Iqtisodiyot
Fido Biznes islomiy fintexni qanday rivojlantirmoqda?
Mintaqada islomiy moliyalashtirish asta-sekin asosiy mahsulot modellari doirasidan chiqib bormoqda. Dastlabki bosqichda bozor alohida vositalar atrofida shakllangan edi – avvalo murabaha modeli asosida. Bu sxemada moliyaviy tashkilot aktivni sotib olib, foizli daromad o‘rniga uni belgilangan ustama bilan mijozga qayta sotadi. Bunday yondashuv bank infratuzilmasini chuqur qayta qurishni talab qilmasdan ilk yechimlarni joriy etish va dastlabki talabni shakllantirish imkonini berdi.
Ammo ushbu modelning tizimli cheklovi mavjud: u moliyalashtirish vazifalarini hal qiladi, biroq kapital, risk va investitsion oqimlar bilan ishlashning to‘liq tizimini yaratmaydi.
Bu cheklov ayniqsa kengroq trend fonida yaqqol ko‘rinmoqda. Islomiy moliya tor segment bo‘lishdan chiqib, asta-sekin global moliyaviy tizimga integratsiya qilinmoqda. Turli baholashlarga ko‘ra, islomiy moliyaviy aktivlarning umumiy hajmi allaqachon trillionlab dollar bilan o‘lchanmoqda va o‘z standartlari hamda tartibga solish mexanizmlariga ega bo‘lgan alohida global iqtisodiy segmentni shakllantirmoqda.
Talab o‘sishi nafaqat musulmon aholisi ko‘pchilikni tashkil qiladigan mamlakatlarda, balki rivojlangan iqtisodiyotlarda ham kuzatilmoqda — jumladan Yevropada, bu yerda demografik o‘zgarishlar va migratsiya sharoitida islomiy moliyaviy vositalar moliyaviy infratuzilmaning bir qismiga aylanmoqda. Natijada, islomiy moliya muqobil model sifatida emas, balki global moliya bozorining qo‘shimcha moliyaviy qatlami sifatida qaralmoqda.
Markaziy Osiyo bu jarayonda hali boshlang‘ich, ammo tez rivojlanish salohiyatiga ega bosqichda turibdi. Yevrosiyo taraqqiyot banki (YeTB) tahliliga ko‘ra, musulmon aholisi ulushi yuqori bo‘lishiga qaramay, mintaqa global islomiy moliya sanoatida deyarli ishtirok etmaydi: unga dunyodagi islomiy moliyaviy aktivlarning taxminan 0,01 foizi to‘g‘ri keladi.
Demografik salohiyat va bozorning haqiqiy ulushi o‘rtasidagi bu tafovut talab yo‘qligini emas, balki infratuzilma yetishmasligini ko‘rsatadi — murakkab moliyaviy modellarni qo‘llab-quvvatlay oladigan va ularning xalqaro standartlarga mosligini ta’minlaydigan tizimlar yetarli emas.
Aynan talab va infratuzilma o‘rtasidagi shu tafovut amaliyotda islomiy moliyaviy modellarni ko‘lamni oshirish imkonini texnologik yechimlar uchun o‘sish nuqtasiga aylanmoqda.
Fido-Biznes’ning FB Islamic Finance platformasi aynan shu infratuzilmaviy ehtiyojni qoplaydi. Kompaniya tizimning yangi modullari uchun qo‘shimcha xalqaro AAOIFI sertifikatlarini oldi va platforma funksionalligini islomiy moliyaning asosiy ssenariylaridan tashqariga kengaytirdi.
Gap avvalo musharaka va mudaraba modellari haqida bormoqda — aynan shu vositalar islomiy fintexni oddiy bitim mantig‘idan investitsion arxitektura mantig‘iga olib chiqadi.
Musharaka sheriklik modelini nazarda tutadi: tomonlar loyihaga birgalikda investitsiya kiritadi va foyda hamda zararlarni ulushlariga mutanosib ravishda taqsimlaydi. Bunday tuzilmada moliyaviy tashkilot shunchaki mablag‘ manbai emas, balki iqtisodiy jarayon ishtirokchisiga aylanadi. Bu tizimdan ulushlarni qayd etish, mablag‘lar harakatining shaffof hisobi va majburiyatlar bajarilishini nazorat qilishni talab qiladi.
Mudaraba esa murakkablikning boshqa darajasini qo‘shadi — kapitalni ishonch asosida boshqarish modeli. Bu modelda bir tomon mablag‘ beradi, ikkinchi tomon esa ularni boshqaradi, foyda esa oldindan kelishilgan sxema asosida taqsimlanadi. Platforma uchun bu to‘liq siklni qo‘llab-quvvatlash zaruratini anglatadi: mablag‘larni jalb qilishdan tortib ularni joylashtirish, daromadlilikni hisobga olish va foydani taqsimlashgacha. FB Islamic Finance investitsion operatsiyalarni ham, depozit mahsulotlarini ham qamrab olib, kapital bilan ishlashning yaxlit modelini shakllantiradi.
Salam va ijara kabi qo‘shimcha vositalar platformadan foydalanish ssenariylarini kengaytiradi. Salam kelajakdagi yetkazib berish uchun oldindan to‘lov qilinadigan bitimlarda qo‘llaniladi, ijara esa mulk huquqi saqlanib qoladigan lizing operatsiyalarida ishlatiladi. Ammo aynan musharaka va mudaraba sifat jihatidan yangi bosqichni belgilaydi: ular tizimdan nafaqat operatsiyalarni rasmiylashtirishni, balki bitimning iqtisodiy mantig‘ini boshqarishni ham talab qiladi.
Olingan AAOIFI sertifikatlari platforma xalqaro talablarga nafaqat rasmiy shartlar darajasida, balki operatsiyalarning iqtisodiy mantig‘i darajasida ham mos kelishini tasdiqlaydi.
FB Islamic Finance’ning yangilangan sertifikatlari:
Islomiy moliya kontekstida bu juda muhim. AAOIFI standartlari nafaqat shartnomalar tuzilmasini, balki foydani tan olish, risklarni taqsimlash va aktivlarga egalik qilish tamoyillarini ham tartibga soladi. Bu elementlardagi xato shunchaki texnik xatolik emas, balki modelning o‘zi buzilishi hisoblanadi.
Texnologik jihatdan FB Islamic Finance mikroservis arxitekturasi asosida qurilgan. Bu alohida modullarni mustaqil ravishda ishga tushirish va yangilash, tizimni mavjud bank platformalari bilan integratsiya qilish hamda infratuzilmani to‘liq qayta qurmasdan yangi mahsulotlarni ishga tushirish imkonini beradi.
Moliyaviy tashkilotlar uchun bu bozorga chiqish vaqtini qisqartirish, mahsulot liniyasini boshqariladigan tarzda rivojlantirish va operatsion risklarsiz islomiy modelga bosqichma-bosqich o‘tish imkonini anglatadi.
Bozor uchun bu nimani o‘zgartiradi
Bunday platformalarning kengayishi nafaqat alohida kompaniyalarga ta’sir qiladi — u butun bozor arxitekturasini o‘zgartiradi.
Birinchidan, talqinlarga bog‘liqlik kamayadi: mahsulot mantig‘i tizimga oldindan kiritilgan va standartlar bilan tasdiqlangan bo‘lsa, shariat me’yorlarini qo‘llashdagi tafovutlar xavfi kamayadi.
Ikkinchidan, ma’lumotlarni solishtirish imkoniyati paydo bo‘ladi, bu esa transchegaraviy operatsiyalar va xalqaro kapitalni jalb qilish uchun juda muhim.
Uchinchidan, kengayish imkoniyati paydo bo‘ladi. Musharaka va mudaraba kabi investitsion modellar nafaqat huquqiy, balki texnologik infratuzilmani ham talab qiladi.
Bugungi kunda aynan shu omil mintaqada soha rivojlanishining asosiy to‘siqlaridan biri sifatida qaralmoqda. Shu bilan birga, YeTB baholariga ko‘ra, 2033 yilga borib Markaziy Osiyodagi islomiy bank aktivlari hajmi 6 milliard dollardan oshishi, sukuk bozori esa shunga yaqin ko‘rsatkichlarga yetishi mumkin.
Fido-Biznes kompaniyasining FB Islamic Finance yo‘nalishi rahbari Umid Ergashev ta’kidlashicha, bunday yechimlarning paydo bo‘lishi moliyaviy tashkilotlarga har bir mahsulot uchun alohida yechim ishlab chiqmasdan, islomiy modelga tizimli ravishda o‘tish imkonini beradi.
Bu esa islomiy moliyaning keyingi o‘sish bosqichi talab bilan emas, balki tizimlarning ushbu talabni qanchalik qo‘llab-quvvatlay olishi bilan belgilanadi deganidir.
Mahsulotlardan — tizimga
Natijada texnologiya bitimlarni rasmiylashtirish uchun yordamchi vosita bo‘lishdan chiqadi. U kapital, risk va daromadlilik bilan ishlash qoidalari oldindan belgilangan muhitga aylanadi.
Aynan shu jihat islomiy fintex rivojlanishining infratuzilmaviy bosqichini mahsulot bosqichidan ajratib turadi.
FB Islamic Finance platformasining kengayishi Markaziy Osiyo bozori aynan shu yo‘nalishda harakatlana boshlaganini ko‘rsatadi. Alohida mahsulotlarni ishga tushirish emas, balki global standartlarga mos keladigan to‘liq moliyaviy arxitekturani shakllantirish imkonini beradigan yechimlar paydo bo‘lmoqda.
Va bu kontekstda asosiy masala mahsulotlar soni emas, balki tizimning kapitalni boshqarish qobiliyatidir.
Shu mantiqda nafaqat mahsulotlarning mavjudligi, balki infratuzilmaning tayyorligi ham asosiy strategik omilga aylanadi. Aynan shu tayyorgarlik shakllanayotgan bozorda kim yetakchi pozitsiyalarni egallashini belgilab beradi.
Reklama huquqi asosida
Milliy statistika qo‘mitasiga ko‘ra, 2026-yil yanvar–iyun oylarida O‘zbekistonda yirik korxonalar tomonidan 75,2 trln so‘mlik oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqarilgan.
Bu ko‘rsatkich 2025-yilning mos davriga nisbatan 12 foizga oshgan. Hududlar kesimida eng yuqori natija Toshkent shahrida qayd etilgan — 13,9 trln so‘m.
Keyingi o‘rinlarda Toshkent viloyati 10,7 trln so‘m va Samarqand viloyati 10,1 trln so‘m bilan joylashgan. Andijon va Farg‘ona viloyatlarining har birida 5,6 trln so‘mlik oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqarilgan.
Buxoro viloyatida oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqarish hajmi 4,7 trln so‘m, Qashqadaryoda 4,6 trln so‘m, Namanganda 4,5 trln so‘mni tashkil etgan.
Qoraqalpog‘iston Respublikasi va Navoiy viloyatida ko‘rsatkich bir xil — 3,2 trln so‘mdan. Xorazm viloyatida 2,4 trln so‘m, Sirdaryo va Surxondaryo viloyatlarining har birida 2,3 trln so‘mlik mahsulot ishlab chiqarilgan. Jizzax viloyatida esa yirik korxonalar tomonidan 2,1 trln so‘mlik oziq-ovqat mahsuloti ishlab chiqarilgan.
Prezident Shavkat Mirziyoyev ishtirokida mamlakatimiz mustaqilligining 35 yilligi munosabati bilan hududlarda yangi obyektlarni ishga tushirish marosimi bo‘lib o‘tdi.
Tadbirda davlatimiz rahbari hududlardagi studiyalarga yig‘ilgan keng jamoatchilik vakillarini, ular orqali butun xalqimizni yaqinlashib kelayotgan ulug‘ bayram bilan tabrikladi.
Ortda qolgan o‘n yilda O‘zbekistonda inson qadrini ulug‘lash va aholi farovonligini oshirishga qaratilgan keng ko‘lamli islohotlar yuz berdi. Tadbirkorlikka keng yo‘l ochilib, iqtisodiyotni diversifikatsiya qilish, raqobatbardosh sanoat tarmoqlarini yaratish, chekka tuman va qishloqlar infratuzilmasini yaxshilash bo‘yicha ulkan ishlar bajarildi. Ta’lim, tibbiyot va madaniyat sohalariga e’tibor yangi bosqichga ko‘tarildi.
– So‘nggi o‘n yil mamlakatimiz tarixida yangi Uyg‘onish davri – Uchinchi Renessans poydevorini qurish bosqichi sifatida abadiy muhrlandi, – dedi Prezidentimiz.
Bu davrda iqtisodiyotimiz hajmi 2,5 barobardan ziyod oshdi. Iqtisodiyot tarmoqlariga 160 milliard dollar xorijiy investitsiya jalb qilinib, umumiy qiymati 76 milliard dollarlik 2 ming 163 ta yirik sanoat loyihasi ishga tushirildi, qariyb 6 million nafar aholi doimiy ish o‘rni bilan ta’minlandi.
Bugun yurtimizda dunyoning yetakchi kompaniyalari, yirik investorlari va xalqaro moliya institutlari ishtirokida ko‘plab loyihalar amalga oshirilmoqda. Investitsiyalar ko‘payishi bilan sanoatimiz qiyofasi ham tubdan o‘zgarmoqda.
– Biz xomashyo eksport qilgan davlatdan uni chuqur qayta ishlash zanjiri asosida tayyor mahsulotni jahon bozoriga olib chiqadigan iqtisodiyotga o‘tyapmiz. Eng muhimi, yangi korxonalar bilan birga zamonaviy texnologiyalar, yangi kasblar va yuqori malakali ish o‘rinlari ham paydo bo‘lmoqda, – dedi davlatimiz rahbari.
Joriy yilning o‘zida 1,7 milliard dollarlik 56 ta yirik zamonaviy sanoat va servis obyekti ish boshladi, 8,8 mingta yuqori daromadli ish o‘rni yaratildi.
Shuningdek, budjetdan ajratilgan 46 trillion so‘m hisobidan 385 ta maktab, 113 ta bog‘cha, 81 ta shifoxona, 7,5 ming kilometr yo‘l, 3,2 ming kilometr ichimlik suvi va kanalizatsiya tarmoqlari qurildi, ta’mirlandi va rekonstruksiya qilindi.
Bugungi marosimda mamlakatimizning barcha hududlarida umumiy qiymati qariyb 50 trillion so‘m bo‘lgan 72 ta yirik sanoat va servis loyihasi hamda 91 ta ijtimoiy soha obyekti foydalanishga topshirildi. Ularning ochilishi Mustaqillik bayramiga munosib tuhfa bo‘ldi.
Yangi loyihalar hisobiga 15 mingta ish o‘rni yaratiladi, budjetga yiliga qo‘shimcha 1 trillion so‘m tushum tushishi ta’minlanadi.
Investitsiya loyihalari energetika, qishloq xo‘jaligi va oziq-ovqat sanoati, metallurgiya, avtomobilsozlik, elektrotexnika, qurilish materiallari, tog‘-kon, to‘qimachilik va yengil sanoat kabi muhim yo‘nalishlarni qamrab olgan.
Jumladan, Sirdaryo viloyatida 1 ming 573 megavattli elektr energiyasi ishlab chiqarish quvvati, Qoraqalpog‘iston Respublikasida 200 megavattli shamol elektr stansiyasi va 100 megavattli energiya saqlash tizimi ishga tushirildi. Navoiy viloyatidagi yangi energetika loyihalari yiliga 657 million kilovatt-soat elektr energiyasini ishlab chiqaradi.
Mazkur loyihalar orasida mamlakatimizning eksport salohiyatini sezilarli oshiradigan quvvatlar ham bor. Andijon, Namangan va Jizzax viloyatlarida ishga tushirilgan to‘qimachilik, trikotaj va gilam mahsulotlari ishlab chiqarish korxonalari millionlab dollarlik eksportni ta’minlaydi. Samarqand va Toshkent viloyatlarida barpo etilgan yangi metallurgiya korxonalari ham sanoat kooperatsiyasini kengaytirish va import o‘rnini bosishga xizmat qiladi.
Prezidentimiz bugungi loyihalarni faqat investitsiya va eksport ko‘rsatkichlari bilan o‘lchash to‘g‘ri bo‘lmasligini ta’kidladi. Yangi o‘quv yili arafasida ijtimoiy sohada ham ko‘plab zamonaviy obyektlar foydalanishga topshirilmoqda. Ular orasida 36 ta bolalar bog‘chasi, 43 ta maktab, 7 ta oliy ta’lim muassasasi va 3 ta shifoxona bor.
Yangi Toshkent hududida jahon standartlari asosida 10 gektar maydonda barpo etilgan Yangi O‘zbekiston universitetining zamonaviy majmuasi shular jumlasidandir. Bu yerda 7 ming nafar talaba tahsil olishi uchun sharoit yaratilgan.
Oliy ta’lim muassasasida Garvard universiteti bilan hamkorlikda Rektorlar maktabi faoliyati yo‘lga qo‘yildi. Oksford universiteti bilan birgalikda davlat xizmatchilarining malakasini oshirish bo‘yicha “Ta’lim xabi” tashkil etiladi. 1-oktyabrdan Sun’iy intellekt instituti ish boshlaydi.
Shuningdek, 30 ming kvadrat metr maydonga ega besh qavatli yangi Milliy kutubxona eng zamonaviy texnikalar bilan jihozlangan. U bir vaqtning o‘zida 1,5 ming nafar kitobxonga xizmat ko‘rsata oladi. Bu yerda 28 dan ziyod o‘quv xonasi va zallar, turli sig‘imdagi konferensiya zallari tashkil etilgan, 200 mingdan ortiq kitob jamlangan.
Qarshi shahrida 400 milliard so‘mlik Iqtisodiyot va pedagogika universitetining zamonaviy bino va inshootlari barpo etildi. Bu yerda 3 ming nafar talaba tahsil oladi, 700 nafar aholi daromadli ish bilan ta’minlanadi.
Farg‘ona viloyatidagi yangi zamonaviy tibbiyot muassasasida esa yiliga 60 ming nafar bemorni davolash va 30 ming nafar ayolni skriningdan o‘tkazish imkoniyati yaratildi.
Davlatimiz rahbari yangi obyektlarni barpo etishda ishtirok etgan investor va tadbirkorlar mehnatini yuksak baholadi.
– Siz kiritayotgan har bir investitsiya O‘zbekiston kelajagining poydevorini mustahkamlaydi. Siz yaratayotgan har bir ish o‘rni oilalar farovonligiga xizmat qiladi. Siz ishlab chiqarayotgan har bir mahsulot mamlakatimiz iqtisodiy salohiyatini yangi bosqichga olib chiqadi. Siz eksport qilayotgan har bir tovar O‘zbekistonning jahon bozoridagi raqobatbardoshligini oshiradi, – dedi Prezidentimiz.
Ushbu loyihalarni barpo etishda fidoyilik ko‘rsatgan quruvchilar, muhandis va loyihachilar, tadbirkor va investorlarga minnatdorlik bildirildi.
Shundan so‘ng davlatimiz rahbari ramziy tugmani bosdi va 72 ta yirik investitsiya loyihasi hamda 91 ta ijtimoiy soha obyekti foydalanishga topshirildi.
O‘zbekiston kartoshkani asosan qaysi davlatlardan sotib oldi?
Source link
2026-yil yanvar–iyun oylarida O‘zbekistonda yirik korxonalar tomonidan 19 trln so‘mlik kiyimlar ishlab chiqarilgan. Bu haqda Milliy statistika qo‘mitasi xabar berdi.
Qayd etilishicha, hududlar kesimida eng yuqori ko‘rsatkich Andijon viloyatida qayd etilgan — 7,1 trln so‘m. Bu ko‘rsatkich ikkinchi o‘rindagi Toshkent viloyati natijasidan 3 barobardan ko‘proq yuqori.
Toshkent viloyatida kiyim ishlab chiqarish hajmi 2,1 trln so‘m, Namanganda 1,8 trln so‘m, Toshkent shahrida esa 1,7 trln so‘mni tashkil etgan. Farg‘ona viloyatida ham 1,4 trln so‘mlik mahsulot ishlab chiqarilgan.
Samarqand viloyatida yirik korxonalar 1 trln so‘mlik kiyim mahsulotlari ishlab chiqargan. Qashqadaryoda bu ko‘rsatkich 897,9 mlrd so‘m, Buxoroda 659,8 mlrd so‘m, Xorazmda 620,1 mlrd so‘m bo‘lgan.
Navoiy viloyatida kiyim ishlab chiqarish hajmi 578 mlrd so‘m, Sirdaryoda 324,7 mlrd so‘m, Qoraqalpog‘iston Respublikasida 307,8 mlrd so‘mni tashkil etgan.
Bulardan tashqari, Surxondaryoda 227,1 mlrd so‘m, Jizzax viloyatida esa 203 mlrd so‘mlik kiyim mahsulotlari ishlab chiqarilgan.
Dushanbadan dollar bilan bog‘liq vaziyat qanday bo‘ladi?
Source link
Oziq-ovqat ishlab chiqarishda qaysi hududlar yetakchi?
Prezident ishtirokida umumiy qiymati 50 trln so‘mlik loyihalar ishga tushirildi
«Milliy manfaatlarni himoya qilish dunyodan yopilish degani emas» — Sherzod Asadov
-
Siyosat4 days ago
Ўзбекистон ва Озарбайжон раҳбарлари Бухоронинг машҳур обидаларини зиёрат қилдилар (фото)
-
Siyosat3 days ago
«Milliy manfaatlarni himoya qilish dunyodan yopilish degani emas» — Sherzod Asadov
-
Siyosat4 days ago
Shavkat Mirziyoyev AQSh kongressmenlari delegatsiyasini qabul qildi
-
Iqtisodiyot3 days ago
Oziq-ovqat ishlab chiqarishda qaysi hududlar yetakchi?
-
Sport4 days ago
Rossiyalik shaxmatchilar O‘zbekistonda o‘tkaziladigan Olimpiadada qatnashmaydi
-
Jamiyat5 days ago
Buxoro viloyati hokimiga birinchi o‘rinbosar tayinlandi
-
Iqtisodiyot4 days ago
O‘zbekiston kartoshkani asosan qaysi davlatlardan sotib oldi?
-
Iqtisodiyot3 days agoPrezident ishtirokida umumiy qiymati 50 trln so‘mlik loyihalar ishga tushirildi