Jamiyat
“Hatto bankomatdan ham o‘tadi” – Turkiyadan kelayotgan va aslidan farq qilmaydigan qalbaki dollar
O‘zbekistonga chet davlatlar, ayniqsa, Turkiyadan qalbaki dollar kirib kelish holatlari uchramoqda. Parallel ravishda o‘zbek so‘mini qalbakilashtirish ham ko‘payyapti. Ushbu soxta pullar “birga bir” ishlangani, “haqiqiysidan ajratish qiyin”ligi, bankomat ham qabul qilishi aytiladi. Xo‘sh, qalbaki pullardan qanday saqlanish mumkin?
{Yii::t(}
O’tkazib yuborish 6s
O’tkazib yuborish
O‘zbekistonda biror savdo do‘koniga kirib, xarid uchun 200 ming so‘m qiymatidagi pulni uzatsangiz aksariyat hollarda sotuvchi yarim hazil, yarim chin shaklda “Soxta emasmi ishqilib?” deb so‘raydi. Bu ishonchsizlik va shubha o‘z-o‘zidan shakllanmadi: sababi O‘zbekistonda pulni qalbakilashtirish bilan bog‘liq jinoyatlar soni oshib boryapti. Hatto qalbaki dollar va so‘m sotuvchilar ijtimoiy tarmoqlardagi yopiq kanallar orqali bemalol faoliyat yuritishga kirishmoqda.
Turkiya va qalbaki dollar
Keyingi vaqtlarda qalbaki dollar haqida gap ketganda Turkiya davlati tilga olinadigan bo‘lib qoldi. Ayniqsa, 2024 yilning noyabr oyi oxirida ushbu davlatda qalbaki dollarlar tarqalgani yuzasidan tergov boshlangani ortidan bu boradagi gap-so‘zlar yana ko‘paydi.
Turkiyada qalbaki dollarlar bilan bog‘liq tergovga mamlakatga 600 mln dollarlik qalbaki banknotlar kontrabanda yo‘li bilan olib kirilgani asos bo‘lgan. O‘shanda mazkur davlatdagi ayirboshlash shoxobchalari va banklar eski namunadagi 50 va 100 dollarlik kupyuralar bilan operatsiyalarni vaqtincha to‘xtatgandi.
Mutaxassislarga ko‘ra, Turkiyaga qalbaki dollarlarning asosiy qismi Suriya, Eron va Bolqon hududlaridan olib kelingan. Qalbaki valuta bilan bog‘liq birinchi operatsiya Suriya bilan chegaradosh Gaziantep shahrida amalga oshirilgan. Qalbaki dollarlar Antaliya, Izmir, Istanbul, Anqara kabi turistik shaharlarda ham aniqlangan.
O‘zbekistondagi qalbaki dollarning ham aksariyati Turkiyadan kirib kelmoqda. Buni sodir etilgan shu kabi jinoyatlar tafsilotidan bilish mumkin. Misol sifatida bir nechta holatni keltirib o‘tamiz.
Turkiyadan kelgan “pochta”
Fuqaro Ravshan Mamatqulov o‘zining tanishi Jamshid Bozorovga 50 ming dollar miqdorida qalbaki puli borligini, unga sotmoqchi ekanini aytgan va mijoz topishni so‘ragan. Jamshid Bozorov o‘z navbatida tanishi Madiyor Baxronovga 50 ming dollar miqdoridagi qalbaki pulni 25 ming dollarga sotishini bildirgan.
Topilgan mijoz bu harakatlar noqonuniy ekanini bilib, holat yuzasidan Davlat xavfsizlik xizmati va Bosh prokuratura huzuridagi departamentga ariza bilan murojaat qilgan. 2025 yil 23 yanvar kuni tezkor tadbir o‘tkazilib, Ravshan Mamatqulov, Jamshid Bozorov va Madiyor Baxronov “Bunyodkor” stadioni avtoturargohida 50 ming qalbaki dollarni 25 ming dollarga sotayotganda qo‘lga olingan.
Ravshan Mamatqulov sudda aybiga iqror bo‘lib, qalbaki dollarlar Turkiyadan kelganini ma’lum qilgan.
“2025 yil yanvar oyi boshlarida ijtimoiy tarmoq orqali Asad ismli Tojikiston fuqarosi bilan tanishib qoldim. U hozirgi kunda o‘zi Turkiyada yashashini, u yerda tekstil fabrikasi rahbari ekanini, ora-orada Turkiya davlatida ishlab chiqarilgan qalbaki dollar savdosi bilan shug‘ullanib turishini aytdi. U har bir qalbaki 10 ming dollarni 3 ming haqiqiy dollarga sotishini ma’lum qilib, agarda shu kabi qalbaki dollarni O‘zbekiston hududiga olib kirib bersa, sotib bera olishimni so‘radi.
Uning gaplariga ishonmasdan, qalbaki dollarni O‘zbekiston hududidagi yuborishini aytdim. 2025 yil taxminan 15-16 yanvar kunlari Asad xabar jo‘natib, O‘zbekistonga Turkiyadan 50 ming miqdorida qalbaki dollar yuborganini, tanishi men bilan ko‘rishib, pulni berib qo‘yishini aytdi. So‘ngra notanish bo‘lgan ayol Telegram orqali qo‘ng‘iroq qildi. U menga Asad ismli tanishim Turkiyadan pochta berib yuborganini, ko‘rishib ushbu pochtani berib qo‘yishi kerakligini ma’lum qildi. Ayol bilan ko‘rishib, qizil rangli paketga o‘ralgan pochtani olib qoldim”, degan Ravshan Mamatqulov.
Shundan keyin u uyiga borib, jo‘natmani ochib ko‘rgan. Keyin esa qalbaki dollarni sotib oladigan mijoz izlagan va qo‘lga tushgan.
Sud hukmi bilan qalbaki dollar “savdogarlari” Jinoyat kodeksining 176-moddasi 3-qismi bilan aybli deb topilgan. Ravshan Mamatqulovga 10 yil 1 oy, Jamshid Bozorovga Jinoyat kodeksining 57-moddasini qo‘llagan holda 7 yil, Madiyor Baxronovga 6 yil muddatga ozodlikdan mahrum qilish jazosi tayinlangan.
“Bankomatdan o‘tkazib ko‘rsatdi”
Yana bir holatda fuqarolar Nozimbek Og‘aliqov, Anvar Shamsiyev hamda Temur Tojiboyev Turkiyaning Istanbul shahriga borib, u yerda Jamol Sobirli ismli shaxsdan 20 ming miqdoridagi qalbaki dollarni 10 500 dollarga sotib olishgan. So‘ngra ushbu qalbaki valutani O‘zbekistonga olib kelishgan.
Ular Namangan viloyati Davlatobod tumani hududida 17 950 dollar qalbaki valutani shartli xaridorga 12 600 dollarga sotayotganda huquqni muhofaza qiluvchi organlar tomonidan tezkor tadbirda qo‘lga olingan.
“Temur Tojiboyevni tadbirkor sifatida bilaman. Uni Nozimbek Og‘aliqov orqali taniganman. Nozimbek bilan o‘zaro kelishib, biznes qilish maqsadida 26 500 dollar pul yig‘dik va Temur Tojiboyevga berdik. U Turkiyadan kiyim-kechak keltirib bersa, sotishni ko‘zlagandim.
Savdo ishlari cho‘zilgani sababli Temur Tojiboyev bilan telefon orqali gaplashdik va pulimizni so‘radik. Temur Turkiyadan kelganidan so‘ng mahsulot olib kelmaganini, pulni qaytarib berishini aytib, 18 ming dollar berdi. Ushbu dollarning ozroq qismini Toshkent shahridagi bankomatda almashtirib oldik. Dollarning qalbaki ekanini bilmagandim”, degan Anvar Shamsiyev.
Nozimbek Og‘aliqov ham sudda Temur Tojiboyev pulni qaytarayotganda uning haqiqiy ekanini isbotlab berish uchun bankomatdan o‘tkazib ko‘rsatganini, shu sababli ishonganini aytgan.
“To‘yda yerdan terib olgandim”
Boshqa bir holatda esa fuqaro Dilyorbek Qodirov o‘zi bilmagan holda Turkiyadan qalbaki dollar olib kelgan. So‘ngra ushbu pulga gazon sotib olgan.
U suddagi ko‘rsatmasida qalbaki dollarni Turkiyada to‘yda yerdan terib olganini aytgan.
“Turkiyaga borganimda to‘y marosimida yerdan 1 700 dollar terib oldim. O‘zbekistonga qaytganimda aeroportda deklaratsiya to‘ldirmasdan olib kirdim. Pullarning qalbaki ekanini bilmagandim”, degan u.
Sud hukmi bilan unga Jinoyat kodeksining 57-moddasini qo‘llagan holda 4 yil ozodlikni cheklash jazosi tayinlangan.
Yopiq kanallardagi “pul bozori”
O‘zbekistonda qalbaki dollar va so‘m sotuvchilar “narkosavdo” sistemasiga o‘tmoqda. Ya’ni ijtimoiy tarmoqlardagi yopiq kanallar orqali qalbaki dollar yoki so‘mni biror lokatsiyaga qo‘yib ketish orqali sotishmoqda: sotuvchi xaridorni, xaridor esa sotuvchini ko‘rmaydi, o‘rtada esa oldi-berdi bo‘laveradi.
Telegram’da qalbaki pul savdosi bilan shug‘ullanuvchi o‘nlab yopiq kanallar faoliyat ko‘rsatib turibdi. Ular qalbaki dollarni asosan Turkiya davlatidan olib kirishmoqda.
Shulardan biri Telegram’dagi “Turkeya 96%” kanali. Yopiq tarzda faoliyat yuritadigan ushbu kanalda qalbaki dollar va so‘m sotilishi haqida e’lonlar joylashtirib borilmoqda.
E’lonlarda qalbaki 10 mln so‘m haqiqiy 2 mln so‘mga, qalbaki 20 mln so‘m 3,4 mln so‘mga, qalbaki 10 ming dollar esa 20 mln 550 ming so‘mga sotilishi aytiladi. Shuningdek, qalbaki pul qo‘ldan qo‘lga berilmasligi, yashirilgan manzil lokatsiya aytilishi va xaridorning o‘zi borib olishi ma’lum qilingan.
E’lonlarda qalbaki pullar “birga bir yasalgani”, “hech kim ajrata olmasligi” va “bankomatdan ham o‘tishi” bildirilgan.
“Soxta o’zbek pulari” nomli yopiq guruhda ham qalbaki pullar savdosi amalga oshirilmoqda. E’lonlarda qalbaki pullar barcha viloyatga yetkazib berilishi, to‘lovning yarmi oldindan to‘lanishi aytiladi.
Markaziy bank munosabati qanday?
Albatta, muomalada qalbaki pullarning ko‘payishi jiddiy oqibatlarga olib boradi. Kun.uz bu borada Markaziy bank munosabati bilan ham qiziqdi.
Markaziy bank mutaxassislarining fikricha, qalbaki valutalar muomalada bo‘lishining oldini olish va ularni nazorat qilish mamlakat iqtisodiy barqarorligi hamda bank-moliya tizimiga bo‘lgan ishonchni ta’minlashda ustuvor ahamiyat kasb etadi. Shu sababli bu boradagi vaziyat doimiy ravishda kuzatib boriladi.
“O‘tgan yilning yakunida xorijiy ommaviy axborot vositalari orqali bir qator mamlakatlarda qalbaki banknotalar muomalasi jadal sur’atlarda o‘sib borayotganligi keng yoritildi. Xususan, Turkiyada eski namunadagi 50 va 100 nominaldagi AQSh dollar banknotalarni qalbakilashtirish holatlari kuzatildi. Shuningdek valuta ayirboshlash shoxobchalarida mazkur turdagi banknotalar qabul qilinmasligi ham qayd etildi.
Tahlillarga ko‘ra, mavjud bankomatlar va pul sanash apparatlarining dasturiy ta’minotlari yangilanmaganligi sababli ular orqali bunday turdagi qalbaki banknotalarni aniqlash imkoniyati cheklangan edi.
Mavjud vaziyatdan kelib chiqib, Markaziy bank tomonidan bank kassalarini banknotani haqiqiyligini tekshiruvchi zamonaviy uskunalar (detektorlar) bilan jihozlash, mavjud uskunalarning dasturiy ta’minotlarini muntazam ravishda yangilab borish bo‘yicha ko‘rsatmalar berildi hamda qalbaki banknotalarni aniqlashga doir dastlabki ehtimoliy belgilar barcha tijorat banklariga yetkazildi”, deyiladi Markaziy bank izohida.
Shuningdek, Markaziy bank va AQShning O‘zbekistondagi elchixonasi hamkorligida barcha tijorat banklari mutaxassislari ishtirokida dollar banknotalarining xavfsizlik xususiyatlari va qalbaki pullarni aniqlash usullariga bag‘ishlangan maxsus trening o‘tkazilgan.
Qayd etilishicha, bugungi kunda barcha banklar qalbaki kupyuralarni aniqlash uchun zarur zamonaviy moddiy-texnik ta’minot bilan jihozlangan bo‘lib, ularning dasturiy ta’minoti muntazam yangilanib borilmoqda. Shu sababli Markaziy bank bank tizimida qalbaki kupyuralar muomalada bo‘lishi ehtimolini minimal deb hisoblagan.
Markaziy bank o‘z munosabatida aholi va xorijiy sayyohlarning manfaatlarini himoya qilish hamda chet el valutasidagi banknotaning haqiqiyligiga ishonch hosil qilish uchun to‘g‘ridan to‘g‘ri tijorat banklariga murojaat qilishni tavsiya etgan.
Qanday aniqlash mumkin?
Ko‘pincha 100 dollarlik pul qalbakilashtiriladi. Xo‘sh, qalbaki dollarni haqiqiysidan qanday ajratsa bo‘ladi? Ichki ishlar vazirligi Ekspert-kriminalistika bosh markazi bosh eksperti mayor Oybek Yusupov Kun.uz’ga bergan intervyusida bir nechta oddiy usullarni keltirib o‘tdi.
“Qalbaki dollarning qalbaki ekanini aniqlash ancha qiyin bo‘lmoqda. Sababi, ular 80 foiz haqiqiy hisoblanib, qolgan 20 foiz qismi qo‘lbola usulda tayyorlangan holda muomalaga kiritilyapti.
Hamma pulda himoya elementi sifatida suv belgisi bo‘ladi. Lekin hozirgi kunda bu suv belgisi ham qalbakilashtirilyapti. Shuningdek, hamma haqiqiy ekanini tekshirib ko‘rish uchun dollardagi Benjamin Franklinning suratidagi belgilarni silab ko‘radi. Bu qo‘lga seziladi. Qalbakilarida ham huddi shu kabi belgilar mavjud. Shu sababli, bu usullarda tekshirishning zarurati ham qolmadi.
Dollarni qalbakilashtirish qiyin bo‘layotgan nuqtasi bu – seriya raqami hisoblanadi. Haqiqiy kupyuraning seriya raqamlari chetida to‘qroq rangda bo‘rtib chiqqan qatlam bor. Buni lupa yordamida bemalol ko‘rsa bo‘ladi.
Qalbakisida ushbu bo‘rtib chiqqan qatlam bo‘lmaydi.
Bu haqiqiy dollarni oddiy lupa yordamida aniqlash usuli.
Yana bir sodda usuli: kupyuraning ikki chetidan ushlagan holda ketma-ket tortib ko‘rish kerak. Agar haqiqiy bo‘lsa jarangdor ovoz chiqadi.
Shuningdek, qalbaki kupyura bir-biriga yopishtirilgan ikki qog‘ozdan iborat bo‘ladi. Uning chetidan tirnoq bilan ikki qismga ajratish mumkin. Haqiqiysi esa ikkiga bo‘linmaydi.
Dollar 20 dan ortiq himoya elementlariga ega bo‘ladi. Banklardagi uskunalar nari borsa 7 tagacha himoya elementlarini tekshiradi. Hammasini tekshirish imkoniyati yo‘q”, deydi Oybek Yusupov.
Ekspertning qo‘shimcha qilishicha, Turkiyadan kirib kelayotganidan tashqari O‘zbekistonning o‘zida ham dollarni qalbakilashtirish holatlari aniqlangan. Masalan, Namangan viloyatining Chust tumanida pichoq yasovchi usta haqiqiysidan farq qilmaydigan darajada temirdan dollarning qolipini yasagan. So‘ngar Samarqanddan maxsus qog‘oz keltirib, qalbaki dollar yasagan va muomalaga kiritgan.
Oybek Yusupovning ta’kidlashicha, dollar bilan bir qatorda o‘zbek so‘mini qalbakilashtirish holatlari ham uchrab turibdi. Bunda odatda eski namunadagi 100 ming so‘mlik kupyura qalbakilashtiriladi. Chunki, unda rang kamroq ishlatilgan.
Qalbaki o‘zbek so‘mini aniqlash uchun kupyuraning bir uchini suvga tekkizib ko‘rish kifoya. Agar qalbaki bo‘lsa nam tegishi bilan ranglar bo‘yala boshlaydi. Haqiqiysida esa bunday bo‘lmaydi.
O‘zbekistonda qalbaki pul, aksiz markasi yoki qimmatli qog‘ozlar yasash, ularni o‘tkazish jinoyatini sodir qilganlik uchun 15 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish jazosi tayinlanadi. Kun.uz yurtdoshlarimizni qalbaki pul savdolariga aralashmaslikka, shubhali holatlarda huquqni muhofaza qiluvchi organlarga murojaat qilishga chaqirib qoladi.
Ruslan Saburov,
Kun.uz
Bu yil yozda dunyoning aksariyat mintaqalarida g‘ayrioddiy jazirama hukm surmoqda. Biroq, konditsionerdan foydalanish imkoniyati hammada ham mavjud emas.
Jaziramadan saqlanish bo‘yicha Hindistonning NPR nashri jamlagan maslahatlarning har biri alohida olinganda arzimasdek tuyulishi mumkin, ammo ular birgalikda tananing sovishiga haqiqatan ham yordam beradi.
Alohida ta’kidlanishicha, issiq urish belgilariga quyidagilar kiradi: tana haroratining ko‘tarilishi, bosh og‘rig‘i, ko‘ngil aynishi, ongning chalkashishi yoki holsizlik. Ushbu alomatlar paydo bo‘lganda, darhol tez yordam chaqirish va tibbiy yordamga murojaat qilish kerak.
Jazirama bilan kurashishga yordam beradigan maslahatlar:
1. Ko‘p suyuqlik iching
Tana gidratatsiyasi darajasini doimo kuzatib borish kerak. Har qanday jismoniy faoliyatni boshlash bilan suvni kichik qultumlarda ichish lozim. Ko‘chaga chiqqanda suv olib yurish – jaziramada hayot-mamot masalasidir.
2. Albatta, biror narsa yeb oling
Hech qachon uydan och qoringa chiqmaslik kerak, doim nimadir yeb olish lozim. Masalan, tarkibida erigan elektrolitlar bo‘lgan bodring yoki bir bo‘lak ananas buning uchun ayni muddao.
3. Ruh tetikligi
Agar isib ketayotgan bo‘lsangiz, sovuq dush qabul qiling yoki hech bo‘lmaganda yuzingiz va qo‘llaringizni, shuningdek, boshingizni vaqti-vaqti bilan suv bilan ho‘llab turing – bu tana haroratini pasaytirishga yordam beradi.
4. Dam olish uchun salqin joy toping
Shuni bilish kerakki, issiq havo yuqoriga ko‘tarilgani uchun ko‘p qavatli uylarning pastki qavatlari salqinroq bo‘ladi. Kunduzi quyosh nurini qalin pardalar bilan to‘sing. Qo‘lingiz ostidagi barcha ventilyatorlarni ishga tushiring.
Va salqinlik izlab mebellarni qayta joylashtirishdan qo‘rqmang. Masalan, karavotni deraza yoniga qo‘ysangiz, uxlayotganda yengil shabadani his qilishingiz mumkin.
Agar xona ichida nafas olish qiyinlashib, dim bo‘lib ketsa, tashqariga chiqing va gamakda yoting. Tebranish paytida hosil bo‘ladigan havo oqimi tanani sovutishga yordam beradi.
5. Me’morchilikdan ilhomlaning
Ko‘plab me’moriy yangiliklar orasida «jaali» deb nomlangan me’moriy uslub bor, u hind va urdu tillaridan tarjima qilinganda shunchaki «to‘r» degan ma’noni anglatadi. Aslini olganda, bu tosh devorni yaxlit qoldirish o‘rniga, bir qator kichik teshiklari bor geometrik naqshlarni o‘yib, uni naqshinkor panjaraga aylantirish usulidir.
6. Bug‘lantiruvchi sovutgich
Ushbu elektr qurilma, shuningdek, bug‘lantiruvchi sovutgich sifatida ham tanilgan bo‘lib, xonadagi havoni suvga botirilgan filtrlar orqali o‘tkazadi, bu filtrlar havoni sovutadi va keyin uni xonaga qaytaradi. Bu qurilmalar konditsionerlardan arzonroq va kamroq energiya sarflaydi. Bunday qurilmani hatto o‘zingiz ham yasashingiz mumkin.
7. Oq rangli kiyimlar kiying
Paxta va zig‘ir matolaridan tikilgan kiyimdan foydalaning, oq rang issiqlikni samarali qaytaruvchi hisoblanadi.
8. Bosh va bo‘yningizni yopib yuring
Yozda boshni yopib yurish qadimiy va samarali an’anadir.
9. Tushki quyoshdan saqlaning
Kunning eng issiq vaqtida ko‘chaga chiqish, sport bilan shug‘ullanish yoki ochiq havoda bo‘lish orqali o‘zingizni charchatmaslikka va quvvatingizni behuda sarflamaslikka harakat qiling, chunki jazirama quyosh nuri va issiq havo tana haroratini yanada oshirib yuboradi.
10. Soyadan foydalaning
Ochiq havoda ishlayapsizmi yoki ko‘chada ketyapsizmi, daraxtlar soyasida yurishga harakat qiling. U yerdagi havo harorati aslida quyosh ostidagidek bo‘lsa-da, teringiz quyosh nurlarini yutmaydi va bu tanangizning qizib ketishiga yo‘l qo‘ymaydi.
Prezident Shavkat Mirziyoyev mahalla bankirlari ish tizimi tubdan o‘zgarishini ma’lum qildi. Endi bir bankirga ko‘pi bilan uchta mahalla biriktirilib, biznes faolligi, yangi ish o‘rinlari va aholi daromadini oshirish bo‘yicha KPI belgilanadi. Shuningdek, banklarga har bir mahallaning “o‘sish nuqtasi”ni aniqlash va daromadli loyihalarni ko‘paytirishni buyurdi.
Foto: Prezident matbuot xizmati
Prezident Shavkat Mirziyoyev raisligida 16 iyul kuni “mahalla yettiligi” faoliyatini yangicha tashkil qilish bo‘yicha ustuvor vazifalar yuzasidan videoselektor yig‘ilishi o‘tkazildi.
Yig‘ilishda mahalla bankirlarining ish uslubi ham tubdan o‘zgarishi belgilandi. Ta’kidlanishicha, joylarda yaxshi tajribalar bor. Masalan, Angor tumani Yangiobod mahallasidagi 2 kilometr zovur usti yopilib, 110 ta servis obekti ishga tushirildi. Natijada mahalla atrofida yashaydigan 1 ming 225 nafar odam ishli va daromadli bo‘ldi.
Arnasoy tumanidagi Baxtli mahallasining bankiri 20 ta xonadonga 50 million so‘mdan kredit ajratib, mehmon uylarini ishga tushirdi. Har bir xonadon bir mavsumda 100 million so‘mgacha daromad olmoqda. Ish yurishib ketgani uchun yana 80 ta oila shunday mehmon uylari tashkil qilishga kirishdi.
Endi banklar har bir mahallaning “o‘sish nuqtasi”ni aniqlab, tashabbuskorlarni topishi va daromadli loyihalarni ko‘paytirishi zarur. Bundan buyon bitta mahalla bankiriga ko‘pi bilan uchta mahalla biriktiriladi.
Ikki haftada tashabbuskor, zamonaviy fikrlaydigan oliygoh bitiruvchilari va yosh mutaxassislar orasidan 400 nafar yangi mahalla bankiri tanlab olinadi. Ular bir oy davomida namunali mahallalarga olib borilib, tajriba o‘rganadi.
Joriy yil oilaviy tadbirkorlik loyihalari uchun qo‘shimcha 2 trillion so‘m imtiyozli resurs berildi. “Og‘ir” mahallalar uchun kredit stavkasi 17,5 foizdan 12 foizga tushirildi.
Endi mahalla bankirlari o‘zi topgan loyihasi uchun ushbu resursdan foydalanishi mumkin bo‘ladi. Bu tizimni 1 avgustdan amaliyotga joriy etish vazifasi qo‘yildi.
Mahalla bankirlariga biznes faollikni oshirish, tadbirkorlik, ish o‘rni va aholi daromadini ko‘paytirish bo‘yicha KPI belgilanadi. Tuman va shahar hokimlari mahalla raislari bilan birga har bir mahalla bankiriga yil yakunigacha aniq buyurtma shakllantirib beradi.
Davlat banklari bu yil 100 tadan mahallani ixtisoslashtirish tashabbusi bilan chiqqan. O‘tgan yili 9 ta davlat banki ishtirokida mahallalarda agrosanoatni rivojlantirish uchun “Agrostar” kompaniyalari tashkil qilingan edi.
Endi banklar mahallani ixtisoslashtirish bilan cheklanib qolmasdan, “Agrostar”larni jalb qilgan holda “yetishtirish – qayta ishlash – saqlash – qadoqlash – sotish” zanjirini yaratadi. Bir oyda dastur qilib, 1 mingta mahallada ish boshlash topshirildi.
Prezident Shavkat Mirziyoyev mahalla raislariga yangi vakolatlar berilishini ma’lum qildi. Endi ular hududda xususiy bog‘cha, maktab, klinika va sport inshootlari qurish uchun yerlarni auksionga chiqarish, shuningdek, “mahalla yettiligi” ishini muvofiqlashtirish huquqiga ega bo‘ladi.
Foto: Prezident matbuot xizmati
Prezident Shavkat Mirziyoyev raisligida 16 iyul kuni “mahalla yettiligi” faoliyatini yangicha tashkil qilish bo‘yicha ustuvor vazifalar yuzasidan videoselektor yig‘ilishi o‘tkazildi.
Mahallalarda soliq tushumlari, jinoyatchilikni jilovlash va aholi muammolarini hal etish bo‘yicha mas’ullarga savollar qo‘yildi. Davlat rahbari mahalla odamlar uchun chinakam “ishonch, tayanch va imkoniyatlar markazi” bo‘lishi zarurligini ta’kidladi.
Yangi Quva mahallasi misolida aholini ish bilan ta’minlash va daromadini oshirish bo‘yicha yangi tartib ko‘rsatib o‘tildi. Ushbu mahallada 51 nafar ishsiz fuqaro bor, ularning 4 nafari agrotexnikumni bitirgan va xonadonida 10 sotixdan tomorqasi mavjud.
Mahalla raisi tomorqada gul ko‘chatiga ixtisoslashgan yengil konstruksiyali issiqxona qurish uchun mahalla bankiriga buyurtma beradi. Qolgan ishsiz aholi bo‘yicha ham mahalla raisi kim tadbirkor bo‘lmoqchi, qaysi oila daromadini oshirmoqchi, kimga kredit, uskuna yoki yer kerakligini aniqlab, bankirga aniq vazifa qo‘yadi.
Yangi Quva mahallasida bog‘cha yetishmasligi sabab 50 nafar bola qo‘shni mahallaga qatnayapti, hududda esa 70 sotix bo‘sh yer bor. Shu munosabat mahallalarda xususiy bog‘cha, maktab, klinika va sport inshootlari qurish uchun yerni auksionga chiqarish vakolati ham mahalla raisiga beriladi.
Davlat rahbari mahalla raisi ijtimoiy muammolarni hal qilish, tozalikni ta’minlash va daromadni ko‘paytirishga xizmat qiladigan loyihalarda tashabbuskor bo‘lishi zarurligini ta’kidladi.
Bunday loyihalar uchun “mahalla yettiligi”ga 10 million so‘mdan grant ajratiladi. Agar 8 ming 992 ta mahallaning har birida bittadan shunday loyiha amalga oshirilsa, hududlardagi muhit sezilarli o‘zgaradi. Ushbu maqsadlar uchun jami 240 milliard so‘m resurs shakllantiriladi.
Mahalla raisi o‘z hududining haqiqiy boshqaruvchisi bo‘lishi shart. Buning uchun u hokim yordamchisi, xotin-qizlar faoli, yoshlar yetakchisi, ijtimoiy xodim, profilaktika inspektori, soliqchi va mahalla bankirining haftalik hamda oylik ish rejasini tasdiqlab beradi. Rais “yettilik” a’zolariga aniq vazifa qo‘yib, ulardan so‘rov qilib boradi.
Shuningdek, “yettilik” faoliyatini metodik qo‘llab-quvvatlash va hududdagi muammolarga ilmiy yondashish uchun Mahallani rivojlantirish milliy instituti tashkil etiladi. U “yettilik”ni o‘qitadi, mahallalardagi dolzarb masalalarga ilmiy yechimlar ishlab chiqadi.
Prezident Shavkat Mirziyoyev raisligida o‘tgan yig‘ilishda mahallalar faoliyati keskin tanqid qilinib, ayrim hududlarda aholini ish bilan ta’minlash va kichik loyihalarni amalga oshirishdagi sustkashliklar ko‘rsatib o‘tildi. Yil boshidan 152 nafar rahbar lavozimidan ozod etilgani, 700 nafariga intizomiy chora ko‘rilgani ma’lum qilindi.
Foto: Prezident matbuot xizmati
Prezident Shavkat Mirziyoyev raisligida 16 iyul kuni “mahalla yettiligi” faoliyatini yangicha tashkil qilish bo‘yicha ustuvor vazifalar yuzasidan videoselektor yig‘ilishi o‘tkazildi.
Davlat rahbari bu yil infratuzilmani yaxshilash, odamlar va tadbirkorlar uchun sharoit yaratish maqsadida tumanlarga o‘rtacha 250 milliard so‘mdan, mahallalarga esa 5,5 milliard so‘mdan mablag‘ berilganini ta’kidladi.
“Lo‘nda aytganda, hududdagi masalalarni hal qilish uchun hokimda ham, mahalla raisida ham, umuman, “yettilik”ning har bir vakilida resurs va vakolat bor. Yetishmayotgan jihat – mas’uliyat va tashabbuskorlik”, dedi prezident.
Tahlillar ayrim mahallalarda muammolar vaqtida hal etilmayotganini ko‘rsatgan. “Tashabbusli budjet” dasturi doirasida joriy yil 7,5 trillion so‘m ajratilgan bo‘lsa-da, 2 ming 136 ta mahallada birorta loyiha g‘olib chiqmagan. Davlat rahbari mahalladagi hamjihatlik, daxldorlik va tashabbuskorlik aynan shunday amaliy natijalar bilan o‘lchanishini ta’kidladi.
Yig‘ilishda mahallalarda kichik loyihalarni ko‘paytirish va aholini ishli qilish masalalari tanqidiy tahlil qilindi. So‘nggi olti oyda banklar tomonidan kichik loyihalar uchun 18,5 trillion so‘m resurs ajratildi.
Mazkur mablag‘lar hisobidan 110 mingta mikroloyiha amalga oshirilib, 259 ming odam ishli bo‘ldi. Lekin 47 ta mahallada bor-yo‘g‘i 2 tadan mikroloyiha ishga tushirilgan.
Ayrim tumanlarda amalga oshirilayotgan loyihalarda kambag‘al oilalar ishtiroki 15 foizga ham yetmayapti. Qorao‘zak, Marhamat, Mirishkor, Nurobod va Termiz tumanlari misolida bu boradagi sustkashliklar ko‘rsatib o‘tildi.
Achinarlisi, 960 ta kambag‘al oila yashaydigan 32 ta mahallada birorta ham ehtiyojmand odam doimiy ishga joylashtirilmagan. 883 ta mahallada esa bankirlar xonadonbay yurib, loyiha qilmagan, tadbirkorlar bilan uchrashmagan.
Shuning uchun yil boshidan mahallada ishni to‘g‘ri tashkil qilmagan 152 nafar rahbar ishdan olindi, yana 700 nafariga intizomiy chora ko‘rildi.
Prezident Shavkat Mirziyoyev mahallalar moliyaviy mustaqilligini oshirishga qaratilgan yangi choralarni e’lon qildi. Ularga qo‘shimcha soliq tushumlari va boshqa manbalar hisobidan bu yil 1,6 trillion so‘m, kelasi yildan esa 2 trillion so‘mgacha mablag‘ qoldirilishi rejalashtirilmoqda.
Foto: Prezident matbuot xizmati
Prezident Shavkat Mirziyoyev raisligida 16 iyul kuni “mahalla yettiligi” faoliyatini yangicha tashkil qilish bo‘yicha ustuvor vazifalar yuzasidan videoselektor yig‘ilishi o‘tkazildi.
Mahallalar budjetini mustahkamlash bo‘yicha yangi tashabbuslar ilgari surildi. Joriy yil mahallalar budjetiga 600 milliard so‘m mablag‘ qolishi reja qilingan edi.
Iyun oyidagi Prezident farmoni bilan mahallada qoladigan yer va mol-mulk solig‘ining ulushi 10 foizdan 15 foizga oshirildi. Sanitariya qoidalarini buzganlik va noqonuniy qurilish uchun jarimalarning 10 foizi mahallaga tushadigan bo‘ldi.
Shuningdek, 5 ming kvadrat metrgacha bo‘sh binolarni mahallaning o‘zi sotuvga chiqarishiga ruxsat berildi. Buning hisobidan mahallalar budjetiga yana 405 milliard so‘m tushadi.
Endi mahalladagi noturar obektlardan tushgan yer va mulk solig‘ining 5 foizi ham mahallaning o‘ziga beriladi. Bu orqali mahallalar ixtiyorida yiliga yana 400 milliard so‘m mablag‘ qoladi.
Yil davomida eng ko‘p tadbirkorlarni ro‘yxatga olgan, eng ko‘p yangi ish o‘rni yaratgan, tushum darajasi eng yuqori bo‘lgan va eng ko‘p qo‘shimcha soliq bazasi topgan 200 ta mahallaga 2 milliard so‘mdan mukofot beriladi.
Umuman, yangi tashabbuslar hisobiga mahallalar budjetiga tushum bu yil 1 trillion 600 milliard so‘mga, kelasi yildan esa 2 trillion so‘mga yetadi.
Jaziramada konditsionersiz qanday yashash haqida 10 ta foydali maslahat
Prezident banklarga har bir mahallada daromadli loyihalarni ko‘paytirishni buyurdi
Mahalla raisiga bog‘cha va maktab qurish uchun yerni auksionga chiqarish vakolati beriladi
-
Dunyodan5 days ago
Frantsiyada ko’pchilik qo’rqqan narsa yuz berdi.
-
Siyosat3 days ago
Prezident Shavkat Mirziyoyev Qatar amiriga ta’ziya bildirdi
-
Jamiyat4 days agoToshkent metrosiga yana 3 ta zamonaviy poyezd qo‘shildi
-
Sport5 days agoAngliya Norvegiyani turnirdan chiqarib yubordi
-
Dunyodan5 days ago
NATO 2026-yilda Ukrainaga 70 milliard yevro miqdorida yordam ajratmoqchi
-
Dunyodan3 days ago
Anqarada NATO sammiti boshlandi
-
Jamiyat4 days ago
Bugun ayrim hududlarda chang-to‘zon kuzatiladi, havo 43 darajagacha isiydi
-
Iqtisodiyot3 days agotadbirkor va davlat organlari o‘rtasida huquqiy bahs yuzaga keldi