi.
Andijon shahrida Malibu 2 haydovchisi tartibga solinmagan piyodalar o‘tish joyidan o‘tayotgan uch nafar piyodani urib yubordi. Jabrlanuvchilardan ikki nafari shifoxonada vafot etgan. Haydovchi qamoqqa olingan.
Andijon viloyati Andijon shahrida piyodalar o‘tish joyida sodir bo‘lgan yo‘l-transport hodisasi oqibatida ikki kishi halok bo‘ldi. Bu haqda viloyat YHXB axborot xizmati xabar qildi.
Hodisa 25 iyun kuni soat 17:55 larda shaharning «Yangi Bo‘ston» MFY, Amir Temur shohko‘chasida yuz bergan.
1997 yilda tug‘ilgan R.Z. o‘ziga tegishli Malibu 2 rusumli avtomobilda tartibga solinmagan piyodalar o‘tish joyidan yo‘lni kesib o‘tayotgan uch nafar piyodaga yo‘l bermagan va ularni urib yuborgan.
Voqea aks etgan videoda ularning kamida bir nafari bola ekanini ko‘rish mumkin.
YTH oqibatida jabrlanganlar shifoxonaga olib borilgan. Shifokorlar ko‘rsatgan tibbiy muolajalarga qaramay, ulardan ikki nafari vafot etgan.
Hozirda haydovchi protsessual tartibda qamoqqa olinib, holat yuzasidan Andijon shahar IIO FMB tergov bo‘limi tomonidan Jinoyat Kodeksining 266-moddasi 2-qismi bilan jinoyat ishi qo‘zg‘atilib, tergov harakatlari olib borilmoqda.
O‘zbekiston bolalar huquqlarini ta’minlash darajasini baholovchi xalqaro KidsRights Index 2026 reytingida 194 ta davlat orasida 96-o‘rinni egalladi. Bu o‘tgan yilgi natijaga nisbatan bir pog‘ona past ko‘rsatkichdir. 2025 yilda mamlakat 95-o‘rindan joy olgan edi.
Reyting BMTning Bola huquqlari to‘g‘risidagi konvensiyasini ratifikatsiya qilgan davlatlar o‘rtasida tuziladi. Davlatlar bolaning yashash huquqi, sog‘liqni saqlash, ta’lim, himoya hamda bolalar uchun qulay muhit yaratish kabi beshta asosiy yo‘nalish bo‘yicha baholanadi.
Markaziy Osiyo davlatlari ichida eng yaxshi natijani Qozog‘iston qayd etib, 24-o‘rinni egalladi. Keyingi o‘rinlarda Turkmaniston (75-o‘rin), Qirg‘iziston (82-o‘rin), Tojikiston (92-o‘rin) va O‘zbekiston (97-o‘rin) joylashgan.
Jahon reytingida Lyuksemburg birinchi o‘rinni egalladi. Shuningdek, yetakchilar qatoridan Islandiya, Monako, Germaniya, Niderlandiya, Norvegiya, Gretsiya, Belgiya, Sloveniya, Avstriya va Tailand o‘rin olgan.
Rossiya reytingda 151-o‘rinni egallagan. AQSh esa BMTning Bola huquqlari to‘g‘risidagi konvensiyasini haligacha ratifikatsiya qilmagani uchun indeksga kiritilmagan.
Reytingning eng so‘nggi — 194-o‘rnini esa uchinchi yil ketma-ket Afg‘oniston egalladi.
Surxondaryo va Andijon viloyatlarida elektr ta’minoti tizimida faoliyat yurituvchi ikki mansabdor shaxs pora olish bilan bog‘liq holatlarda qo‘lga olindi. Ularga nisbatan jinoyat ishlari qo‘zg‘atilib, tergov harakatlari olib borilmoqda.
Foto: Davlat xavfsizlik xizmati
Davlat xavfsizlik xizmati ma’lum qilishicha, Surxondaryo viloyatining Sho‘rchi tumanida «Hududiy elektr tarmoqlari» AJ «Energosavdo» filiali tuman bo‘limi muhandisi xizmat mavqeini suiiste’mol qilgan.
U fuqaroga tegishli savdo do‘konida elektr energiyasidan foydalanish qoidalari buzilgani yuzasidan tuzilgan dalolatnomani qonuniy tartibda ko‘rib chiqmaslik, ishni sudga yubormaslik hamda yangi elektr hisoblagichini o‘rnatib, ro‘yxatdan o‘tkazib berish evaziga 1000 AQSh dollari talab qilgan.
Tezkor tadbir davomida muhandis avval olgan 200 AQSh dollari va 1 mln 50 ming so‘mdan tashqari, qolgan 500 AQSh dollari hamda 2,4 mln so‘mni olayotgan vaqtida ashyoviy dalillar bilan ushlandi.
Shuningdek, Andijon viloyatining Baliqchi tumanida elektr ta’minoti korxonasi boshlig‘i o‘rinbosari ham korrupsiya bilan bog‘liq holatda qo‘lga olindi.
U tuman elektr tarmoqlari korxonasi xodimlarining oylik faoliyat ko‘rsatkichlari bo‘yicha hisobotlarini viloyat filialidagi tanishlari orqali ijobiy hal qilib berishni va’da qilib, ulardan pul talab qilgan. Tezkor tadbirda mansabdor shaxs xodimlar tomonidan yig‘ib berilgan 300 AQSh dollarini olayotgan vaqtida ushlandi.
Har ikki holat yuzasidan mansabdorlarga nisbatan jinoyat ishlari qo‘zg‘atilgan. Hozirda tergov harakatlari davom etmoqda.
Janubiy Koreya guruhdan chiqa olmagani mojaro keltirib chiqardi
Jahon banki bilan uzoq muddatli Mamlakat dasturi ishlab chiqiladi
Prezident Mirziyoyev Jahon banki delegatsiyasini iqtisodiy tuzilmaviy islohotlar masalalari bo‘yicha qabul qildi
-
Jamiyat4 days ago«Andijon polkasi» tadbiriga ketayotgan o‘quvchilar YTHga uchradi
-
Sport4 days agoYaponiya futbolining buyuk sabog‘i: mag‘lubiyatdan to‘g‘ri xulosa chiqarish
-
Dunyodan3 days agoQirgʻiziston va Oʻzbekiston chegarani delimitatsiya qilish doirasida hudud almashadilar
-
Dunyodan4 days agoQirg‘izistonda navbatdagi prezidentlik saylovlari qachon o‘tkazilishi ma’lum qilindi.
-
Siyosat4 days agoPrezident Shavkat Mirziyoyev AQSh Savdo vakili Jeymison Grini qabul qildi
-
Iqtisodiyot5 days ago
O‘zbekiston banklari aktivlari 962,8 trln so‘mga yetdi
-
Jamiyat4 days agoMehnat inspeksiyasi Adiz Boboyevga ogohlantirish yubordi
-
Iqtisodiyot5 days ago
Dollar bir necha kunlik ko‘tarilishdan so‘ng pastladi