Iqtisodiyot
“Global brendlar talabi uchun yuqori navli paxta kerak” – investitsiyalar vazirligi mas’uli AQShdan paxta import qilinishiga izoh berdi
O‘zbekiston hukumati Amerikadan paxta import qilishni rejalashtirmoqda. Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi mas’uli Inomjon Abdurahmonovning tushuntirishicha, Amerika paxtasidan foydalanish orqali mahsulotga “Made with U.S. Cotton” yorlig‘i beriladi, bu o‘zbek fabrikalariga Levi’s, Ralph Lauren, PVH, Puma, Gap, Tesco kabi brendlar bilan shartnoma qilish imkonini beradi.
So‘nggi haftalarda O‘zbekiston o‘zining yirik ishlab chiqarish hajmlariga qaramay, AQShdan paxta xarid qilishi mumkinligi haqidagi xabar faol muhokama qilinmoqda – Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi Tashqi savdo departamenti direktori Inomjon Abdurahmonov muhokamalar fonida nega O‘zbekistonga Amerika paxtasi kerakligiga izoh berdi.
“Mamlakat an’anaviy paxta eksportchisi bo‘lib kelgan. Lekin bu yerda gap O‘zbekiston to‘qimachilik mahsulotlarining jahonning premium bozorlaridagi mavqeini mustahkamlashga qaratilgan strategik qadam haqida ketmoqda”, – deb yozdi u Facebook’dagi sahifasida. Vazirlik rasmiysi Amerikadan paxta import qilish uchun bir nechta sabablar keltirdi:
“Global brendlar talablariga mos kelish uchun faqat ichki imkoniyatlar yetarli emas”
Bugungi kunda O‘zbekistonda yetishtirilgan paxta hosilining barchasi mahalliy korxonalarda qayta ishlanib, paxta tolasi ichki qayta ishlash darajasi 100 foizga yetgan. O‘zbekiston to‘qimachilik fabrikalarining mahsulotlari hozirda 75 dan ortiq mamlakatga eksport qilinmoqda. Barcha imkoniyatlar xomashyoni yetishtirishdan tortib tayyor kiyim-kechak ishlab chiqarishgacha bo‘lgan to‘liq siklni rivojlantirishga qaratilgan. Shu bilan birga, bunday yutuqlar yangi vazifalarni ham yuzaga chiqardi. Endilikda O‘zbekiston to‘qimachilik sanoati AQSh va Yevropa Ittifoqining premium bozorlarida o‘z o‘rnini mustahkamlashi lozim. Bu bozorlarda yuqori sifat standartlari, xomashyoning kelib chiqishini kuzatish imkoniyati (traceability) va ishlab chiqarishning ekologik barqarorligi muhim ahamiyatga ega. Bunday global brendlar talablariga mos kelish uchun faqat ichki imkoniyatlar yetarli bo‘lmasligi mumkin. Shu sababli maxsus navli paxtani import qilish zarurati yuzaga kelgan. U faqat aniq buyurtmalarni bajarish uchun kerak bo‘ladigan joylarda uni to‘ldiradi. O‘zbekiston har yili 1–1,15 million tonna paxta tolasi ishlab chiqaradi va bu hajmning barchasi allaqachon mahalliy fabrikalarda qayta ishlanadi. Boshqacha aytganda, mahalliy paxta to‘liq ichki ehtiyoj uchun ishlatilmoqda.
“Tashqi bozordan paxta xaridi mahalliy fermerlarga raqobat tug‘dirmaydi”
So‘nggi yillarda mamlakatda ko‘plab yangi to‘qimachilik korxonalari ishga tushirildi va ularning umumiy quvvati tez sur’atlarda oshmoqda. Natijada fabrikalarning o‘rtacha quvvatdan foydalanish darajasi hozircha 75 foiz atrofida. Bu esa tarmoqda foydalanilmagan quvvatlar mavjudligini anglatadi va ularni aynan qo‘shimcha xomashyo hisobiga ishga solishi mumkin. Import qilinadigan paxta faqat yuqori sifat va sertifikatlashning xalqaro standartlari talab qilinadigan ishlab chiqarish liniyalari va shartnomalarga yo‘naltiriladi. Shunday qilib, tashqi bozordan paxta xaridi mahalliy fermerlarga raqobat tug‘dirmaydi (ularning mahsuloti allaqachon to‘liq iste’mol qilinmoqda), balki sifatning yangi bosqichiga chiqish uchun maqsadli vosita bo‘lib xizmat qiladi.
“Amerika paxtasi mahsulotni “Made with U.S. Cotton” yorlig‘i bilan belgilashga imkon beradi”
Jahon bozorining premium segmentlariga chiqish strategiyasi doirasida O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan «Made with U.S. Cotton” tashabbusi xalqaro sifat talablari, kelib chiqishini kuzatish (traceability) va ekologik barqarorlik standartlariga mos mahsulot ishlab chiqarishga qaratilgan.
AQShdan keladigan paxta tolasi barqaror yuqori sifati bilan mashhur bo‘lib, U.S. Cotton Trust Protocol – yetkazib berish zanjirini standartlashtirish va kuzatishning zamonaviy tizimiga mos keladi. Sertifikatlangan Amerika xomashyosidan foydalanish yakuniy mahsulotni “Made with U.S. Cotton” degan nufuzli yorliq bilan belgilash huquqini beradi. Bir qator yirik brendlar uchun bu shunchaki marketing emas, balki hamkorlikning majburiy shartidir. Masalan, Levi’s, Ralph Lauren, PVH, Puma, Gap, Tesco kabi kompaniyalar kolleksiyalarning bir qismi ushbu dasturga kiruvchi paxtadan tayyorlanishini talab qiladi. Shunday qilib, Amerika paxtasini xarid qilish o‘zbek fabrikalariga ilgari imkoni bo‘lmagan global brendlar bilan shartnomalar tuzish yo‘lini ochadi.
“Strict Middling paxta navi – brendlar talabi”
Sotib olinadigan xomashyo dunyoga mashhur Strict Middling paxta navi hisoblanadi. Bu o‘ziga xos xususiyatlarga ega yuqori navli paxta navidir. Tolasi uzun va qalin, bir xil ochiq va toza ranglarda. Aynan shunday paxta ko‘plab brendlarning premium kiyimlari uchun talab qilinadi. Uni har qanday xomashyodan olib bo‘lmaydi – u ma’lum sharoitlarda yetishtirilgan va qayta ishlangan bo‘lishi kerak. Jahon bozorida bu navning ishonchli yetkazib beruvchilari sifatida AQSh, qisman Avstraliya va Braziliya tan olingan. O‘zbekiston uchun esa AQShdan Strict Middling partiyasini import qilish milliy to‘qimachilik sanoati nufuzini oshirish va premium segmentga chiqish yo‘lidagi bevosita qadam hisoblanadi.
“Import qulay shartlarda amalga oshiriladi”
Amerika paxtasini xarid qilish AQSh qishloq xo‘jaligi vazirligining GSM-102 dasturi doirasida rejalashtirilmoqda. Bu kredit kafolatlari mexanizmi bo‘lib, unga ko‘ra o‘zbek korxonalari xomashyoni 12-18 oygacha to‘lovni kechiktirish sharti bilan olishi mumkin. Amalda Amerika tomoni bitim summasining 98 foizigacha bo‘lgan qismini sug‘urtalaydi va ishlab chiqaruvchilarga paxtadan foydalanish, keyin esa kelajakdagi eksport tushumidan qiymatini to‘lash imkonini beradi. Bunday sxema rivojlanayotgan bozorlar uchun foydali va moslashuvchan bo‘lib, ko‘plab mamlakatlar tomonidan qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini import qilishda keng qo‘llanadi. O‘zbekiston uchun GSM-102ʼda ishtirok etish kompaniyalar aylanma mablag‘lariga darhol yuklama tushirmasdan yuqori sifatli xomashyoga imtiyozli moliyaviy sharoitlardan foydalanishni anglatadi. Strict Middling navini hozircha o‘zimizda yetishtirish imkoni yo‘q.
“O‘zbekistonda Strict Middling navini yetishtirish imkoni yo‘q”
Yaqin yillarda O‘zbekistonda Strict Middling darajasida paxta ishlab chiqarishga erishish bir qator obektiv sabablar tufayli qiyin. Chunki butun tarmoq ehtiyojini faqat mahalliy xomashyo hisobidan qoplash uchun paxta ekiladigan maydonlarni keskin kengaytirish va hosildorlikni sezilarli oshirish zarur bo‘ladi. Bunday agrotexnologik o‘zgarishlar tez amalga oshirilmaydi – mutaxassislar bahosiga ko‘ra, bunga kamida 5 yil davomli tinimsiz mehnat kerak bo‘ladi. Eng asosiysi, Strict Middling navi faqat muayyan tabiiy-iqlim sharoitlarida va tolani qayta ishlash texnologiyalarida hosil bo‘ladi. Paxtaning sifati – uning uzunligi, mustahkamligi, bir xilligi va rangi – bevosita iqlimga, quyosh nuri miqdoriga va hosil pishish hamda yig‘im-terim davridagi namlik darajasiga bog‘liq. O‘zbekiston o‘rtacha navli paxta yetishtirish uchun qulay iqlimga ega, ammo eng yuqori nav uchun zarur bo‘lgan sharoitlarni tabiatan ta’minlash qiyin.
Shu sababli, yaqin istiqbolda yuqori navli paxtani import qilish, xuddi shunday navni o‘zimizda yetishtirishga urinishi bilan solishtirganda, ancha real va iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiq yechim hisoblanadi. Bu, albatta, mahalliy paxta navlarini yaxshilash va seleksiya bo‘yicha uzoq muddatli dasturlarni bekor qilmaydi, ammo hozirgi bozordagi imkoniyatlarni boy bermaslikka yordam beradi.
“Mahalliy paxta asosidagi bazaviy ishlab chiqarish saqlanib qoladi”
O‘zbek to‘qimachilik korxonalari uchun import paxtadan foydalanish nafaqat sotuv hajmlarini, balki ishlab chiqarish jarayonini ham yangi bosqichga olib chiqadi. Yuqorida aytilgan kechiktirilgan to‘lov sxemasi (12-18 oy) doirasida xomashyo xarid qilish fabrikalarga o‘z mablag‘larini chalg‘itmasdan quvvatlarni ishga solish imkonini beradi. Oddiy qilib aytganda, zavod sifatli tolani oladi, darhol undan mahsulot ishlab chiqadi, eksport qiladi va faqat shundan so‘ng tushgan tushumdan paxta uchun to‘lov qiladi. Bu ishlab chiqarishni moliyalashtirish uchun juda qulay: eksport shartnomalaridan keladigan mablag‘lar aylanmasi hisobiga ketma-ket 2-3 ishlab chiqarish siklini bajarish imkoniyati paydo bo‘ladi.
Albatta, elita Amerika paxtasi oddiy xomashyoga qaraganda qimmatroq – uning narxi mahalliy paxtaga nisbatan qariyb 15-20 foiz yuqori. Ammo muhim jihati shundaki, uni barcha buyurtmalar uchun emas, faqat eng foydali, yuqori marjaga ega kontraktlar uchun sotib olinadi. Bunday hollarda xomashyo uchun qo‘shimcha xarajatlar tayyor mahsulotning yuqori narxi bilan o‘zini to‘liq oqlaydi. Aslida import o‘zbek fabrikalariga ilgari o‘tkazib yuborilgan global brendlar buyurtmalarini olish imkonini beradi. Shu bilan birga, mahalliy paxta asosidagi bazaviy ishlab chiqarish saqlanib qoladi – u ommaviy segment mahsulotlarining asosiy hajmini ta’minlaydi.
“Uzoq muddatli to‘lov esa narx va talab tebranishlarini yumshatadi”
GSM-102 kabi importni moliyalashtirish sxemalari korxonalarni bozor xavflaridan himoya qiladi. AQSh hukumati kafolatlari to‘lovsiz qolish mumkin bo‘lgan holatlarning katta qismini qoplaydi, uzoq muddatli to‘lov esa narx va talab tebranishlarini yumshatadi. Natijada o‘zbek ishlab chiqaruvchilari ish rejalarini qo‘rqmasdan tuza oladi, shartnomalarni bajarish uchun zarur xomashyoga ega bo‘lishini biladi va shunga moslashib, pul oqimlarini boshqaradi. Bularning barchasi paxta importini majburiy choradan puxta o‘ylangan biznes qaroriga aylantiradi.
Global imij va integratsiya
O‘zbekiston to‘qimachilik sanoatining jahon bozori premium segmentlariga chiqishi faqat alohida fabrikalar darajasida emas, balki mamlakat miqyosida ham foyda keltiradi. Gap O‘zbekistonning sifatli mahsulot yetkazib beruvchi ishonchli hamkor sifatidagi xalqaro imijini mustahkamlash haqida ketmoqda. Agar “Made with U.S. Cotton” yorlig‘iga ega o‘zbek mahsulotlari AQSh va Yevropa Ittifoqi do‘konlarida paydo bo‘lsa, bu boshqa global chakana savdo tarmoqlari va distribyutorlarning ishonchini oshiradi. Allaqachon GSP+ imtiyozlarini olish Yevropa Ittifoqi kabi murakkab bozorlar uchun O‘zbekiston to‘qimachilik eksportini oshirishga imkon berdi – qisqa vaqt ichida YeIga eksport hajmi taxminan 74 million dollardan 140 million dollarga o‘sdi. Amerika hamkorlari bilan ishlash esa AQSh bozoriga chiqishda ham xuddi shunday ijobiy natija berishi mumkin.
Strategik jihatdan bunday qadam mamlakatning global ta’minot zanjirlariga integratsiyalashishiga yordam beradi. O‘zbekiston so‘nggi yillardagi islohotlar, paxta plantatsiyalarida majburiy mehnatdan voz kechilishi va biznes muhitining yaxshilanishi tufayli jahon to‘qimachilik sanoati xaritasida tobora sezilarli o‘rin egallamoqda. Yuqori sifatli xomashyo importi va xalqaro barqarorlik protokollariga rioya qilish O‘zbekiston to‘qimachilik sektorini zamonaviy, mas’uliyatli biznes yurituvchi o‘yinchi ekanini tasdiqlovchi yana bir dalil bo‘ladi. Bu yangi investorlar va buyurtmalarni jalb etadi: mamlakat asta-sekin global brendlar ishlab chiqarishni joylashtirishi va uning samaradorligi hamda standartlarga mosligiga ishonch hosil qilishi mumkin bo‘lgan mintaqaviy sourcing hubʼga aylanadi.
Xullas, kiyim-kechak eksportchilari oldingi qatorlarida bo‘lish O‘zbekistonning eksport obro‘si yuksalishiga olib keladi. Bu esa logistika va dizaynga ham ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Nike yoki H&M kabi brendlar uchun yetkazib beruvchi bo‘lish – bu “yuqori liga”da o‘ynash demakdir va bunday darajadagi reklama juda katta ahamiyatga ega. Shu tariqa, O‘zbekiston iqtisodiyotni diversifikatsiya qilish bo‘yicha davlat ustuvor yo‘nalishlariga mos ravishda xomashyoga bog‘liq bo‘lmagan eksportning uzoq muddatli o‘sishi uchun poydevor yaratmoqda.
Jahon tajribasi
O‘z xomashyosini import bilan uyg‘unlashtirish strategiyasi aslida yangilik emas – uni yetakchi to‘qimachilik davlatlari muvaffaqiyatli qo‘llab kelmoqda. Masalan, Turkiya, Bangladesh, Vetnam, Hindiston, Indoneziya, Kambodja, Meksika va hatto Xitoy har yili AQSh, Braziliya, Avstraliya va Afrika davlatlaridan katta hajmda paxta import qiladi. Nega ular bunday qiladi? Javob juda oddiy: o‘z yengil sanoatini global mijozlar talablariga javob beradigan sifatli xomashyo bilan ta’minlash uchun.
Masalan, Turkiya katta paxta ishlab chiqaruvchisi bo‘lishiga qaramay, yuqori sifatli tolani baribir chetdan sotib oladi. Bu esa turk fabrikalariga Yevropaning moda gigantlari bilan barqaror hamkorlik qilish imkonini beradi. Bangladesh esa deyarli paxta yetishtirmaydi, ammo butunlay import xomashyoga tayanib, dunyoda kiyim-kechak eksporti bo‘yicha ikkinchi o‘rinda turadi. Vetnam import paxtasi tufayli AQSh bozoriga eng yirik besh to‘qimachilik yetkazib beruvchidan biriga aylandi, Turkiya esa Yevropa Ittifoqining tikuv mahsulotlari bo‘yicha asosiy hamkorlaridan biri sifatida o‘z o‘rnini mustahkamlab oldi. Bu misollar shuni ko‘rsatadiki, global moda bozorida muvaffaqiyat qozonish uchun mamlakat butun paxtani o‘zi ishlab chiqarishi shart emas. Eng muhimi – yakuniy buyurtmachiga talab qilingan sifat va yetkazib berish ishonchliligini taqdim eta olishdir, hatto buning uchun xomashyoning bir qismini tashqi bozordan xarid qilishga to‘g‘ri kelsa ham.
Bundan tashqari, muayyan navli paxtani import qilish orqali ushbu davlatlar o‘z mahsulotlarini qo‘shimcha qiymat beradigan maxsus yorliqlar bilan belgilash imkoniyatiga ega bo‘ladi.
Ma’lumot uchun, O‘zbekiston rasmiylari joriy yil avgust oyi boshida AQSh Qishloq xo‘jaligi vazirligi va AQSh Paxta assotsiatsiyasi bilan uchrashuvda GSM-102 dasturi doirasida O‘zbekistonga AQSh paxtasini yetkazib berish, kredit limitini oshirish va “Made from U.S. Cotton” tashabbusini ishga tushirish masalalarini muhokama qilgandi.
GSM-102 dasturi importyor davlatlarga AQSh qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini AQSh Qishloq xo‘jaligi vazirligi tomonidan kafolatlangan kredit asosida sotib olish imkonini beradi.
May oyida O‘zsanoatqurilishbank bergan xabarga ko‘ra, AQSh Qishloq xo‘jaligi vazirligi bu dasturning O‘zbekistondagi ilk ishtirokchisi sifatida SQBni tanlagan. Ikki tomon savdoni moliyalashtirishga qaratilgan kredit liniyalariga kafolatlar taqdim etish bo‘yicha hamkorlik o‘rnatgan.
Jahon miqyosida atom energetikasiga e’tibor yana kuchayib bormoqda, bu esa o‘z navbatida uran xomashyosiga bo‘lgan talabni oshiradi. Bu haqda “Navoiyuran” DK investitsiya bo‘yicha direktori Xudoyor Meliyev kompaniya saytiga joylangan maqolasida so‘z yuritgan.
Meliyev keltirib o‘tgan Jahon Atom Assotsiatsiyasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2024 yilda atom reaktorlari tomonidan talab etilgan uran hajmi taxminan 67 ming tonnani tashkil etgan bo‘lsa, 2030 yilga borib mazkur ko‘rsatkich 28 foizga oshib, yiliga 86 ming tonnaga yaqinlashishi, 2040 yilga kelib esa 150 ming tonnadan oshishi prognoz qilinmoqda.
Reuters ma’lumotiga ko‘ra, jahonda atom energetika quvvatlarining umumiy hajmi ham jadal sur’atlarda o‘sishi kutilmoqda. Xususan, 2025 yil o‘rtasiga kelib taxminan 398 GWni tashkil etgan jahon atom energetika quvvati 2030 yilga qadar yana 13 foizga, 2040 yilga borib esa 87 foizga oshib, umumiy hisobda 746 GW darajasiga yetishi prognoz qilingan.
“Navoiyuran” rasmiysiga ko‘ra, so‘nggi yillarda bir qator davlatlar tomonidan atom energetikasini cheklash yoki bosqichma-bosqich tugatishga qaratilgan oldingi siyosatlar qayta ko‘rib chiqilib, uni energetika tarmog‘ining strategik va ajralmas qismi sifatida saqlab qolish, shuningdek, atom energetika quvvatlarini kengaytirishga qaratilgan davlat siyosati amalga oshirilmoqda.
Jumladan, 2023 yilda bo‘lib o‘tgan COP28 xalqaro ekologik konferensiyasi doirasida 31 ta davlat 2050 yilga qadar atom energetika quvvatlarini uch baravarga oshirish bo‘yicha rasmiy siyosiy majburiyatlarni o‘z zimmasiga olgan.
“Mazkur qarorlar atom energetikasini uzoq muddatli va barqaror rivojlantirishga qaratilgan bo‘lib, uran xomashyosiga bo‘lgan jahon talabining barqaror va izchil o‘sib borish tendensiyasini shakllantirishi kutilmoqda”, – deya yozadi Xudoyor Meliyev.
Uran bozorida talab va taklif muvozanati izdan chiqyapti
Muallifning yozishicha, uranga talab ortayotgan bir sharoitda bu xomashyoning taklifi yetarli emas.
Jahon Atom Assotsiatsiyasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2022 yilda dunyo bo‘yicha uran konlaridan qazib olingan uran hajmi 58,2 ming tonna U₃O₈ (49,3 ming tonna toza uran)ni tashkil etgan bo‘lib, mazkur ko‘rsatkich atom elektr stansiyalarining yillik yoqilg‘iga bo‘lgan umumiy ehtiyojining bor-yo‘g‘i 74 foizini ta’minlagan. Qolgan talab muqaddam shakllangan zaxiralar hisobidan qoplangan bo‘lib, jumladan elektr energetikasi kompaniyalarining strategik zaxiralari hisobidan foydalanilgan.
Keyingi yillarda bozor kon’yunkturasining nisbatan yaxshilanishi hisobiga global uran qazib chiqarish hajmlarida muayyan darajada tiklanish kuzatilgan. Xususan, 2022–2024 yillar davrida jahon miqyosida uran ishlab chiqarish hajmi taxminan 22 foizga oshib, 60,2 ming tonnadan ortiqni tashkil etgani qayd etilgan. Biroq, mazkur ijobiy dinamikaga qaramasdan, xalqaro tahlillarga ko‘ra, amalda ekspluatatsiya qilinayotgan uran konlarining katta qismi 2030 yillarga kelib o‘z resurs salohiyatini bosqichma-bosqich yo‘qotishi kutilmoqda.
Jahon Atom Assotsiatsiyasi baholashicha, 2030 yildan so‘ng hozir faoliyat yuritayotgan konlar hisobiga qazib olinadigan uran hajmi deyarli ikki baravarga qisqarishi mumkin.
“Mazkur holat o‘rta va uzoq muddatli istiqbolda atom energetikasi obektlarini uzluksiz yoqilg‘i bilan ta’minlash masalasida jiddiy xavf-xatarlarni yuzaga keltiradi hamda yangi uran manbalarini izlash va o‘zlashtirish bo‘yicha tizimli chora-tadbirlarni kechiktirmasdan amalga oshirish zarurligini taqozo etadi”, – deyiladi maqolada.
Ekspertlarga ko‘ra, uran konlarini geologik razvedka qilishdan boshlab ularni to‘liq sanoat ekspluatatsiyasiga chiqarishgacha bo‘lgan jarayon, odatda, 10–20 yilni talab etadi. Shu sabab kelgusida yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan xomashyo tanqisligining oldini olish maqsadida bugungi kundayoq yangi geologik-qidiruv ishlari va investitsiya loyihalarini tizimli ravishda va faol rivojlantirish zarur.
Uran narxi oshmoqda
“Navoiyuran” vakilining qayd etishicha, uran bozorida joriy vaziyat narx dinamikasiga sezilarli ta’sir ko‘rsatmoqda.
Xususan, ko‘p yillar davomida nisbatan past darajada saqlanib kelgan uran narxlari so‘nggi ikki-uch yil mobaynida jahon bozorida keskin o‘sish tendensiyasini namoyon etmoqda. 2025 yil sentabr oyida spot bozorda uran konsentrati (U₃O₈) narxi har bir funti uchun 82,63 dollarga yetgan bo‘lib, mazkur ko‘rsatkich so‘nggi o‘n yillikda qayd etilgan eng yuqori darajalardan biri hisoblanadi.
Xudoyor Meliyevga ko‘ra, uran narxlarining oshishiga qator obektiv omillar ta’sir ko‘rsatmoqda:
moliya bozorlarida ayrim investitsiya fondlari tomonidan tabiiy uranning katta hajmlarda xarid qilinishi;
jahonning eng yirik uran ishlab chiqaruvchisi hisoblangan Qozog‘iston Respublikasining “Qazatomprom” kompaniyasi tomonidan 2026 yil uchun rejalashtirilgan ishlab chiqarish hajmlarining ixtiyoriy ravishda qisqartirilishi;
Kanadada joylashgan McArthur River konida texnik sabablarga ko‘ra yuzaga kelgan kechikishlar natijasida ikkinchi yirik ishlab chiqaruvchi Cameco kompaniyasi tomonidan yillik ishlab chiqarish rejalarining pasaytirilishi shular jumlasidan.
“Yuqorida keltirilgan tahliliy ma’lumotlar va prognozlar shuni ko‘rsatadiki, bugungi kunda xorijdagi uran resurslariga sarmoya kiritish hamda geologik razvedka ishlarini kuchaytirish milliy energiya xavfsizligini ta’minlash, shuningdek “Navoiyuran” davlat korxonasining uzoq muddatli va barqaror daromad manbalarini shakllantirishning ajralmas sharti hisoblanadi”, – deya xulosa qilgan “Navoiyuran”ning investitsiya bo‘yicha direktori Xudoyor Meliyev.
Prezident Shavkat Mirziyoyev Farg‘ona viloyatida davlat idoralari, sanoat, servis va qishloq xo‘jaligida zamonaviy texnologiyalar va sun’iy intellektni keng joriy etish zarurligini ta’kidladi.
Yig‘ilishda qayd etilishicha, «Besh million sun’iy intellekt yetakchisi» dasturi bo‘yicha sertifikat olgan eng ko‘p yoshlar aynan Farg‘ona hissasiga to‘g‘ri keladi.
«Mana shunday yoshlarimiz buyuk ajdodimiz Al-Farg‘oniy bobomizning munosib davomchilari bo‘ladi deb ishonaman», — dedi Prezident.
Shuningdek, viloyat hokimi, uning o‘rinbosarlari va 19 ta tuman hokimiga iqtidorli yoshlarni jalb etgan holda barcha davlat xizmatlarini raqamlashtirish, aholi va tadbirkorlarga qulaylik yaratish vazifasi yuklatildi.
Yozyovon tumani hozirda sanoat bo‘yicha viloyatda 18-o‘rinda, eksport va servisda 17-, qishloq xo‘jaligida 15-o‘rinda turibdi. Shu bilan birga, joriy yilda tumanga tadbirkorlik infratuzilmasi uchun 30 milliard so‘m ajratilgan, birinchi chorakda yana 5,5 milliard so‘m qo‘shimcha mablag‘ shakllangan.
A-373 magistral yo‘lining Yozyovondan o‘tgan 35 kilometr qismi orqali kuniga 30 ming transport harakatlanishi logistika markazlari va yirik omborlar tashkil etish uchun katta imkoniyat yaratadi.
Prezident tuman hokimiga logistikani asosiy iqtisodiy drayverga aylantirish orqali servis, sanoat va qishloq xo‘jaligini ham rivojlantirishni topshirdi. Ushbu yondashuv orqali Yozyovon tumani iqtisodiyotidagi aylanmani yana 1 trillion so‘mga oshirish topshirildi.
Insonning shaxsiyati u erishgan raqamlar bilan emas, balki qiyinchilik lahzalarida qabul qilgan qarorlari va o‘sha qarorlar ortidagi qadriyatlari bilan o‘lchanadi. Bugungi globallashgan dunyoda ko‘pchilik muvaffaqiyatni tasodif yoki omad deb bilsada, Sarvarjon Narimonovning hayot yo‘li buning aksini – tizimli mehnat, sovuqqon hisob-kitob va eng muhimi, cheksiz mas’uliyat tuyg‘usi qanday natija berishini isbotlaydi. 12 yoshida Toshkent bozorlarida paket tarqatish bilan tadbirkorlikka qadam qo‘ygan bolakaydan bugungi kunda AQSh logistika bozorida o‘z o‘rniga ega bo‘lgan “David Franklin LLC” asoschisigacha bo‘lgan masofa – bu shunchaki yillar ketma-ketligi emas, balki tinimsiz o‘zini qayta kashf etish jarayonidir.
Chorsu bozori va “Rejasiz shijoat” saboqlari
Sarvarjonning biznes olamidagi ilk qadamlari o‘n ikki yoshida, ko‘pchilik tengdoshlari mahalla ko‘chasida o‘yin bilan band bo‘lgan bir paytda, poytaxtning eng gavjum nuqtalaridan biri – Chorsu bozorida boshlangan. Uning strategiyasi sodda, ammo o‘sha davr uchun kutilmagan edi: O‘rikzor atrofidagi zavodlardan polietilen paketlarni ulgurji narxda sotib olib, bozordagi rastalarga tarqatish. U ertalab paketlarni tarqatib chiqardi, oradan ikki soat o‘tgach esa pullarini yig‘ib olardi. Bu jarayon unga nafaqat ilk katta pulini – o‘sha davr kursi bilan salkam 100 dollarga teng foydani keltirdi, balki hayotidagi eng katta psixologik to‘siqlardan birini yengishga yordam berdi. Bolaligida magazinga kirib, mahsulot narxini so‘rashga uyaladigan bolakay onasining “bor, so‘ra, uyalma” degan qat’iy o‘gitlari ostida haqiqiy savdo maydonida shakllandi. O‘shanda u ilk bor “rejasiz shijoat”ning achchiq sabog‘ini ham oldi. Tezroq foyda ko‘rish istagi xavf-xatarlarni (risk) ko‘rishga to‘sqinlik qilar edi. Ammo aynan o‘sha paytdagi xatolar uni bugun har bir qadamini aniq metrikalar va raqamlarga tayanib tashlaydigan sovuqqon strategga aylantirdi. Biznes bu shunchaki ishtiyoq emas, balki birinchi navbatda hisob-kitob ekanligini Sarvarjon aynan o‘sha Chorsu rastalari orasida tushunib yetgan edi.
Avstraliya va strategik tavakkal: Nega Toshkent?
Sarvarjonning bilimga bo‘lgan chanqoqligi uni Turin politexnika universiteti orqali Avstraliyaning nufuzli La Trobe universitetiga yetakladi. Sidney – barqarorlik, farovonlik va tinch hayot timsoli. Chet elda o‘qiyotgan ko‘plab o‘zbek yoshlari uchun Avstraliyada qolish va u yerdagi tayyor tizimning bir bo‘lagiga aylanish eng katta orzu hisoblanadi. Biroq, Sarvarjonning ichidagi «never-stop» mentaliteti uni qulaylik zonasida uzoq ushlab tura olmasdi. Uning oldida ikkita yo‘l bor edi: yo Sidneyning qulay ofislaridan birida tayyor pirogdan bir bo‘lak yeb umrguzaronlik qilish, yoki O‘zbekistonga qaytib, o‘z pirogini noldan tayyorlash. U ikkinchi yo‘lni – strategik tavakkalni tanladi. Uning uchun vatanga qaytish hissiy qaror emas, balki uzoqni ko‘zlagan strategik qadam edi. U o‘z yurtida yangi standartlarni yaratishni, minglab ish o‘rinlarini shakllantirishni va o‘zbek yoshlarining intellektual salohiyatini global bozorga eksport qilishni maqsad qildi. Avstraliya unga dunyoqarash bergan bo‘lsa, O‘zbekiston unga o‘z imperiyasini qurish uchun ulkan imkoniyatlar maydonini taqdim etdi. Bu tanlov bugungi kunda 130 dan ortiq yoshlarning taqdirini o‘zgartirgan katta ofisning poydevori bo‘lib xizmat qildi.
AQSh logistikasi: «Minute-to-Minute» formatidagi hayot
Toshkentga qaytgach, Sarvarjonning AQSh logistika sohasiga kirib kelishi uning fikrlash tizimida haqiqiy inqilob yasadi. Ilk ofisga qadam qo‘yganda, u yerdagi monitorlar, naushniklar va tinimsiz muloqot jarayonidan hayratda qoldi. U logistikaning eng nozik va murakkab bo‘g‘ini R «Safety» (xavfsizlik va hujjatlar bilan ishlash) bo‘limida ish boshladi. Bu yerda xatolikka o‘rin yo‘q: AQShning MC/DOT qoidalarini mukammal bilmaslik yoki bitta noto‘g‘ri bosilgan tugma kompaniyaga minglab dollar zarar keltirishi mumkin edi. Aynan shu muhit Sarvarjonni «Minute-to-Minute» formatida ishlashga o‘rgatdi. Amerikada bir daqiqa – bu shunchaki vaqt emas, balki katta mablag‘ va obro‘ deganidir. U yerda qarorlar «taxminan» emas, balki aniq ma’lumotlar (data-driven) asosida qabul qilinadi. Sarvarjon O‘zbekistondagi o‘z biznesiga aynan shu mindsetni olib kirdi. Hozirda uning kompaniyasida har bir xodim o‘z ishini soniyalar va aniq KPI metrikalari asosida bajaradi, bu esa kompaniyaning global raqobatbardoshligini ta’minlaydi.
David Franklin LLC va «Ishonch» eksporti
O‘z biznesini – “David Franklin LLC”ni tashkil etish jarayoni Sarvarjon uchun navbatdagi katta imtihon bo‘ldi. Amerika fuqarosi bo‘lmagan shaxs uchun u yerda korxona ochish, advokatlar bilan til topishish va eng muhimi, okean ortidagi mijozlarning ishonchini qozonish juda murakkab kechdi. Ko‘pchilik logistika yoki call-center biznesini shunchaki arzon outsourcing deb ko‘radi. Sarvarjon uchun esa bu – Ishonch va Madaniyat eksporti. Uning prinsiplariga ko‘ra, mijozga shunchaki xizmat sotilmaydi, balki uning muammosini mijozning o‘zidan yaxshiroq tushunish va unga yechim berish san’ati sotiladi. U o‘zbek yoshlarining ingliz tilidagi fonetikasini (aksentsiz gapirish qobiliyatini) va mehnatsevarligini kashf etdi. Bugungi kunda uning jamoasi Amerikadagi qurilish kompaniyalari va yirik flot egalarining “virtual davomi”ga aylangan. Xodimlarning oylik maoshlari 700 dollardan boshlanib, natijaga qarab 10,000 dollargacha borishi – bu Sarvarjon yaratgan tizimning naqadar samarali ekanligidan dalolat beradi. U yoshlarga faqat pul topishni emas, balki Amerika ish madaniyatini va yuqori mas’uliyatni o‘rgatmoqda.
Radikal mas’uliyat: Aybdor emas, yechim qidirish falsafasi
Sarvarjon Narimonovning hayotidagi eng asosiy ichki prinsip – bu Radikal Mas’uliyatdir. Uning fikricha, qiyinchilik tug‘ilganda ko‘pchilik instinktiv ravishda aybdor qidirishga tushadi, ammo haqiqiy yetakchi yechim izlaydi. Logistikada kutilmagan fors-major holatlar ko‘p bo‘ladi: yuk kechikishi, haydovchining muammolari yoki qonuniy to‘siqlar. Bunday vaziyatda Sarvarjon hech qachon “bu bizga bog‘liq emas edi” degan bahonaga tayanmaydi. Uning qoidasi qat’iy: “Agar yechim bo‘lsa – uni topish shart, agar u yo‘q bo‘lsa – uni noldan yaratish shart”. Aynan shu qat’iyat uni har qanday bosim ostida ham olg‘a harakatlantiradi. U o‘zining «never-stop» mentalitetini ko‘r-ko‘rona harakat qilish deb emas, balki samaradorlikka asoslangan intilish deb biladi. Agar strategiya ish bermasa, u “devorni urishda” davom etmaydi. To‘xtaydi, tahlil qiladi va yangi eshikni qidiradi. U uchun to‘xtash – bu mag‘lubiyat emas, balki yo‘nalishni to‘g‘ri sozlab olish uchun berilgan imkoniyatdir.
Jamoa qurish va Ownership: 3 ta oltin sifat
Noldan jamoa qurishda Sarvarjonning o‘ziga xos filtri mavjud. U nomzodlarning faqatgina texnik bilimlariga emas, balki insoniy sifatlariga va qadriyatlariga ko‘proq e’tibor qaratadi. Birinchisi – Egalik hissi (Ownership). Xodim o‘z ishini «birovniki» deb emas, balki o‘zining shaxsiy loyihasidek qabul qilishi kerak. Ikkinchisi – Adaptivlik. Dunyo va biznes qoidalari tez o‘zgarmoqda, shuning uchun o‘zgarishlardan qo‘rqmaslik va yangi sharoitga tez moslashish hayot-mamot masalasidir. Uchinchisi – Shaffoflik. Sarvarjon uchun xatoni yashirishdan ko‘ra, uni ochiq tan olib, birgalikda yechim izlash muhimroq. Xatoni yashirmaydigan jamoa har qanday inqirozdan (bo‘rondan) eson-omon o‘ta oladi. U o‘z xodimlariga nafaqat rahbar, balki ularning salohiyatini ochib beruvchi murabbiy sifatida munosabatda bo‘ladi. Kompaniyada 17 yoshdan 30 yoshgacha bo‘lgan yoshlarning shunchalik yuqori natija ko‘rsatishi – bu Sarvarjon tanlagan jamoa qurish falsafasining natijasidir.
Yoshlar uchun «Zina» darsi va muvaffaqiyat illyuziyasi
Bugungi kun yoshlari orasida muvaffaqiyatga tezroq, go‘yoki «lift» orqali erishish illyuziyasi juda kuchli. Ijtimoiy tarmoqlardagi “oson muvaffaqiyat” hikoyalari ko‘pchilikni chalg‘itmoqda. Sarvarjon bu masalada juda qat’iy: muvaffaqiyat – bu lift emas, bu har bir bosqichida o‘nlab «yo‘q» degan javoblarni eshitishni talab qiladigan murakkab zinadir. Agar kimdir hamma narsani noldan boshlamoqchi bo‘lsa, u birinchi navbatda o‘zining bardoshini tekshirib ko‘rishi kerak. Uning fikricha, bardosh – bu hatto eng yuqori iste’doddan ham muhimroq fazilatdir. Yiqilganda qayta turish, rad javobini eshitganda g‘azablanmasdan xulosa chiqarish qobiliyati haqiqiy tadbirkorni havaskordan ajratib turadi. O‘zbek yoshlariga qarata u shuni aytadiki: “Miyangizni sal filtr qilib oling, qayoqqa qarab ketayotganingizni aniqlang va harakatni to‘xtatmang”. O‘zbek yigitlaridek mehnatkash va kuchi ko‘p bolalar hech qayerda yo‘qligiga u 100 foiz ishonadi.
Qadriyatlar iyerarxiyasi: Nega pul oxirgi o‘rinda?
Suhbat davomida Sarvarjon o‘zining ichki qadriyatlar iyerarxiyasini ochiqladi: Erkinlik, Ta’sir va Pul. Bu ketma-ketlik uning dunyoqarashini to‘liq ochib beradi. Erkinlik unga yangi g‘oyalar yaratish va hech kimga bog‘liq bo‘lmagan holda qaror qabul qilish imkonini beradi. Ta’sir (Impact) – bu yaratilgan g‘oyani odamlar hayotiga tatbiq qilish, yangi ish o‘rinlari ochish va jamiyatga foyda keltirish demakdir. Pul esa – bu qilayotgan ishingizning sifati va ko‘lamini ko‘rsatib turuvchi o‘lchov, ya’ni natijadir. Sarvarjon uchun pul hech qachon maqsad bo‘lmagan, u har doim vosita bo‘lib kelgan. U o‘z boyligini cho‘ntagidagi raqamlar bilan emas, balki qancha insonning hayotini ijobiy tomonga o‘zgartira olgani va qancha yangi tizim yaratgani bilan o‘lchaydi. Aynan shu yondashuv uni ko‘plab “daromad ketidan quvuvchi” tadbirkorlardan ajratib turadi.
90 kunlik “Inqiroz rejasi” va aqlning kuchi
Sarvarjonning o‘ziga bo‘lgan ishonchi uning gipotetik inqirozga bergan javobida yaqqol ko‘rinadi. Agar u bugun barcha resurslari, pullari va kontaktlaridan mahrum bo‘lsa, nima qiladi? Uning 90 kunlik rejasi aniq: dastlabki 30 kunni muammo qidirishga (bozor tahliliga) sarflaydi. Keyingi 30 kunda netvorking orqali shu muammoga yechim taklif qiladi va hamkorlar topadi. Oxirgi 30 kunda esa birinchi sotuvni amalga oshirib, tizimni qayta ishga tushiradi. Bu uning eng katta aktivi cho‘ntagidagi pul emas, balki miyasidagi tajriba va odamlar bilan aloqa o‘rnatish qobiliyati ekanligini ko‘rsatadi. Resurslar yo‘qolishi mumkin, ammo kishi o‘z ustida ishlash orqali orttirgan bilim va “Radikal Mas’uliyat” hissi hech qachon uni tark etmaydi. Bu ishonch – har qanday sharoitda ham noldan qad ko‘tarishning asosiy siri hisoblanadi.
Otasining e’tirofi: Eng yuksak mukofot
Barcha biznes yutuqlari, Avstraliya diplomi va erishilgan moliyaviy muvaffaqiyatlar orasida Sarvarjon uchun eng qadrli bir lahza bor. Bu yaqinda otasi bilan bo‘lgan samimiy suhbat. Otasining: “O‘g‘lim, senga ishonaman. Mustaqil yigit bo‘lding, buyog‘iga o‘zing bosgin”, degan so‘zlari u uchun barcha mukofotlardan ustun turdi. 12 yoshida paket sotish bilan boshlangan, Sidneydagi qiyinchiliklar va logistika sohasidagi og‘ir kunlar bilan davom etgan yo‘lning eng oliy cho‘qqisi aynan shu e’tirof edi. Bu nafaqat muvaffaqiyatli tadbirkorga, balki o‘z mas’uliyatini to‘liq anglagan va o‘z yo‘lini o‘zi chizgan farzandga berilgan eng yuksak bahodir.
To‘xtash – bu yo‘nalishni sozlashdir
Sarvarjon Narimonovning hikoyasi – bu o‘zgarishlardan qo‘rqmaslik, har qanday sharoitda ham yechim topish va o‘z vataningda turib dunyo bozorini zabt etish mumkinligining jonli isbotidir. U bizga shuni o‘rgatdiki, muvaffaqiyat – bu manzillar ketma-ketligi emas, balki har bir qadamdagi halollik, matonat va radikal mas’uliyatdir. Uning «Never-stop» mentaliteti – bu shunchaki shior emas, balki har bir soniyani mazmunli o‘tkazish va doimiy o‘sishga bo‘lgan ichki ehtiyojdir. Bugun u o‘z jamoasi bilan nafaqat logistika sohasida, balki o‘zbek yoshlarining yangi avlodini shakllantirishda ham o‘rnak bo‘lmoqda. Zero, Sarvarjon aytganidek, agar sizda maqsad aniq bo‘lsa, buyog‘iga faqat harakat va sabr kerak – qolgani esa natija sifatida o‘z-o‘zidan kelaveradi.
Asror MIRZO tayyorladi
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yil yanvar–mart oylarida O‘zbekiston yalpi ichki mahsuloti joriy narxlarda 447,9 trillion so‘mni tashkil etdi.
YaIMning real o‘sish sur’ati 2025-yilning shu davriga nisbatan 8,7 foizni ko‘rsatdi. Bu iqtisodiyotda barqaror dinamika saqlanayotganini ko‘rsatadi.
Qayd etilishicha, hududlar kesimida eng yuqori ko‘rsatkich Toshkent shahri hissasiga to‘g‘ri kelib, 94,5 trillion so‘mni tashkil etdi. Poytaxtda o‘sish sur’ati 13 foizga yetgani qayd etildi.
Navoiy viloyati 52,6 trillion so‘mlik ko‘rsatkich bilan ikkinchi o‘rinda bo‘ldi. Bu hududda o‘sish sur’ati 6,1 foizni tashkil etdi.
Toshkent viloyatida YaHM 43,2 trillion so‘mga yetdi, o‘sish 7,6 foizni ko‘rsatdi. Samarqand viloyatida esa 27,6 trillion so‘mlik hajm va 9,6 foizlik o‘sish qayd etildi.
Farg‘ona viloyati 24,4 trillion so‘m (+10,4 foiz), Andijon viloyati 22,7 trillion so‘m (+8,6 foiz) va Qashqadaryo viloyati 19,5 trillion so‘m (+7,7 foiz) ko‘rsatkichlar bilan o‘rta guruhni shakllantirdi.
Qoraqalpog‘iston Respublikasida YaHM 12,5 trillion so‘mni tashkil etib, o‘sish sur’ati 12,9 foizga yetdi. Bu eng yuqori o‘sishlardan biri sifatida qayd etildi.
Xorazm viloyatida 14,3 trillion so‘m (+10,6 foiz), Surxondaryo viloyatida 13,4 trillion so‘m (+9,1 foiz), Jizzax viloyatida 11,1 trillion so‘m (+7,7 foiz) ko‘rsatkichlar qayd etildi. Sirdaryo viloyati esa 7,8 trillion so‘mlik hajm bilan ro‘yxatni yakunladi.
Qaror 2026 yil 1 maydan kuchga kiradi va BAA iqtisodiyotining uzoq muddatli rivojlanishi istiqbollari bilan izohlandi.
Birlashgan Arab Amirliklari Neft eksport qiluvchi davlatlar tashkiloti (OPeK) va OPeK+ alyansidan chiqishini rasman e’lon qildi. Qaror 2026 yil 1 maydan kuchga kiradi. Bu haqda WAM davlat axborot agentligi energetika vaziri Suhayl al-Mazruiyga tayanib xabar berdi.
BAA nega tark etyapti?
Rasmiy sabablar hali to‘liq oshkor etilmagan, biroq manbalar bu qarorni to‘planib qolgan noroziliklar bilan bog‘lamoqda:
– Neft qazib olish kvotalari bo‘yicha kelishmovchiliklar;
– Fors ko‘rfazi bo‘yicha hamkorlar tomonidan yetarli darajada qo‘llab-quvvatlanmasligi;
– Mintaqaviy keskinlik oqibatlari, jumladan, Eron atrofidagi so‘nggi voqealar.
BAA – OPeK asoschilaridan biri (1967 yildan beri) va kuniga taxminan 3-3,5 million barrel neft qazib oladi. U uzoq vaqtdan beri qazib olishni oshirishda ko‘proq erkinlik istagini bildirgan. Mamlakat quvvatlarni oshirishga faol sarmoya kiritmoqda va yaqin yillarda kuniga 5-6 million barrelga chiqishni rejalashtirmoqda.
Bozor uchun oqibatlar
BAA qarori OPeK+ birligiga jiddiy zarba bo‘ladi. Bu quyidagilarga olib kelishi mumkin:
– Amirliklarning kvotadan tashqari qazib olish hajmining o‘sishi;
– Jahon neft narxlariga pasayish bosimi;
– Alyans ichidagi yangi muzokaralarga.
Saudiya Arabistoni va kartelning boshqa a’zolari allaqachon javob choralarini tayyorlamoqda. Tahlilchilar yaqin haftalarda neft bozorida o‘zgaruvchanlik kuchayishini bashorat qilmoqda.
Vazir Al-Mazruiy shunday dedi: «Biz ko‘p yillik hamkorlik uchun hamkorlarimizdan minnatdormiz, ammo BAA iqtisodiyotining uzoq muddatli rivojlanishi yo‘lida mustaqil qarorlar qabul qilish vaqti keldi».
Oʻzbekistonda yashirin forumda davlat xizmatchilariga oid maʼlumotlarning sizib chiqib ketishini tekshirmoqda
AESlarning “qaytishi” uranga talabni va bu sohaga investitsiya zaruratini oshirmoqda
O‘zbekistonda hayvonlarni asrash to‘g‘risidagi qonun loyihasi jamoatchilik e’tirozidan so‘ng ishlab chiqildi
-
Dunyodan4 days ago
Livan-Isroil o’t ochishni to’xtatish muddati uch haftaga uzaytirildi
-
Jamiyat3 days agoJomboyda mast haydovchi YTH sodir etdi
-
Dunyodan3 days ago
AQSh Eronga qarshi urush uchun har soniyada 11,5 ming dollar sarflamoqda
-
Siyosat5 days ago
Prezident eksport qilishda tadbirkorlarga yordam bermayotgan hokimlarni ogohlantirdi
-
Siyosat5 days agoYevropa Ittifoqi Rossiya mudofaa sanoatiga xomashyo yetkazib bergan ikki O‘zbekiston shirkatiga sanksiyalar kiritdi
-
Jamiyat4 days ago
O‘zbekiston turizm salohiyati Destination Karakalpakstan 2026 maydonida namoyish etildi
-
Dunyodan4 days ago
267 nafar farzandni tarbiyalagan “Super dada” (foto)
-
Jamiyat4 days agoToshkentda elektr korxonasi muhandislari 8 ming dollar bilan ushlandi