Jamiyat
Hech narsani bilmasligini bilgan buyuk donishmandning ayanchli qismati
Hisoblab ko‘rsak, uning sudi bo‘lib o‘tganiga yigirma to‘rt asrdan oshibdi. Shunday bo‘lsa-da, hali-hanuz ahli bashariyatning esidan chiqqani yo‘q. Chunki u jahon tarixidagi eng adolatsiz sudlardan biri edi hamda yetmish yoshli faylasufga adolatsiz o‘lim jazosi berilgandi. Bu qattollikning qurboni keyinchalik nomi jamiki avlodlar va xalqlar uchun donishmandlik ramziga aylangan daho Suqrot edi.
Suqrot miloddan avvalgi 470–469-yillarda afinalik haykaltarosh Sofriniks va doya Fenaretta oilasida tug‘ilgan. Patrokl degan inisi, Ksantippa ismli xotini, uch nafar o‘g‘li bo‘lgan.
Ayrim manbalarda yozilishicha, Suqrot faqirona hayot kechirgan. Qachon qaramang, eski libos kiyib, oyoq yalang yurgan. Ko‘p vaqtini ko‘cha-ko‘yda, maydon-xiyobonlarda odamlar bilan gurunglashib o‘tkazgan. Har qanday kishini chuqur o‘ylantirib qo‘yadigan jumboqli savollari bilan suhbatdoshlarini hayratga solgan. Boshqa ma’lumotlarga ko‘ra, Suqrot olibsotarlik orqali kun kechirib, uchta harbiy yurishda qatnashgan. Ba’zi adabiyotlarda Afinada aholi soni kamayib ketishining oldini olish niyatida erkaklarga o‘z jufti halolidan boshqa ayoldan ham farzand ko‘rishga ruxsat beruvchi qonun qabul qilingach, u ikkinchi bor uylangani eslatilgan.
Ajablanarlisi, Suqrot umrida biron narsa yozmagan, barcha fikr-g‘oyalarini og‘zaki bayon etgan. Uning falsafiy ta’limotiga oid ma’lumotlarni zamondoshlari va shogirdlaridan Ksenofont, Aflotun, keyinroq Arastu qog‘ozga tushirgan.
Qandayligidan qat’i nazar, Suqrot ko‘hna Yunoniston hamda dunyo pedagogikasi, falsafasi va mantiq fani rivojiga ulkan hissa qo‘shdi. Birinchi navbatda, yoshlar tarbiyasini sharafli vazifa deb bildi. Bu borada o‘ziga xos nazariya yaratib, tarbiyadan ko‘zlangan maqsad insonni bilimli va yuksak axloqli qilib kamol toptirishdan iboratdir, degan fikrni ilgari surdi. Shuningdek, ta’lim-tarbiya jarayonidagi har qanday aqidaparastlikni keskin qoraladi. Pedagogikada majburlash va zo‘ravonlikdan voz kechish, bilim berishning yagona vositasi ishontirish bo‘lishi lozimligini uqtirdi.
Ikkinchidan, Suqrot borliqning vujudga kelishi va rivojlanishi haqidagi falsafiy ta’limot hamda voqelikni bilish va unga asoslangan tafakkur uslubi – dialektika so‘zini ilk bor amaliyotda qo‘lladi. Uni bir-biriga zid, qarama-qarshi fikrlar to‘qnashuvi orqali haqiqatni kashf etish san’ati sifatida baholadi.
Uchinchidan, miloddan oldingi V asrning ikkinchi va IV asrning birinchi yarmida Yunonistonda donolik va chiroyli so‘zlashish bo‘yicha saboq beruvchi faylasuf-muallimlar, lo‘ndaroq qilib aytganda, sofistlar paydo bo‘lishgan. Ular muayyan haq evaziga odamlarga munozara olib borish, muxolifi mulohazalaridagi zaif tomonlarni topib, zarba berish, o‘z bema’ni fikrlarini boshqalarga o‘tkazib, g‘olib chiqish yo‘llarini o‘rgatishgan. Bunda o‘zlari joriy etgan, mantiq qonunlarini atayin buzib, yolg‘on dalillarga tayangan holda hiylakorona muhokama yuritishga asoslangan falsafiy oqim – sofistikadan foydalanishgan. Raqibni esankiratib qo‘yadigan mantiqiy sofizm hamda an’anaviy fikr yoki tajribaga zid favqulodda mulohaza yoki g‘alati muhokamalarni o‘ylab topishgan.
Yunonistonda falsafaning asosiy e’tibori dunyo muammolaridan odamzod va uning ma’naviy olami muammolariga yo‘naltirilgach, sofistlar «Inson hamma narsaning mezonidir!» degan aqidaga ruju qo‘yishdi. Ular yaratgan sofizm esa rostni yolg‘on, yolg‘onni rost deb tushuntirish va mantiqqa xilof xulosa chiqarishga xizmat qildi. Yanada aniqrog‘i, sodda kishilarni to‘g‘ri yo‘ldan adashtiruvchi, ularning qalbida haqiqat va adolatga shubha uyg‘otuvchi makkorlik quroli vazifasini o‘tadi.
Shu bois miloddan avvalgi IV asrda yashagan Arastu sofizmni «sun’iy isbot», uning targ‘ibotchilarini «soxta donolik o‘qituvchilari» deb atagandi. Suqrot esa, haqiqatni bahsli suhbat orqali aniqlash mumkin, degan fikrni ilgari surdi.
U tarixda birinchi bo‘lib insonni falsafiy anglash masalasini o‘rtaga qo‘ydi. Ayni yo‘nalishdagi tadqiqotlarining mavzusi sifatida axloqiy muammolarni tanladi. Asosiy e’tiborni inson ongi va tafakkurini tahlil qilishga qaratdi. Suqrot ta’limotiga ko‘ra, falsafaning asl mohiyati o‘zlikni anglashdan iborat bo‘lib, bu chinakam ezgulikka yetishish yo‘lidir. Ezgulik esa bilim yoki donishmandlik alomatidir.
Suqrotning suhbatlashish va bahslashish san’ati bo‘yicha ish tutishi, ya’ni borliq to‘g‘risidagi falsafiy ta’limot hamda voqelikni bilish va unga asoslangan tafakkur uslubi, o‘zi yaratgan induktiv ta’limotdan, ya’ni to‘g‘ri tafakkur yuritishning asosiy qonunlari va shakllari haqidagi mantiq faniga taalluqli usuldan mohirona foydalanishi boshqalarda katta qiziqish uyg‘otgan.
«Men hech narsani bilmasligimni bilaman!» degan so‘zlar Suqrotning hayotiy shiori bo‘lgan. Shu bois u mudom aqlli insonlarni izladi. Dastlab davlat arboblari bilan do‘stlashishga intildi. Biroq elaro mashhur amaldorlardan biri bilan suhbatlashayotib, uning manmanligidan hafsalasi pir bo‘ldi. «Men-ku, hech narsa bilmasligimni bilardim, u esa shuniyam bilmas ekan!» deya afsuslandi. Keyin o‘sha kezlarda zamonasining eng zukko kishilari sanalgan shoirlar davrasiga oshiqdi. Lekin ularning timsolida ham haqiqiy donolarni ko‘rmadi, bil’aks, barchasi tug‘ma iqtidorli folbinlar singari va nima deyayotganini o‘zlari ham durust tushunmagan holda ijod qilishining shohidi bo‘ldi.
Suqrot ko‘p vaqtini bahs-munozaralar bilan o‘tkazar va hamisha g‘olib chiqardi. Mag‘lub bo‘lganlar alamiga chidolmay, uni haqoratlashar, mazaxlashar va kaltaklashardi. Do‘stlari nega ularga qarshi chora ko‘rmasligini so‘rashsa, Suqrot «Meni eshaklar tepyapti, ularni sudga berolmayman-ku!» derdi. Ustiga-ustak, u davlat boshqaruvining adolatni buzadigan barcha shakllarini keskin tanqid qilardi.
Suqrotning bilimdonligi va shakkokliklari juda qimmatga tushadi. Uning ta’limotidagi tanqidiy ruh o‘zlarini oqilu dono hisoblovchilarga yoqmadi. Bu, ayniqsa, Afina hukmron doiralarini qattiq xavotirga soldi. Masala jiddiylashgach, xalq orasida mavqei tobora oshib borayotgan, odamlar ko‘zini ochayotgan faylasufga hukumatning o‘zi qarshi chiqadi. Uni demokratiyaga dushmanlikda, yoshlarni yo‘ldan urish, fuqarolik me’yorlarini buzish hamda shahar ahli azaldan sig‘inib kelgan xudolarni mensimay, yangi ma’budalar yaratishda ayblab, sudga berdi.
Sudda ajabtovur usul qo‘llanildi. Kosiblar nomidan Anit, notiqlar nomidan Likon, shoirlar nomidan Melet da’vogar sifatida so‘zga chiqib, hamkasblarini uzluksiz masxaralab kelgani uchun aybdorga nisbatan oliy jazo tayinlashni so‘rashdi. Suqrot esa o‘zini himoya qilish o‘rniga g‘animlari va hakamlarni battar g‘azablantiruvchi gaplarni aytdi. «Tag‘in meni o‘limga mahkum etib, Xudo sizlarga bergan ehsondan ayrilib qolmanglar», deya ularning jig‘iga tegdi. Shu bois mahkamada qatnashgan 501 nafar sudyadan 281 nafari uni aybdor deb topish yuzasidan ovoz berdi.
Sudyalar jazoni belgilayotganida Suqrot yana sarkashlik yo‘lini tutdi. U agar aybi isbotlansa, arzimagan miqdorda jarima puli – 25 drahma to‘lashga rozi ekanligini bildirdi. So‘ngra «Aslida bu ishlarim uchun meni jazolashlaring emas, davlat kengashida tekin tushlik berishlaring kerak… Chamamda, Tangri kaminani uzzukun shahar kezib, sizlarni uyg‘otish uchun yuborgan. Menga o‘xshaganlarni osonlikcha topolmaysizlar. Gapimga ishonsangiz, hayotimni saqlab qolarsiz, aksincha bo‘lsa, so‘na chaqib, jahli qo‘zigan odamlar kabi urib o‘ldirarsiz. U holda Xudo mening o‘rnimga boshqa birovni yo‘llaguncha umringiz g‘aflatda o‘tadi», deydi.
Bu qochirimli gaplar qasoskorlar qahrini junbishga keltirdi. Keyingi safar qarshi ovoz berganlar soni 361 nafarga yetdi. Suqrot esa otdan tushsa-da, egardan tushmasdi.
– Nachora! – dedi u sud nihoyasida so‘nggi so‘zini aytarkan, iztehzoli ohangda. – Endi men o‘limga yuz tutaman, sizlar yashamoq uchun tarqalasizlar. Lekin qay birimiz yaxshilik sari yo‘l olishimiz yolg‘izgina Yaratganga ayon!..
Xullasi kalom, sud keksa faylasufni o‘limga loyiq ko‘rdi. Sud tugagach, do‘stlari unga hukm ijro etilgunga qadar qamoqdan qochishni taklif qilishdi. Ammo Suqrot ko‘nmadi. «Men, – deydi Suqrot sababini tushuntirib, – umrim bo‘yi qonunlarni, davlatni, vatanni hurmat qilib, shu darajaga yetishdim. Nega endi ajalga ro‘baro‘ bo‘lganda ularni tashlab qochishim kerak? Agar qonun va davlat yomon bo‘lib, meni qoniqtirmaganida, oldinroq ketishim yoki ularni o‘zgartirish uchun kurashishim kerak edi. Men bunday qilmaganman. Demak, endi qonun va davlatga so‘zsiz itoat etishim kerak!»
U lafziga sodiq qoldi. Biroq jallod tomonidan qatl etilmadi, balki hibsxonada o‘z ixtiyori ila bir kosa og‘u ichib, miloddan avvalgi 399 yili dorilbaqoga rixlat qildi.
Antik davrda o‘z jamiyatiga sig‘magan faylasufning hayoti shu zayl ayanchli yakun topdi. Afina ulusi keyinchalik xatosini anglab yetdi. Pirovardida sud hukmi asossiz ekanligi isbotlanib, tuhmatchilar jazolandi. Chunonchi, Melit o‘ldirildi, Anit va Likon shahardan quvildi. Suqrotga esa bronza haykal o‘rnatildi. Lekin hech kim «Hoy, birodarlar! Uni yollanma da’vogarlar emas, aslida ko‘pchilik ovoz bilan o‘zimiz oliy jazoga mahkum etgandik. Bu qanday bedodlik, axir?!.» degan savolni xayoliga keltirmadi.
O‘tmishda ne-ne tabarruk insonlarning boshiga yetgan, Suqrotdek buyuk daholar umriga zomin bo‘lgan bunday fojiali hodisalar takror-takror ro‘y bergan. O‘z allomalarini tirikligida xo‘rlagan, vafotidan so‘ng ko‘klarga ko‘tarib, ulug‘lagan millatlar va xalqlar juda ko‘p bo‘lgan.
A.Haydarov
Qashqadaryoda kredit botqog‘idan chiqishni istab avtomobilini sotmoqchi bo‘lgan fuqarolar aldanib qoldi. Ularga mashina uchun shu paytgacha to‘lagan mablag‘larini qaytarib berish va qolgan kreditni o‘z zimmasiga olishni va’da qilishgan. Kelishuvdan keyin esa na mashina topilgan, na kredit to‘langan.
Qashqadaryo viloyatida kreditga mashina olgan o‘nlab odamlar firibgarlar tuzog‘iga tushib qoldi. Jabrlanganlar Kun.uz’ga murojaat qilib, vaziyat qanday bo‘lganini aytib berishdi.
Sxema qanday ishlagan?
Murojaatchilarning so‘zlariga ko‘ra, firibgarlik sxemasi asosan avtokredit bo‘yicha to‘lov qilayotgan, ammo moliyaviy qiyinchilikka duch kelgan fuqarolarga qaratilgan. Ularga mashina uchun shu vaqtgacha to‘langan mablag‘ni qaytarib berish, kredit to‘lovlarining qolgan qismini har oy o‘zlari so‘ndirib borish, kredit muddati yakunlanganidan keyin esa avtomobilni yangi egasi nomiga rasmiylashtirish va’da qilingan.
Ishonch uyg‘otish maqsadida mashinani qabul qilib olish jarayoni videoga olingan. Tasvirga olish vaqtida ma’lum miqdorda pul berilgan. Biroq videotasvir tugashi bilan berilgan mablag‘ qaytarib olingan hamda to‘lov ertasi kuni notariusda rasmiylashtirish vaqtida amalga oshirilishi aytilgan. So‘ngra mashina olib ketilgan.
Shu tariqa, mashina g‘oyib bo‘lgan, berilgan va’da bajarilmagan: aldanganlar esa kreditdan qutulmagani yetmaganday mashinadan ham ayrilib qolavergan.
“Bankka bir so‘m ham to‘lanmagan”
Aldanganlardan biri Nurbek Shodmonov. Uning ta’kidlashicha, firibgarlar aynan kreditga mashina olib, to‘lovlarni to‘lay olmay qolganlarni “ovlagan”.
“Qarshi shahriga kelishyapti va avtokreditga olingan mashinalarni izlashyapti.
2024 yil iyul oyida kreditga yangi Gentra olganman. 54 mln so‘m boshlang‘ich to‘lov qilganman. Mashinaning tannarxi 191 mln 600 ming so‘m edi. Oyiga 4 mln so‘mdan to‘lov chiqqan. Men buni to‘lashga qiynalyapman desam “1000 dollar boshlang‘ich to‘lov sizga beramiz, qolgan to‘lovlarni o‘zimiz davom ettiramiz. Mashinani Toshkentga olib borib, Rent-car’ga ishlatamiz. 1-2 yildan keyin xohlasangiz mashinani o‘zingizga qaytarib beramiz. Sizga bankdan, hech joydan so‘rab kelmaydi, oyma-oy kreditlaringizni yopamiz o‘z vaqtida”, degan.
Uch oydan keyin men ularni izlashga tushdim. Erta deyapti, indin deyapti, xullas bir yil bo‘ldi, bir so‘m pul to‘lamagan bankka”, deydi jabrlanuvchi.
“Pul berib, keyin qaytarib olishdi”
Yana bir jabrlanuvchi Charos Oripovaning ta’kidlashicha, uning oldiga 8 kishi borgan.
“Zokir ismli shaxs bilan 5 yildan keyin mashinani uning nomiga o‘tkazib berishim uchun o‘rtada shunchaki kelishuv bo‘ldi. Men mashinani olib ketishlariga ruxsat ham, ishonchnoma ham bermadim. Bizga 800 dollar pul berishdi, ammo videos’yomka o‘char-o‘chmas uni qaytarib olishdi. Nega unday qilishganini so‘rasam, notariusda hamma xarajatlarni hal qilishini aytdi. Shu bilan mashinani haydab ko‘rishlarini aytib chiqib ketishdi. O‘shandan beri mashinani ham, ularning o‘zini ham ko‘rmadim”, deydi u.
Biri qamaldi…
Murojaatchilarga ko‘ra, holat yuzasidan 4 kishiga nisbatan jinoyat ishi qo‘zg‘atilgan. Muzaffar Shodmonovga oid jinoyat ishi sudda ko‘rib chiqilgan.
JIB Qarshi shahar sudining 2026 yil 18 maydagi hukmi bilan Muzaffar Shodmonov Jinoyat kodeksining 168-moddasi (firibgarlik) 3-qismi “”a, b” bandlarida nazarda tutilgan jinoyatni sodir qilishda aybli deb topilgan. Unga 6 yil muddatga ozodlikdan mahrum qilish jazosi tayinlangan.
Shuningdek, Muzaffar Shodmonov va boshqalardan 13 nafar jabrlanuvchi foydasiga yetkazilgan zarar summalarini undirish belgilangan.
Murojaatchilarning ma’lum qilishicha, qolgan gumondorlar bo‘yicha hozirda tergov harakatlari olib borilmoqda.
Jamiyat
“Zarafshon daryosida suv sarfi keskin oshgani sabab bo‘ldi” – Samarqandda temiryo‘l o‘tkazilgan damba o‘pirilganiga izoh berildi
Harakat xavfsizligini ta’minlash maqsadida daryo qirg‘oqlarini xarsang toshlar bilan mustahkamlash ishlari olib borilmoqda. Zarur qurilish materiallari yuklangan yana 130 ta dumpkar vagon hududga yo‘naltirilgan. “O‘zbekiston temir yo‘llari” AJ hodisaga Zarafshon daryosida suv sarfining keskin oshishi sabab bo‘lganini ma’lum qildi.
Samarqandda temiryo‘l o‘tkazilgan dambani mustahkamlash ishlari boshlangan. “O‘zbekiston temir yo‘llari” AJ holat bo‘yicha munosabat bildirdi.
Ma’lum qilinishicha, 3 iyul kuni Samarqand viloyati Toyloq tumani hududidan o‘tuvchi “Samarqand – Urgut” temir yo‘l uchastkasining ma’lum qismiga shikast yetgan.
“So‘nggi kunlarda O‘zbekiston va Tojikistonning tog‘li hududlarida kuzatilgan kuchli yog‘ingarchiliklar oqibatida Zarafshon daryosida suv oqimi keskin kuchaydi. Buning oqibatida daryo qirg‘oqlarini yuvib ketib, ayrim hududlarda o‘zan yo‘nalishi o‘zgardi.
Hodisaga Zarafshon daryosida suv sarfining me’yoriy 80–100 m³/s o‘rniga keskin oshib, 300 m³/s gacha yetgani sabab bo‘ldi. Oqibatda daryo o‘zani temir yo‘lga yaqin hududlarda 30–40 metrgacha kengayib, o‘zanga yaqin joylashgan temir yo‘lning ma’lum qismiga zarar yetdi. Mazkur gidrologik holat so‘nggi 20 yil davomida kuzatilmagan”, deyiladi jamiyat munosabatida.
Ayni paytda harakat xavfsizligini ta’minlash maqsadida daryo qirg‘oqlarini xarsang toshlar bilan mustahkamlash ishlari olib borilayotgani bildirilgan.
“Ishlarga 15 ta maxsus texnika jalb etilgan. 30 ta dumpkar vagon orqali xarsang toshlar yetkazib berildi. Shuningdek, zarur qurilish materiallari yuklangan yana 130 ta dumpkar vagon hududga yo‘naltirildi”, deyiladi xabarda.
Qayd etilishicha, hozirda temir yo‘l qatnovini imkon qadar qisqa muddatda to‘liq tiklash hamda poyezdlar harakatining uzluksizligini ta’minlash bo‘yicha barcha zarur chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda.
Avvalroq Toyloq tumani hududidan o‘tgan yangi temiryo‘l tarmog‘ida favqulodda holat ro‘y bergani xabar qilingandi. Kun.uz ixtiyoriga kelib tushgan videoda daryo suvi temiryo‘l o‘tkazilgan dambani yuvib ketgani, natijada relslar tayanchsiz qolganini ko‘rish mumkin.
Oliy sud Plenumi majlisida inson huquqlarini himoya qilish, sud amaliyotida qonunlarni bir xil qo‘llash hamda odil sudlov samaradorligini oshirishga qaratilgan uchta muhim qaror qabul qilindi. Mazkur hujjatlar fuqarolarning huquq va qonuniy manfaatlarini ishonchli himoya qilish, sud amaliyotida yagona huquqiy yondashuvni shakllantirish va qonunchilik normalarini to‘g‘ri qo‘llashni ta’minlashga xizmat qiladi.
3 iyul kuni Toshkentda Oliy sud Plenumi majlisi bo‘lib o‘tdi. Oliy sud raisi Robaxon Mahmudova raislik qilgan yig‘ilishda Oliy Majlis Senati a’zolari va Qonunchilik palatasi deputatlari, Oliy sud va quyi sudlarning sudyalari, Bosh prokuror, Konstitutsiyaviy sud, Sudyalar oliy kengashi, Oila va xotin-qizlar qo‘mitasi, Sudyalar assotsiatsiyasi va Advokatlar palatasi raislari, Oliy Majlisning Inson huquqlari bo‘yicha va Bola huquqlari bo‘yicha vakillari, manfaatdor vazirlik va idoralar vakillari, huquqni muhofaza qiluvchi organlar mas’ul xodimlari, huquqshunos olimlar hamda ommaviy axborot vositalari vakillari ishtirok etdi.
Robaxon Mahmudova majlisni ochar ekan, «Bugun amalga oshirilayotgan islohotlar natijasida odil sudlov izchil raqamlashtirilmoqda, sud jarayonlari ochiq, shaffof va nazoratli bo‘lib bormoqda. Prezidentimiz qayta-qayta ta’kidlaganlaridek, odamlar sudga oxirgi umid sifatida keladi va sud ostonasiga qadam qo‘ygan har bir inson Yangi O‘zbekistonda adolat hukm surayotganiga ishonch hosil qilishi kerak. Bunday ishonchni qozonish uchun sud amaliyotini to‘g‘ri yo‘lga qo‘yish hamda qonuniy, adolatli va asoslantirilgan qaror qabul qilinishini ta’minlash talab etiladi. Shu sababli, Oliy sud Plenumi tomonidan beriladigan tushuntirishlar katta ahamiyatga ega», dedi.
Yig‘ilishda Oliy sud Plenumining «Sudlar tomonidan fuqaroni muomala layoqati cheklangan yoki muomalaga layoqatsiz deb topish bilan bog‘liq ishlarni ko‘rib chiqish amaliyoti to‘g‘risida», «Fuqarolik, ma’muriy va iqtisodiy sudlar tomonidan da’voni ta’minlash (dastlabki himoya) choralarini ko‘rishning ayrim masalalari to‘g‘risida» hamda «O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi va O‘zbekiston Respublikasi Oliy xo‘jalik sudi Plenumining ayrim qarorlariga o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida»gi qarorlari qabul qilindi.
Oliy sud Plenumining bugun qabul qilingan «Sudlar tomonidan fuqaroni muomala layoqati cheklangan yoki muomalaga layoqatsiz deb topish bilan bog‘liq ishlarni ko‘rib chiqish amaliyoti to‘g‘risida»gi Qarori bu toifadagi ishlarni ko‘rishda sudlar tomonidan qonunchilik hujjatlarini bir xil va to‘g‘ri qo‘llashni ta’minlash maqsadida ishlab chiqildi. Konstitutsiyada inson huquqlari oliy qadriyat sifatida e’tirof etilgan bo‘lib, hech kim insonning huquq va erkinliklarini sud qarorisiz cheklashga yoki ulardan mahrum etishga haqli emas. Mazkur konstitutsiyaviy kafolatlar, ayniqsa, ruhiy holati tufayli o‘z harakatlarining ahamiyatini anglay olmaydigan yoki ularni boshqara olmaydigan shaxslarning huquqlarini muhofaza qilishda alohida ahamiyatga ega. Zero, fuqaroni muomalaga layoqatsiz deb topish yoki uning muomala layoqatini cheklash insonning eng muhim huquq va erkinliklariga bevosita daxl qiluvchi masaladir. Shu ma’noda, qabul qilingan Plenum qarori inson huquqlariga bevosita daxl qiluvchi ushbu toifadagi ishlarni ko‘rib chiqishda sudlar uchun yagona va aniq huquqiy yondashuvlarni belgilashga qaratilgan. Bu esa fuqarolarning huquq va qonuniy manfaatlarini samarali himoya qilishning muhim kafolatidir. Xususan, Plenum qarorida sub’yektlar doirasi va sudga murojaat qilish tartibi, fuqaroning muomala layoqatini cheklash asoslari, voyaga yetmaganlarning muomala layoqati masalasi, shaxsning shikoyat qilish huquqi va kafolatlari hamda prokuror va vasiylik organi ishtiroki yuzasidan tushuntirishlar berilmoqda.
Ma’lumki, sud qarori qonuniy va adolatli bo‘lishi bilan birga uning ijrosi ta’minlanishi, shuningdek sud hujjati qabul qilinguniga qadar jismoniy va yuridik shaxslarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari buzilishi xavfini bartaraf etilishi ham odil sudlovga erishilishining maqsadlaridan biridir. Shu nuqtai nazardan, da’voni ta’minlash (dastlabki himoya) instituti huquqiy munosabatlarda qonun ustuvorligi hamda huquqlar va qonuniy manfaatlarni ta’minlanishini, sud hujjatlarining samarali va o‘z vaqtida ijrosini kafolatlovchi muhim protsessual vosita sifatida alohida ahamiyat kasb etadi. Shu bois, «Fuqarolik, ma’muriy va iqtisodiy sudlar tomonidan da’voni ta’minlash (dastlabki himoya) choralarini ko‘rishning ayrim masalalari to‘g‘risida»gi Plenum qarori qabul qilindi. Plenum qarorida qayd etilganidek, ushbu choralar javobgar tomonidan mol-mulkni yashirish, boshqa shaxslarga o‘tkazish yoki boshqacha tarzda tasarruf etish xavfi mavjud bo‘lgan hollarda qo‘llaniladi.
Ma’muriy sudlov sohasida esa dastlabki himoya choralari sud qarori qabul qilinguniga qadar fuqarolar va tadbirkorlik sub’yektlarining huquqlari hamda qonuniy manfaatlari buzilishining oldini olishga xizmat qiladi. Protsessual qonunchilikka binoan da’voni ta’minlash (dastlabki himoya) choralarini ko‘rishga sud ishlarini yuritishning har qanday bosqichida yo‘l qo‘yiladi. Sud himoyasining samaradorligini ta’minlash va protsessning muayyan bosqichida yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan turlicha yondoshuvlarni bartaraf etish maqsadida qarorda bunday choralarini ko‘rishga ish yuritish to‘xtatilganda ham yo‘l qo‘yilishi, bunda protsessual qonunchilikda belgilangan tartib va muddatlarda ariza (iltimosnoma) taraflarni xabardor qilmasdan, ish yuritish tiklanmagan holda hal qilinishi haqida tushuntirish berilmoqda. Shuningdek, qonunchilikda belgilangan soddalashtirilgan ish yuritish shakli taraflarning da’voni ta’minlash choralaridan foydalanish huquqini cheklamaganligi bois qaror loyihasida soddalashtirilgan tartibda ko‘rilayotgan ishlarda ham da’voni ta’minlash choralarini qo‘llash mumkinligi alohida ta’kidlanmoqda.
Oliy sud Plenumining «O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi va Oliy xo‘jalik sudi Plenumining ayrim qarorlariga o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida»gi qaroridagi o‘zgartirishlar to‘rtta yo‘nalishni qamrab oladi: atrof-muhitni muhofaza qilish va tabiatdan foydalanish, bolalar tarbiyasi bilan bog‘liq nizolarni hal qilish, kredit shartnomalaridan kelib chiqadigan majburiyatlar bajarilishini ta’minlash hamda sudlar tomonidan ma’muriy huquqbuzarlik to‘g‘risidagi ishlarni ko‘rish. Ushbu Plenum qarori qonunchilikka kiritilgan qo‘shimcha va o‘zgartishlarni inobatga olgan holda amaldagi Plenum qarorlari tushuntirishlari boyitilishi samarasi o‘laroq qonunlarni to‘g‘ri va bir xilda qo‘llash, yagona sud amaliyotini shakllantirishga xizmat qiladi.
Qabul qilingan qarorlardagi tushuntirishlar kelgusida qonunchilik normalarini to‘g‘ri va bir xilda qo‘llashga xizmat qilib, odil sudlovni amalga oshirish, qonuniy va adolatli qarorlar qabul qilinishi bilan bir qatorda sudlar tomonidan qonun normalari bir xilda talqin qilinishi va yagona sud amaliyotini yaratishga qaratilganligi bilan ahamiyatlidir.
Plenum qarorlari matnlari O‘zbekiston Respublikasi Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, «O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi axborotnomasi» va «Kuch – adolatda» gazetasida e’lon qilinadi.
Jamiyat
Farg‘onada qalbaki xorijiy pasport tayyorlash bilan shug‘ullanib kelgan shaxslar qo‘lga olindi
Jinoiy guruh a’zolari Turkiyaning qalbaki fuqarolik pasporti va haydovchilik guvohnomasini mijozga 4 mln so‘mga sotgan vaqtida ushlangan.
Farg‘onada qalbaki xorijiy davlat fuqaroligi pasportlarini tayyorlash va sotish bilan shug‘ullangan jinoiy guruh faoliyati fosh etildi. Bu haqda Davlat xavfsizlik xizmati xabar berdi.
DXX xodimlari tomonidan Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamenti va ichki ishlar organlari hamkorligida Farg‘ona shahrida tezkor tadbir o‘tkazilgan.
Tezkor tadbir davomida Marg‘ilon shahrida yashovchi 31 yoshli shaxs Farg‘ona shahrida istiqomat qiluvchi 36, 29, 27 va 23 yoshli 4 nafar tanishi bilan til biriktirib, mijozga Turkiyaning qalbaki fuqarolik pasporti hamda haydovchilik guvohnomasini 4 mln so‘mga sotgan vaqtida ushlangan.
Ulardan jami 11 dona mobil telefon va 2 dona noutbuk ashyoviy dalil sifatida olingan.
Holat yuzasidan jinoyat ishi qo‘zg‘atilgan. Hozirda tergov harakatlari olib borilmoqda.
Holat poytaxtning Yakkasaroy tumanida sodir bo‘ldi. “Better Best” qurilish firmasi ko‘p qavatli uy qurilishida belgilangan shart asosida markaziy kanalizatsiya quvurini ko‘chirmasdan kotlovan qazigan. Oqibatda tuproq o‘pirilib, kanalizatsiya quvuri uzilib ketgan. “O‘zsuvta’minot” AJ vakili 10-12 soatda holat bartaraf qilinishini bildirdi.
Toshkent shahrining Yakkasaroy tumanida markaziy kanalizatsiya quvuriga shikast yetdi. Kun.uz muxbiri hodisa joyidan xabar berdi.
Ma’lum bo‘lishicha, poytaxtning Shota Rustaveli ko‘chasidagi obektda “Better Best” qurilish firmasi quruvchilari markaziy kanalizatsiya quvuriga jiddiy shikast yetkazgan. Shaharning 3 ta tumanidan keladigan oqova suvlar ushbu uzilib ketgan quvur orqali “Salar” suv tozalash inshootiga quyiladigan bo‘lgan.
“O‘zsuvta’minot” AJ matbuot xizmati Kun.uz’ga holat yuzasidan ma’lumot berdi.
“Dastlabki o‘rganishlarga ko‘ra, quvurga juda yaqin joydan kotlovan qazilgan. Aslida, bir necha bor ogohlantirishlarga qaramay shart bo‘yicha quvur ko‘chirilmagan. Ya’ni, dastlab quvurni ko‘chirib, keyin kotlovan qazilishi kerak bo‘lgan.
Tuproqning o‘pirilishi oqibatida quvur ham uzilib ketgan. Hozirda katta hajmdagi quvurdan oqova suvlari chiqyapti. Buni bartaraf etish bo‘yicha choralar ko‘rildi. Hozirda qo‘shimcha kuchlar jalb etilgan”, deydi jamiyat vakili.
Uning qo‘shimcha qilishicha, holatni uzog‘i bilan 10-12 soatda bartaraf etish choralari ko‘rilmoqda. Hodisa oqibatida jarohat olganlar yo‘q.
Dollar kursida keskin pasayish yuz berdi
Qashqadaryoda o‘nlab fuqaroning kreditga olingan mashinalari g‘oyib bo‘ldi
“Zarafshon daryosida suv sarfi keskin oshgani sabab bo‘ldi” – Samarqandda temiryo‘l o‘tkazilgan damba o‘pirilganiga izoh berildi
-
Dunyodan5 days agoEron Hormuz boʻgʻozi orqali oʻtayotgan kemalarni ogohlantirdi
-
Dunyodan2 days ago
NATO davlatlari Rossiyadan xavotirda…
-
Turk dunyosi4 days agoAsaddan keyin Suriya: Turkiya yuksaladi, Eron chidaydi
-
Dunyodan2 days ago
Tojikistonning Togri-Badaxshon muxtor viloyati raisining jasadi topildi.
-
Jamiyat3 days agoSog‘liqni saqlash vaziri korrupsiyaga qarshi murojaat bilan chiqdi
-
Jamiyat3 days agoNavoiyda 7 yoshli bolaga yuk mashinasi boshqaruvini bergan shaxsga chora ko‘rildi
-
Jamiyat2 days agoToshkentda Malibu qahvaxonaga borib urildi
-
Turk dunyosi5 days agoTurkiya prezidenti Rajab Toyyib Erdo‘g‘an Yevropa mudofaa tizimiga to‘liq integratsiyalashishga chaqirdi