Jamiyat
Fermerlar uchun suv solig‘i: yutuqlar va muammolar
Suvni eng ko‘p isrof qiluvchi soha – qishloq xo‘jaligimiz, eski sug‘orish tizimlari. “Suv pulli bo‘lsa, tejaladi” degan yondashuv bir tarafdan to‘g‘ri, biroq soliq joriy qilishning o‘zi kam – fermer mustaqil tadbirkorga aylanmaguncha, soha hech bir resursni tejashga qodir bo‘lmaydi. Kun.uz studiyasida suv solig‘i va suv ta’minoti bilan bog‘liq muammolar muhokama qilindi.
{Yii::t(}
O’tkazib yuborish 6s
O’tkazib yuborish
Subsidiyani “yeb qo‘ygan” soliq
“So‘rovnomalarimizda 40 foizdan ortiq fermer har gektar yer uchun 1 million so‘mdan ko‘proq suv solig‘i to‘layotganini bildirdi. Vaholanki, o‘tgan yili bu ko‘rsatkich aslida 300 ming so‘mdan 500 ming so‘mgacha bo‘lgan edi”, — deydi Agrobiznes assotsiatsiyasi rahbari Kamoliddin Ikromov – Qarshidagi bir fermer misolida bu muammo yaqqol ko‘rinadi. U 13 gektar yerga tomchilatib sug‘orish tizimini o‘rnatganiga qaramay, unga gektariga 22 million so‘m suv solig‘i hisoblangan. Bu miqdor u topshirgan paxta uchun olgan subsidiyani to‘liq “yeb yuborgan”. “Bir gektar paxta pishib yetilguncha o‘rtacha 6300 kubometr suv sarflanadi. Shuni 100 so‘mdan hisoblasak, bir gektar uchun 630 ming so‘m soliq chiqishi kerak. Ko‘plab fermerlarga gektariga 1 million – 1 million 200 ming so‘mdan soliq hisoblangan”, — deydi Ikromov.
Suv yetmaydi, ammo “plan” bor
“Eng jiddiy muammolardan biri — qishloq xo‘jaligi ekinlarini joylashtirishda hududning suv bilan ta’minlanganlik darajasi to‘liq hisobga olinmasligidir. Qonunchilikka ko‘ra, irrigatsiya bo‘limlari har bir yer konturining suv ta’minoti darajasini o‘rganib, shundan kelib chiqib ekin joylashtirish bo‘yicha xulosa berishi shart. Ammo amalda suv ta’minoti yetarli bo‘lmagan hududlarga ham suvni ko‘p talab qiladigan paxta va g‘alla ekish majburiyati yuklanmoqda”, – deydi Qo‘chqorali Abduvahob o‘g‘li f/x rahbari Qo‘chqorali Usmonov. “Kerakli suvning 50 foizidan kami bilan qanday qilib paxta yoki g‘alla yetishtirish mumkin?” — deya haqli savol qo‘yadi u.
Soha vakillarining fikricha, Suv xo‘jaligi vazirligi suv tanqis hududlarga ekin ekilishidan oldinroq aralashib, muammoning oldini olishi kerak.
“Nega Suv xo‘jaligi vazirligi oldindan chiqib: ‘To‘xtanglar, biz bu yerga suv yetkazib bera olmaymiz. Kelinglar, boshqa turdagi ekinga o‘tkazaylik’, deb taklif kiritmaydi?” — deya ta’kidladi Umonov. “Bunday siyosat fermerlarni, ishchilarni, umuman, butun aholini mavjud tartiblarga qarshi qilib qo‘yishi mumkin, chunki resurs bo‘lmagan joyda hosil undirishning iloji yo‘q” – deydi u.
Suv ta’minotidagi uzilishlar va byurokratik to‘siqlar
Studiya mehmonlarining aytishicha, suv hajmidan tashqari, uning notekis va uzuq-yuluq yetkazib berilishi ham samarali sug‘orishga to‘sqinlik qilmoqda.
“Suv ikki soat keladi-da, to‘xtab qoladi. Bir sug‘orish uchun limit 1200 kub. Suv 50 metrga yetib boradi va tamom. Yugurasiz, so‘raysiz, yana yo‘q… Keyin yana bir-ikki soatga kelib, o‘sha joygacha boradi-yu, tugaydi. Bu jarayonda suv sarfi ortadi, vaqt yo‘qoladi, ekin esa o‘smaydi”, — deydi Qo‘chqorali Usmonov.
Fermerning aytishicha, soliq idoralari hisobotni o‘z vaqtida topshirishni talab qilib, jarima bilan qo‘rqitadi. Ammo fermerlar suv ta’minoti korxonasi o‘z xatosini tuzatmaguncha, to‘g‘rilangan ma’lumotlarni tizimga kirita olmaydi.
“Viloyat soliq boshqarmasi ‘Vaqtingiz tugayapti, jarima solaman, hisobotni topshiring, deyapti. Ular o‘z hisobotini tuzatib tasdiqlamaguncha, bizning hisobotimiz qabul qilinmayapti”, — deydi fermer.
Huquqiy asoslar va islohotlarning tub mohiyati
“Suv solig‘ini hisoblash bir nechta qonun va qonunosti hujjatlari, jumladan, Soliq kodeksi, Vazirlar Mahkamasi va Prezident qarorlari bilan tartibga solinadi. Suv hisoblagich qurilmasi bo‘lmasa, soliq miqdori Soliq kodeksining 444-moddasiga asosan, ekin turining suv iste’moli normativi yoki belgilangan limitdan kelib chiqib hisoblanadi. Ekinlarni joylashtirish tizimi ham o‘zgargan. Ilgari bu jarayonda to‘rtta tashkilot qatnashar edi. Endilikda Prezidentning PF-130-sonli Farmoniga binoan, jarayon soddalashtirilib, ikkita idora dastlabki qarordan chetlatildi. Yangi tizimda Suv xo‘jaligi vazirligi har bir konturga qancha hajmda suv yetkaza olishini aniq ko‘rsatadi. Hozirda Vazirlar Mahkamasining 505-sonli qaroriga ham foizli noaniq ko‘rsatkichlardan voz kechib, hajmli aniq me’yorlarga o‘tish bo‘yicha o‘zgartirishlar kiritilmoqda” – deydi Suv xo‘jaligi vazirligi boshqarma boshlig‘i Abdurashid Qulmatov.
Xulosa va yechimlar
Xulosa qilib aytganda, suv solig‘i bilan bog‘liq muammolar bir nechta omilni o‘z ichiga oladi: hisoblash tizimidagi nomuvofiqliklar, raqamli platformaning kamchiliklari va eng asosiysi — suv resurslarini rejalashtirish va ekinlarni joylashtirish o‘rtasidagi uzilish. Bu muammolarni hal qilish uchun tizimni takomillashtirish zarur. Xususan oqilona rejalashtirish: suv ta’minoti darajasini real baholagan holda ekinlarni joylashtirish. Yangi texnologiyalar va sheriklik: suvdan foydalanish samaradorligini oshirish uchun davlat-xususiy sheriklik (DXSh) mexanizmlarini joriy etish va zamonaviy tejamkor texnologiyalarni keng qo‘llash.
Buxoro viloyati hokimiga birinchi o‘rinbosar tayinlandi.
Jamshid Sharopov Buxoro viloyati hokimining moliya-iqtisodiyot va kambag‘allikni qisqartirish masalalari bo‘yicha birinchi o‘rinbosari – viloyat iqtisodiyot va moliya boshqarmasi boshlig‘i lavozimiga tayinlandi.
Jamshid Sharopov 1984-yil 27-yanvarda G‘ijduvon tumanida tug‘ilgan. 2005-yilda Buxoro davlat universiteti, 2009 yilda Toshkent davlat iqtisodiyot universitetini tamomlagan. Ma’lumoti bo‘yicha mutaxassisligi-iqtisodchi.
Mehnat faoliyatini 2002-yilda AT “Paxta Bank”ning Buxoro viloyati boshqarmasi bank jarayonlari bo‘limi iqtisodiy bo‘linmasi mutaxassisi sifatida boshlab, ATB “Agrobank” Buxoro viloyati boshqarmasi boshlig‘i (2014-2020), O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki Buxoro viloyati bosh boshqarmasi boshlig‘i (2020-2021), Shofirkon tumani hokimi (2021-2023), ATB “Agrobank” agrosanoat majmuasi korxonalarini moliyalashtirish departamenti direktori o‘rinbosari (2023-2026) lavozimlarida faoliyat yuritgan.
Ayni paytga qadar u ATB “Agrobank” muammoli kreditlar bilan ishlash departamenti direktori vazifasida ishlab kelayotgan edi.
«O‘zbekiston Respublikasi mustaqilligining o‘ttiz besh yilligi munosabati bilan chet el fuqarolari va xorijda istiqomat qilayotgan vatandoshlarimizni mukofotlash to‘g‘risida»gi Prezident farmoni e’lon qilindi.
Mukofotlanganlar ro‘yxati:
“Do‘stlik” ordeni bilan
Ivan Sao – “BYD Auto” kompaniyasining Yevropa sotuv bo‘limi bosh direktori o‘rinbosari
Klod Imoven – Fransiyaning “MEDEF International” harakatining O‘zbekiston-Fransiya ishbilarmonlar kengashi raisi
Masayoshi Fujimoto – “Sojitz” kompaniyasi direktori
Sabine Maxl – BMTning O‘zbekistondagi doimiy koordinatori
Turaman Sinan – Shayxontohur tumanidagi “Outdoor Factory Toshkent” mas’uliyati cheklangan jamiyati kuzatuv kengashi raisi, Toshkent shahri
II darajali “Salomatlik” ordeni bilan
Qahorova Nilufar Hamroyevna – AQShning Garvard universiteti huzuridagi Boston bolalar shifoxonasi loyiha menejeri
Yuldasheva Nodira Muxamedovna – Kanadaning Toronto shahridagi Kanadadagi o‘zbekistonliklar uyushmasi asoschisi, “Sog‘lom yo‘l” tibbiy va diagnostik markazi rahbari
“Shuhrat” medali bilan
Abdullayeva Shahlo Abdirashidovna – Koreya Respublikasining Kvangju shahridagi Migrant ayollar huquqlarini himoya qilish va ta’lim berish markazi rahbari.
Podpolkovnik Baxtiyor Inoqov Surxondaryo viloyati ichki ishlar boshqarmasi boshlig‘i etib tayinlandi. U bunga qadar Ichki ishlar vazirligi Akademiyasi magistratura bosqichida tahsil olgan.
Tayinlov Xalq deputatlari Surxondaryo viloyati Kengashining jamoat xavfsizligi va kriminogen vaziyatga bag‘ishlangan navbatdan tashqari sessiyasida ma’lum qilindi.
Sessiyada viloyatdagi jinoyatchilik holati ham tahlil qilindi. Joriy yilning hisobot davrida hududdagi 723 ta mahallaning 528 tasida (73 foiz) bironta ham jinoyat sodir etilmagan. Ichki ishlar xodimlarining tashabbusi bilan aniqlanadigan jinoyatlar soni 40 foizga yaxshilangan.
Shu bilan birga, 28 ta mahalla «qizil» toifada qolayotgani qayd etildi.
Yangi IIB boshlig‘iga jinoyatchilikka qarshi kurashish samaradorligini oshirish, har bir mahallada xavfsizlikni ta’minlash, aholi bilan yaqin muloqotni yo‘lga qo‘yish va fuqarolarning ichki ishlar organlariga ishonchini mustahkamlash vazifalari yuklatildi.
Yangi o‘quv yili arafasida O‘zbekiston hududidagi umumta’lim maktablari, dehqon bozorlari va savdo majmualarida mavsumiy «Maktab bozorlari» tashkil etilmoqda.
Raqobat qo‘mitasi mavsumiy savdo jarayonlarida iste’molchilarning huquq va manfaatlarini himoya qilish, raqobat muhitini ta’minlash hamda aholini sifatli va hamyonbop mahsulotlar bilan ta’minlash muhimligini ta’kidladi.
Qo‘mita ota-onalar va o‘quvchilarga xarid vaqtida mahsulotning sifati, ishlab chiqaruvchisi, narxi va boshqa muhim ma’lumotlarga e’tibor qaratishni tavsiya qildi.
Tadbirkorlarga esa «Maktab bozorlari»da sotilayotgan mahsulotlar sifati va narxlarining asosliligini ta’minlash, iste’molchilarga zarur axborotlarni taqdim etish hamda ularning huquqlariga rioya qilish majburiyati eslatildi.
Raqobat qo‘mitasi maktab bozorlarida faoliyat yuritayotgan tadbirkorlarni darsliklar, maktab formalari, o‘quv-yozuv qurollari va boshqa anjomlar narxlarini asossiz oshirmaslikka hamda qonunchilik talablariga qat’iy amal qilishga chaqirdi.
Fuqarolar «Maktab bozorlari»da narxlarni asossiz oshirish holatlariga duch kelsa, Raqobat qo‘mitasining 1159 ishonch telefoni orqali murojaat qilishi mumkin.
Qo‘mita tomonidan maktab bozorlarida narxlar barqarorligini ta’minlash maqsadida monitoring ishlari olib borilishi ma’lum qilindi.
Prezidentning 2026-yil 14-avgustdagi PQ–294-son qarori bilan 2027-yil 1-yanvardan muddatli to‘lov xizmati operatorlari faoliyati tartibga solinadi.
Ma’lum qilinishicha, muddatli to‘lov xizmatini ko‘rsatuvchi yuridik shaxslar operator hisoblanadi. Ular iste’molchiga tovar yoki xizmatni muddatli to‘lov asosida olish imkoniyatini vositachi sifatida taqdim etadi.
Qarorning 3-bandi «d» kichik bandiga ko‘ra, ko‘chmas mulk operator ko‘rsatadigan muddatli to‘lov xizmatining obyekti bo‘la olmaydi. Shu sababli vositachi operator orqali uy-joyni «rassrochka»ga olish imkoniyati nazarda tutilmagan.
Biroq bu qoida uy-joyni bo‘lib-bo‘lib to‘lash asosida sotishni umumiy tarzda taqiqlamaydi.
Qarorning 3-bandi «a» kichik bandida sotuvchi tomonidan iste’molchiga tovarni to‘g‘ridan-to‘g‘ri sotish holatlari muddatli to‘lov xizmati tushunchasidan mustasno qilingan.
Shunga ko‘ra, quruvchi o‘zining qurgan uy-joyini xaridorga bevosita bo‘lib-bo‘lib to‘lash sharti bilan sotishi mumkin. Ya’ni yangi tartib quruvchi va xaridor o‘rtasidagi to‘g‘ridan-to‘g‘ri savdoni taqiqlamayapti.
Demak, ijtimoiy tarmoqlarda tarqalayotgan «endi uyni rassrochkaga olib bo‘lmaydi» degan talqin to‘liq to‘g‘ri emas. Cheklov aynan muddatli to‘lov operatorlari orqali ko‘chmas mulkni moliyalashtirishga taalluqli.
Yangi tartibga ko‘ra, muddatli to‘lov operatorlari maxsus reyestrga kiritiladi va ularning faoliyati Markaziy bank nazorati ostida bo‘ladi. Shuningdek, operatorlar bilan tuziladigan shartnomalar, ustama va komissiyalarga nisbatan aniq talablar belgilanadi.
Shunday qilib, 2027-yildan operator orqali uy-joyni «rassrochka»ga olish cheklanadi, ammo quruvchining xaridorga uyni bevosita bo‘lib-bo‘lib to‘lash sharti bilan sotishi saqlanib qoladi.
Oziq-ovqat ishlab chiqarishda qaysi hududlar yetakchi?
Prezident ishtirokida umumiy qiymati 50 trln so‘mlik loyihalar ishga tushirildi
«Milliy manfaatlarni himoya qilish dunyodan yopilish degani emas» — Sherzod Asadov
-
Siyosat4 days ago
Илҳом Алиев Тошкентда тантанали кутиб олинди
-
Siyosat4 days ago
To‘qayev prezidentlikka qayta nomzod qo‘yishi haqidagi savolga javob berdi
-
Siyosat3 days ago
Ўзбекистон ва Озарбайжон раҳбарлари Бухоронинг машҳур обидаларини зиёрат қилдилар (фото)
-
Iqtisodiyot5 days ago
O‘zbekistonda kiyim ishlab chiqarish bo‘yicha qaysi hududlar yetakchi?
-
Siyosat4 days ago
O‘zbekiston va Ozarbayjon o‘rtasida Abadiy do‘stlik shartnomasi imzolandi
-
Siyosat4 days ago
Shavkat Mirziyoyev «Haydar Aliyev» ordeni bilan taqdirlandi
-
Siyosat2 days ago
«Milliy manfaatlarni himoya qilish dunyodan yopilish degani emas» — Sherzod Asadov
-
Siyosat3 days ago
Shavkat Mirziyoyev AQSh kongressmenlari delegatsiyasini qabul qildi