Dunyodan
Fuqaroligi yoʻq janubiy afrikalik: “Siz koʻrinmassiz, mavjud emassiz”
Mayeni Jons Afrika muxbiri, Yoxannesburg
Kristian Parkinson/BBC
Arnold Ncube o’zining janubiy afrikalik ekanligini isbotlay olmagani uchun o’qishni yakunlay olmadi.
Ko’p odamlar tortmada yashiringan tug’ilganlik haqidagi guvohnoma yoki shunga o’xshash rasmiy hujjatni kamdan-kam hollarda ko’rmaydigan narsa deb bilishlari mumkin, ammo bu narsaga ega bo’lmaganlar uchun bu soyada hayot va noaniq mavjudotga olib kelishi mumkin.
Bu butun dunyo bo’ylab fuqaroligi bo’lmagan odamlar sifatida tanilgan millionlab odamlarga, jumladan 25 yoshli janubiy afrikalik Arnold Ncubega ta’sir qiladi deb ishoniladi.
Uning davlat tomonidan berilgan hujjatlari yo‘qligi sababli, Yoxannesburg chekkasidagi Thembisa tumanining orqa ko‘chalarida mashina yuvish uning pul topishning sanoqli usullaridan biridir.
U Yoxannesburgda tug’ilgan va otasi janubiy afrikalik bo’lib, unga Yoxannesburg fuqaroligini beradi. Biroq o‘rta maktabga yozilmoqchi bo‘lganida, tug‘ilganlik haqidagi guvohnomasi yo‘qligini tushunib yetdi.
Ota-onasi tashlab ketgani, otasi tug‘ilmasdan turib, onasi esa 14 yoshida uydan chiqib ketgani uchun u o‘z maqomini isbotlay olmadi.
“Bu qiyin”, deydi u. “Siz asosan ko’rinmassiz. Siz mavjud emassiz. Siz qandaydir soyada yashayapsiz. Sizning bank hisobingiz yo’q va siz tirikchilik qilishingiz mumkin bo’lgan munosib ishga ariza bera olmaysiz.”
U ijobiy bo’lishga harakat qilayotganini qo’shimcha qildi, ammo bu juda qiyin.
“Sinfdoshlarimga qarasam, ular allaqachon maktabni tugatgan. Men esa, boshqa tomondan o’qishga ulgurmasdim. Qiyin. Depressiya mening do’stim edi”.
Arnold Janubiy Afrikada yashovchi kamida 10 000 fuqaroligi bo’lmagan odamlardan biri bo’lib, u yerda tug’ilganiga qaramay, fuqaroligini isbotlash va davlat xizmatlaridan foydalanish uchun kurashmoqda.
Bu yerda fuqaroligi bo‘lmagan shaxslar to‘g‘risida rasmiy statistik ma’lumotlar yo‘q, chunki ular yoriqlardan sirg‘alib ketishga moyil. Shuning uchun bu raqam Birlashgan Millatlar Tashkilotining qochqinlar bo’yicha agentligi, BMTning Qochqinlar bo’yicha Oliy komissarligi va fuqarolik huquqlari tashkilotlari kabi tashkilotlar hisob-kitoblariga asoslanadi.
Fuqaroligi yo’q, fuqaroligi bo’lmagan shaxslar hujjatga ega emas va ta’lim va sog’liqni saqlash kabi asosiy ehtiyojlardan foydalanish uchun kurashadilar.
Fuqarolikning yo’qligi ko’plab omillar, jumladan, ma’muriy to’siqlar va noto’g’ri ish yuritish bilan bog’liq. Natijada, dunyoning ko’p joylarida fuqaroligi bo’lmagan shaxslarning haqiqiy sonini bilish qiyin.
Ed Habersion/BBC
Kristi Chiteng birinchi marta fuqaroligi yo’qligini 17 yoshida bilgan.
Inson huquqlari bo’yicha advokat va faol Kristi Chitengning o’zi ham bir vaqtlar fuqaroligi yo’q edi.
U bor-yo’g’i uch yil muqaddam ishni pro bono ko’rib chiqqan bir guruh huquqshunoslar yordami bilan Janubiy Afrika fuqaroligini oldi.
“17 yoshimda fuqaroligim yoʻq ekanimni bildim. Oʻrta maktab direktorim meni oʻz kabinetiga chaqirdi va unda men uchun hech qanday hujjat yoʻqligini va maktabga qanday kirganimni tushunolmasligini aytdi”, dedi u Yoxannesburg shimolidagi uyi yaqinida BBCga.
“Men Yoxannesburgda xorijlik ota-onada tug’ilganman (ikkalasi ham Zimbabvedan) va tug’ilganda Janubiy Afrikaning qo’lyozma tug’ilganlik guvohnomasi berilgan.”
Biroq, Janubiy Afrika rasmiylari bosma sertifikat talab qiladi.
Kristi o’zining fuqaroligi yo’qligini bilgach, ota-onasining fuqaroligini olishni o’yladi, lekin juda kech edi.
“Men Zimbabve fuqaroligiga da’vo qila olmadim, chunki o’sha paytda men 16 yoshga to’lgan edim va ular menga tug’ilganimni kech ro’yxatdan o’tkazishga ruxsat berishmadi. Shuningdek, Zimbabve pasportini olish uchun men JARni jismonan tark etishim kerak edi va chiqish hujjatlarisiz menga qayta kirishga ruxsat berilmaydi.”
Janubiy Afrikada noqonuniy muhojirlarning ko’p aholisi bor va rasmiylar va mahalliy hushyor guruhlar yillar davomida noqonuniy immigratsiyaga qarshi kurashishga harakat qilmoqda.
Fuqaroligi bo’lmagan bolalarga fuqarolik berish Janubiy Afrikada tug’ilgan noqonuniy muhojirlar uchun mukofot sifatida ko’rilishi mumkinmi, degan savolga Kristi rozi emas.
“Menimcha, fuqarolik mukofot emas. Bu kimningdir munosib hayot kechirishi va inson sifatida ko‘rilishi huquqidir. O‘ylaymanki, agar siz shu nuqtai nazardan qarasangiz, boshlang‘ich maktabga bora olmaydigan yoki sog‘liqni saqlash xizmatidan foydalanish imkoniyatiga ega bo‘lmagan bolalarga yo‘qotadigan hech narsamiz yo‘qligini ko‘rasiz.”
Getty Images
Janubiy Afrikada taxminan 10 000 kishi fuqaroligi yo’q
BBC Janubiy Afrikaning immigratsiya masalalari bilan shug‘ullanuvchi Ichki ishlar departamentiga fuqarolik yo‘qligi bilan bog‘liq sa’y-harakatlari haqida bir necha bor so‘ragan, biroq javob ololmagan.
Fuqaroliksizlik nafaqat mahalliy, balki global muammodir.
Dunyo bo’ylab taxminan 4,5 million fuqaroligi yo’q odamlar bor. Ayrimlarning aytishicha, bu raqam 15 millionga yetishi mumkin.
Mutaxassislarning fikricha, muammoni hal qilish uchun qochqinlarga farzandlarini o‘z tug‘ilgan joyida ro‘yxatdan o‘tkazishga ruxsat berish va onalarga o‘z fuqaroligini farzandlariga o‘tkazish huquqini berish kabi siyosatni o‘zgartirish kerak.
“Biz uchun fuqarolik yo‘qligi nafaqat huquqiy masala, balki rivojlanish huquqi bilan bog‘liq masala”, deydi BMTning Qochqinlar bo‘yicha Oliy komissarligida ishlaydigan Xesus Peres Sanches.
“Fuqaroliksizlikdan jabrlanganlar mezbon davlatga toʻliq hissa qoʻsha olmaydi. Shuning uchun biz fuqarolik yoʻqligi bilan bogʻliq barcha masalalarni inklyuzivlik masalasi sifatida koʻrib chiqish muhim deb hisoblaymiz, shunda jamiyatning barcha chegaralaridagi odamlar jamiyat va iqtisodiyotga toʻliq hissa qoʻshishi mumkin”.
Thembisaga qaytib, Arnold mahalliy bolalar bilan futbol o’ynaydi.
Yillar davomida kurash olib borganidan so’ng, u endi bu erga tegishli ekanligini tasdiqlovchi hujjatlar uchun kurashishda yordam berish uchun advokat yolladi. U kompyuter fanini o’rganish uchun maktabga qaytib bormoqchi. Hujjatlar porloq kelajak sari yetaklaydi, degan umidda.
Kristian Parkinson tomonidan qo’shimcha hisobot
Getty Images/BBC
Source link
AQShda sog‘liqni saqlash sohasidagi eng yirik firibgarlikni uyushtirganlikda gumon qilingan amerikalik tadbirkor Ibrohim Xaldun Hilmi Turkiyada hibsga olindi. Bu haqda AQSh Federal qidiruv byurosi (FTB) ma’lum qildi.
Tergov ma’lumotlariga ko’ra, Hilmi Medicare davlat tibbiy sug’urtasi dasturidan 3,7 milliard dollarni firibgarlik yo’li bilan o’zlashtirmoqchi bo’lgan.
Uning nazorati ostidagi kompaniyalar, jumladan Sunshine Senior Solutions, rasmiy ravishda tibbiy asboblar yetkazib beruvchisi sifatida faoliyat yuritgan. Ammo prokurorlarning aytishicha, ushbu kompaniyalar orqali davlat dasturiga tizimli ravishda yolg‘on hisobotlar kiritilgan.
Tergovchilarning ta’kidlashicha, kompaniyalar tizza bo’g’imlari, qo’l tirgaklari, kateterlar, yaralarni parvarish qilish vositalari va boshqa tibbiy mahsulotlar uchun milliardlab dollar to’lashni talab qilgan. Biroq, ko’plab bemorlar buyurtma bermagan, olmagan yoki umuman bunday uskunaga ega emas edi.
Huquq-tartibot idoralari Hilmini 2025 yilning may oyida hibsga olishlari kerak edi, biroq u tergovdan qochish uchun mamlakatdan qochib ketdi.
Bir yildan ortiq qidiruvdan so‘ng Turkiya huquq-tartibot idoralari uning shaxsini aniqlab, hibsga oldi. Shundan so‘ng FQB maxsus operatsiya o‘tkazib, gumonlanuvchini AQShga ekstraditsiya qildi.
FQB direktori Kash Patel bu ishni AQSh tarixidagi eng yirik tibbiy sug‘urta firibgarliklaridan biri deb atadi.
Hilmi Medicare dasturini aldashda ayblanib, federal sudda sudlanmoqda. AQSh qonunlariga ko’ra, bunday jinoyatlar uchun katta miqdorda jarima va yillar qamoq jazosi qo’llanilishi mumkin.
Mazkur ish transmilliy jinoiy tarmoqlarni fosh qilishga qaratilgan “Oltinga hujum” operatsiyasi doirasida tergov qilinmoqda. Operatsiya davomida yuzlab odamlarga nisbatan jinoiy ish qo‘zg‘atildi.
Janubiy Koreyaning sobiq prezidenti ustidan sud jarayonining yangi bosqichi: prokurorlar o‘lim jazosini talab qilmoqda.
Yonhap News xabariga ko‘ra, Maxsus prokuratura 2024-yilda harbiy holat joriy qilinganidan keyin sodir bo‘lgan davlat to‘ntarishiga urinish munosabati bilan Janubiy Koreyaning sobiq prezidenti Yun Sek Yolga o‘lim jazosini berishni yana bir bor so‘ragan.
Seul apellyatsiya sudi tanaffusdan keyin qayta ochildi. Sud jarayoni avvalroq Yun Seok Yolning sudyani ishdan bo‘shatish haqidagi iltimosi tufayli to‘xtatilgan edi, biroq Oliy sud bu iltimosni rad etdi.
Ayblov tomoni birinchi instantsiya sudining hukmi juda yumshoq ekanligini ta’kidlab, avvalgi pozitsiyasini saqlab qoldi.
Fevral oyida sud sobiq prezidentni davlat toʻntarishiga urinishda boshchilik qilgani uchun umrbod qamoq jazosiga hukm qilgan edi.
Bundan tashqari, prokuratura quyi sudning sobiq harbiy qo’mondon Roh Sang-vonning yozuvlarini harbiy holatga tayyorgarlik ko’rish dalili sifatida rad etish to’g’risidagi qaroriga e’tiroz bildirdi.
Maxsus prokuratura “Birinchi sud hukmi juda yumshoq bo‘ldi”, dedi va Yun Seok Yulga o‘lim jazosi berilishini so‘radi.
Xurmuz bo‘g‘ozi orqali suzib ketayotgan yuk kemasi snaryadga uchradi. Britaniya harbiylari hodisada kemaning boshqaruv qismi shikastlanganini, biroq qurbonlar va atrof-muhitga zarar yetkazilgani haqida xabar berilmaganini aytdi.
Hodisa Ummon qirg‘oqlaridan 12,5 dengiz mili uzoqlikda sodir bo‘lgan. Hodisa Eron Islom inqilobi qo‘riqchilari korpusi Tehron ruxsatisiz Hormuz bo‘g‘ozi orqali o‘tadigan kemalar haqida navbatdagi ogohlantirish berganidan bir necha soat o‘tib sodir bo‘lgan.
Ijtimoiy tarmoqlarda tarqalayotgan videoda IIMK dengiz floti nomidan radio ogohlantirish eshitilishi mumkin. Unda aytilishicha, Hormuz boʻgʻozi orqali oʻtish faqat Eron ruxsati bilan va belgilangan yoʻnalishlar boʻylab amalga oshirilishi kerak.
Shu bilan birga, Ummon Birlashgan Millatlar Tashkilotining Xalqaro dengiz tashkiloti bilan hamkorlikda kemalar uchun yangi xavfsiz marshrutni ishga tushirdi. Maʼlumotlarga koʻra, ushbu yoʻnalish boʻylab oʻtuvchi kemalar soni tez surʼatlar bilan ortib bormoqda.
Eron bu yo‘nalishni “qabul qilib bo‘lmaydigan va o‘ta xavfli” deb atadi, chunki u o‘z roziligisiz o‘rnatilgan.
AQSh Davlat kotibi Marko Rubio Fors ko‘rfazi mamlakatlari tashqi ishlar vazirlari bilan uchrashuvda AQSh va uning ittifoqchilari Hormuz bo‘g‘ozi orqali yuk tashish erkinligini ta’minlashda davom etishini aytdi. Uning aytishicha, yangi dengiz yo‘llari ochiq qolishi muhim.
Venesuela shimolida sodir bo‘lgan ikki kuchli zilzila oqibatida vayron bo‘lgan binolar va uylar vayronalari ostidan tirik qolganlarni qidirish ishlari davom etmoqda. Rasmiylarga ko’ra, 235 kishi halok bo’lgan va 4300 kishi yaralangan.
“Afsuski, bizda jasadlari tibbiy muassasalarimizga olib ketilgan yoki to’g’ridan-to’g’ri vafot etgan 235 qurbon haqida ma’lumot bor”, dedi payshanba kuni sog’liqni saqlash vaziri Karlos Alvarado davlat televideniyesida.
Chorshanba kuni kechki 7,2 va 7,5 magnitudali zilzilalar ortidan minglab odamlar bedarak yo‘qolganligi sababli qurbonlar soni yanada ortishi kutilmoqda. Ushbu zilzilalar Venesuelada 100 yildan ortiq vaqt davomida sodir bo’lgan eng kuchli zilzilalar qatoriga kirdi va ular butun mintaqada sezildi.
Ushbu fojiaga javoban, AQSh Moliya vazirligi Venesueladagi zilzila oqibatlarini bartaraf etish bilan bog’liq faoliyatga ruxsat berish uchun 23 oktyabrgacha ba’zi sanksiyalardan voz kechishga qaror qildi.
Shu bilan birga, Venesuela shimolidagi shaharlarning vahimaga tushgan aholisi vayronalar orasidan bedarak yo‘qolganlarni qidirish uchun ko‘chalarga chiqdi.
Chang va qonga botgan qurbonlar vayronalar ostidan olib chiqildi. Ular orasida bolalar va hayvonlar ham bor edi.
Venesuela davlat televideniyesi qutqaruv operatsiyasining dramatik lavhalarini namoyish etdi.
Biroq tabiiy ofat yuz bergan hudud aholisi qutqaruv guruhlari yetarli emasligidan noligan. Ba’zilar rasmiylar va’da qilgan og’ir texnika qayerdaligini so’rashdi, aholi va qo’shnilar esa vayronalarni o’zlari olib tashlashga majbur bo’lganidan shikoyat qilishdi.
Uch farzandning onasi Diana Delgado bedarak yo‘qolgan 8 yoshli o‘g‘li haqida “Men farzandim qayerdaligini bilmoqchiman, u vayronalar ostidami yoki evakuatsiya markazidami, bilishni xohlayman”, dedi.
Poytaxt Karakasdan shimolda joylashgan La Guayra qirg‘oq mintaqasi bo‘ronning eng og‘ir qismini ko‘tardi. U yerda mamlakatning asosiy aeroporti joylashgan. Zarar tufayli yopilgan, bu esa yordam yetkazilishini imkonsiz qilgan.
Dunyoning turli burchaklaridan, jumladan, shu yil boshida Venesuelaning o‘sha paytdagi prezidenti Nikolas Maduroni harbiy amaliyotda qo‘lga olgan AQShdan yordam va materiallar takliflari kelib tushdi.
Belarus Rossiya va Ukraina o’rtasidagi urushda qatnashish niyatida emas. Bu haqda Aleksandr Lukashenko Rossiyaning Belarusdagi elchisi Boris Grizlov va Moskva viloyati gubernatori Andrey Vorobyov bilan uchrashuvda gapirdi.
Bu Lukashenko Kreml Boris Grizlov orqali Belarusni mojaroda faolroq ishtirok etishga undayotganini birinchi marta oshkora tan oldi.
Lukashenko Grizlovga shunday dedi: “Urushga aralashishning hojati yo’q. Boris Vyacheslavovich bizni urushga tortish jarayonini uyushtirmoqda. Bizni bunga undash ham kerak emas”.
Lukashenko bu masalani Rossiya prezidenti Vladimir Putin bilan bir necha bor muhokama qilganini va belaruslar ukrainaliklar bilan jang qilishni istamasligini aytdi.
Shu bilan birga, u Belarus Rossiya mintaqasini, jumladan, Moskva viloyatini iqtisodiy va xavfsizlik sohalarida qo‘llab-quvvatlashga tayyorligini bildirdi.
Wall Street Journal gazetasining yozishicha, Ukraina neftni qayta ishlash zavodlaridagi ish tashlashlar tufayli Belarus Rossiyaga benzin va boshqa neft mahsulotlarini yetkazib bermoqda.
Nashr Rossiya va Yevropaning sobiq va amaldagi rasmiylariga tayanib, Rossiya yil boshidan beri Belarus hududidan Ukrainaga hujum qilish va NATO davlatlariga qarshi gibrid operatsiyalarni o‘tkazish uchun ruxsat so‘raganini xabar qiladi. Manbalarning aytishicha, bu muzokaralarga birinchi navbatda Boris Grizlov rahbarlik qiladi.
Hisobotda, shuningdek, Fransiya prezidenti Emmanuel Makron may oyida janob Lukashenkoga qo‘ng‘iroq qilib, uni urushga qo‘shilmaslikka chaqirgan.
Shveytsariya elchisi Konstantin Obolenskiy O‘zbekistondagi diplomatik missiyasini yakunladi
Ro‘yxatga olish natijasida O‘zbekiston aholisi soni 39 milliondan oshiq ekani ma’lum bo‘ldi
Talabalar turar joylari sotuvga qo‘yilmagan
-
Jamiyat5 days ago«Andijon polkasi» tadbiriga ketayotgan o‘quvchilar YTHga uchradi
-
Sport4 days agoYaponiya futbolining buyuk sabog‘i: mag‘lubiyatdan to‘g‘ri xulosa chiqarish
-
Dunyodan3 days agoQirgʻiziston va Oʻzbekiston chegarani delimitatsiya qilish doirasida hudud almashadilar
-
Siyosat4 days agoPrezident Shavkat Mirziyoyev AQSh Savdo vakili Jeymison Grini qabul qildi
-
Dunyodan5 days agoQirg‘izistonda navbatdagi prezidentlik saylovlari qachon o‘tkazilishi ma’lum qilindi.
-
Jamiyat5 days agoMehnat inspeksiyasi Adiz Boboyevga ogohlantirish yubordi
-
Iqtisodiyot5 days agoQurilish materiallari tarmog‘ida kreditini to‘lolmayotgan korxonalar uchun 50 mln dollar ajratiladi
-
Iqtisodiyot4 days ago
Ertaga dollar tushib, yevro biroz ko‘tariladi